Әліби Тоғжанұлы Жангелдин! Аты аңызға айналған адам ол. Өйткені, дәл осы қандасымыз секілді өмір тарихы бай жандар ХХ ғасырдағы қазақ тарихында өте аз. Иә, аз. Тағдырдың жазуы ма, жоқ әлде уақыт талабы солай ма, әйтеуір өзінің жер басып жүрген 69 жылдық ғұмырында бұл кісінің сол кездегі өлшеммен алып қарағанда көрмеген жері, бармаған елі жоқ. Сондай-ақ Әлекеңнің өз заманындағы куәгер болған ірі оқиғалар мен ол атқарып, арқалаған тарихи міндеттері де аз емес. Солардың бәріне емес, кейбіреулеріне ғана тоқталсақ, оның алғашқысы ретінде Қайдауылдан шыққан қара баланың Орынбор мен Қазанда білім алғаннан кейін Мәскеу діни академиясының жолдамасымен дүние жүзін жаяу аралап шығуды мақсат еткен сапарын айтуға болады.

Қолжазба "Садақ" журналын Уфадағы "Ғалия" медресесінде оқып жүрген қазақ жастары 1915-1918 жылдары шығарыпты дегенді 1952 жылы адал жүрек ақын, атақты "Әли қарттың әңгімесі" поэмасы үшін "жемеген таяғы жоқ" Жақан Сыздықовтан естіп ем. Басылымды іздеу барысында талай қызыққа да, қиындыққа да батқаным 1986 жылы шыққан "Садақ" атты хикаялы эссеме негіз болды.

- Тұрсын аға, бүгінгі әңгімені тек Алаш арыстарына арналған «Ұраным - Алаш» атты үш томдық зерттеулерден тұратын кітабыңызға арнасақ. Өйткені иісі қазақ үшін «Алашорда» қайраткерлерінің орны ерек. Себебі «тәуелсіз қазақ мемлекетін құрсақ, өзге жұртпен тереземізді тең етсек, жерімізге ие болсақ» деп сол үшін күресіп, сол жолда жанын құрбан еткен біртуар аяулы ұлдар қазақ деген халықтың мәңгілік жадында. Шынын айтсақ, осы уқытқа дейін, ешқандай зерттеуші, тарихшы тісі батып бара алмаған, дұрысы қорқақтап, айналып өткен не болмаса мұндай құпия құжаттарға қолы жетпеген тақырыпқа қалай келдіңіз?

Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлының ірі сурет­кер ақын екені, оның қазақ фольклорын жинау­дағы, тарих, педагогика т.с.с. ғылым салалары бойынша жазғандары біршама зерттелді деуге болады. Мәшһүр-Жүсіптің сонымен бірге дін тарихы, оның ішінде ислам діні тарихы, мәні, ерекшеліктері туралы жазғандары бір төбе. Біз осы орайда Мәшһүр-Жүсіптің дін туралы жазғандарын қазіргі ғылым табыстарымен салыстыра отырып, өз ойларымызды ортаға салмақпыз.

Мағжан ақынның алғашқы өлеңдер жинағы 1912 жылы «Шолпан» деген атпен жарық көргені мәлім. Татарстан мемлекеттік мұрағатының 420-қорында сол кездегі Қазандағы баспаханалардан қазақ және татар тілдерінде басылып шыққан кітаптарға байланысты цензура құжаттары сақталған. Олардың ішінде, қазақ әдебиетінің тарихын зерттеушілер үшін құнды деректер беретін материалдардың кейбіреулері мынадай:

Мағжанның өмірі мен шығармашылығы туралы нақты, шындыққа негізделген ақпар алғысы келгендерге, әсіресе мұғалімдерге, жастарға арналды. Қажет десеңіздер ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы мақалалар бере аламын. Бұл тақырыпта осы уақытқа дейін әлі беті ашылмаған, бұра тартып, теріс мағлұмат беріп жүргендер баршылық. Сұраңыздар,жауап беруге дайынмын.Жастарға шындықты, тек қана шындықты жеткізейік. Мағжан атамыз өте турашыл, жалғандықты, бояманы жек көрген.

Биылғы желтоқсанда Астанада «Нұр Отан» ХДП жанынан шаңырақ көтерген «Аманат» интеллектуал­ды пікірсайыс клубы 1 жасқа «толды». Бір жылда қоғамдық пікірлер мен ерікті...

Кезінде құрамында жас Мұхтар Әуезов ойнаған "Ярыш" футбол командасының эмблемасы қайда?

Спорт ойындарының ішін­дегі кеңінен тарағаны және көпшіліктің ерекше ықыласқа бөленген түрі футбол десек ар­тық айтқандық болмас. Оның бір дәлелі әлемдік футбол федерациясы ФИФА-ға кіретін елдердің саны Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер­дің санынан артық екен.

Жалпы, табиғатта да, адамзат қоғамында да барлық жасалған істің заңды қайтарымы болады. Мәселен, қолдан жасалған қасірет, саяси қуғын-сүргін билік басында отырған­дардың өз дәрежесінен айырылып қалмауы, отырған тағының беріктігін нығайта түсу үшін жасалды. Сол үшін ұлт-азаттық қозғалыстарды жақтайтындарды, азат ойлы жандарды, оппозицияны қырып-жойды.

Бiз мақаламызда iрi мемлекет және қоғам қайраткерi С.Қожановтың ұрпаққа өнеге боларлық өмiр жолының жарқын қырларының бiрi оның 1924 жылы жүзеге асырылған Орта Азиядағы ұлттық-территориялық межелеудi жүргiзу кезiндегi қызметiне ғана тоқталмақпыз. Жер ана үшiн, жан берiсiп жан алысар сол бiр кезеңде ол қазақтың бiр сүйем жерi үшiн табанды түрде күресiп, ұлт мүддесi үшiн ештеңеден де тайынбайтынын көрсете бiлген қайраткер болды.