e-Конференция

е-конференция: Cұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп (толық жауап)

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Интернет-конференциямыздың кезекті қонағы - әлихантанушы ғалым, филология ғылымдарының кандидаты, "Алаш" ғылыми-зерттеу институтының директоры Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп оқырмандардан келіп түскен сауалдарға толық жауап беріп отыр.

abai.kz

25 пікір 3967 рет оқылды Қосылған: 10.03.16
    • #1
    • Дана
    • сн, 02/03/2016 - 22:41

    Қарапайым оқырман қатарында жүріп, Әлихан Бөкейханның өмірі мен шығармаларын өте біліп кетпейтінімді жетерсіздігім санаймын. Сұрайын дегенім осы кісінің шығармалары қайсы бағыттарда болып келеді? мысалы әдебиет, ағарту, қоғамдық немесе саяси деген сыяақты. Толық аты - жөні есіме түспей тұр, ( ... ) Көкалып деген Түркиа қайраткерінің таныстыруын бір жерден үзіп - жұлып оқыған едім, негізгі идеясы Түрік халқын адамзатқа үлес қоса алатындай өреге көтеру жолдары секілді еді, Әлихан Бөкейханның ұстанған жолы қандай болып келеді?

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 13:48

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    Құрметті Дана! Әлихан Бөкейханның ұстанған негізгі жолы – халқының төл мәдениетін, білім, ғылым жүйесін Батыс Еуропа, АҚШ, Жапония деңгейіне жеткізіп, бейбіт саяси күрес жолымен тәуелсіздік алып, 20-25 жылдың ішінде қазақ елін әлемдегі жетекші елдерінің қатарына қосуды нақты жоспарлады. Әлиханның 1889-1927 жылдардағы қазақша мақала-зерттеулерін оқысаңыз, соған көзіңіз жетеді.

    Жалпы Әлиханның шығармашылығы қазіргі Қазақстанның білім мен ғылым, тарихы, экономикасы (оның ішінде ауыл-шаруашылығы, төрт түлік мал шаруашылығы, жер және т.т.), діні мен ділі, мәдениеті мен өнері салаларын түгел қалдырмай қамтиды.

    • #2
    • графен
    • сн, 02/03/2016 - 22:47

    Сұлтанхан мырза,

    Әлихан Бөкейхан сияқты "халық жауы" болып репрессияға ұшыраған аталарымыз арам қанішер коммунистерге, жауыздығы мен қулық сұмдығына найза болмайтын стәлінге қалай сеніп қалған? Неге жалғыз Мұстафа Шохай атамыз ғана бір бәленің келерін ойлап шетелге қашып кеткен?

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 13:51

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Әлихан бастаған ұлт зиялылары бәлшебектік биліктің қулық-сұмдығына алданған жоқ. Әлихан, Ахмет, Міржақып, Мұхаметжанжар білімі, парасаты, туған халқына деген сүйінпеншілігі, жалпы қай жағынан алсаңыз да Ленин, Сталиннен әлдеқайда жоғары тұрды. Алаш көсемдеріне Совет өкіметін мойындаудан басқа жол қалмады. 1919 жылы Әлихан Алаш автономиясын мойындату мәселесі бойынша Омбыда адмирал Колчакпен нәтижесіз келіссөз өткізген соң, оның үстіне Дутов, Врангель, Колчактар бастаған «ақтар қозғалысы» бәлшебектерден ойсырай жеңіле бастады, Әлихан Алаш қаласына оралып, Алаш Орда үкіметінің шұғыл мәжілісін өткізіп, Колчак монархияны (яғни патшалық-самодержавиелік билікті) қайта тірілтпекші, мұндай саяси жағдайда олармен келіссөз жүргізу қажет емес, Совет өкіметімен келіссөзді қайта жалғастыру керек деп мәлімдеп, Ахмет Байтұрсынұлын Мәскеуге жөнгелткен. Бәлшебектерге қосылудың алдында Әлихан Семей түбінде Алаш Орда үкіметі мүшелерін түгел жинап, ешкім шетелге кетпейді, не көрсек те елмиен бірге көреміз деген. Ал Мұстафа Шоқай эмиграцияға Батыста қазақ елінің үні боласың деген Әлиханның құпия тапсырмасымен кеткен.

    • #3
    • Дана
    • сн, 02/03/2016 - 23:12

    Енді есіме түсті: Зыя Көгалып.

    • #4
    • Бауыржан
    • бн, 03/03/2016 - 8:45

    Отарлаушылар саясатына ақыл, біліммен қарсы тұрған, қазақ халқының көзін ашуға ұмтылып, бар күш-жігерін арнаған ұлы тұлға, ұлт көсемі, Алаш Орда басшысы Әлихан Бөкейханұлының 150 жылдығын өз деңгейінде тойлай алмай отыруымыздың себебі неде?
    Әлиханның тұлғасын Мұстафа Шоқайға қарсы қою, болмаса екеуін салыстыра сипаттау қаншалықты дұрыс? Осы тұрғыда қайшы көзқарастардың ашылмай отыруының себебі неде деп ойлайсыз?

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 13:53

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Бауыржан, «айтылмаса сөздің атасы өледі» деп дана қазақ айтпақшы, 1991 жылдың 16 желтоқсанында Қазақстан ресми түрде тәуелсіздік жариялағанымен, өткен 25 жылда қазақ елі коммунистік жүйеден тәуелсіздік алған жоқ, жалған коммунистік идеологиядан тазарған жоқ. Билік басында коммунистік партия мен оның жастар қанаты болған комсомолдың түлектері қалды. Бұл - 1930-40 жылдары бүкіл Алаш зиялыларын жаппай қуғын-сүргінге салған коммунистік партия.

    • #5
    • Тоқтасын
    • бн, 03/03/2016 - 8:46

    Құрметті Cұлтан Хан мырза!
    сізге сұрағым төмендегідей:

    сіздер жұмыс істейтін Азаттық сайтты Назарбаев, Путин, Каримов немесе Қазақстан, Өзбекстан, Ресей туралы біреу еш дәлелсіз пікір жазса "демократия" деген желеумен шығара бересіздер.
    ал АҚШ туралы пікір жазылса "дәлелің қайсы" деп шығармайды.

    нақты дәлел келтірсем, Жаңаөзен оқиғасы жөнінде біраз адамдар ол жақта "100ге тарта адам қаза тапты" деген пікірлерін сіздер шығардыңыздар. бірақ бұл ресми дерек емес және дәлелденген жоқ.
    ал осы сияқты әртүрлі жердегі деректерге сүйеніп мен Ирақта АҚШ басқыншыларының қолынан 500 000дай адам көз жұмды деп жазып едім оны шығармады. Админнен неге шығармадың деп сұраған едім "бұл дәлелденбеген факт" деді.

    мен біздің билікті немесе олардың Жаңаөзендегі қырғынын жақтамаймын, бірақ АҚШтың Ирақ, Ливия, Ауғанстан, Сирия сияқты мемлекеттерде миллиондап жазықсыз адамдарды қырып жатқанын жазсақ НЕГЕ ШЫҒАРМАЙСЫЗДАР?

    сосын мен ойлайтынмын, Азаттықтың қазақша сайтында Қазақстанның, орысшасында Ресейді, ағылшыншасында Англияның кемшіліктерін жазады екен деп. Мен ағылшын тіліндегі нұсқасын оқысам ол жақта да баяғына Қазақстан, Өзбекстан...
    егер сіздер АҚШ билігіне бағынбасаңыздар, неге АҚШтың кемшіліктерін де жазбайсыздар? Мысалы ол жақта еркекпен еркектің үйленуі сияқты азғындықты, АҚШтың басқыншылық-фашисттік әрекеттері туралы НЕГЕ жақ ашпайсыздар?!

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 13:58

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті оқырман, менің Азаттық радиосынан кеткеніме 3 жылдан асты. Сол себепті бұл сұрағаңызға жауап берген қолайсыздау болады. Оны Азаттықта істейтін журналистерден сұрағаныңыз дұрыс.

    • #6
    • Айдос, 3 курс студенті, әлеуметтанушы
    • бн, 03/03/2016 - 9:33

    Сұлтанхан мырза, Алаш қайраткерлерінің үстінен арызды қарша боратқан қазақ большевиктерін кейінгі ұрпақ қалай бағалауымыз керек? Бүгінде ұлт сатындары мен ұлт батырларын өскелең ұрпақ ажыратудан қалдық. Сәбит Мұқанов тұлғасын қалай бағалар едіңіз? Әліби Жанкелдин, Сәкен Сейфуллин, Тұрар Рысқұлов сияқты революционер қазақтар туралы не айтасыз? Қысқасы, жас ұрпақ қазақ ұлтының қайраткер тұлғаларын бағалауда қандай өлшемге сүйенеміз? Біз кімді үлгі тұтуға тиіспіз?

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 14:01

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Айдос, сұрағыңыз өте орынды әрі дер кезінде көтеріп отырсыз. Кезінде «социалистік лагерьге» кірген Польша, Венгрия, Чехословакия сынды Шығыс Еуропа елдері Совет Одағы күйресімен өз елдерінде «люстрация» деген арнайы заң қабылдады. Дәл сондай заңды 2015 жылы Украина да қабылдады. Ол саясаттың басты мақсаты – кезінде коммунистік режимге қызмет еткен, коммунистік биліктің «қолшоқпары», жазалаушы мекемесі болған (КСРО-дағы КГБ немесе Германия демократиялық республикасындағы «Штази») арнайы қызметтердің сексоты, «құлағы», «көзі» болған тұлғаларды түгел әшкерелеп, биліктің барлық тетігінен аластатты. Міне, Қазақстанға да сондай заң қабылдау керек. Алайда, ол қазір мүмкін емес. Себебін өзіңіз де түсінерсіз деп ойлаймын.

    • #7
    • Сәбит
    • жм, 04/03/2016 - 10:10

    Әлихан Бөкейханов туралы көп жазылып жүр, ол кісіні ҰЛТ КӨСЕМІ ретінде таниды. Ендігі шаруа Әлиханның інісі Сымахан төре туралы мәселе көтерсеңіз, ол кісінің Алаш өкіметінің соты болғаны жөнінде көпшілік біле бермейді. Сонымен бірге Сізден бір өтініш Сымахан төренің күнделік жазбаларын тағы бір жарияласаңыз

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 14:05

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Сәбит, Смахан төренің естеліктері «Алаштың Әлиханы» атты жаңа жинақ кітап болып жарыққа шығады. Бұл жинақты Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті «Алаш» ғылыми-зерттеу институты Әлихан Бөкейханның 150-жылдығына арнап әзірлеп жатыр.

    • #8
    • Халықболсын Әбділдин
    • дн, 07/03/2016 - 7:49

    Сұлтан хан мырза, баспасөз беттеріндегі сұхбаттарыңыздан байқағанымыз, Сіз либерализмді жақтайтын сияқтысыз. Алайда бар дүниені еркін нарықтың дегеніне беріп қойсақ әлеуметтік саясатты қалай жүргіземіз? Өзіңіз жиі сынайтын коммунистік идея халықтың жағдайын бүгінгі билікпен салыстырғанда анағұрлым көп ойлаған. Қазақтардың социализмнің арқасында жаппай сауатты елге айналғаны, тегін білім мен денсаулық сақтауға совет үкіметінің көп көңіл бөлгенін жоққа шығара алмассыз. Капитализм мен нарықтық қатынас Қазақстанда демократия емес олигархияға әкелгенін көріп отырмыз. Аз төбеліндей шағын топ қана шексіз байлықты иеленіп қалған қарапайым қазақтар қайыршы күйге түсті. Сонша жыл бөсіп келген экономикалық жетістігіміз бір жыл болмай құлдырап, ұлттық валютамыз ең әлсіз валютаға айналды. Көрші Қытай коммунистік партияның басшылығымен саны көп халқының жағдайын жоспарлы түрде қамқорлыққа алуды ұмытпайды. Ал біздің басшылар болса халық алдындағы жауапкершілікті ұмытып, тез өз қара бастары мен мүдделерін ғана ойлайды. Әлеуметтік әділеттілікті ұмытпайтын, көпшілік халықтың жағдайын ойлайтын коммунистік идеологияға көзқарасыңыз қандай? Қонаев сияқты коммунист қазақтар республиканы басқарған кезде қазақтардың әл -ауқаты соншалықты жаман болды ма? Қазақ жазушыларының саны да, миллиондаған қазақ тіліндегі кітаптары да сол кезеңдерде шықты емес пе? Бүгінде ауыз толтырып айтатын қандай қазақ жазушысының есімін, оның жүз мыңдаған тиражбен шығып жатқан еңбектерін атап бере аласыз ? Қазіргі билік Ақордада отырғанда қазақ тілінің мәселесі шешілуі мүмкін бе? Тарихи тұрғыда салыстырсақ, "Нұр Отан" партиясы мен "Алаш" партиясының қайсысы қазақ ұлтының қамын көп ойлаған? Бүгінгі қазақ саясаткерлерінің ішінде алаш қайраткерлері сияқты болашақ ұрпақ кейін үлгі тұтатын жан бар ма? Қарап отырсақ, қазақтар арасында ұлт қамын ойлайтын ірі тұлғалар қалмай бара жатқан сияқты...Осы жайлы Сіздің пікіріңізді білсек деп едік.

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 14:09

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Халықболсын мырза, біріншіден, еліміздің халық ағарту, бүгінгі білім және ғылым жүйесінің іргетасын, оның ішінде бұқараға тегін білім беру жүйесін қалыптастырып кеткен совет билігі емес, 1930 жылдарға дейін дерлік жас Қазақ кеңестік автономиясының білім, ғылым, мәдениет және өнер саласында үстемдік еткен Алаш қайраткерлері болатын. Мен оған бір-ақ мысал келтіре кетейін. 1922 жылдың желтоқсанынан 1927 жылдың қазан айына дейін Мәскеудегі КСРО халықтарының Орталық баспасының Қазақ бөлімінде жұмыс істеген Әлихан орта мектепке қажетті оқулықтарды, атап айтқанда француз астрономы Камиль Фламмарионның «Астрономия әліпбиі», Т.Тутковскийдің «Жердің қысқаша тарихы», Д.Гравенің «Дүниенің құрылысы» сынды оқулықтарын аударып, кітап етіп бастырды. А.Байтұрсынұлының ересек сауатсыздырға арналған оқулықтары, бастауыш, орта мектептерге арналған тіл құралдары, әдебиеттанытқышы (әдебиет теориясы), Елдес Омарұлының физикасы, басқа да Алаш қайраткерлерінің география, биология, математика, алгебра және т.б. көптеген оқулықтар мен оқу құралын тізіп айта беруге болады.

    Ал халқымыздың қазіргі күйге түсуіне нарық экономикасының еш кінәсі жоқ. Бар кінә – нарық замамнында ел экономикасын баяғы кеңестік жүйемен басқарып отырғандықта. Керісінше, кеңес өкіметінен қалған зор ауыртпалықтың бірі – 1920-1991 жылдары жекеменшік институтын түп тамырымен жойылып, бүгін Қазақ елі әлі де есін жия алмай келеді. Жекеменшік институты берік қалыптасып, орта тап халықтың 30-50 пйызын құраған жағдайда ғана Қазақстан тұрақты елге айналады.

    «Нұр Отан» мен «Алаш» партияларын салыстырудың өзі де қолайсыз, қисынсыз нәрсе. Себебін өзіңіз де жақсы білесіз.

    • #9
    • Бекен
    • дн, 07/03/2016 - 16:18

    1.Әлихан Бөкейхановтың масон болғандығы жөнінде жиі жазылып жүр. Тіпті, nur.kz сайтының жазуына қарағанда, өткен жылы Алматыда Бөкейханов атындағы масондық ложа ашылған көрінеді. Сонда масон болған Әлиханның бүгінгі жастарға өнегесі не де? 2. Алаш тарихымен Алашорда тарихы шатасып кеткен тәрізді. 5-6 есімнің айналасында қағаз шиырлап жүрген алаштанушылар елді мезі етті деп ойламайсыз ба? 3. Алашорда үкіметінің мемлекеттік тілі татар тілі болған. Сонда олардың орыс тілін мемлекеттік тіл еткен большевиктерден айырмасы бар ма? 4. Қазақтан жиіркену Алашорда зиялыларынан басталған сияқты. Олар дала аруларын менсінбей еврей, орыс, татар қыздарына үйленді. Осы әрекетімен өмірге шалақазақтарды әкелді. Бұл мәселеде Сіз қалай ойлайсыз?

    • Жауап
    • бн, 10/03/2016 - 14:14

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    Құрметті Бекен!

    1. Әлихан жастарға үлгі-өнеге болу үшін масон болған жоқ, отаршыл патшалық билікті құлатуды көздеген саяси күрестің бір амалы ретінде масон болды. ХХ ғасыр басында Ресей империясында орны болған масондық – Ресейді монархиялық елден федеративтік демократиялық парламенттік республикаға айналдыруды көздеген саяси масондық болатын. Николай ІІ патшаны тақтан құлатқан 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін Әлихан Ресейдің Конституциялық-демократиялық партиясынаның құрамынан да, масондардың да қатарынан шығып, «Алаш» партиясын құрып, 1917 жылдың 12-18 қарашасында болып өткен Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы сайлауында зор жеңіске жетті емес пе?!

    2. Алаш тарихы мен Алаш Орда тарихы арасында айырмашылық жоқ, бір-бірімен сорпасы қосылып қайнап біткен тарихи құбылыстар. «Алаш» - ХХ ғасыр басындағы ұлт-азаттық көтерілісінің бейресми атауы да, ол атау - Алаш партиясы мен Алаш автономиясының атауынан шығып отыр. Ал Алаш Орда – Алаш ұлттық-территориялық автономиясының жоғарғы атқарушы билігі – Уақытша Халық Кеңесінің атауы. Алаш, Алаш Орда және Әлихан – бір-бірінен ажыратуға болмайтын түсініктер.

    3. Алаш Орда үкіметінің тілі татар тілі болды дегенді сіз қайдан алдыңыз? 1913-1919 жылдары шығып тұрған «Қазақ», «Сарыарқа» газеттері мен «Абай» журналын оқып қараңыз, сонда адасып жүргеніңізге көзіңіз жетеді.

    4. Қазақ арасында шала қазақтарды әкелген Алаш зиялылары емес, тағы да адасыпсыз, құрметті Бекен. Әлихан орыс қызы Елена Яковқызына, Ахмет орыс қызы Бадрисафа-Александраға үйленгені рас. Олардан бұрын Жәңгір ханның татар көпесінің қызына үйленгенін, Касым төренің Абылай ханның қалмақ тоқалынан туғанын сіз неге ұмытасыз? Жалпы, қазақ одан бұрынғы кезеңде де басқа ұлттан қыз алмапты дегенді сізге кім айтыпты? Мәселе қанның тазалығында емес, тәрбиеде болса керек. Әлиханның ұлы Өктай-Сергей бүгінгі Жезқазған түрлі-түсті метал кен орнын ашып игеруге атсалыса бастап, әкесі атылған соң елден қуылды. Өктай мен Қаныш Сәтпаевтың есімдері қатар тұруға тиіс еді. Ал қызы Зейнеп-Елизавета – әйгілі Смағұл Сәдуақасұлының жары болған жоқ па еді?! Өктай мен Зейнепті шала қазақ деуге кімнің ауызы барады екен?

    • #10
    • Ерболат Жунис
    • дн, 07/03/2016 - 23:44

    Казак ултшылдарынын астыртын уйымы болган ба? Осындай пикир ангимелердин шыгып жургенине не айтасыз.? Бокейхановтын астыртын жумыс истеймиз дегени каншалыкты рас?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 10:58

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Ерболат, ол Сталин бастаған Кеңес өкіметінің Алаш қайраткерлерін жою үшін оларға таққан қып-қызыл жалған айыбы. Әлихан, Ахмет, Әлімхандар Кеңес өкіметінің отарлықта болған өзге ұлттарға өзін-өзі билеу құқын береміз деген декларациясына сеніп саналы түрде мойындап, қосылған. Ахмет Байтұрсынұлының шамамен «бізге қызыл кім, ағы кім, бәрібір, қазақтың өзін өзі билеу құқын мойындаса болғаны» деген сөзі соған айғақ. Әлихан Бөкейхан өз үзеңгілестерін астыртын күреске шақырған жоқ, керісінше – өздеріне тағылған нақақ айыптарды мойындамаңдар, бір-біріңді қараламаңдар, бір-біріңе жала жаппраңдар деп кеңес берген. Оған «Алаш қозғалысы» атты 3 том, 5 кітаптан тұратын жинақты оқысаңыз көз жеткізесіз.

    • #11
    • Асан
    • сн, 09/03/2016 - 9:07

    Ассалаумағаликүм, Сұлтан хан мырза.
    Біреулер Ә. бөкеиханды масон болған деиді. Егер сол шын болса Әлекең бұл қадамға жеке басының талғамы үшін емес ұлттың ұлы мұраты жолында мақсатты түрде барған болар. Халқының тағдырымен біте қайнасқан оның тұтас өмірі мен тағдыры соны дәлелдеп тұрмай ма. Бұл туралы сіз қалай қарайсыз?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:00

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Асан, бұл сұраққа мен жоғарыда қысқаша жауап бердім. Оған қосарым – отаршыл Ресей империясының өзін самодержавиелік, патшалық елден федеративтік, парламенттік демократиялық республикаға айналдырмай, отарлықта отырған қазақтардың ешқашан тәуелсіздік ала алмайтынын Әлихан жақсы түсінген. Міне сол самодержавиені құлату үшін Әлихан орыстардыцң Конституциялық демократиялық партиясына да, масон ұйымына да уақытша кірді.

    • #12
    • АНАРБЕК
    • сн, 09/03/2016 - 9:36

    Құрметті Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп сізге қояр мынадай сұрағым бар. АЛАШ - деген атау
    қайдан алынған, сол АЛАШ үкіметін құрған ағаларымыз өздері атын қойған үкіметтің атауын қайдан алған, оның не мағана беретінін біліп, оны қағаз бетіне түсірген шығар.
    Сіз мына қазақ халқына соны түсіндіріп беріңіз.
    АЛТЫ АЛАШ - деген олар кімдер, олардан кімдер қашан тараған, неге біз осы АЛТЫ АЛАШ деген сөздің мағанасын білмесек те оны айтудан жалақпаймыз, кейбір қазақтар
    үшін бұл ұғымдарды айту олардың намысына тиетін сияқты.

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:17

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Анарбек, мен Алаш деген атаудың түпкі мағынасын зерттеп көрген емеспін. Әлиханның 1910 жылы Петерборда жарық көрген «Қазақтар» атты тарихи-анықтамалық очеркінде Алаш деген қазақ халқына ортақ әскери ұран, қазақ халқы Алашты өзінің арғы атасы деп түсінеді деген анықтама береді. Менің түсінігімше, Алаш сөзінің түпкі мағынасын қазып зерттеу ғылым үшін маңызды. Ал ХХ ғасырдың басында «Алаш» қазақтың ұлт болып қалыптасуына мұрындық болған, қазақтың қайта өрлеу идеясы ретінде өзінің тарихи миссиясын атқара алғаны әлдеқайда маңызды ғой деп ойлаймын.

    • #13
    • Алашхан
    • сн, 09/03/2016 - 9:52

    Cұлтан Хан мырза, жақында Түркияда Әлекеңнің 150 жылдығына орай іс-шара өтті. Бұл шара қалай өтті? Түркия Әлиханның саяси тұлғасына қалай қарайды екен? Ол жақта Алашты зерттеушілер бар ма екен?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:31

    Cұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Түркия астанасы Анкарада 4 наурыз күні «Алаштың Әлиханы. Әлихан Бөкейханның 150-жылдығы және түркі зиялылары» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өте сәтті өтті. 1924 жылы Мұстафа Кемаль Ататүрік ашып кеткен Ғази университеті конференцияның басты ұйымдастырушысы болып, Қ.А. Яссауи университеті мен Халықаралық түркі академиясы атсалысып, бар шығынды ЮНЕСКО істері бойынша Түркияның ұлттық комиссиясы көтерді. 6 миллион халқы бар Анкараның бірнеше бұрышында конференция өтетіні үлкен бильбордтар ілініп тұрды, Түркияның ұлттық телеарнасы мен бірнеше интернет-порталы арнайы репортаждар мен хабарлар берді. Әлихан туралы зерттеулер, мақалалар және сұхбаттар мен дөңгелек үстелдердің қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі тұңғыш жинағының тұсаукесері өтті. Бір сөзбен айтқанда, Алты Алаш көсемі Әлихан Бөкейханның 150-жылдығын өзінің туған елі ұйқылы-ояу өткізіп жатқан болса, бүкіл түркі елдері оны түркі әлемінің даңқты қайраткері ретінде асқақтатып тойлап жатыр.

    • #14
    • Мирас
    • сн, 09/03/2016 - 9:54

    Биыл, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске 100 жыл. Осы көтеріліске қатысты Алаш зиялыларының ұстанымы қандай болды?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:34

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Біріншіден, 1916 жылғы көтеріліс – ұлт-азаттық көтерілісі болған жоқ. Ұйымдаспаған, бір орталықтан басқарылмай, 3-4 айдан аспаған ол көтерілістің ұлт-азаттық идеясы, мақсаты болған жоқ. Әлихан бастаған Алаш қайраткерлері 1916 жылғы ұйымдаспаған көтеріліске түпкілікті қарсы шықты. Стихиялық, қарусыз көтерілістен қазаққа пайдасынан зияны көп келетінін олар «Қазақ» газетінде жарияланған үндеулерімен, ашық хаттарымен түсіндіруге тырысып бақты. Оның үстіне 1916 жылғы көтеріліс халқына бейбіт жолмен өзін өзі басқару құқын алып беруді көздеген «Алаш» ұлт-азаттық қозғалысының стратегиялық мақсаттарына қарама-қайшы келді. 1905 жылдан Ресей империысындағы ең ірі, ең ықпалды саяси күш болған Конституциялық-демократилық партияның мүшесі, шамамен 1906-08- жылдардан Ресейдегі барлық ілгерішіл саяси күштердің басын біріктірген масон ұйымының мүшесі болған Әлихан патшалық биліктің таяу арада құлайтынын жақсы білді. Әлиханның «бүгін болмаса, таяу келешекте алдымыз үлкен той» деп жазатынын содан еді.

    • #15
    • Отукен
    • сн, 09/03/2016 - 9:57

    1916 жылғы көтерілістің Торғайдағы жетекшісі Амангелді Иманов пен Алаш әскері арасында қандай қақтығыс болған? Әртүрлі нұсқада, әрқалай айтылады. Осы оқиғаның нақты тарихи деректерде айтылған нұсқасы бар ма?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:49

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Біріншіден, 1916 жылғы Торғайдағы көтерілісті Амангелді басқарған жоқ, Әбдіғаппар Жанбосынұлы бастады. Амангелді оның сардары, яғни әскербасы болды. Екіншіден, Торғай дегенде – 1916-1919 жылдары Торғай облысы Ырғыз, Ақтөбе, Қостанай және Торғай деп аталған 4 ояздан (үйезден) тұрған. Ал Әбдіғаппар бастаған көтеріліс – Торғай оязының аумағынан аттап шықпаған. 1916 жылғы көтерілісінің ойдан қосылғаны басым тарихы тек 1936 жылдан бері жазыда бастады. Ол тарихтың шындығынан ойдан шығарылғаны әлдеқайда басым. Амангелді бастаған көтерілісшілер емес, Қызыл әскердің шағын тобы Алаш армиясымен қақтығыста емес, Алаш қайраткерлерін қаралау үшін Қызыл әскер басшыларының арандатушылығынан қаза болған.

    • #16
    • Толқын
    • сн, 09/03/2016 - 10:00

    Кейінгі кезде Алаш тақырыбына қызығатын адамдар көп. Әлеуметтік желілерде де толып отырады. Сіз қалай ойлайсыз, өзіңіз сияқты тарихшы ғалымдардан өзгелері, Алаш арқылы жеке атын шығарып, халыққа ұлтшыл, жақсы болып көрінгісі келетін пиығылы бар адамдар көп емес пе осы?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 11:51

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Толқын, Алаш тарихын, Алаш идеясын өз атын шығарғысы келіп зерттесе де, Алаш қайраткерлерінің есімдерін жария қылғысы келіп зерттесе де, ондай зерттеушіден біздің қоғамға келетін зиян болмас, пайдасы болмаса деп ойлаймын.

    • #17
    • Арыстанбек
    • сн, 09/03/2016 - 10:30

    Әлихан Бөкейханның 150 жылдығына Үкімет ақша бөлмейтін болды. Сіздер қор арқылы қаражат жинап жатырсыздар. Қаражат жиналатын түрі бар ма? Ел бұл тойға не марғау қарайды? Құлдық сананың кесірі ме? Үкімет шешімін өзгертеді деп ойлайсыз ба?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:07

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Үкіметтің ақша бөлу-бөлмеуі алдағы парламент сайлауынан кейін анық болар. Бірақ, премьер-министрдің жауабына қарағанда, бөліне қоюы екіталай. Ия, қоғамдық қор арқылы қаржы жинамақ болғанымыз рас. Бірақ оған күткендегідей қаржы жинала қоятын сыңай байқалмайды. Ашығын айтқанда осы. Үкіметтің пікірі бір адамның ғана қас-қабағына қарай өзгеруі мүмкін.

    • #18
    • Қыран
    • сн, 09/03/2016 - 10:32

    Сайлаудан кейін Үкімет қайта жасақталады. Жаңа Үкімет Әлихан тойын өз дәрежесінде атап өтеді дегенге сенесіз бе?
    Сіздер Сайлаудан кейін қандай ұсыныстармен Үкіметке шығасыздар?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:08

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Қыран, сайлаудан кейін жасақталатын үкіметтің атауы ғана «жаңа» болады да, заты ескі болып қалады ғой. Бізде шешімді үкімет қабылдамайды ғой, үкімет тек берілген тапсырмаларды орындауға мінджетті. Ал шешімді бізде тек бір адам ғана қабылдайды. Біз үкіметке беретін ұсыныстарымызды әлдеқашан әзірлеп қойғанбыз. Облыстардың, Астана мен Алматы әкімдеріне ұсыныстарымызды беріп те қойғанбыз. Бірақ әзірше іс-қимыл байқалмайды...

    • #19
    • Білімбек
    • сн, 09/03/2016 - 10:35

    Алаш партиясы, Алашорда үкіметі, Алаш қайраткерлері туралы қызығушылар, ізденушілер көп. Олардың бәрі де кітап шығарып жүр. Осы кітап шығарушылардың көптігі Алаш тарихын шатастырып, әркім өзінше долбар жасап, тарихи дерекке сүйенетін бірізділіктен шығып, жұртты шатастырады деп ойламайсыз ба?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:11

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Білімбек, Алаш қозғалысы, партиясы, автономиясы және қайраткерлері туралы көп кітап шығып деп ойламаймын. Көп шықса одан қандай зиян келуі мүмкін?! Әрбір ғалымның, зерттеушінің, оқырманның өз көзқарасы, өз пікірі бар. Ең бастысы – Алаш туралы қай зерттеуді оқимын десе – оқырманның өз қалауы болмай ма? Қайсы кітап, қай зерттеу әділ, нағыз зерттеу – оқырманның өзі шешсін.

    • #20
    • Ғалым
    • сн, 09/03/2016 - 10:38

    "Алаш" ғылыми-зерттеу институтының жұмысы туралы кеңірек тоқталып, айтсаңыз.

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:12

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - “Алаш” институты негізінен ғылыми-теориялық, ғылыми-әдіснамалық, ғылыми-шығармашылық жұмыстар жүргізеді. Осы тарапта ол мемлекеттік “Мәдени мұра” бағдарламасы аясында мұра іздеу, зерделеу, жариялау ісімен айналысады.

    • #21
    • 32
    • сн, 09/03/2016 - 10:40

    Алаштанушы ғалымдар арасында Алаш тарихына қатысты пікір, көзқарас, ұстаным қайшылықтары бар ма? 150 жылдық мерейтойға қатысты алаштанушы ғалымдар бірлесіп, күш болып жұмыс істей ала ма?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:13

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Алаштанушы ғалымдардың – тарихшылар мен әдебиеттанушылардың арасында қайсыбір қарама-қайшылық жоқ емес, бар. Бар болғаны – тақырыпты тереңдеп те кеңінен аша түсуге түрткі болмаса, одан зияны жоқ. Ал Әлиханның 150-жылдығын тойлауға келгенде ғалымдардың арасында тек ортақ пікір бар.

    Мұстафа Шоқайды Алаш қайраткерлерінен бөліп қарау барып тұрған адасқандық. Ол Әлиханның шәкірті, ізін басушы, ісін жалғастырушысы, идеяларын насихаттаушысы болып табылады. Мұстафа Шоқайдың 12-томдық жинағын оқысаңыз, соған көзіңіз жетеді.

    1916 жылғы көтеріліс туралы көзқарасымды жоғарыда жаздым. Оған қосарым да, аларым да жоқ. 1916 жылғы көтеріліс – ұлт-азаттық көтерілісі емес.

    • #22
    • 32
    • сн, 09/03/2016 - 10:46

    Мұстафа Шоқай мен Алаш қайраткерлерін бөліп қарау қылаң береді. Бұл неден? Білместіктен бе? Шоқай тұлғасын Алаштан, Алашордадан бөлектеп көрсетудің не мәні бар?

    • #23
    • 20
    • сн, 09/03/2016 - 10:47

    1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске тарихшы ретінде көзқарасыңызды қандай?

    • #24
    • Аслан
    • сн, 09/03/2016 - 10:50

    Тоқаш Бокин, Әліби Жангелдин, Амангелді Иманов бастаған 1916 жылғы көтеріліске қатысы бар адамдарды 100 жылдыққа орай әспеттеу басталып жатыр. Осы тарихи тұлғаларға қатысты не дейсіз? Алашқа қарсы жұмыс істегендерді, қарсы шыққандары неге айтылмай келеді? Амангелді Имановты Міржақып Дулатов өлтірді деген жалғандықты жұрт әсіресе, Имановтың жерлестері неге мойындағысы келмейді деп ойлайсыз?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:15

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Менің пікірімше, Міржақып бір Амангелді емес, 1 мың Амангелдіні өлтірген болса да, Алматы қаласындағы ескерткіш – Міржақыпқа, Алаш қайраткерлеріне орнатылуға тиіс еді. Өйткені, Міржақып бастаған Алаш әскері елге бәлшебектерді жібермеу үшін соғысса, Амангелді Әліби Жангелдиннің алдаумен, айтақтауымен не үшін, кім үшін соғысқанын білмеген тұлға еді.

    • #25
    • Зере
    • сн, 09/03/2016 - 11:27

    Саламатсызба. Менің білейін дегенім Сіз Бауыржан ата Момышұлымен кездескен адамсыз ба. Ол кісінің шығармаларын оқып отырсақ Алашорданың жалғасы екенін ішің сезед. Егер кездессеңіз Ә.Бөкейхан туралы пікірлестіңіз бе? Ол кісінің пікірі қандай?

    • Жауап
    • жм, 11/03/2016 - 12:17

    Сұлтан Хан Аққұлұлы Жүсіп:

    - Құрметті Зере, өкініштісі, атағы жер жарған Бауыржан ағамызбен көзі тірісінде көрісе алмадым. Сол себепті айтарым да жоқ.

Вход