e-Конференция

Интернет-конфренция: АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ, ДОСАЙ КЕНЖЕТАЙ (толық жауап)

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Бұл жолғы интернет-конфренциямыздың қонағы екі адам: мемлекет және қоғам қайраткері, ҚР Мәжілісінің 1999-2004 жылдардағы депутаты, философия ғылымдарының докторы, профессор Амангелді Айталы мен Л.Н. Гумилев атындағы Ұлттық Университеті дінтану кафедрасының  профессоры, философия және теология ғылымдарының  докторы Досай Кенжетай.

Конференция қонақтары Ақтөбеде болған шетін оқиғалардан бастап, қазақ қоғамында көрініс тауып жатқан көлденең мәселелерге қатысты өз ойларын ортаға салды. 

Әр оқырманымыздың көкейіндегі сұраққа толыққанды жауап берілді деген ойдамыз.

Конференцияның қонақтары Амангелді Айталы мен Досай Кенжетай мырзаларға оқырмандар атынан алғыс білдіреміз! 

Abai.kz

36 пікір 5990 рет оқылды Қосылған: 11.06.16
    • #1
    • Мирас
    • сб, 11/06/2016 - 21:10

    Амангелді аға, дін мәселесінде билік қандай қателіктер жіберді ойлайсыз?

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:14

    Амангелді Айталы:

    - Біз қандай қоғамда өмір сүретінімізді білеміз. Дінсіз  (атеист) қоғамнан дінімізге оралудамыз. Философиялық бір заңдылық бар: мемлекеттік құрылым, экономика, саясат өзгергенмен, адамның ішкі дүниетанымы бірден өзгере салмайды. Қоғам әлі де дінге салқын, шынайы діншілдер аз, сондықтан мұсылманбыз  дейтіндер  көп, ал  дінге сенетіндер аз. Ал билік дінге өз бағын, тағын сақтау тұрғысынан көбірек қарайды, келісім деп билікпен келісімді ғана меңзейді, ал қоғамда дұрыс та, бұрыс та алуан түрлі ойлар бар, олармен диалог, кешенді жұмыс, меніңше, аз.  

    • #2
    • Алашхан
    • сб, 11/06/2016 - 21:12

    Досай мырза, сәләфизмнің шығу тарихы, оның таралуы және одан келетін қауіп-қатерлерді толығырақ айтып берсеңіз.

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:48

    Досай Кенжетай:

    - «Салафия» сөзі араб тіліндегі «салаф», «алдыңғы өткендер, бұрыңғылар» яғни «бұрын өмір сүрген бабалар, аталар», сондай-ақ «жол салушылар, негізін қалаушылар», - дегенді, «ас-Сәләф ас-Салих» тіркесі«біздің заманымыздан бұрын өмір сүрген ізгі бабалар, ізгі жол салушылар, ізгі негіз қалаушылар», деген ұғымды білдіреді. Салафилік жайында Салафилік - бұл Ислам дінін «ас-Салаф ас-Салих» яғни, «біздің заманымыздан алдын өмір сүрген ізгі бабалар» түсінігімен түсініп, олар амалға асырған іс-әрекеттерді сол қалпында қабылдауды мақсат тұтқан діни-саяси бағыт. Алғашқы салафилік идеяны уағыздаушы Абул-Аббас Тақиаддин Ахмад ибн Абдулхалим ибн Мадждиддин ибн Абдуссәләм ибн Тәймия (1263/1328 миләди) жылдары Харран қаласында дүниеге келген.
    Ол сәләфиттік әрекеттің философиялық және құқықтық дүниетанымының негізін қалады. Ибн Таймия бірқатар мұсылман мемелекеттерін жеңіліске ұшыратып, оларға өктемдік еткен моңғол-татарлардың шабуылдаған кезеңінде жасады. Бұл ислам өркениетінің біраз тоқыраған кезеңі болатын.  Ибн Таймия бұл тоқыраудың себептерін қарастырып, сондай-ақ  исламның басымдылығын қайта жаңғыртуда тынымсыз оған жету жолдарын іздене отырып, өзінің сәләфилік идеяға негізделген доктринасын өрбітті. Алайда, ибн Таймияның философиясы өз дәуірінде ешқандай қолдауға ие бола алмай, жалғасын таппайды. Алайда кейінгі уақытта Ибн Таймияның тәлімінің барлық идеологиялық және методологиялық принціптері қазіргі күнге дейін исламдағы әртүрлі реформаторлық мектептерімен жиі қолданылып келеді. Соның бірі - XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Сауд Арабиясының Нежд өлкесіндегі Рияд қаласы маңындағы Ұяайна елді мекенінде дүниеге келген Мухаммед ибн АбдулУаһһаб ибн Сүлейменнің реформалық қозғалысы.
    Ол ханбали мәзһабының негізінде алғашқы діни білімді өз әкесінен оқып, Құран Кәрімді жаттап алды. Кейін Меккеде, Мәдинеде, Басрада, Бағдадта ілім алды. Өмірінің көп уақытын ел арасында саяхаттап, бірқатар елдерді аралап, мұсылмандар шектен тыс зираттарға, ескерткіштерге, ағаштарға табынып, негізгі ислам дінінен қиғаштап жатыр деген ұранмен үгіт-насихат жүргізе бастайды. Жиырма жас шамасында Басра қаласында ол мұсылман жұртшылығына исламдағы «тек бір Құдайға» сыйыну нормасына қайтуға үгітін жүргізе бастайды. Бірақ оның үгітін құптамастан, оны қаладан қудалайды. Осы жағдай бірнеше рет қайталанады. Мұхаммед ибн АбдулУаһһаб саяси қолдауын Бани Ханифа тайпасынан шыққан жергілікті ад-Дарияның ханзадасы Сауда ұлы Мұхаммедтен және оның өлімінен кейін оның ұлы Абдул-Азиз ибн Мұхаммед ибн Сауда тарапынан табады.
    Өз идеологиялық және методологиялық принциптерін уағыздай келе, оны қолдаушылары мен қарсылас дұшпандары да арта түседі.Теолог АбдулУаһһаб пен саудид тегінің «одақтастығы» осы идеяларды іске асыруға негізделді. Кейінірек саяси қуат алған АбдулУаһһаб пен саудид тегінің «одақтастығы» Араб түбегінде біртұтас араб мемлекетін құру мақсатында жікке бөлінген араб тайпаларын олардың үстінен өктемдік жүргізіп отырған Осман империясынан азат ету мақсатында күрес тууына айналады.
    Османдық империядан азат етіп, Сауд Араб мемлекетін құру мақсатымен Араб жазирасында сопылық пен уахабиліктің жақтастары арасында үлкен қан төгіс орын алады. Өйткені сопылық идеяның Осман империясы мұсылмандары өміріне кең таралған еді.
    Сауд Арабиясындағы осындай қатты қантөгіс орын алып жатқан жағдайға қарамастан, көршілес Иемен мемлекетінде сондай-ақ  Мысыр, Марокко, Иран, Пакистан, Ауғаныстан мемлекеттерінде сопылық бағыт кең етек алған еді. Өйткені сол халықтардың психологиялық ерекшеліктерінде, нәсілдік мәдениеттерінде, ұлттық салт-дәстүрлерінде осы сопылық идея негізгі тірек болып, кеңінен сіңіскен еді.
    Уахабилердің адам бейнелі (муташабих) аяттар мен хадистер жөніндегі көзқарастары
    Уахабиліктің басты белгілерінің бірі - адам бейнелі (ұқсау) аят-хадистердің сөздік ұғымын негізге ала отырып, өз қалпында қабылдау болып табылады. Яғни, уахабилер Құран мен хадистегі «қол, бет, көз, келу, түсу, Аршыға отыру, ашулану, қуану» және т.б. Алла тағаланың сипаттарын жаратылысқа тән сипаттарға теңеп, қабылдайды. Ал Құрандағы көптеген аяттар Алла тағаланың аталмыш сипаттарын жаратылыстың сипаттарына ұқсатудың орынсыз екенін көрсетіп береді. Сондай-ақ олар:
    1.    Қабірлерді зиярат етуден; 2.    Дұғаларда пайғамбарлардың, әулиелердің, періштелердің есімдерін айтудан; 3.    Өлгендерге Құран оқып бағыштаудан; 4.    Мешіттерге садақа тастауға; 5.    Тәспі қолдану, т.с.с. басқа амалдарды дінге енген жаңалық санап, оларға қатаң тиым салды.

    Уахабилік тұрғыда осындай сопылық рәсімдік ерекшеліктер, өзін турашыл санайтын мұсылмандар үшін қабыл етуге рұқсат етілмейтіндей дінге енген жаңалық (бидғат) деп қарастырды.
    Бұл ағымға ерушілер өздерін «муаххидун», яғни «бірқұдайшылдармыз» - деп санайды. Олар бидғат (жаңалық енгізу) арқылы исламнан тайған барлық мұсылмандарды мүшрік санап, оларға қарсы қатаң соғыс жүргізу керек деп есептейді. Уахабилік ағым - салафиліктің ең асқынған үлгісі деп саналады. Уахабилік ағым кәләм мәзһабтарын құптамады, олардың әдістемесіне қарсы шықты. Олар дәстүрлі исламдағы ең үлкен кәләм ғалымдары Әбу Мансұр әл-Матуриди мен Әбіл Хасан әл-Әшғариге кәләмдік дәлелдерді қолданып, ақылды Құран мен хадистерден жоғары ұстау арқылы таза Ислам сенімін былғады деп айып тақты. Уахабилік немесе салафилік доктрина ислам әлемінде түрлі ағымдардың пайда болуына көп ықпал етті. ХХ ғасырдың басында осы ағымды және бағытты үлгі тұтатын діни реформалық әрекеттер пайда болды. Олар Суданда «маһдия», Ливанда «мадрасат санусия», Мысырда Мұхаммед Абдоның ағымы, Жамалиддин әл-Ауғанидің медреселері және Үндістандағы бірнеше ағымдар. Уахабилік ағымының ханбали мәзһабынан төмендегінше айырмашылықтары бар: 1.    Адам баласы иман калимасын айтқанымен, ол адамды иманды санамайды; 2.    Алла атын айтқанда тәспі орнына саусақ буындарын қолданады; 3.    Мешіттердің мұнарасы болуына, оның зейнеттелуіне қарсы тұрады; 4.    Медине қаласындағы Мұхаммед пайғамбардың қабырының басына баруды көптәңірлікке теңейді; 5.    Намазды міндетті түрде жамағатпен оқу керектігін айтады. Алайда ибн АбдулУаһһабтің өзі ислам дініне жаңалық енгізген жоқ еді. Оған тағылған айыптардың көбісіне көзі тірісінде жоққа шығарушы еді. Ибн Сухаймудің хатындағы өзіне тағылған айыптарға жауап ретінде ол: «Менің төрт мәзһаб бойынша жазылған кітаптарды жоққа шығарып, хижра бойынша алтыншы ғасырда (ибн Таймиядан кейінгі кезеңдерде) жұртшылықты адасуда болды деп, тақлидті (мәзһабқа ілесу) жоққа шығарып ижтиһад жасауға үміттенеді деп, тауассулді (Алла тағала ризалығына жетуде бір нәрсені себепші етуді) жасағандарды күпірлікте айыптады деп, Пайғамбарымыздың қабірін зиярат етуде тыйым салып, ондағы құлпытасты бұзғысы келеді деп сондай-ақ менің аузымнан шықпаса да басқада көптеген маған тағылған жала сөздерге менің жауабым: «Сен пәксің (ей, Жаратушы), бұл - үлкен жала!», - деп жазғанын кездестіреміз. Яғни, қазіргі таңдағы оның жолын ұстанушы уахабиліктердің (өздерін салафиліктерміз дейтіндер) ибн АбдулУаһһабтің ұстанған бағытынан мүлдем алыстап, керісінше қайшы келетіндіктерін байқаймыз.  
    Алайда ол Ибн Ханбал, Ибн Таймия, Ибн әл-Қайым, аз-Захаби және т.б. салафилік идеяны ұстанушы ғалымдардың кітаптарын, жазған еңбектерін дұрысырақ санаушы еді.
    XIX ғасырдың бірінші жартысында Жамал ад-Дин әл-Ауғани және Мұхаммед Абдо деген кісілердің исламға жасаған реформалық әрекеті де - Салафия деп аталады. Әл-Ауғанидің жастық шағы өзінің дәстүрлі мұсылмандық тәрбиені алған Ауғаныстанда өтті. Ол көптеген мұсылман елдерін аралап, өзі Франция астанасы Париж қаласында жасады. Парижде өзінің идеясын құптаушы әрі оның жолын ұстанушы Мұхаммед Абдомен бірге «Әл-Уруат әл-Усқа» («берік байланыс» - Құран мұсылмандарды байланыстыратын иләһи арнау) деген ұғымды білдіретін топ құрды. Оның негізгі мақсаттарының бірі - басқа да реформаторлар секілді жалпы мұсылман елдерінің Батыс өркениетінен біраз артта қалғандағы проблемалардың себептерін қарастырып, сонымен бірге оның прогрессивті даму жолдарын іздестірді. Ол Құдайға «ақиқи» сенімді қайта жаңғырту негізіндегі салафилік реформаның түрінің туындауы - мұсылман үмбетінің барлық әлеуметтік дерттеріне дауа деп санады. Әл-Ауғанидің саяси-қоғамдық көзқарастарының екі негізгі бағыты болды: 1. Барлық мұсылмандар тұрған территориялар мен мекендер басқыншылардан азат етіліп, мұсылмандардың еуропалық экспансияға қарсы тұру үшін бірігулері қажет. 2. Мұсылман елдерінде өздерінің басқаруларында конституциялық үлгілері болу керек - деді. Салафия сөзі көбінше ислах (реформа) және таждид (қайта жаңғырту) деген терминдермен сипатталады, ислами дүние көзқарасының негізінде фундаменталдік түсінігін қалыптастырады.

    Тақлид жайында Салафилік бағытты ұстанатындар фиқһ мәселелерінде мүжтаһид имамдардың біріне ілесуді немесе сол имамдардың Ислам ғұламаларының назарында хақ деп танылған төрт мәзһабының бірін ұстанудан тыяды да оны күпірлік яки адасу деп біледі. Негізінде ол имамдардың мәзһабтарының бірін ұстануды харам, адасу деп санау қате пікір.Хадис ғалымдары ижтиһад (аят-хадистерді және онда келтірілмеген мәселелерді терең іліммен жан-жақты талқылап, ұшқыр ой-санамен түйіндей) ете отырып, барлығы бір ауыздан хадистерді сапасы жағынан сахих (дұрыс), хасан (жақсы), зайыф (әлсіз) деп үш топқа бөлген. Хадистерді осы тәріздес классификациялауда сол ғалымдардың ижтиһадтарына сүйенеді. Сол себепті де кейінгі ғалымдар сол имамдардың кітаптарындағы хадистерді дәлел ретінде қолданудан алдын хадистердің сапасын білу үшін олардың көзқарастарын ұстанып, оларға тақлид (еліктейді, ілеседі) жасайды.
    Салафилікті ұстанушылар Ибн Ханбал, Ибн Таймия, Ибн әл-Қайым, аз-Захаби сияқты ғалымдардың бірқатар еңбектерімен пікірлерін ұстанғанындай Меккенің мүфтиі ибн Баазды да ұстаз тұтады. Алайда оның мәзһаб жайында шығарған /4272/ санды пәтуасының парқына жете білмегендіктерін әрі хабарсыз екендіктерін аңғаруға болады. Ол: «Төрт мазһабтар арасындағы фиқһ мәселерінде айырмашылық бар. Келіспеушілік хадистің кейбір имамдар қарауында сахих (дұрыс) болып, басқасының қарауында сахих болмағаны немесе хадис біреулеріне жетіп, басқаларына жетпегені секілді келіспеушілікке себеп болушы амалдарға барып тақалады.Мұсылман кісіге олар жайында жақсы күмәнда болу уәжіп. Олардың әр бірі мүжтаһид. Өздерінен пайда болған фиқһтік ұрынуларында ақиқатты талап қылатын еді. Олардан кім туралықты тапқан болса екі сауап, ижтиһадінің сауабын және тура тапқандарының сауабын алады. Кім қателескен болатын болса, бір сауап, яғни ижтиһадінің сауабын ғана алады.Айтылған төрт имамдарға еру себептеріне келетін болсақ, кімнің ақиқатты дәлелден алатын мүмкіндігі болса, ол адамға дәлелден алу уәжіп болады. Кімнің мүмкіндігі болмаса, өз қарауындағы ең сенімді ілім иесіне ереді», - деген. Осы пәтуадағы; «Кімнің ақиқатты дәлелден алуға мүмкіндігі болса», деген сөзде кім ижтиһад қылу дәрежесіне жеткен болса, дегенді білдіреді. Алайда қазіргі уақытта барлық ғұламалардың келісімі бойынша, қазіргі таңда ижтиһад жасау дәрежесіне жеткен мүжтаһид ғалым жоқ. Әйтседе олар өз беттерінше жоғарыда айтып өткен төрт ұлы мүжтаһид-ғалымдар секілді Құран мен хадистермен ижтиһад жасап, олардан үкім бергенді жөн санайды.Қазіргі таңдағы өздерін «біздің заманымыздан алдын өмір сүрген ізгі бабалар» жолымен жүрушілерміз, салафиміз деп қаншалықты жар салғандарымен олар мен алдыңғы салафтардың арасындағы айырмашылық жер мен көктей дәрежеде ажырап қалғандығын көреміз.Имам Әбу Ханифа табиғин, бұрыңғы салаф ғұламалар қатарына жатады. Ахмад ибн Ханбал салаф әулетінің ең соңғысы деп саналады. Ахмад ибн Ханбал өз дәуіріндегі бірнеше патшалардың зұлымдықтарын көп уақыт бойы көргенмен оларға қарсы ешқандай содырлық іс-әрекет жасаған емес, керісінше жоғары дәрежеде тым сабырлық танытқан. Алайда қазіргі уақытта оның идеялогиясын ұстанушылардың сабырлықтан жұрдай болып, түрлі конфессияларға деген көзқарастары, діни сезімдері шыдамсыздықты, дөрекілікті үгіттейді.Салафилік бір ғана қоғамға немесе уақытқа тән болмағандықтан, оны уақыт жағынан бір ғасырға белгілеп, оның сырына толық жету әсте мүмкін емес.Уахабшылар, сәләфиттер және тәкфиршілер деп әртүрлі аталып жүрген Сауд Арабиясынан шыққан ағымның басты ерекшелігі ретінде мыналарды айтуға болады:
    1.    Исламның негізі мен моральдық құндылықтарына сай келмейтін діни төзімсіздікті арттыру. 2.    Ширк, күнә, күпірлік, кәпір, жиһад, тек қана Құран мен сунна сөздері арқылы қазақтың ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрі мен діни тұрақтылығына нұқсан келтіру. Сол арқылы халықты төл мәдениетінен айыру. 3.    Діни рәсімдердің барлығын Құран мен суннаға негіздейміз деп салт-дәстүрге құрметпен қарайтын қазақ халқының дәстүрлі сунниттік жолы ханафиттік тармақтың күшін әлсірету. 4.    Біз ешқандай мазхаб ұстанбаймыз деп ханбалиттік мазхат негіздерін уағыздау арқылы ел арасында діни рәсімдердің орындалуында ірткі тудыру. 5.    Өздері мазхабты мойындамағанымен, еліміз бойынша ханбалиттік мазхабты ұстанатын имамдардың артына тұрып намаз оқулары арқылы олар өздерінің негізгі мәселелерінің діни мәселе еместігін аңғартады. 6.    Жиһад ұғымын тек күрес мағынасында қолданып, жақтастарына діни білім берудің орнына сыртқы көрініске көбірек мән беруге дәріптейді. (өліммен қорқыту арқылы намаз оқыту, Мұхаммед пайғамбар заманына оралу идеясын дамыту, сыртқы форманы сол кезге сәйкестендіру (балақты қысқарту, сақал қою) т.б.) 7.    Ибн Тәймия, Насруддин Албани, Жамалиддин Аугани сынды бірнеше ғалымдардың кітаптарын ғана өздерінің миссиясына пайдаланып, қалған ислам ғалымдарының еңбектерінің оқылуына қарсы болу және мойындамау. 8.    Ағымның қыржылай мүмкіншілігінің көп болуына байланысты тегін қажылыққа апару арқылы жақтастардың санын молайту, мешіттер салғызу және сол мешіттерге өздерінің идеологиясын қолдайтын имамдарды сайлау, ҚМДБ-ға тіркеуге қарсы болу. 9.    Интернет сайттары арқылы, жиһадқа жетелейтін, саудтық үлгідегі, ханбалиттік бағыттағы рәміздер мен өздері қалайтын мұсылман образын көптеп таратып, діннен толық түсінігі жоқ жастардың діни түсінігін теріс қалыптастыру сол арқылы дәстүрлі көзқарастағы имамдар мен дінді ұстанушылардың пікірін жоққа шығару.  Сауд Арабиясының Дәрия, Уйайнә, Риад аймақтарында Мухаммад ибн Абдуләһһабтың пікірлері шеңберінде өрбіген діни және саяси қозғалыс. Арабияның Нәжд аймағындағы Риад қаласына 70 км қашықтықта орналасқан Уйайна ауылында дүниеге келді. Бұл қозғалысқа уахабилік аты кейіннен Мұхаммед ибн Абдуләһһабтың атына байланыстырылып басқалар тарапынан берілді.

    Бұл қозғалыстың жақтастары өздерін «муаххидун» деп атауда, әрі Ханбали мәзһабын Ибну Таймия түсінігі бойынша жалғастырушылармыз деуде. Уахабизм діни қозғалыс ретінде басталғанымен кейіннен саяси қозғалысқа айналды. Араб түбегіндегі ықпалы ұлғая келе мемлекеттік деңгейге ұласты. Қазіргі таңда Сауд Арабиясының діни мәзһабы болып саналуда.

    Арабияда ол кезде кейбір адамдар әулилерді қатты сыйлап, құрмет көрсетуде астамдық жасап, Аллаһқа серік қосуға жақын іс­әрекеттер істей бастаған. Әрі көптеген жерлерде исламнан ауытқыған, тіпті қарама­қайшы әдеттер діни ереже­қағида ретінде қалыптасқан еді. Мұны көрген ибн Абдулуәһһаб «Мұсылмандар Аллаһқа серік қосып жатыр, мұны түзету керек» деген пікірмен қозғалыс бастады. Бірақ бұл қозғалыста мұсылмандардың кейбір дұрыс әрекеттерін де бұрыс деп бағалап, астамдық жасаумен қатар, кейбір қате түсініктерді түзетуде илікпейтін әсіре реформаторлық жолынтаңдады.

    Мұхаммед ибн Абдулуәһһаб Ислам ғұламаларының таласа келген көптеген тармақ мәселелерінде де тек өзінің таңдаған пікірін дұрыс деп, қалғандарын бұрысқа шығарды. Алайда әрбір ғалымның аят, хадиске сүйенетін өзіндік дәлелдері бар еді. Менікі ғана дұрыс деу арқылы көптеген мұсылмандардың ашуына тиді. Исламда бір мәселеде әр түрлі пікірдің болуы табиғи нәрсе. Сахабалар уақытында да бір мәселенің өзінде көптеген көзқарастар болған. Бірақ олар «тек менікі ғана дұрыс» деп өзгелердің пікіріне құрметсіздік етпеген. Себебі бір аят­хадистің өзін бірнеше мағынада түсінуге болады. Егер пікірлер аят­хадистер арқылы дұрыс ережелер ұстаныла отырып дәлелденсе, ешкім «менікі ғана дұрыс, қалғандардың пікірі бұрыс, адасуда» дей алмайды.

    Абдулуәһһаб Дәрия аймағында пікірлерін Мұхаммед ибн Саудтың ықпалымен жая бастады. Абдуләһһабтың пікірлері етек алып тараған сайын Дәрия аймағының әмірі Мұхаммед ибн Саудың да Арабияға түгелдей өктемдігін жүргізе алуына мүмкіншілік туды. Себебі, Абдулуәһһабтың пікірі бойынша мұсылмандар Аллаһқа серік қосып жатқандықтан, оларды «мүшрік» санауға болады. Ал мүшріктердің мал­мүліктерін талан­таражға салып, тартып алуға болады деген пәтуа берді. Мұхаммед ибн Сауд осы пәтуаның (пікірін қолдамайтындардың мал­мүлкін тартып алуға болады пәтуасы) арқасында жақтастарын көбейтіп, үлкен күшке айналды. Ибн Абдулуәһһаб дүние салғаннан кейін бұл қозғалыстың саяси ауқымы күшейе түсті. Мұхаммед ибн Саудтың заманында басталған өзге мұсылмандардың жерлерін, мал­мүлікін тартып алу істері өзі қайтыс болғаннан кейін баласы Абдулазиздің кезінде де жалғасты. Абдулазиз көптеген араб тайпаларына шабуыл жасап, қарсы шыққандарды қылышпен шауып, мал­мүлктеріне иелік етті. Тартып алынған малдың жиырма пайызы мемлекетке тиесілі деп өзіне алып, қалған сексен пайызын өзінің жақтастарына таратып беру арқылы өздерінің пікірін қолдамайтындардың мал­мүлкін талан­таражға салуға жақтастарының тәбетін ашты.

    Уаххабилер арабияны Аллаһқа серік қосудан тазалаймыз деп мұсылмандыққа жараспайтын іс­әрекеттер істеу арқылы шектен шықты. Талай мұсылманның қанын төгіп, мал­-мүліктерін талан­таражға салды. Көптеген қасиетті сахабалардың қабірін мұсылмандардың серік қосуына себеп болады деген ниетпен жермен жексен етті. Тіпті Аллаһқа серік қосуға себеп болады деген ниетпен қабірге баруға тыйым салу арқылы астамдық жасады. Абдулуәһһабтың бұл тыйымы Пайғамбарымыздың (с.а.у.): «Қабірлерді зиярат етіңдер, өйткені ол сендерге өлімді естеріңе түсіреді»­ деген хадисіне теріс. Пайғамбарымыздың (с.а.у.) өзі Ухуд соғысында шейіт болған сахабалардың қабірін жетісіне бір рет зиярат етіп, дұға жасап тұрған. Осылайша ибн Абдулуәһһабтың жақтастары ислам әлемінде етек алған кейбір қателерді түзетуде қате тәсіл қолданды әрі астамдық жасады. Мұхаммед ибн Уәһһабтың қозғалысы мәдиналық ғалымдарға жеткен кезде оған ұстаз болған шәйх Мұхаммед ибн Сүлеймен оның пікірінің қате екенін айтып, қарсы шықты. «Ол − ауытқушы. Оның пікірі ислам ғұламаларының пікіріне қарама қайшы»­деді.


    Уахабизм - Құран аяттарын, хадистерді түсінуде ешбір фиқһи ережесіз тікелей түсінуді ұстанатын жол. Мағынасы анық емес, әрі көптеген мағыналарды білдіретін аят­хадистерді түсінуде ақылға, жорамалға тыйым салып, аят­хадистердің сыртқы мағынасымен амал етеді. Аят-хадистерді түсінуде әдет-­ғұрып пен заман және мекеннің ерекшелігін ескермейді. Уахабизм Құран мен сүннетті осылай жорамалсыз тікелей түсінуді ұстанғандықтан қаттылықты тудырды. Әрі кез келген ғасыр мен сан­алуан ұлттардың әр түрлі мәселелерін шеше білетін Ислам дінінің кең шеңберін тарылтты. Аят, хадистерді түсінуде белгілі ереже­, қағида, арнайы тәсілдерге сүйеніп келген исламның он төрт ғасырлық мәдениеті мен ғылыми қорын жоққа шығарды.

    Белгілі бір (ханафи сияқты) мәзһабты толық ұстануға қарсы шығады. Бүгінде бұл пікірлері ғасырлар бойы ханафи мәзһабын ұстап келген қазақстан халқының арасында бүлік тудыруда.

    Жергілікті елдің әдет­-ғұрыптарына қарсы. Исламда жоқ кез-келген әдет-­ғұрыпты «бидғат» деп қарауда. Яғни, дінге кейіннен кірген «қоспа» болғандықтан оны қолдану харам. Бұндай пікірлер ұлтымыздың ислам қағидалары шеңберінде қалыптасқан жақсы әдет-­ғұрыптарына қарсылық білдіруде. Ал Ханафи мәзһабында: «Егер жергілікті халықтың әдет-­ғұрыптары исламның рухына қарама-­қайшы болмаса, оны қолдануға болады» делінген қағида бар. Міне, сондықтан Ханафи мәзһабын ұстанатын халқымыз өзінің жақсы әдет­-ғұрыптарын ұрпақтан ұрпаққа сақтап келген.

    Оқылған Құранның сауабын дүниеден өткен кісілердің әруақтарына бағыштауға тыйым салады. Ал құран бағыштау Ханафи мәзһабы бойынша сауапты іс. Себебі, құран оқудың өзі бір ғибадат. Ал ғибадатқа сауап жазылары сөзсіз. Міне, осы сауапты оқыған адам өзіне емес, әруақтарға сыйлап, олардың амал дәптерлеріне осы сауаптың жазылуын Аллаһ Тағаладан тілеуге «Құран бағыштау» дейміз. Пайғамбарымызға (с.а.у.) Сағд ибн Убада атты сахаба келіп: -Уа, Аллаһтың Елшісі! Мен жоқта шешем қайтыс болды. Шешем үшін садақа берсем оған пайдасы (сауабы) бола ма?, - деп сұрады. Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Иә»,­ деп жауап бергеннен кейін, Сағд ибн Убада: -Уа, Аллаһтың Елшісі! Куә бол! Анам үшін бау­-бақшамды садақа ретінде бердім», ­деді. Осы хадистен өлген кісінің артынан жақсы істер істеп, сауабын өлген кісіге бағыштауға болатындығын түсінеміз.

    Жас болсын, кәрі болсын сақал қою уәжіп деуде. Ханафи мәзһабында сүннет. Яғни қоюға да, қоймауға да болады.

    Жалпы музыкаға харам деуде. (Домбыра сияқты өнер аспаптары харам) Пәтуалар бойынша егер музыкалық әуендер адамның бойындағы жақсы сезімдерін жетілдіп, ұлы пікірлерін оятып, рухына шаттық сыйлайтын болса, тыңдауға да, айтуға да болады. Ал егер адамның бойындаға жаман қасиеттерін қамшылап, жаман сезімдерін оятатын әрі мінез-­құлқына кері әсер ететін болса, дұрыс емес.

    Пайғамбарымызға алғашқы Құран түскен «Нұр» тауындағы «Һира» үңгірі сияқты тарихи орындарға баруды «Тарихи орындарға арнайы бару – дінде жоқ, дінге кейіннен қосылған қоспа» деп бағалағандықтан тыйым салады. Ал бұл діннің «жер бетін қыдырып көріп, ғибрат алыңдар» деген аяты мен исламның шынайы рухына қарама–қайшы.

    Жалпы сопылық іліміне қарсы. Ал жалпы ислам әлемінде аят­хадистерге сүйенетін сопылықты адамның рухани әлемін тәрбиелейтін әрі ішкі дүниесін зерттейтін мектеп, жол ретінде бағалайды. Сопылықты бағалаған уақытта дұрыс сопылық және бұрыс сопылық деп жақсысы мен жаманын ажыратқан дұрыс. Уәһһабидің жақтастары Қожа Ахмет сияқты басқа сопылықпен айналысқан адамдарға қарсы болымсыз көзқарастары бар.

    • #3
    • Арын
    • сб, 11/06/2016 - 23:23

    Амангелді аға, Ақтөбеде экстермистік әрекеттер жасап ҚР күштік құрылымдарының қолынан қаза тапқан содырлардың сойқан тағдырына жаныңыз ашып сөйледіңіз. Мен сіздің сол сөзіңізді абыз ақсақалдың сөзі деп білемін. Сол сөзіңізді осы арада таратып айтып беріңізші.

    • Жауап
    • бн, 16/06/2016 - 11:34

    Амангелді Айталы: 

    - Террология деген көне ғылым, террормен бірге жасасып келеді. Бірқатар елдерде ғылыми зерттеу институттары, арнайы мамандар да дайындалады. Ол ғылымның теориялық жағы – террордың себебін саралайды, практикалық жағы – антитеррористік операция. Себебін айтсақ, «Е, сол, соларды жақтағың келеді» деп сынайды. Алдын алу үшін себебін білу керек. Мен сол теориялық жағын айттым. Сонымен бірге, террористік қылмысқа барғандардың отбасларына «ақтар» мен «қызылдар» деген менталитеттен жоғары тұрып, көңіл айту керек, олар да терең қайғыда, олар террорист бала туған жоқ,  бірақ террорист болды, біз де кінәліміз.

    • #4
    • Cерік
    • сб, 11/06/2016 - 23:31

    Амангелді аға, менің сізге екі сұрағым бар:
    1.Тәуелсіздік алғалы бері жұмыс бабымен біраз шет ел мемлекеттерінде болғаным бар. Содан салыстырмалы түрде біздің елде көпшілік халық өте кедей тұратынын білемін. Елімізде бар соншама жер мен табиғи байлықпен бізді осындай халге жеткізген, 17-ақ миллион (көптеген елдерде бір-ақ қаланың тұрғындары) халыққа жұмыс тауып бере алмай отырған , өз жағдайын ғана ойлайтын қазіргі коррупционер биліктің бізге не керегі бар?
    2. Бұл өмірде бәріміз де мәңгілік емеспіз, Елбасымыз да біраз жасқа жетіп қалды. Әсіресе солтүстіктегі көршіміз Елбасы биліктен кететін уақытты Украинадағы ЛНР, ДНР сияқты сценарийлерін Қазақстанға да дайындап отыр....Осыны ескере отырып,Елбасымызды зейнеткерлік демалысқа жіберіп, билікті халық қалаған басқа азаматқа ертерек беру жағына қалай қарайсыз? Қанағат деген болу керек емес пе, ел басқарудың да (1986 жылдан бастап осы күнге дейін) шегі бар емес пе ?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:26

    Амангелді Айталы: 

    - 1. Коррупционер биліктің ешкімге керегі жоқ. Көпке топырақ шашпайық.Сұрағың заңды. Ақтөбедегі мұнай, газ, хромнан, басқа байлықтан инвесторлар қанша пайда тауып жатыр, бюджетке қанша қаржы түсіп жатыр, немесе, өнім қалай бөлісіп жатыр? Осы сұраққа толықтай жауап жоқ.  Пайда бар ғой, бірақ өнім әділ бөліне ме,  жоқ па, білмейміз. Осы көп әңгіме туғызады. Жариялылық жоқ

    2. Ел арасында осындайсауалдар көп. Кезінде Франция президенті де Голь Париж, Марсель қалаларындағы миллионан астам  адам қатысқан митингілерден кейін: «Мен  Француздардан жалықтым, француздар   менен де  жалықты. Кеттім»,   - депті. Митингілер арнайы президентке қарсы емес, елдегі жағдайға қарсы еді. Ельцин де сондай қадамға барды.  Билікте көп отырса, жақсы  адамардың да кадірі кетеді. Билік ауыспаған елдерде кейін жанжалдар көп болады, соның алдын алу да  елді ойландырады. Біз Елбасын сыйлайық, бірақ Елбасы мен елді шатастырмайық. Ел, тәуелсіздік ең қымбат, асыл құндылық. 

    • #5
    • Текжан
    • сб, 11/06/2016 - 23:42

    Екеуіңізге де ортақ сұрақ. Ақтөбедегі оқиға Жерге қатысты талап қойып отырған халықтың назарын басқа жаққа бұру үшін қолдан жасалған (Құдай сақтасын, бірақ ел ішінде осындай да сөздер бар) сенарий емес пе?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:26

    Амангелді Айталы:

    - Жоқ,  мұндай уақиға  2011-де, 2012-де  болған.

    Досай Кенжетай: 

    - Бұл сценарий Қазақ егемендік алғалы бері жалғасып келе жатыр. Ол - салафилердің қазақты жікке бөлу стратегиясы болатын. Ақтөбедегі оқиға соның көрінісі. Жалпы қазақтың жауын қазақтан басқа жерден іздегеніміз абзал.

    • #6
    • Рахымғали
    • сб, 11/06/2016 - 23:46

    Ортақ сұрақ. Неге осы экстермистік әрекеттер қайта-қайта еліміздің батыс аймағында болып жатыр? Бұл батыс өңіріндегі халықтың наразылығын білдіретін мәселе ме әлде неосалафтар мен ваххабтар батыс аймағына жиналып алған ба? Түсінбедім.

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:26

    Амангелді Айталы: 

    - Бұл  терроризмнің географиялық, аймақтық ерекшеліктері туралы.

     1.географиялық фон, орта. Көрші солтүстік Кавказ, Ресейдегі Еділ бойындағы экстремистік топтардың, Орта Азия елдерінің тоғыз жолдың торабында тұрған өлкеге ықпалы зор.

     2. Ақтөбе табиғы байлыққа бай өлке, бірақ байлық шет елдердің,  бөтен ұлттардың, бөтен діндегілердің қолында, халық экологиялық зиянын  көп сезеді, пайдасына әлі күмәнді.

     Осы жағымсыз салдар ықпал етпей қоймайды.

    Досай Кенжетай:

    - Мұнайлы өңірде діни рухани әлеуметтік экономикалық, ұлттық қордаланған мәселелер бар. Кешегі кеңестік құндылықтар мен шаблондардың да инерциясы бар. Бұл тек Ақтөбе аймағы ғана емес, жалпы қазақ елінің ортақ проблемасы. Ал енді Салафизм дін атын жамылған Батыстық жахандық саяси жоба. Ол қай жер ыңғайлы сол аймақта көктеп өнеді. Демек Батыс Қазақстан облыстары саны жағынан да, сапасы жағынан, әлеуметтік те, ұлттық, мәдени, экономикалық ерекшеліктері жағынан салафизмнің тақ құруына таңдалып алынғандығын көруге болады. Ендігі жерде мемлекет осы проблемаларды шешудің жолдарын кешенді түрде қарастырғаны абзал.

    • #7
    • Не ғой
    • жб, 12/06/2016 - 0:27

    Cәләфизмді жою керек деп жатыр. Осыған байланысты менің сұрайын дегенім, сәләфилік деген тіркелген де, тіркелмеген де ұйым жоқ. Олай болса оларды қалай жояды, сәләфилік көзқарасы болса бітті ұстап алып шетінен соттай береді ме? Олай болса Саудиялық ағымды мақтап жүретін Бекболат Тілеуханның ю-тюбта видеосы бар, сондай видео оларға дәлел бола алады ма? Оның ұстазы Дарынның да ақидағы ұстанатын бағыты сәләфилік бағыт. Бірақ сәләфи Бекболаттың немесе сәләфи Дарынның жамағатымыз деп жүрген бір адам жоқ. Әлде, сақал қойып, мұртын қысқартып, балағын қысқа киген сыртқы түр сипаттарына қарап азаматтарды сәләфи деп жазаға тарта беруге болады ма? Олай болса діни көзқарасы сәләфилік бағыт болмаса да Пайғамбар с.ғ.с. суннасына амал қылып сондай түр сипатпен жүретіндер бар ғой, солар босқа шатылып кетпейді ме? Әлде, мешіттерді аңдып, Әбу Ханифа мәзһабынан өзгеше намаз оқығандарды аулайды ма? Ал ондай аңду басталса Әбу Ханифа мәзһабы сунниттік ағым болғандықтан олар осы мәсһаб бойынша намазды оқи салады, осы кезде не істейді, ақидасына байласынысты тест тапсырта ма? Онда "Түннің үштен бір бөлігінде Аллаһтың Өзі түсе ме, рақымы түсе ме?", "Аллаһтың қолы бар ма, қолы жоқ па?", "Аллаһ Аршының үстінде ме, үстінде емес пе?" деген сияқты сұрақтарды қоймасаң олардың сәләфилік сенімде/сенімде емесін біле алмайсың. Ал Пайғамбарымыз с.ғ.с. мен сахабалар р.а. заманында бұндай сұрақтар қойылмағандықтан бұндай сұрақтар дінге енгізілген жаңалық, яғни бидға деген ауыр күнә болып саналады, енді олар сәләфилерді анықтап жазалау үшін осындай ауыр күнәларға өздері барады ма? Әй, бірақ бүтін бір елдің қисапсыз байлығын қызмет бабын асыра пайдаланып прихватизациялап алып отырғанда бұл күнә дегендер олар үшін ойыншық шығар ғой?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:24
    Досай Кенжетай:
    - Өте мағыналы сұрақ. Терең ізденіс қажет. Бұл айналып келгенде қазақтың қасіреті. Исламның да беделі мен исламофобияға құрал болып кетпеу жағын ойластыру керек. Сосын мемлекет құқықтық танымнан айнымайды. Яғни тек сырт келбетіне қарап салафи салафи емес деп ажырату ол құқықтық танымға сйымайды. Меніңше оған тест жасап керегі жоқ. Тыйым салу деген салафтарды іздеу емес, керісінше ендігі жерде салафилік идея, тенденция, ақидасының жайылуына тосқауыл болу деген сөз. Сондықтан оның механизмі басқаша болады деп ойлаймын. Мысалы қалтасынан «анаша» табылғандар қалай сұраусыз сотталатын болса, салафилерді де ендігі жерде бақылау күшейеді. Егер салафилік әдебиеттер табылса немесе салафилік сайттарда отырғандар қауіпсіздік және барлау ұйымдарына қай жерде қашан отырғандары белгілі. Мәселе тыйымнан кейінгі болдырмау,  айыптау шаблоны мен тетіктерінде болып отыр. Ең басты құбылыс жаназалардан көрінеді. Мысалы қазіргі салафилік танымдағылар өлгенге арнап «жетісі», «ас беру», «жоқтау» сияқты дәстүрлерді дөрекілікпен ұрыспен тоқтатып жатады. Ендігі жерде бұлар салафилік ақида, таным көрінісі болады да осыларға тосқауыл не қысым көрсеткендер салафилік айыппен тоқтатылатын болады деп есептеймін. Жалпы елімізде кім салафи кім қай жерде кіммен жамағат бауырластығын құрған деген ақпарат жеткілікті. Құқықтық органдар сол мәліметтер бойынша іс әрекеттерін жүргізеді деп ойлаймын.
    • #8
    • Сұлтан Аман Шотаев
    • жб, 12/06/2016 - 0:28

    Бисмиляһи Рахмани Рахим!
    Екі Профессорға. Екі жақтанда қаза тапқан "шахидтерге" Жаратқан Иеміз Бір Алла, өмірде біліп-білмей істеген күнәләрі болса кешірер? Алла Иман берсін?
    Сұрақ; Осы қайтыс болған терроршы-ланкес деп жүрген адамдарға, күндердің - күнінде, заман өзгеріп, "Ескерткіш" қойып жұрмейміз бе? Сұрауға Профессорлардың көп сөқздігіне салынбай, негіздеме жасамай, нақты "ЖОҚ" немесе "ИӘ" деп жауап берулеріңізді сұраймын? Сәлеммен а.ш.ғ.д. Аман Шотаев

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:23

    Амангелді Айталы:

     - Жоқ,  террористер қан төгуді бастады. 

    Досай Кенжетай:

    - Өлгендерге иманы жодас болсын. Алдынан жарылқасын дейміз. Жоқ ағасы... терроршыға, салафилік экстремистік танымдағыларға қазақтың жерінде «ескерткіш» қойылмас, иншалла...

    • #9
    • Айқын
    • жб, 12/06/2016 - 0:46

    Жерге байланысты халықтың көтерілістері, жастардың бүлікке шығарулары, үлкен бизнес пен жоғарғы шенді қызметте болған тұлғалардың төңкеріс жасауға дейін әрекетке барулары, қанша сотталып жатса да тоқтамайтын жемқорлық, осының бәрі айналып келгенде елдің билігі басындағы жүйелік дағдарыстың салдары, елде президент ауысып, билік түбегейлі өзгеруі керек деп ойламайсыздар ма? Тек, ішкі ойларыңызды жасырмай шындарыңызды айтсаңыздар....

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:22

    Амангелді Айталы:

    - Жер мәселесі мен Ақтөбедегі қанды оқиға арасында тікелей байланыс жоқ. Терроризмнің себебтері көп. Менің ойым – ауруын жасырған адам өледі, шындықты жасырған, оған тура қарай алмай себебін сырттан іздеген мемлекет те ұзаққа бармайды. Кеңес Одағының ащы сабағы - осы. 

    Досай Кенжетай: 

    - Рас коррупция тоқтамай, құқықтық таным үстемдік етпей ешқандай салдардың себебіне тосқауыл қою екіталай.

    • #10
    • Дос Көшімдей, Мұхтар Шахановтай ағаларым аман болсын!
    • жб, 12/06/2016 - 1:06

    Жерді сатып, ұзақ мерзімге шетелдіктерге (қытайлар мен Ресейдегі орыстар болмаса басқа кім қызықсын?) ұзақ мерзімге жалға беріп ауыл шаруашылығы өнімдерімен қазынаны қампитамыз деп жатыр. Ал сол ауыл шаруашылығының тері, жүн, мақта сияқты өнімдерімізден дайын тауар шығара алмай, астықты жинай алмай қар астына қалдырып сапасын түсіріп алып отырып несіне жерді сатуға соншама құштар бола қалдық?

    Қытайларға жерді ұзақ мерзімге берсек олар соя мен рапс өндіріп қазынаға салық құяды дейді? Олар қазынаға салықты көбірек құю үшін келеді ма әлде ұрықтарын көбірек құйып, тұқымдарын көбейту үшін келеді ма? Ал сол соя мен рапсты егуге қазаққа жер берсе қазақ оны еге алмайды ма?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:22

    Досай Кенжетай:

    - Қытайларға жерді ұзақ мерзімге берсек, олар соя мен рапс өндіріп қазынаға салық құяды дейді. Олар қазынаға салықты көбірек құю үшін келеме, әлде ұрықтарын көбірек құйып, тұқымдарын көбейту үшін келе ме?! Ал сол соя мен рапсты егуге қазаққа жер берсе қазақ оны еге алмай ма?

    Қазақ жері сатылмайды!

    • #11
    • Мақсұт
    • жб, 12/06/2016 - 1:14

    Соңғы кезде Билік басындағылардың арандатулары, жалған ақпараттарды тықпалаулары көбейіп кеткенін көріп отырған шығарсыздар. Шалбарының артқы қалтасына ақша салған біреулердің бейнелері, Алматыдан әншейінде ештеңеге дәрменсіз полицияның қару, жарылғыш заттар, ақша "тауып" алған "ерліктері", өз басымен қайғы болып түрмеде жатқан Төлешовтың Қазақстанның бірқатар қалаларында халықты билікке қарсы көтерген зорлығы, әр жерлерден "билікті басып алмақшы" белсенділердің шығуы, олардың қамалуы сияқты жалғандықтардың заңды жалғасы емес пе екен Ақтөбедегі дүрбелең? Менің негізгі сұрағым -мораторий мезгілі жеткенше (Немесе -біткенше) Биліктің бұдан да өткен сорақы "сюрприздер" жасау қаупі жоқ па? Билік басындағылар мен бас пайдасын қуғандар Жер мәселесін Халықтың талап, тілегіне орай шеше алады -деп сенесіздер ме? Тек -Ақиқат ойларыңызды айтсаңыздар.

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:20

    Амангелді Айталы:

    - Ол Президентке, Үкіметке, Парламентке байланысты. Алдын ала айту қиын.

    Досай Кенжетай:

    - Негізі күдігіңізді сейілткім ақ келеді. Ұлттық құндылықтар мен халық сөзіне құлақ асқан кез келген мемлекет өзінің құрушысының еркін ғана білдіруі тиіс. Бұл теория. Баянды даму үшін демократиялық құндылықтар үстемдік етуі тиіс. Осыған сенеміз.

    • #12
    • Ерсары
    • жб, 12/06/2016 - 1:37

    Ассалаумағаләйкум Амангелді аға жер мәселесінде тек қазақ ұлты ғана шырылдап шауып жүр, неге біздегі басқа ұлт өкілдері үндемейді әсіресе жер мен тіл мәселесінде елде бірге жан ашу деген білінбейді қазақтың ұлтық мәселесіне тек қазақтар ғана шыр пыр боп жүргені, бұған не айтасыз

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:12

    Амангелді Айталы:

    - 1991 жылы Тәуелсіздік алғанда біз, қазақтар, бөркімізді аспанға лақтырып  қуанғанда, қазақ емес жерлестеріміз, бірге жұмыс жасап жүргендер, сазарып-бозарып, қазақ ел бола алмайды ғой бәрібір дегені есімде.

    Ел қазақтікі, жер қазақтікі. Осы жерді қорғап қан төккен де қазақтар. Сондықтан қазақтар шыр-пыр болады. Басқалар әлі де ел таңдауда, бірақ біз оларды «квартирант» деп шеттетпейік, тыныштық бізге керек.

    • #13
    • Төрегелді
    • жб, 12/06/2016 - 9:06

    Досай мырза елімізде неге сопылық жол мойындалмайды? Халық мойындағанмен,муфтият мойындамайды. Дәстүрлі дінді айтқысы келетін муфтият сопылықсыз дәстүрлі дінді қалаай атпақ? Ата-бабасынан сол жолды ұстанып келе жатқан,силсиласы бар ишандар елімізде бар ғой.Соларды неге муфтият өзіне тартпайды?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:20

                                                                      

    Досай Кенжетай: 

    - Дұрыс пікір. Мемлекет сияқты қоғамдық институт болып табылатын муфтиат та қазақ мұсылмандығының тәжірибесіне арқа сүйеуі тиіс. Онсыз дами алмайды, дін құбылысы діни сана, діни тәжірибе, діни сенім мен діни таным қаттарынан тұрады. Бұл жерде діни сана дегеніміз ол қазақ; діни тәжірибе дегеніміз ол он екі ғасырлық қазақтың мұсылмандық қалыптасу тарихы; діни сенім ол барша мұсылманға ортақ «аманту» сенім негіздері, бұл жерде қазақ  басқа мұсылман қауымымен бірлікте, ешқандай ширк, бидғат, не ерес емес; діни танымы ол қазақ мәдениетінің мазмұны, ол мазмұнда Матуриди, ханафи және Иасауи ілімдерінің құндылықтары кескінделген принциптер мен идеялар жатыр.

    • #14
    • Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім
    • жб, 12/06/2016 - 9:35

    Қазақтың ұлы діни ғұламалары Қожа Ахмет Иассауи мен Әулие Бекет-Пір Ата ұстанған Тарихат жолы (сопылық ілімі) жайлы ойларыңызды білдірсеңіздер екен?

    • #15
    • Ермек
    • жб, 12/06/2016 - 10:14

    1.Когамды осы бир енген индеттен (вахаби,салафилерден) толык тазарту мумкин ба ? Мумкин болса калай?
    2.КМДБ-ны осынша шиеленискен дини ахуалга белгили бир жагыдайда кинали деп айтуга бола ма?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:19

    Амангелді Айталы:

    1.Теориялық   тұрғыдан  мүмкін, бірақ ол ұзақ та қиын жол. Оны мылтықпен тазарта алмайтынымыз да анық. Күресте басымдылықты күштік құрылымдарға емес, әлеуметтік саясатқа (білім, мәдениет, мемлекеттік тіл, қазақы дәстүр, т. б. ) беру керек. Бізде, менше, бірінші басымдыққа көп мән беріледі.

    2.  Қиналатындары да, қиналмайтындары да болар, бірақ іштей киналмайтындар көбірек болар деймін, себебі олар басқа ағымдардардан ығысады, диалогке бара алмайды, оларлы өздеріне бәсекелестер деп таниды. 

    Досай Кенжетай:

    - Бұл діни таным мен діни санадағы вирус. Уақытпен емделеді. Егер адам өзіне болмысына, тарихына, мәдениетіне жауапкершілік сезінсе. Мемлекеттің «дін саясаты» да ҚМДБ «діни саясаты» да осы жолға ойысып, ортақ негізде жұмыс жүргізетін болса, әлбетте арылу да тазару да мүмкіндік ішінде. Ал кінәға келсек, әрине бәріміз де кінәліміз. Тек ҚМДБ ғана емес.

    • #16
    • Төкен
    • жб, 12/06/2016 - 10:16

    Елбасы бүлікшілерді дінсымақ ұйымның мүшелері, нұсқауды шетелден алған деді, содан кейінгі сөзінде салафиттер деп нақты айтты.Кезінде сотталған сопыларға таққан айыптары вахабит(салафит) тердің намысына тиген сөз айтты деген.Осыдан кейін соттың сол үкімі мәнін жоймай ма,ЕБ керек болса оларды өлім жазасына кесу керек дегенді айтты,Үлкен кісі оларды өлімге қиып отырғанда, солардың көңіліне тиді деп ғалымдарымызды түрмеде шіріткеніміз қалай болғаны. Жоғарыдағы айтқандарды негізге алып, сауатты адвокаттар түрмедегі ғалымдарды ақтау ісіне кіріскені дұрыс болмай ма?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:19

    Досай Кенжетай:

    - Дұрыс логика. Диалектика тұрғысынан. Болашақ көрсетеді. Сопылардың түрмеде шіритіндей қылмысы бар деп ойламаймын. Бұны осыдан алты жыл бұрын да Елбасыға арнап жазғанмын да. Оны білетіндер біледі. Интернетте тұр. Оқып танысуыңызға болады.

    • #17
    • Серік
    • жб, 12/06/2016 - 10:50

    Осы сайтта бірінші рет бүкіл қазаққа ортақ пікірлер айтыла бастады.
    Ұлттық идеология туралы пікірлерді одан ары дамытайық.
    Айталы мырзаның Ақтобедегі орын алған оқиға айтқан пікірі өте орынды деп есептеймін.

    • #18
    • Шуақ
    • жб, 12/06/2016 - 11:42

    Мәйіттерін жақындарына бермейміз деп жатыр, дұрыс па? Өлген пенде өлді, ал артында қалған жақындары кектенбейді ме? Рақым айында аллаh разылығы үшін райынан қайтар? Дін не дейді?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:18

    Амангелді Айталы:

    - Бұл Үкімет шешіміне сәйкес әрекет, отбасылары оны түсінікпен қабылдауы жөн. 

    Досай Кенжетай:

    - Мәселе саяси сипат алды. Террористік лаңкестік болмысқа бұрылды. Ал террор мен дін бір емес. Сондықтан оны діннен сұрай алмаймыз. Дінге қатысы жоқ. Еліміз де зайырлы мемлекет. Оны билік қалай шешсе, солай қабылданады.

    • #19
    • Болатқазы
    • жб, 12/06/2016 - 12:02

    Амангелді аға, еліміз қазір дамыған 50 елдің қатарына кіріп болыпты. Енді дамыған 30 елдің қатарында болуға талпынып қатқан көрінеді. Осыны бағалайтын қандай өлшем бар? Ол қайдан шыққан? Егер осындай өлшем бар болса, оны БҰҰ - мойындай ма? (Мен қытайдан келген қазақпын, жапонияда оқығам. Ол елдерде тұрып бұл жайлы естіп көрмеппін.)

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:11

    Амангелді Айталы:

    50 дамыған елдің қатарына кірдік дегенде мен онымен келіспедім. Рас, біз жан – басына шыққан табыс бойынша 50 – елдің босағасынан сығаладық, табыс 13 мың доллар құрады. Бірақ біілім, денсаулық, өмір сапасы (қауіпсіздік , қоршаған орта тазалығы, таза су т. б. ) біз  50 елдің қатарына кірмеп едік. Енді теңге құлдыраған тұста орта табыс  6,7 мың долларға тең болды, 30 елдің қатарына кіру ұлы мақсат, жақсы сөз, жарым ірыс деген – дей болып отыр. Біз енеміз деген  30 ел бұл деңгейге ғасырлар бойы еңбектің, мәдениеттің арқасында  жеткен.  

    • #20
    • қазақұлы
    • жб, 12/06/2016 - 12:29

    Ел ақсақалы Амангелді аға кешегі ақтөбедегі жағдайға байланысты шындықты айтыпсыз,рахмет.1. Қазақтың дәстүріне сай емес,мұндай дүмше дінсымақтарды түбімен құртуды үкімет қолға алуы мүмкін бе? 2.Айта берсек,елімізде орын алып жатқан көптеген сорақылықтар еліміздің басқару жүйесісіндегі кемшіліктердің жемісі,яғни "алдымен экономика,сосын саясат".3.Елімізде дағдарысқа қарамай даму үстіндегі сыбайлас жемқорлықты қалай жеңуге болады,қазіргі күреспен еңсеру мүмкін емес сияқты. 4.Қазағымыз бақуатты өмір сүруі үшін не істеуіміз керек,қандай жүйе құруымыз қажет,шындығын айтыңдаршы?

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:10

    Амангелді Айталы:

    - «Түбімен құрыту» большевиктертердің саясаты. Сіз «дінсымақ» деп атап отырғандардың арасында аңқау, сөзге ерген, олардың тобына кіріп шыға алмай жүргендер де бар. Олар біздің бауырларымыз, біреудің ұлы, қызы, жұбайы, жиені, досы, көршісі, әрқайсысы өз бауырына қымбат. Біз олармен диалогка барып, жылы сөйлеп, ақылмен бауырымызға тартуымыз керек. Өкініштісі, біздің имам, молдалар арасында сөзін тыңдататын лидер жоқ.  

    • #21
    • АНАРБЕК
    • жб, 12/06/2016 - 13:50

    Құрметті Досай мырза сіз Яссави танушы ретінде елге белгілі ғалымсыз, сол Яссави ілімі СОПЫЛЫҚ жол өзінің берерін өз заманында мұсылман халқына толық берді деуге
    болады. Бүгінгі күнде неге сопылық ілімнің негізін салушылар ӘУЛИЕЛЕР жер бетінде
    жоқ, ол ілімді халыққа түсіндіремін дегендердін әрекетінде АЛЛАНЫ таныту нәтижелері
    көңіл көншітер емес. АЛЛАНЫ тани алмаған ұрпақ әр түрлі ағымдардың соңында кетіп -
    бара жатыр, Сопылық жолмен АЛЛАНЫ таныған біздің ата-бабаларымыз ешқандай
    діннің де ағымның да соңына ерген жоқ, ол ахиқат. Ал енді менің сізден сұрарым ұлы
    АБАЙ, СОПЫЛЫҚ дәуірдің бітер кезеңінде өзінің ұлы жаңалықтарын бүкіл әлемге
    жария етті. ҒЫЛЫМСЫЗ АХИРЕТТЕ ЖОҚ, ОСЫ ДҮНИЕ ЖОҚ. ҒЫЛЫМСЫЗ ОҚЫҒАН
    НАМАЗЫҢ, ҰСТАҒАН ОРАЗАҢ, ЖАСАҒАН ҚАЖЫЛЫҒЫҢ ҒИБАДАТ ОРНЫНА БАРМАЙДЫ ДЕП.
    Міне ойланайықшы - ЖАРАТҚАН ием өзінің сүйікті құлына (адамзатқа) әр дәуірде ӨЗІН
    танытудың методикасын ұсынып тұрғанын ұлы АБАЙ біздерге жеткізуші емес пе?
    Сіз бүгінгі діни имамдардың, ұстаздардың халқымызға ахиқат жолын көрсете алмай
    отырғандықтары олардың Иллахи ғылымнан туындайтын мектеп қабырғасындағы
    ғылымдардан бейхабар болулары деп ойлайсыз ба?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:17

    Досай Кенжетай:

    - Дұрыс пікір, қосыламын. Сопылық әр уақытта әр кеңістікте, адамның ішкі хәліне бағытталған тәлімі мен рухани тәжірибесін бере алатын құбылыс. Тек ала білу керек. Ал қазір оны алып, уақытқа сай, қоғамның, адамның бүгінгі танымы мен тілегіне сай бере алатын нағыз ұстаз кемде кем. Оның үстіне қазір адамдар мәнге емес, формаға әуес. Иасауи ілімінің жалпы сопылықтың рухани тазалығына, енді жақындап келе жатыр. Рухани жақтан Алланы, өзін дұрыс тануға тек сопылық қана нақты тәжірибе ұсына алады. Қалған танымдардың барлығы интеллектуалдық рационалдық қанағатқа қызмет етеді.

    • #22
    • Аскар
    • жб, 12/06/2016 - 14:02

    Амангельди Ага, калай ойлайсыз, эдил сот отип, сол сотта бул салафиттердин ( егер шынымен салафит боп жатса, эрине ) мундай кадамга не ушин барганын халык биле алар ма екен? Ондайга Билик мумкиндик береди Деп ойлайсыз Ба? Сот залына оларды басын истетпейтин уколга эбден тойгызып экелуи де мумкин гой? Элде сот аяк астынан жабык отетин бола салады! Калай ойлайсыз, осы мумкин бе?

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:10

    Амангелді Айталы:

    - Мүмкін деп ойлаймын.

    • #23
    • Күдер үзген қазақ
    • жб, 12/06/2016 - 14:09

    Амангелді аға, өмірлік тәжірибеңіз өте көп ел ағасысыз, ораза кезі ғой, қолыңызды жүрегіңізге қойып шыныңызды айтыңызшы, түрмеде жатқан шымкенттік Төлешов мемлекетті күшпен басып алмақшы болып қарулы қол жинады дегенге Өз басыңыз сенесіз бе? Бұл деген мысалы, ергежейлі Лихинштейн мемлекеті АҚШ-қа соғыс жариялапты деген сандырақпен пара-пар ғой. Есіңізде болса, Түркіменстанның бірінші президенті Сапармурад Ниязов маған қастандық жасамақшы болды деп еліндегі саяси қарсыластарының бәрін түрмеге жауып [жаңылмасам, премьер-министрден бастап], тіпті теледидардан оларды мойындатып, кешірім сұратып еді ғой. Соңғы кездегі еліміздің саяси өміріндегі күрт өзгерістер сондай бір болшақтағы тотальный чистканың дүмпулері деген ой Сізге келмей ме?

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:10

    Амангелді Айталы:

    - Түптің түбінде ақиқат айтылар, асықпайық.

    • #24
    • алматы тұрғыны Н
    • жб, 12/06/2016 - 14:47

    Амангелді аға, сұрақ емес - аналар , әйелдер атынан Сізге Алла разы болсын дегім келеді Себебі Сіз жүрегіңізде мейірім және ҚАЗАҚқа жаныңыз ашитын адам екеніңізді көрдік Сәләфи-зікірші демей, Сіз "әр қазақ - менің жалғызым" деген принципті ұстанасыз Ендеше біз Киіктерден кейін (жаман ырым болып еді) Қазақтың қырғынын, "азамат соғысын" көріп жатырмыз емес пе? Ешкім террористерді ақтамайды! Олар әрине жауыздар, есі ауысқандар Ал осындай азғындыққа қалай жол бердік неге олар ашынды? Ресейде террористер әдетте шешен, басқа ұлттардан шығып жатады да Билік пен Халық орыстікі болғандықтан оларды мейлінше жек көру, жек көрсету технологиясы дамыды Ал бізде сәл басқаша болу керек кой . Адам шығыны жалпы саналуы керек Бәріне де қайғырсақ ..жоқтасақ Қазақ аз, еркек аз, ұлдарымыз қырылып жатса қандай халық болып шығамыз? Әділдігіңіз үшін рахмет ,аға!

    • #25
    • Ақарыс
    • жб, 12/06/2016 - 15:17

    А.Айталы ағаға сұрақ:
    1) "Қазақтар үшін - бір ғана дін, бір ғана мазхаб" деп заңдастыруға не кедергі?
    2) Ақтөбедегі "пәлеге басы ілігіп, қаза тапқандар" 18-20-дағы балалар. Осылай болуына кім кінәлі? Ата-ана ма, мектеп пе, орта ма, қоғам ба, мемлекет пе...?
    Д.Кенжетайға сұрақ:
    1) Осы қазақтың оқыған, ғылыми дәрежесі бар жігіттері Исматулла деген түсініксіз біреуге "басы айналып" бағынып қалғанын қалай түсіндіресіз? Өзіңіз сол кісіні қолдайтын сыңайлысыз...
    2) Түркияда оқыдыңыз. Ол елмен біздің байланысымыз жақсы. Қазір сонда дін оқуын оқыған имамдар көбейді. Біз бір діни өрдеміз бе, жоқ қауіп бар ма?..

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:17

    Амангелді Айталы:

    1.Өзіміз кінәліміз, бұра тартатын өзіміздің бауырларымыз.

    2. Оған да өзіміз кінәліміз. Қазақтың досы қазақ деген қағиданы ел болған тұста басшылыққа алсақ мәртебеміз биік болады. 

    Досай Кенжетай:

     - Жоғарыда да айттым. Мен сопыларды сынаймын, ал сопылықты қолдаймын деп. Исматулла ақсақал рухани таза адам. Ал қатесі болды. Ол қатесі сопылықты заман талабына сай түсіндіре алмады. Оның жетегіне ергендер сол сопылықты жақтаушылар еді. Сопылық қазақ мұсылмандығының мазмұны болатын. Сол мазмұнға ұмтылғандар әрдайым уақыт пен кеңістіктің ақиқаты мен реалдылығын ұмытпау керек. Абай айтпақшы «Ғұмырдың өзі ақиқат». Сол ақиқатты өмірмен, адаммен, қоғаммен, жалпы уақытпен үндестіру шарт. Олай болмаса, сопылық та салафилік те қазақты орта ғасырға апарып тастайды. Мен сопы екенмін деп шапандарын желбіретіп жүргендерге, сүннет осы екен деп сақалдарын жайып жібергендерде ешқашан исламның мәні бар деп есептеген емеспін.

    Түркияда дін ғылымдары әсіресе ислам теологиясы жоғары деңгейде оқытылады. Әр мектеп әртүрлі. Түркиядағы Анкара илахият мектебі алдыңғы қатарлы университеттерден. Ал біздегі дін ғылымдары енді қалыптасып келеді. Уақыт керек. Елімізде кафедралар бар. Бірақ әлі факультет ашылмады. "Нұр мұбарак" университеті бар, ол да енді енді қалыптасып келеді. Уақыт өте келе ғылыми таным мен діни таным сұхбаты белсенділігін арттырған сайын бәрі орнына келеді. Бұлар табиғи хәл. Ислам тарихында ислам дін ғылымдары пайғамбарымыздан кейін екі үш ғасырдан соң барып қалыптасты. Біз қазақтар исламның ғылымы емес әзірге исламның формасымен айналысып жатырмыз. Бұл табиғи дамуды көрсетеді. Алдымен форма, сосын сол формаға мазмұн толтырылады. Яғни адам, маман артқан сайын сапалық мән пайда болады. Бізде қазір жастар жас мамандар қатары көбеюде. Үмітім зор.

    • #26
    • Төлеутай
    • жб, 12/06/2016 - 15:46

    Амангелді аға! Астанаға фармацевт болам деп келген бір таныс келіншек тауаны шағылып , бірер күннен кейін Түркістанына қайтып кетті. Орысшаң қалай десе, шамамен 40 процент деңгейінде деген ғой дәріхана иесіне. Онда қажетің жоқ депті анау. 0 проценттік қазақшамен министр болуға болады, 40 пайыздық орысшамен фармацевт болуға болмайды екен, бұл Қазақстанда. Неткен қорлық, не деген масқара! Осындай әділетсіздіктерден ширыққан жастар теріс жолға түспегенде, мемлекетке қарсы шықпағанда қайтеді.

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:09

    Амангелді Айталы:

    - Бұл адам хұқын бұзу мәслесі. Ол үшін мемлекетке қарсы шығу емес, сотпен қайшылықты шешу керек, басқа жол жоқ.

    • #27
    • Жандарбек
    • жб, 12/06/2016 - 15:50

    Бұл жас жігіттер неге билікке қарсы (биліктің күштік құрылымдарына) қарулы шабуылға шықты? Айналдырған жиырма шақты адаммен Ақтөбеде халифат орнатамыз деп шықпайтыны белгілі, өлімге бас тіккендері де белгілі, олай болса бұл шабуылдың басты себептері не деп деп ойлайсыздар?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:16

    Амангелді Айталы:

    - Шабуылға шыққандар өз әрекеттерінің заңсыздығын, көздеген мақсаттарына жетпейтіндігін, өлетіндерін білді.

    Біріншіден, билікке қарсы күш көрсетуге, үрей туғызып, елді қорқытуға болатындығын білдіріп, киінгі ізбасарларын осылай күреске шақыру.

    Екіншіден, осы қан төгісті ерлік деп санап, жұмаққа барамыз, Алла кешіреді дейді. Абай айтқандай, біздің молдалар құдайдың кешірмейтін күнәсі жоқ деп қателеседі. 

    • #28
    • АЛАШҰЛЫ
    • жб, 12/06/2016 - 17:09

    екеуіңізге ортақ сұрақ: Қазақ елінде болып жатқан діни ала- ауыздығына мүбтилік кінәлі емес пе? олар не қарап отыр? олардың жұмысы тек садақа жинаума? болмаса жастар салафилік ағымды қайдан үиреніп жатыр? мешттерде талтайып қолын кеудесіне қойып намазын оқидыда имамға пысқрмай кете барады оларға шектеу қоия алмаса не үшін имам болып отыр? мештегі осындай келеңсіздікке кім жауап береді? ЕРТЕҢГІ КҮНІ МЕШТТЕРДЕ солар жарылыс жасаса кім жауап береді? ИМАМДАРДЫҢ әлсіздігінен осындай жағдайлар болып жатқан жоқ па?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:16

    Амангелді Айталы:

    - Имамдардың әлсіздігі, уағыздарының өмірден алшақтығы, елді ойландырмайтын жылуы жоқ сөздер. 2015 жылы «Қазақстан мұсылмандарының тұғырнамасы» қабылданды, ол діни догмалардан аса алмаған құжат. Кезінде Ресей православие шіркеуі өз концепциясын қабылдады, ол жұмыссыздық, кедейшілік, зорлық зомбылықтың себебін талдап, үкіметті сынға алады, православтардың міндетін айқындады. Мына «Платформа» абстрактылы құжат. 

    Досай Кенжетай:

    - Кінә өзімізден. Тек имамдарға жауып қою ынсапсыздық болар еді. Оған мемлекет те, саясат та, билік те, қазақ та, уақыт та кінәлі... Егер кінәлі табу керек болса. Рас салафилер имам түгіл билікке де пысқырмайды. Қазақты басынады, менсінбейді. Кеуделері аспанда, аяқтары ғарышта. Бұған олардың діни танымы салафизм себеп болды. Енді сол себепті өзгертсек, салдар да өзгереді. Мүфтиліктің тәжірибесі де енді енді қалыптасып келеді. Дінге, діни танымға мүфтиат, ал саясиланған исламға билік жауапты. Билік те, мүфтиат та осы жолда жұмыс атқарып жатыр. Кемшілік бар. Ол да уақытпен реттеледі, иншалла...

    • #29
    • ауыл тұрғыны
    • жб, 12/06/2016 - 17:19

    Досай мырза дін танушы ретінде 5 уақытқы намазыңызды оқисыз ба? жастарды салафилік жолға кім тәрбиелеп жатыр деп ойлайсыз? мешттерде намаз Әбу ханифа мәсқабы бойынша оқылады ол жастар сонда қайдан үиреніп келіп жатыр?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:15
    Досай Кенжетай:
    - Жауабы жоғарыда берілді. Ханафи мешіттерде болмаса да, мешіттен тыс салафилік хужраларда, базарларда, жалпы қазақ кеңістігінде беріліп жатыр.
    • #30
    • Түркістаннан..
    • жб, 12/06/2016 - 17:32

    Досай ға сұрақ: софлық жолды қысқаша айтып берсеңіз? Яссауи жолы мен зікіршілердің байланысы бар ма? қазақтар софылықтың қай жолын ұстанған? нақшыбанды тариқаты туралы айтып өтсең? жастардың теріс жол мен адасып жатқанына дін танушылар кінәлі емессіздер ме?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:15

    Досай Кенжетай:

    - Кінәліміз... өзімізді кінәлі сезініп отырмыз. Сопылық - ұяла білу жолы. Ұятты ұмытпау тәрбиесі. Қазақтарда Иасауийа да Нақбандия да болды, болады. Екі жол да бір жол.

    • #31
    • Досай ағаға
    • жб, 12/06/2016 - 17:55

    Исматуллашылар Яссауи жолы-қазақтікі,Нақышбандия-өзбектікі деп бөледі.Осы дұрыс па? Силсиласыз сопылық жол бола ма? Нақышбандия жолын Түркияда,Дағыстанда т. б. жерлерде көп ұстанады.Солар исматуллашылар айтқандай өзбектеніп,сарттанып кететіні шын ба? Мына жерде біреулер жер бетінде әулиелер қалған жоқ депті.Сол рас па? Еліміздегі сопылық жолдың өкілі Қожа Құрбанәли ишанға көзқарасыңыз қандай?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:15

    Досай Кенжетай:

    - Сопылық ұлтқа, мәдениетке емес, негізінен рухқа бағытталған ілім. Ол ілімнің сыртында адамның  өмір сүру ерекшеліктері болады. Соған қарап, Иасауи қазақтікі, Нашбанди өзбектікі деген сыныптамаларды Бартольд сияқты ориенталистер айтқан. Ол да саясат. Жалпы қазақ мұсылмандық тарихында Иасауийаның да нақшбандияның да тарихи ролі бар. Әулиелер әр дәуірде әр кеңістікте болған, болады да. «Ал улама уарисат ал Аллаһ» мұның мәні, дін құбылысы ешқашан ұстазсыз болмаған. Діни танымның орталығында ұстаз бен шәкірт тұтастығы бар деген сөз. Пайғамбарымыздың баракаты, Алланың хикметі тоқтамаса, әулилер де табылады. Әулиелер бар, солардың дұғасы жетіп жатады. Әулие қашан «мен әулиемін» деп айтып еді.

    • #32
    • Қайыр
    • жб, 12/06/2016 - 21:32

    Ақтөбедегі атыс-шабыс кімге қажет болды?Оларда осы мемлекеттің азаматтары ғой,босқа соқыр тауықша қырылып қалды,кім кінәлі?Биліктің қырып жойғаннан басқа айла шарғысы жоқ па? Ылғи жас балалар алдарында не мақсат болды екен? Бұларды өз елінің жауы,террористер деп айтуга келмейді,экстремистер деуге тағы келмейді,бұлар кім? Ертең билік ауысқан соң бұларға басқаша көз қарас болуы мүмкін бе?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:14

     

    Амангелді Айталы:

    - Бұл сұраққа жауап берілді.

    Досай Кенжетай: 

    - Жауап берілді.

    • #33
    • Меңдібай
    • дн, 13/06/2016 - 11:45

    Ортақ сұрақ, бірақ жауапты жеке-жеке бергеніңізді қалаймын. Исматулла қари мен Саят Ыбырай Қазақстанды жайлап бара жатқан "-иттерге" тосқауыл болғаны үшін сотталды. Әлде олай емес пе? Софылық ілімнің өрістеуіне кімдер қарсы және өзіңіз қандай көзқарасты ұстанасыздар?

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:13

    Досай Кенжетай:

    - Жауап берілді.

    • #34
    • Сүйінбайтанушы
    • дн, 13/06/2016 - 12:03

    Досай мырза, "Бөрілі байрақ - ұраным!" деген Сүйінбай Аронұлы сізге несімен жақпай қалды? Сүкеңді қатты қолдап, әдебиет тарихындағы орнын анықтаған М.Әуезов еді. Сіз сонда Мұқаңды терістейсіз бе? Жалпы діншіл болсаңыз, халық санасында орныққан тұлғаларды терістеуді діндар кім (не) деп айтуы керек? Тәңір сізге сабыр, ақыл, ой берсін!

    • Жауап
    • сн, 15/06/2016 - 1:13

    Досай Кенжетай:

    - «Сүйінбай мен Жамбыл қолдан жасалған ақындар ма?» деген материалда осындай сұрақтарға  толықтай жауап бергенмін. (20.11.2015 "Корреспондент" газетінен оқуға болады).  

    • #35
    • Б.Елгісіз
    • дн, 13/06/2016 - 13:42

    Досай мырза ! Сіз Сүйінбай Аронұлын түкке тұрмайтын ақын, онда ешқандай терең ой, философия жоқ деп едіңіз. Онда Сүйінбайдың шәкірті Жамбыл қандай ақын ? Оның философиясы қандай ? Әлде ол да түкке тұрмайтын ақын ба ?

    • #36
    • Түңілген
    • дн, 13/06/2016 - 14:01

    Екі мемлекет және қоғам қайраткеріне ортақ сұрақ:
    1). Үкімет басына 1984 жылдан бастап келгелі "Елбасымыздың" айтқан сөздері мың құбылып, бір сөзі екінші сөзіне қарама-қайшылықтан бір танбады. Соның салдарынан болса керек, жынды болып қалған қарапайым халықты айтпағанның өзінде, жоғарыдағы шенеуліктер, "ішімдегіні біліп ал"-деп, іштен тынып, "аузын буған өгіздей", жұмған ауыздарын ашуға қорқатын жағдайға жетті.
    Егер, министрлер аузын аша қалса болды, әр айтқан сөздері халықтың ашуын тиіп, өре түрегелетін жағдайға жетті.
    Сұрақ:
    Бұл масқарашылық қашанға дейін жалғасады?
    Басшының әр айтқан сөзіне сүйсінетін заман қашан келеді?
    2). Кешегі болып жатқан Ақтөбедегі қырғынды "сыртқы жаулар қаржыландырды, Шымкеттік сыра зауытының иесі қаржыландырды" деген сияқты не айтарын білмей, ойлары сан-саққа жүгіріп, биліктегілер мен мемлекеттік органдар өздерінен басқа айналасының бәрін кінәлап, саса бастады.
    Біз сеніп отырған құқық қорғау органдар мен қауыпсіздік кеңесіндегілердің айтқан сөздеріне қарасаң, базарда отырған қатындардың сөзінің деңгейінен де төмен.
    Сұрақ:
    Сонда, ол жерде жеңілтек, жұмысын толық атқара алмайтын адамдардың отырғаны ма?

    • Жауап
    • дн, 13/06/2016 - 16:08

    Амангелді Айталы:

    - Бұл сауалдарға жауапты кейінгі тергеулер берер. Полиция қызметкерлері туралы жауап берілді. 

Кіру