Düysenbi, 9 Jeltoqsan 2019
521 2 pikir 6 Qaraşa, 2019 sağat 11:07

Afina qalasında «Wlı dala: tarih jäne mädeniet» attı körme ötedi

Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyi 2019 jılğı 11 qaraşa küni jergilikti uaqıt boyınşa sağat 17.00-de Grekiya Memleketiniñ Afina qalasındağı Epigrafiyalıq muzeyinde «Wlı dala: tarih jäne mädeniet» körmesin aşadı. Körme «Altın adamnıñ älem muzeylerine şerui» halıqaralıq körme jobası ayasında 2019 jılğı 11 qaraşadan 11 jeltoqsanğa deyin jalğasadı. 

Körmeniñ maqsatı – Qazaqstannıñ tarihi-mädeni bay mwrasımen şeteldik körermendi tanıstıru. Körmege Qazaqstan Respublikasınıñ simvolı sanalatın «Altın adam» qoyıladı.    

1960-jıldardıñ soñı men 1970-jıldardıñ basında Almatınıñ mañayında tanımal arheolog Kemal Aqışev zerttep jürgen Esik qorğanınan, keyin Qazaqstannıñ simvolına aynalğan, saq patşası – «Altın adamnıñ» süyegi tabılğan arheologiyalıq sensaciya orın aldı. Bağa jetpes oljağa «Qazaq Tutanhamonı» degen at berilip, «ğasır jañalığı» dep tanıldı.  Ejelgi dala bileuşisiniñ täjindegi qanattı altın pıraq äşekeyleri Qazaqstan Respublikası Eltañbasınıñ bölşegine aynaldı, al Altın adamnıñ müsini Almatıdağı Täuelsizdik alañına ornatıldı.  

Jartı ğasırğa juıq uaqıt ötkennen keyin Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyi halıqaralıq «Altın adamnıñ älem muzeylerine şerui» jobasın jariyaladı. Auqımdı şara şeñberinde Belarus', Resey, Äzerbayjan, Qıtay, Pol'şa jäne Oñtüstik Koreya, Özbekstan muzeylerinde körmeler ülken jetistikpen ötti. Körme 2019 jıldıñ soñına deyin jer şarınıñ tağı da bes eline baratın boladı.  

Afina epigrafiyalıq muzeyindegi körmeden kiimi altın japsırmalı jäne jebe, qar barısı, arqar, jılqı jäne qws türindegi altın tilimşeler äşekeylep twrğan  konus pişindi erekşe bas kiimdi Altın adamnıñ rekonstrukciyasın jäne osı jas aq süyek saq jauıngerimen (arheologtardıñ pikirleri boyınşa 17-18 jastar şamasında) birge jerlengen erte temir ğasırınıñ (b.d.d V-IV ğğ.) arheologiyalıq oljalarınıñ kollekciyasın tamaşalauğa boladı.

Saqtar (parsı tilinen audarğanda  – «alıp erler») – qazaqtardıñ ertedegi babaları. Grek avtorlarınıñ şığarmalarında olardı aziyalıq skifter (saka sözi skifterdiñ «bwğı» sözinen tuındaydı), basqa ejelgi derekközderinde «wşqır attı turlar» dep körkem sipattağan. Osı taypalardıñ ülken üş tobınıñ qatarında «Altın adam» jerlengen Esik qorğanı tabılğan aymaqta twrğan saq-tigrahaudtar («şoşaq böriktiler») bar bolatın.  

Qorğannan arasında kiimderdi bezendiretin detaldar, sol siyaqtı äşekeyler men twrmıstıq zattar bar tört mıñnan astam altın bwyımdar tabıldı. Zertteuşilerdiñ qorımdağı zattardıñ topografiyasın ter tögip zertteuleri nätijesinde, körmege wsınılıp otırğan saq jauıngeriniñ kelbetin jañadan jasap şığu mümkin boldı. 

Esik qorğanınan tabılğan zattar arasında ejelgi jazba eskertkişteriniñ biri runa jazumen jazılğan jazbası bar kümis tostağannıñ ekspoziciyadan alar ornı erekşe.

Ejelgi dala öneriniñ mañızdı erekşeligi sanalatın zoomorftıq beynelerdiñ basımdığı da mifologiyalıq oylau ölşemderimen belgilenedi. Mwnıñ syujetiniñ dramatizmi jaqsılıq pen jamandıqtıñ küresi, jarıq pen qarañğınıñ bastauı, jaña ömirdiñ jasaluı, qarama-qayşılıqtardıñ mäñgilik qozğalısınıñ jäne mäñgilik küresiniñ simvolı retinde tüsindiriledi. Osınday qarama-qayşılıqtıñ ayqın ülgisi retinde körmege wsınılğan altınnan qalıptau jäne bederleu tehnikasımen jasalğan V-IV ğasırlarğa tän japsırması birin biri däl qaytalaytın qos barıs türindegi ayılbastı aytuğa boladı.

Hristiandıq pen mwsılmandıqtıñ ornığuına qaray «añ stili» birtindep pwtqa tabınuşılıq pen tüsinikten şığatın bastapqı mänin joğalta bastadı.

Alayda bastapqı siqırlı mäninen ayrılğan januarlardıñ sändik beyneleri zergerlik bwyımdarda, miniatyura kitaptarda, ağaş, tas jäne süyek naqıştarında, säulet sındı ortağasırlıq önerde äldeqayda jinaqtalıñqırağan türde, stildengen oyu, zer elementteriniñ pişinin qabıldap qoldanısta qala berdi. Bwl ürdister ekspoziciyağa qoyılğan XV ğasırğa tän dep datalanğan Sayram kömbesinen tabılğan zergerlik öner bwyımdarınan ayqın bayqaladı. Körmede sol siyaqtı Taqsay (Batıs Qazaqstan oblısı), Taldı-2 (Qarağandı oblısı) jäne Berel (Şığıs Qazaqstan oblısı) sındı saq qorğandarınan tabılğan arheologiyalıq biregey oljalar da körsetiletin boladı. 

Körmege Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyiniñ qorlarınan barlığı 144 zat wsınıladı. Körmege wsınılatın Qazaqstannıñ ejelgi jäne ortağasırlıq öneriniñ jauharları – bwl Euraziya dala mädenieti mwrasınıñ özindik erekşeligin körsetetin bwrınğınıñ atausız şeberleri tuındılarınıñ az ğana böligi.

QR Wlttıq muzeyi Baspasöz bölimi

Abai.kz

2 pikir