Jwma, 22 Qaraşa 2019
46 - söz 3776 0 pikir 30 Mamır, 2014 sağat 14:19

«Qazaqqa wltjandılıq, wltın süyu jetispeydi»

Twrsınbek Käkişwlı,
ädebiettanuşı, sınşı:

Biz jaqsı bolsın, jaman bolsın, ötirik bolsın, şın bolsın, sol eski jolmen jürip kele jatqan elmiz. Sondıqtan socializm zamanında körgen qorlıqtarımızdı aytuğa jüreksinemiz. Neden qorqatınımızdı özi­miz de bilmeymiz. Al endi, aştıq pen quğın-sürgin jayındağı Talas Omarbekovtıñ zert­teuleri dwrıs. Basqaları kinogerler, t.b. osı salada jürgender bir närseni köredi de sodan örbitip alıp kete beredi. Al Talas talay el­der­diñ ar­hivterinde bolıp, öte qwndı derek­terdi jinap, tübegeyli eñbek jasağanın bi­le­miz. Sondıqtan biz köp jağdayda Talas­tıñ oy-pi­kir­lerine oyıs­qanımız teris bolmas.
Mwnday qiın jağdayğa qazaq halqı qa­lay tap boldı degenge keletin bolsaq, baya­ğı­da Ortalıq Partiya Komitetiniñ hatşısı Nwrımbek Jangeldin basşı bolğan twsta «Qazaq wlt bolıp jetilmegen halıq» degendi aytqan. 1957 jıldardan bastap, Rah­manqwl Berdibaev jäne Ortalıq Partiya Komitetiniñ janındağı Partiya tarihı institutınıñ birneşe qızmetkerimen birge, qazaq tilin, qazaq mektebin, mädenietin joq­tağan maqalalar jazğan edik. Soğan baylanıstı 1957jılı 10 jeltoqsanda Ortalıq Partiya Komitetiniñ keremet qaulısı şıqtı. Ol qaulı «Qazaq mädenietin odan äri ör­ken­deteyik» degen atpen şıqtı. Biraq onıñ bar­lığı bizderdiñ jazğan maqa­la­ları­mız­dağı ketken qatelikterdi aytu, söytip barıp jönge salu mäselesi edi. Wlt bolıp jetilmegen halıq degennen keyin küni büginge deyin wlt­tıq ideologiya jöninde qaulı-qarar qabılday almay jürmiz. Wlttıq ideologiya halıqtıñ sana-sezimi birikken uaqıtında qalıptasatın dünie. Otarşıldar, äsirese, orıs otarşıldarı sonau Petrdan bastap ädeyi bıtıratıp, büldirip, qazaq halqınıñ basın birik­tir­meudiñ amaldarın jasadı. Tağı bir ayta ke­te­tin jayt, aşarşılıq qoldan jasalğan dü­nie emes. Ol jağdaydı solay alıp kelgen bi­lik. Äsirese, kolhozdastıru kezinde qazaq­tıñ malın tartıp alıp, aştıqqa wşıratu Goloşekinniñ sayasatı dep jatırmız ğoy, şındığına kelgende otarşıldardıñ baya­ğı­dan bergi wstanıp kele jatqan sayasatı. Onı mıqtap jüzege asırğan Kommunizm bol­dı.
Qay tarihımız bolmasın tügel bwr­ma­lan­ğan. Basqanıñ közimen, basqanıñ oyımen jazılğan. Özimizge kerekti närselerdi, tari­hımızdağı bolğan tragediyalardı wmıtıp ketetin kezderimiz öte köp. Köp jağdayda körip twrğan iske emes, sözge senip jatamız. Al otırıqşı halıqtar öziniñ tarihın derekterge süyenip jazadı. Biz de qazaq jıraularınıñ eñbegin şığarıp, «Jırau jäne tarih» degen zertteu jasasaq, iä bolmasa «Qazaq handığı qwrılğanğa deyin­gi qazaq tarihı, odan keyingi qazaq tarihı, sovet zamanındağı qazaq tarihı» de­gen taraulardı jeke-jeke jazıp, el-jw­rt­­qa jetkizsek, onıñ barlığın tereñ ğılımi türde arhivke negizdep otırıp aytsaq, bizdiñ sanamızdı ösirip-jetildiretin edi. Qazaqqa wltjandılıq, wltın süyu je­tispeydi.

Professor Twrsınbek Käkişevtiñ «Qazaq ädebiet» gazeti wyımdastırğan aştıq jäne sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu künine oray ötkizgen döñgelek üstelde aytqan sözi.

Derekköz: «Qazaq ädebieti» gazeti

0 pikir