Düysenbi, 18 Jeltoqsan 2017
Swhbattar 4236 0 pikir 11 Qırküyek, 2016 sağat 21:47

Janwzaq ÄKİM: «JAÑA ÜKİMET NAQTI İSPEN AYNALISUI TIİS»

 

Aptanıñ ayağında Ükimet auıstı. Pr'emer-ministr kreslosında eñ wzaq otırğan Kärim Mäsimov WQK törağalığına auısıp, jaña Ükimet basşısı bolıp Baqıtjan Sağıntaev tağayındaldı. Onıñ kandidaturasın Mäjilis deputattarı qoldadı. Pr'emer-ministrdiñ auısuı qoğamda da qızu talqılanıp jatır. Sarapşılardıñ deni Sağıntaevtı isker, ekonomikanı biletin, halıqtıñ mwñ-mwqtajın tıñday otırıp, dwrıs şeşim qabıldap, Ükimet jwmısın jandandıratın Pr'emer-ministr boladı dep topşılaydı. Toğızınşı qırküyek küni El Ükimetiniñ tizginin wstağan Baqıtjan Äbdirwlı Sağıntaev elimizdiñ tarihındağı 9-Prem'er-ministr boldı.  Onı jaqsı ırımğa balap jatqandar da bar.

Biz osı orayda Halıqaralıq adam institutınıñ prezidenti, ekonomist Janwzaq Äkim mırzamen auıs-tüyis jöninde az-kem swhbat qwrğan edik.


- Ötken jolğı Mäjilis saylauınan keyin jaña Ükimet jasaqtaluı tiis edi. Biraq, olay bolmadı. Endi mine, arada aylar ötkende, küzde bolıp jatqan bwl özgerister neni bildiredi?

-  Iä, Mäsimov Ükimeti ötken köktemde otstavkağa ketui kerek edi. Zañdı belşeden basıp, oyına kelgendi istey beruge bolmaydı ğoy. Bizde bäri jasandı. Dese de, «Eşten keş jaqsı». Aqırı köpten kütken özgeris bolıp, Ükimet  auıstı.

Mäsimovtıñ otstavkağa ketuiniñ birden bir sebebi - jer mäselesi. 2008 jılı qazannıñ 24-i küni Mäsimov qıtaydıñ eki birdey iri kompaniyasınıñ ökilderin qabıldadı. Keyin auılşaruaşılığı maqsatındağı jerlerdi paydalanu üşin qıtaylıq kompaniyalarğa million gektar bermek bolıp, qaulı qabıldadı. Mine, osıdan bastaldı bäri. Sodan qoğamdıq wyımdar, el azamattarı belsendilik tanıtıp, mäsele köteruimen bwl äñgime biraz tınıştalıp, Prezidenttiñ özi "osımen toqtatamız" degen sıñay tanıtqan  edi. Biraq, Mäsimov Ükimeti oğan da toqtamay, ükimettik bağdarlamalarğa engizip jiberdi.

Jer reforması jönindegi komissiya jwmısınıñ toqtağanına bir ayday uaqıt boldı. Alayda, jer mäselesi tağı da uşığıp, qayta köterilip jatır. Mine, Mäsimovtıñ otstavkağa ketuiniñ bastı sebebi osı.

Ekinşi mäsele, Ükimetti wzaq jıldar basqarsa da Mäsimovtıñ el aldında bedeli bolmadı. Ünemi sınğa wşırap otırdı. Aqır ayağında Mäsimovtıñ özi mazaqqa, Ükimeti quırşaqqa aynaldı. Ükimet derek jinaumen aynalısatın statistikalıq organğa aynaldı. Qazirgi tañda el ekonomikanıñ törtten üş böligin şetel kompaniyaları basqaradı. Qalğan 20-25 payızı ğana özimizdiñ enşimizde. Biraq, sonıñ özin dwrıs basqara almadı ğoy. Mäsimov Ükimetinde önerkäsipti bilmeytin, halıqpen jwmıs jürgize almaytın, iske ikemsiz, qoğam tarapınan sınğa wşırağan ministrler köp boldı. Mäsimovtıñ öziniñ de aymaqtardı aralauı közboyauşılıqpen ötetin. Şının aytqanda Ükimet, ministrler äleumettik-ekonomikalıq mäselelermen, işki sayasatpen aynalıspaytın. Bir auızdan aytqanda halıqpen şaruası joq edi. Öytkeni, olardıñ bäriniñ de jeke käsipteri bar, öz şarualarımen aynalısıp jürdi ğoy. Ükimet özimen özi halıqtan alıs boldı. Onıñ bir mısalı, 2003 jılı qabıldanğan Jer kodeksinde qalalıqtarğa 10, auıldıqtarğa 25 bau-baqşa jäne sayajay birlestikterine 12 sottıqtan jer berilu kerektigi qarastırılğan. 13 jıl boyı Ükimet osınıñ bireuinde iske asırğan joq. Jalğız Qızılorda oblısı ğana 660 gektar jerdi 48 mıñ adamğa berdi. Al, Almatı oblısı "jer joq" dep basın alıp qaştı. Jer joq emes, bar. Onı Ükimettiñ işindegi nemese Ükimetke jaqın adamdar zañsız joldarmen alıp alğan. Sol jerlerdi memlekettik qajettilik üşin dep qaytarıp, elge beru kerek.

Sodan keyin dağdarıs bastaldı dedi. Qazaqstan üşin bwl dağdarıstıñ özi jasandı dağdarıs. Qarañız, «Qazmwnaygaz» 18 mlrd, «Qazaqstan Temir jolı» 7 mlrd qarız edi, ol kompaniyanıñ basşısın Pr'emer ministrdiñ birinşi orınbasarı etip qoydı. Ol jwmıs isteytin adam ba?!

Ükimettiñ osınday şaruağa qırsızdığına qarap otıruğa bolmaytındığın tüsinip, biz 1 şildeden bastap, Ükimet otstavkağa ketsin, äkimder de ketsin dep mäsele kötergenbiz. Mine, Ükimet auıstı. Alayda, Ükimet basşısı auıstı eken dep, biz kötergen mäselelerimizdi ayaqsız qaldırmaymız.

- Ükimet auısqanmen bäri sol bayağı aynalıp kele beretin eski kadrlar. Osı eski adamdar özderimen birge kele jatqan eski - ekonomikadağı, işki-sırtqı sayasattağı mäselelerdi şeşe aladı dep ümittenuge bola ma?

- Qazirgi jağdaymen kete berse, eşteñe özgermeydi. Mäselen, Islam Kärimov Özbekstandı 27 jıl basqardı. Äyteuir sırtqı qarızı joq demeseñ, Özbekstannıñ jağdayı mäz emes. Halıqtıñ twrmıs deñgeyi tömen. Qazaqstanda da tap sonday. Özgeris bolu üşin qoğam belsendi, talapşıl boluı şart. Qoğam saylaudağı dauısınıñ dwrıs äri ädil esepteluinen bastap, ekonomikanı bileu isine belsene aralasıp, şetel kompaniyalarına berilgen ken orındarı, mwnay-gaz, önerkäsipterdiñ barlığınıñ memleketke qaytarıluın talap etui kerek.

- Dese de Sağıntaevtıñ Ükimet basına keluin köptegen sarapşılar dwrıs qadam dep eseptep, jaqsı bağalap jatır ğoy.

-  Iä, Baqıtjan Sağıntaevtıñ Pr'emer-ministr bolıp tağayındaluı jaqsı nışan. Baqıtjan Äbdirwlın jiırma jıldan beri bilemin. Birinşiden, isker jigit. Ekinşiden, basqalarğa qarağanda, halıqtı tüsinedi. Üşinşiden, bwl kisiniñ qarjılıq-korrupciyalıq bılıqtarğa qatısı bar degendi estigen emespin. Taza adam. Jäne eki ayday uaqıt jer reforması jönindegi komissiyada birge jwmıs istedik. Sonda bilgenimiz, aşıq adam. Kez kelgen mäseleni talqılaudan qaşpaytın äri sodan qortındı şığara alatın adam. Endi bwl kisige jwmıs isteytin mümkindik beru kerek. Sağıntaevtıñ jwmıs isteuine qoğamdıq wyımdar, jurnalistter, ükimettik emes wyımdar bäri de kömekteskeni jaqsı. Öytkeni, Ükimettiñ jaqsı jwmıs isteui bärimizge baylanıstı. Taza adamdı biz qoldauımız kerek. Ükimettiñ işindegi sausaqpen sanarlıq taza adamdardıñ biri osı – Sağıntaev.

- Endi Ükimet qayta jasaqtaladı. Qay salanıñ ministrleri auısuı kerek dep oylaysız?

- Qwqıq salasındağı ministrler Imaşev, Qasımovtar auısuı kerek. Olar tük jwmıs istep otırğan joq. Bwl qatarğa bilim ministri de bar. Sağadiev küni keşe salıqtan jaltarğan «Panama tiziminde» jürgen  adam. Byudjetke salıq töleuden qaşıp jürgen, wrı-qarını ministr etip qoyu degen masqara ğoy. Odan tirlik bola ma?! Osınday adamdar Prezidenttiñ aynalasında da köp qoy özi... Osınday adamdardan Prezident te aynalasın tazartıp, Ükimet te tazaruı tiis. Mädenit ministri de ornın bostatuı kerek-aq. Basqa mäsele qwrıp qalğanday, Isa payğambar turalı fil'm tüsiremin deui, Reseyde jwmıs istep jürgen qırğız azamattarı turalı aytqandarı – qarapayım mädenietiniñ joqtığın körsetti. Wlttıq mädenietti damıtuda, wlttıq önerdi qoldau da mädeniet ministrligi qarıs qadam  jasamadı. Mädeniet ministri qızmetinen ketui kerektigin aqpan ayında-aq aytqanbız. İsti bilmeydi, mädenietten habarı joq. Mine, osınday birqatar ministrlerdi köp sozbay qızmetinen alu kerek.  Sonımen qatar, wlttıq kompaniya basşıları men «Samwrıq-Qazına» WÄQ basşısı Ömirzaq Şökeev te orın bosatqanı jön. «Samwrıq-Qazına» ekonomikanı qwrtıp otırğan mekeme. Halıqtıñ zeynetaqı qorındağı aqşağa qol salğannan keyin qanday ekonomika boladı.

- Sağıntaev Ükimet eñ aldımen ekonomikadağı qanday mäselelerdi şeşui kerek dep oylaysız?

- Birinşiden, dağdarıstıñ sebep-saldarı anıqtaluı tiis. Ekonomikada jiberilgen qatelikterdi tap basıp tauıp, jwmıs istemey, iske kedergi bolıp, qarajattı negizsiz äri bos iske jibergen, is mänisin bilmeytin ministrler, wlttıq kompaniya basşıları, äkimder jwmıstan şığarıluı kerek. Ekinşiden, dağdarıstan şığatın naqtı bağdarlama qabıldanuı tiis. Ol bağdarlama şikizatqa emes, innovaciyağa, adam kapitalına negizdelip jasaluı şart. Üşinşiden, auıl mäselesi. El halqınıñ qırıq payızı auılda twradı. Olar ekonomikalıq-qarjılıq mümkindikterden şet qalğan. Eñ ayağı tölem kartaları joq. Auıl halqınıñ eñbek önimdiligi öte tömen: Belorussiyadan 8 ese, Reseyden 3 ese, batıs elderinen 20 ese kem. Är aymaqtağı ekonomikalıq basım salalardı qayta kerek. Egin şaruaşılığı salasın da qayta qaramasa bolmaydı. Qanşama qarajat subsidiyağa şaşılıp jatır. Odan keyin mınau industriyalıq bağdaralamanıñ işinde «Mega Park» siyaqtı iri oyın-sauıq ortalıqtarın qoldau jür. Ondaydıñ bärin toqtatu kerek. Sosın bizde ekonomikanı jol salu, qwrılıs salu dep oylaydı. Öytkeni, däl osı salalarda para beru, jemqorlıq öte köp. Sol üşin isteydi. Bwl – ekonomika emes. Artıq qalğan aqşağa jol, qwrılıs saluğa boladı. Al, bizde aqşa jetpey jatqanda barıp jol saladı. Ol – para aludıñ jolı.

Qorıta aytqanda, Ükimet äleumettik-ekonomikalıq jauapkerşilikti öz moynına alıp, naqtı ispen aynalısuı tiis.

- Äñgimeñizge rahmet!

Swhbattasqan Nwra Matay

abai.kz

0 pikir