Jwma, 20 Qazan 2017
Ädebiet 1650 0 pikir 12 Säuir, 2017 sağat 10:35

Ömiri önegeli Özağa

Wmıtpasam, şilde ayı bolatın. Tüski üzilis. Jwmıs bölmecinde jalğız qaldım. Äriptesterimniñ birazı eñbek demalısında, qalğandarı tüski asqa ketti. Biraz kün bwrın bastağan kitabımdı ayaqtaudıñ qamına kiristim. Ol Özbekäli Jänibekovtiñ «Tağdır tağılımı» kitabı bolatın. Kitaptı oqığan sayın közge jas üyiriledi. Sol sebepti kitaptı jalğız qalıp oqudı wyğarğanmın.

Ätteñ, netken ğwmır. Balğın balalıq şaqtıñ qızığı men qiınşılığı qatar jürgen Özbekäli ağamnıñ tağdırı osınday bolğan eken-au dep te qoyamın. Äke men anadan erte ayırılğan qanday qiın... Özbekäli ağamız sonıñ bärine tötep berip, bilimin şıñdap, ömirlik maqsat qwrıp, soğan özin-özi jeteledi. Kemşilikteri üşin özin-özi qamşıladı. Bwl tağdırdıñ tağılımı.

Äriptesterim tüski üzilisten kelgenşe kitaptı oqıp bitirdim. Äzbekäli ağamnıñ balğın şaqtağı alğa qoyğan armandarınıñ birşaması orındaldı.  Ol qazaq halqınıñ ruhani mädenieti men önerin bükil älemge tanıtu edi. Sonıñ jolında ayanbay ter tökti. Elimizdegi köptegen mwrajaylardı öz qolımen jasadı. Özbekäli ağamız mwrajay isiniñ janaşırı, äri bilgiri edi.

Äulie kesenesi negizinde qwrılğan «Äziret Swltan» qorıq-mwrajayınıñ da qwrıluına Özbekäli ağamızdıñ jasağan eñbegi orasan. Keñes ükimetiniñ qılışınan qanı tamıp twrğan şaqta kesenede jerlengen handar men swltandar, biler jäne batırlardıñ qwlpıtastarın mwrajay ekspoziciyasına qoydı. Jerlengen twlğalar turalı äñgimeler ol öz aldına bir bölek dünie bolatın. Özbekäli ağamız öziniñ batıldığınıñ arqasında az uaqıttıñ işinde muzey ekspoziciyasın jasap şıqtı. Bwl ekiniñ biriniñ qolınan kele bermeytin şarua edi. Sonday-aq, ateistik qoğamda eñ aldımen elimizde äulie babamız — Qoja Ahmet YAsauidiñ mwrası men ilimine betbwrıstı bastağan da osı Özbekäli Jänibekov bolatın. Köne «Diuani hikmetterdiñ» nwsqaların mwrajay qorına jinaqtay bastadı jäne saqtalğan qwlpıtastardı oqudı da qolğa alğan bolatın.

HİV ğasırdıñ bastı qwndılığı Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ opırılıp qwlau qaupi töngen bölikteri – Bas portal men meşit bölmesi mığımdaldı. Qabirhananıñ edenin bastapqı deñgeyinde qalpına keltirip, Qoja Ahmet YAsauidiñ eñkeyip, qwlauğa aynalğan qwlpıtasın tüzetuge mümkindik berdi. Keñ auqımdı jwmıstarınıñ nätijesinde kesene-meşittiñ negizgi segiz zalında, sol siyaqtı HV-HVİ ğasırlarda twrğızılıp, 1975 jılğa deyin jwmıs istegen Şığıs monşasında, HİH ğasır Jwma meşitinde jılına 450-500 mıñğa juıq keluşiler tamaşalaytın mwrajay ekspoziciyası ornalastırıldı.

Qazaqtıñ kemeñger jazuşısı Äbiş Kekilbaev: «Wlttıq memleketimizdiñ qaytadan qalpına keltirilip, Täuelsiz damu jolına tüsuine de Özağanıñ siñirgen eñbegi erekşe" dese, halıq jazuşısı Ş.Mwrtaza  "Özbekäli Jänibekov bükil sanalı ömirinde qazaq halqınıñ düniejüzilik civiziliyaciyağa qosqan ülesin däleldeumen ötti"- dep, bağasın berdi. Ğalım, professor Mırzatay Joldasbekov Özbekäli Jänibekov jayında bılay sır şertedi:  «Nwrlı jüzdi, ädemi qoñır ündi, jaratılısı bölek Özbekäli el tarihı men mädenietiniñ bilgiri, qasiettiñ twnıp twrğan twnbası, oydıñ tereñi halqımızdıñ keskini menen kelbeti, qayratı menen aybatı edi, arısı edi, dara twlğası edi, eliniñ asılı, barşanıñ jaqını edi, qayıspaytın qara narı, şalıs baspaytın kerjorğası edi, boyın jasırğan twlpar edi. Zamanımızdıñ Bwqar jırauı, Töle bii edi» dep, erekşe bağalğan eken.

Kitaptı ayaqtağan soñ sanamda tereñ oy tudı. Qazaqtıñ Özbekälisindey darındı, kemeñger, batıl twlğanıñ jasağan eñbekterin jas jetkinşekterge nege nasihattamasqa? Mwrajay basşısına körme aşsaq degen wsınısımdı bildirdim. Mekeme basşısı qoldau körsetetindigin jetkizdi.  Ökiniştisi, mwrajayda tek Özbekäli ağamızdıñ özi ötkizgen kitap söresi men «Qoñırat» toqıma kilemi bar eken. Eki jädigermen körme ötkize almaytınımız anıq. Otıra qalıp, äriptesterimnen Özbekäli ağamızdıñ üyiniñ telefonın alıp qoñırau şaldım. Qalihan apam telefondı köterdi.

«Apa, amansız ba? Men Türkistannan habarlasıp otırmın. «Äziret Swltan» qorıq- mwrajayınan esimim  Berik. Tanıdıñız ba?» Qalihan apa 2008 jılı mwrajaydıñ 30 jıldıq mereytoyınıñ qadirli qonağı bolğan bolatın. Meni birden tanıdı. Amandıq- saulıq swrasıp bolğan soñ, «jayşılıq pa, balam?» dedi. «Sizdiñ mağan ülken kömegiñiz qajet. Mwrajaydan Özbekäli ağamızğa arnap 28 tamız küni tuılğan künine oray körme aşsaq degen josparımız bar» dedim.  Qalihan apa mağan Özbekäli ağamız ömirden ozğan kezde köptegen jädigerlerin Almatınıñ Ortalıq mwrajayı men Otırar arheologiyalıq qorıq-mwrajayınıñ qızmetkerlerine bergendigin jetkizdi. Biraq özinde saqtağan birşama zattarınıñ bar ekendigin ayttı. Söz barısında Qalihan apa meniñ jasımdı swradı.

Men «jiırma jetidemin» dedim.

«Osı uaqıtqa deyin Özekeñniñ jädigerlerin alğan mwrajaydıñ biri de ekspoziciya, ne bolmasa körme de jasamadı» dep renişisin bildirdi. «Apa, köresiz, jasaymız, ol qoldan keletin şarua» dedim. Şını kerek, biraz senimsizdik bildirip, söz soñında Qalihan apa kelisimin berip, Almatıdan birşama Özbekäli ağamızdıñ közi tirisinde twtınğan zattarın berdi. Ağamızdıñ kitaptarın aqtarıp fotosuretterin körmege qoyuğa şığarudı wyğardıq. Qızu jwmıstar jürgizildi. 2009 jılı 28 tamız küni Qoja Ahmet YAsaui kesenesinde «Özbekäli Jänibekov — memleket jäne qoğam qayratkeri» taqırıbında körme aşıldı. Bwl öz aldına bastı jañalıq boldı. Oğan deyin Qoja Ahmet YAsaui kesenesinde jeke twlğağa arnalğan körme aşılmağan eken. Körmeniñ aşıluına Özbekäli ağamızdıñ zayıbı Qalihan Jänibekova, ağayın tuıstarı men közin körgen azamattar şaqırıldı. Sonda minberge şıqqan Qalihan apa mwrajay wjımına şeksiz alğasın bildirip, batasın berdi. Men özimdi sonda baqıttı sezindim. Oyıma alğan isimniñ oñdı bolğandığına qattı quandım. Adam balasına bwdan artıq marapat bar ma? Sonday-aq, 2010 jılı Qalihan apamız Türkistanğa arnayı at basın bwrıp, Özbekäli ağamızdıñ «Adırna» fol'klorlı ansambl' ökilderine özi tikken köylekterin tabıs etti. Arağa bir jıl salıp Almatıdağı üyine barıp, Özbekäli ağamızdıñ jeke kitaphanasınan 30-ğa juıq kitaptarı men şapanın alıp mwrajayğa qorına ötkizildi. Qazirgi tañda mwrajayda Özbekäli ağamızğa qatıstı qwndı dünieler kün sanap köbeyip keledi.

Qoğam qayratkeriniñ tuğanına 85 jıl toluına oray, Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ Qwjıra bölmesinde twraqtı ekspoziciya qwrılıp, keluşilerge äli qızmet körsetude.

Dana halqımız «Öli riza bolmay, tiri bayımaydı» deydi. Sondıqtan Özbekäli Jänibekovtıñ halqı üşin jasağan eñbekterin nasihattau siz ben bizge ortaq abıroylı is.

Berik BAYBOLOV, Türkistan qalası

Abai.kz

0 pikir

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 7759
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 15033
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 29054