Senbi, 18 Qaraşa 2017
Din 1112 0 pikir 13 Şilde, 2017 sağat 11:10

Salafiler nege meşitterde wdayı bülik şığaradı?

????????????????????????????????????

Qazaq mwsılman dinin qabıldağannan beri meşitti kieli sanağanın tarih rastaydı. Meşit ejelden halıqtıñ arasında dini-ruhani, mädeni-tarihi, ğılım men bilim ortalığı retinde bağalandı. Meşit mwsılmandar üşin kümbezi bar arhitekturalıq ülgidegi ğimarat qana emes, ol – ruhani tazalıq pen päktiktiñ ordası, pendeniñ Jaratuşısımen qauışatın ornı. Mwnda jalpı ğibadattarmen qatar dini sarındağı uağızdar, oqu-ağartu däristeri jürgizilip, el men qoğam üşin mañızdı nasihat jwmıstarı jüzege asırıladı. Condıqtan meşit – dinniñ qoğamdı biriktiruşi mindetin atqaratın qasietti orın.

Meşit – mwqım mwsılman ümmetiniñ basın qosatın, olardıñ arasında bauırlastıqtı oyatatın kieli orın. Onıñ işinde aytılatın uağızdar men därister dindar jandardıñ qoğamdıq sanasın qalıptastırıp, halıqtıñ ruhani ömirine bağıt-bağdar beredi, oy-pikirleriniñbir arnağa tüsuine ıqpal etedi. Büginde älemdegi är türli küşter arasında aşıq jäne astırtın ideologiyalıq qaqtığıstar jürgizilip jatqandameşitti izgilik mekenine aynaldıru – jeñiske jetkenmen bara-bar. Sebebi, meşit minberinde twrıp söyleytinder qoğam müşelerin özine qaratuğa mümkindik aladı. Sondıqtan jik-jikke bölingen dindarlar eldegi meşitterdi öz maqsattarına paydalanu üşin belsene äreket etude. Äsirese,Qazaqstanda zañdı qızmet etetin QMDB-nıñ resmi ökilderi – meşit imamdarı men salafizmdi wstanuşı toptardıñ arasında orın alatın teketirester soğan ayqın mısal boladı.

2011 jılı qabıldanğan QR «Dini qızmet jäne dini birlestikter turalı» Zañğa säykes tek qwzıretti memlekettik organda zañdı tirkeuden ötken dini birlestikter ğana el aumağında dini qızmet jürgizuge qwqığı bar. Osığan oray, dini qızmetpen aynalısatın respublika aumağındağı köptegen dini birlestikter zañdı tirkeuden ötip, jwmıstarın aşıq jürgizip keledi. Memlekettiñ dini qızmet jöninde mwnday talaptar qoyuı eldegi dini ahualdıñ twraqtılığı men wlttıq qauipsizdikti qamtamasız etuge baylanıstı ekeni mälim.

Alayda destruktivti jäne radikaldı ideyalardı wstanuşı dini toptardıñ biri– eñ agressiyaşıl salafilik jamağattar zañsız nasihat jwmıstarın toqtatpay, äli de belsene äreket etude. Salafizm ideologtarı imamdardıñ jalpığa ortaq dini räsimderdi hanafi mäzhabı boyınşa orındauına qarsı şığıp, meşitterde wdayı bülik şığaradı. Tayauda QMDB jikteludiñ aldın alu maqsatımen özine qarastı meşitterde jamağattıñ dini joralar men räsimderge qatıstı tanımdıq mäselelerde tek maturidi mektebi men fiqh jüyesin basşılıqqa alıp, hanafi mäzhabı boyınşa orındauı jöninde arnayı ereje qabıldadı.

Ğwlamalar keñesiniñ mäjilisinde qabıldanğan QMDB meşitteriniñ işki tärtip erejesi meşitke keluşiniñ negizgi qwqıqtarı mindetterin, meşitte rwqsat etilgen jäne tıyım salınğan äreketterdi, din qızmetkerlerine qatıstı nwsqaulardı, sonday-aq t.b. mäselelerdi ayqındaydı. Bwl ereje meşitterde zañdı qızmet etetin imamdar men meşitti zañsız iemdengisi kelgen salafilerdiñ arasındağı daudı toqtatuğa jol aştı. Sebebi, erejege bağınğısı kelmegen azamattar endiQR Äkimşilik qwqıq bwzuşılıq turalı Kodeksiniñ 490-babınıñ 2-tarmağı boyınşa tärtipke şaqırıluı mümkin. Atalmış normada zañdı dini qızmetke kedergi keltirgen, jeke twlğalardıñ dinge közqarası sebepteri boyınşa azamattıq qwqıqtarın bwzğan nemese olardıñ dini sezimderin qorlağan, qanday da bir dindi wstanuşılar qasterleytin zattardı, qwrılıstar men orındardı büldirgen adamdı, eger joğarıda bayandalğan barlıq äreketterde qılmıstıq jazalanatın is-äreket belgileri bolmasa, äkimşilik jauapkerşilikke tartuğa bolatını turalı körsetilgen.

Bwl keleñsizdiktiñ aldın alu üşin zañdıq twrğıda oñ şeşim jasalğanın körşiles elderdiñ täjiribesinen de köruge boladı. Mısalı, 2016 jıldıñ qañtar ayında Täjikstandağı Sogdi oblısınıñ Gafurov audanında tärtip saqşıları meşittegi erejege bağınbağan birneşe salafilik ağım ökilderin twtqındağan. Sottıñ mälimdeui boyınşa, äkimşilik jauapkerşilikke tartılğan azamattar meşittiñ işki erejesi men tärtibin bwzıp, dindarlardıñ arasında dini arazdıqtı qozdıruğa ärekettengen. Sonday-aq, mwnday oqiğa 2016 jıldıñ mausım ayında Qazaqstannıñ batıs öñirinde de orın aldı. Atırau qalasındağı ortalıq «Imanğali» meşitindegi ğibadat etu kezinde meşittiñ işki tärtibine bağınbay, qoğamdıq tärtipti bwzğan azamat Atırau qalasınıñ mamandandırılğan äkimşilik sot qaulısımen QR ÄQBtK-niñ 490-babınıñ 2-böligimen kinäli dep tanılıp, oğan jaza retinde 50 aylıq eseptik körsetkiş äkimşilik ayıppwl calındı. Jalpı, meşitte jamağattıñ dini joralar men räsimderdi orındauı jöninde ereje Özbekstan, Äzirbayjan, Şeşenstan, Inguşetiya jäne Dağıstan elderinde de qabıldanğan.

QMDB özine qarastı meşitterdiñ işki tärtip erejesin qabıldau arqılı är türli teris piğıldı jalğan dini ağımdardıñ qızmetine tosqauıl qoyatın qwqıqtıq tetikke qol jetkizdi. Meşittegi qoğamdıq tärtipti retteytin qwjattı qabıldau kezek küttirmeytin mäsele ekeni otandıq müftiyattıñ Jarğısında «QMDB şariğat normalarına säykes dini räsimderdiñ orındaluın qadağalaudı qamtamasız etu kerektigi» jönindegi bölimde aşıqkörsetilgen.

Memlekettegi, qoğamdağı, otbasındağı barlıq qatınastar özindik bekitilgen tärtip pen zañdarğa negizdelip, qalıptasatını belgili. Elde tärtip bolmasa, bereke-birligi men ıntımağı qaşıp, soñınan qwldıraydı. Qoğamdıq tärtipeldegi adamdar bas qosatın kez kelgen orında, äsirese meşitter men dini ğimarattarda saqtaluı şart. Mwsılman qauımınıñ qasietti mekeni meşitte tärtiptiñ saqtalmauı dindarlardıñ arasında arazdıqtıñ örşuine sep bolıp, memlekettiñ twtastığı men qauipsizdigine nwqsan keltirui äbden mümkin.

Är qoğamdıq orınnıñ özindik bekitilgen tärtibi boluı şart. Sondıqtan meşittiñ de tärtip-erejeleri bar qoğamdıq orın sanalauı – zañdılıq. Demek, meşitke kelgen ärbir adam meşittiñ işki tärtip erejesin moyındap, onıñ talaptarın orındauğa mindetti.

Muslimov M.J.

Abai.kz

0 pikir

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 9975
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 18057
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 31450