Jeksenbi, 25 Mausım 2017
18 Säuir, 2017 sağat 14:54 Alaşorda 19709 11055 pikir

Twrsın Jwrtbay. «Qazaq qalam qayratkerlerine» (jalğası)

Jazuşı, alaştanuşı ğalım Twrsın Jwrtbaydıñ «Besigiñdi tüze!..» kitabınıñ jalğası. Ötken bölimderin mına siltemelerden oqi alasızdar:

http://abai.kz/post/view?id=7271

http://abai.kz/post/view?id=7292

http://abai.kz/post/view?id=7363

http://abai.kz/post/view?id=7851

http://abai.kz/post/view?id=7819

http://abai.kz/post/view?id=7851

http://abai.kz/post/view?id=7963

http://abai.kz/post/view?id=8004

http://abai.kz/post/view?id=8164

http://abai.kz/post/view?id=8190

http://abai.kz/post/view?id=8438

http://abai.kz/post/view?id=8635

http://abai.kz/post/view?id=8747

http://abai.kz/post/view?id=8925

http://abai.kz/post/view?id=8955

http://abai.kz/post/view?id=9050

http://abai.kz/post/view?id=9536

http://abai.kz/post/view?id=9857

http://abai.kz/post/view?id=10194

http://abai.kz/post/view?id=10277

http://abai.kz/post/view?id=10532

http://abai.kz/post/view?id=10740

http://abai.kz/post/view?id=10973

http://abai.kz/post/view?id=11107

http://abai.kz/post/view?id=11260

http://abai.kz/post/view?id=11485

http://abai.kz/post/view?id=11583

http://abai.kz/post/view?id=12512

http://abai.kz/post/view?id=12602

http://abai.kz/post/view?id=12674

http://abai.kz/post/view?id=12762

http://abai.kz/post/view?id=12863

http://abai.kz/post/48131

http://abai.kz/post/50447

http://abai.kz/post/50997

Bwl – Qazaq avtonomiyalı respublikasındağı baspasöz orındarına, endi-endi ğana söz öneriniñ tizgininen wstağan «kedeyşil aqındarğa» tikeley qır körsetu bop körindi. Baybalam sayasi jalağa wlasıp, «Taşkentte bwrınğı «Alaş» jazuşıları jinalıp, keñeske qarsı top qwrdı» – desip ayğaylastı. Özge-özge emes «Şolpannıñ» bağıtın tüsinip, özi de aralasuğa beyil bildirgen Säken Seyfullin de «qırın qaradı». Biz, bwl aşıq hattıñ Mwhtar ömirine baylanıstı aldağı uaqıtta san märte tilge tiek bolatının eskerip, tolıq mağlwmat alu üşin qısqartpay, tügeldey beremiz. Sonday-aq Mwhtardıñ «kesirli» pikirlerin bilu de kerek qoy:

«QAZAQ QALAM QAYRATKERLERINE»

(Aşıq hat)

Ädebiettiñ bir süyenetin diñgegi gazet-jurnal ekendigin bwl künde jwrttıñ bäri de wqqan. Dausız hahiqat ekenin bärimiz de moyındaymız. Gazet-jurnal jalpı ädebietpen qosılğan jerde eldiñ qisığın tüzeytin, tüzu-tersin körsetetin ayna, oyı menen köñilin bilim jarığına qaray aydaytın aydauşı ekenin de tegis wğamız.

Biraq qazaq baspasözi şığa bastağınına birtalay zaman bolsa da däl aytılğan tärbieniñ mindetin atqarıp, oydıñ bitimi men ruhın özi wğıp, öziniñ betimen ruhın elge ünemi wğımdı qılıp, tüzu jolmen aumay jürip otırğan gazet-jurnal köp boldı dep ayta almaymız. Bwl sındı köteretin tolımdı jalğız gazet «Qazaq» edi. Onıñ ömiri wzın bolğan joq. Odan keyingi şıqqan gazet-jurnal bolsa köbinese bir qalıpta twra alğan joq: ne basındağı adamı auısadı, ne zamanı auısadı, köbiniñ ömiri tipti bolımsız, qısqa boladı. Sonımen täuir sözdiñ qadirin wğıp, qwlağın türip qalğan qazaq bärinen de qana jwta almadı, ädebiettiñ täuir bwyımdarın köksep otır.

Bwl aytılğan söz bizdiñ baspasözdiñ wyqın-twyqın bolıp, jöndep şığa almay jürgen bir däuirine tiisti bolsa, osı soñğı bir-eki jıldıñ işinde tağı bir däuir tuıp otır. Bwl baspasözdiñ basıluı küşeygen uaqıt deuge boladı. Biraq qalıñ qazaqtıñ tilegine kelgende bwl sanı bar, sapası joq sözderge wqsaydı. Öte köp, öte qiın jaña sözder söylenip jatır. Solardıñ ädebiet arqılı birde-biri qazaqtıñ miına kirip, ruhına siñdi me? Siñgen joq. Siñbey, bwl sözder swyıqtıq qılıp otır. Eldiñ qışulı jerin tauıp, öziniñ kerek bolarlıq ornın bilmegendikten, oquşını taba almay otır.

Sondıqtan bizdiñ osı küngi baspa sözimizden arzan söz joq. Bwl arada el birjolata baspasözdi oqi bilmeydi, nadan, söz qadirin äli wqqan joq dep eldi orınsız kinälaudıñ qisını joq.

Ejelden jazu zañı – ärbir jazuşı özine layıqtı oquşı tabu kerek. Ärbir ädebiet, retti ädebiet bolam dese sol oquşınıñ audanın ülkeytu kerek. Sondıqtan jazuşınıñ mindeti: ol nege qızığadı, neni kökseydi qanday ruhı bar, sonı wğıp alu ham soğan layıqtap sözin jazu.

Bizdiñ osı küngi gazetterimizdi alsaq – keybiri bwl şarttardan birjolata taza bolıp aman twr. Keybiriniñ kim ekeni belgisiz. Köbi arı-beri sandaluda. Sondıqtan gazetterden qazirgi uaqıtta jwrttıñ köbi jamandau qazaq minezinde ösekşildiktiñ saldarı: bwl jerde gazet te el ruhına jaqındaydı. Sondıqtan ol bölimniñ oquşısı bar.

Onıñ üstine, özge kişilikti qoya twrğanda, qazirgi keybir baspasözder de körine, qazaqtıñ maqtanşaqtığı şığatın boldı. Bwl ädet oquşı jiyudıñ ornına köp jwrttı baspasözden jirentip baradı. Osı aytqannın bäri de ädebiettiñ elge tärbie bere almay, iä ruhına jaqınday almay jürgendiginiñ belgisi.

Biraq osımen qatar eldiñ qazirgi tilegine, ädebietten izdeytin bölimine (sprosına) qarasaq, ol belgili: aşıq, dwrıs bir-aq tilek bolıp otır. Qazir de qaladağı oqığan tobın bılay qoyıp, qırdıñ köpşiligin alsaq ta, solardıñ osı küngi izdeytini taza ädebiettiñ bwyımdarı ekeni dausız.

Erteden aytıp jüretin bir söz bar: qazaq jaratılısında belletrist degen. Bwl qazaqtıñ qay zamanına bolsa da qisındı söz. Osı künderde mwnıñ şıñdığın körip otırmız. Taza ädebietke ösip kele jatqan qazirgi qwmarlıq osınıñ saldarı.

Sondıqtan şığıp jatqan gazetterdiñ bwnday isterge jamandau men maqtaudan qolı timeytin bolsa olarğa betiñnen jarılqasın dep, ädebiet bölimi bar jurnaldarda eldiñ älgi tileginde eske alıp, taza ädebiet audanındağı sözderdi jazuı jas jazuşılardıñ mindeti.

Bwl aytılğandardan basqa ekinşi bir mäsele – qazaq ädebietiniñ neşe türli ülgisi bolsa da äli qalıpqa tüsip bir tärtipke salınğan joq, soğan harkimniñ pikirin bilip, taza ädebietke bir jol salu, bet tüzeu de bügingi künniñ qarızı siyaqtı. Bwl jerde kömekşi bolu – tağı da bizdiñ jazuşılardıñ mindeti.

«Şolpannıñ» betinde osı aytılğan sözderdi iske asıramız ba degen ümitpen basqarma, jurnaldıñ ilim ham ädebiet bölimderine layıqtı maqalalardı jiberip twruın qazaq jazuşılarınan swraydı.

Basqarma atınan Mwhtar Äuezov».

 

Pikirlerdiñ bäri de orındı. Biraq tırnaq astınan kir izdegender üşin Mwhtardıñ «taza ädebietke» şaqıruınıñ özi qılmıs edi. Öytkeni, sayasattan, qoğamnan tıs öner bolmaq emes. Ol – tek kedeylerdiñ müddesin qorğau tiis. Sondıqtan, proletariat mädenietin – proletariattar ğana jasau kerek. Qalğandarı «jolbikeler». Ol «jolbikelerdiñ» qatarına – Ahmet Baytwrsınov, Mirjaqıp Dulatov, Jüsipbek Aymauıtov, Mağjan Jwmabaev, Mwhtar Äuezov, Daniyal Isqaqov, Janşa Dosmwhamedov, Qoşke Kemengerov qosıldı. Jiırma segizinşi jıldarı bwlardıñ tobına Beyimbet pen Iliyas, otız ekinşi jıl Säken de ilindi. Al nağız keñes jırşılarınıñ ädebiet tarihında atı qalğandarı biren-saran ğana. Sonday-aq, Mwhtardıñ «Qazaq» gazetin ülgi retinde wstauın «Alaştı» qayta tiriltuge tırısqan «tözbeytin beybastıqqa» sanadı.

Mwnıñ barlığı, ärine, ötken ömirdiñ jañğırığı. Uaqıttıñ tılsımında twnşığıp qalğan «baybalamdardıñ» qazir zalalsız bop köringenimen de, kezinde olar talay tağdırdıñ tas-talqanın şığarıp, asqına-asqına aqırı «jolbikelerdiñ» birazın atu jazasına kesip tındı. Biraq jiırma bes jastağı äli ömir soqqısın körmegen, mesi qaytpağan jigittiñ alabwrtqan köñili qayrat-jigerge, ümitti armanğa tolı edi.

(jalğası bar)

Abai.kz

11055 pikir

Üzdik materialdar

Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 17465
Anıq

Olar qalay bayıdı?

Ruslan Ahmağanbetov 18431