Jeksenbi, 17 Jeltoqsan 2017
Mäñgilik el 1182 13 pikir 21 Säuir, 2017 sağat 09:44

Mäñgilik el häm Elbasınıñ erligi

 

1. Tarihtıñ ötkeni sabaq, bolaşağınan qapı qalmayıq

Älem qarqındı türde özgerip keledi. Bwl – jaña jahandıq bolmıs, onı biz qabıldauğa tiispiz!

                                                                            Nwrswltan   Nazarbaev,

                                                                  «Qazaqstannıñ üşinşi jañğıruı:

                                              jahandıq bäsekege qabilettilik» Joldauınan.

 

Jer tösiniñ kindiginen köterilgen zımırannıñ äp-sätte, tipti közdi aşıp jwmğanşa ğarış keñistigine şığatın bügingi şapşañ zaman üşin qazaq eli Täuelsizdiginiñ  jiırma bes jılı da  qas-qağımdıq sät. Alayda, tarihtıñ osı bir asa qısqa merziminde Qazaqstannıñ älemdik jäne halıqaralıq arenadağı ornı, bedeli men abıroyı dünie qwrılığındağı talayğı bir  erteden qalıptasıp, erteden quattı memleket bolıp ornıqqan elderden kem tüsip otırğan joq. Bwl-bir ğana adamnıñ, Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti, Elbası Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtıñ erligi men jigeriniñ, aqılı men parasatınıñ, danalığı men daralığınıñ, köregendigi men kemeñgerliginiñ arqası ekendigin aytar edik!

Biz täuelsizdikti keñes ükimetinen qalğan auır zardaptarımen qabıldap alıp edik. Bwl zardaptar sonau patşalıq Reseydiñ otarlau sayasatınan bastalıp, kommunistik jüyeniñ öktemdigimen jalğasıp jatqan-dı. Jaratılısınan twla boyında adaldığı men özgege degen sengiştigi bar, jattı jaqınınday sıylar adal nieti bar, «keñ bolsañ kem bolmassıñ» degen peyili bar Wlı dalanıñ keñistigin jaybaraqat jaylap jatqan beykünä qazaqtı «bölip al da, biley ber» sayasatımen jiktep, jiliktep alğandar özderiniñ jat tilderimen, jat dinderimen, jat ğwrıptarımen özegimizge qwrt tüsirdi.

Qazaqtıñ ruhani jan düniesindegi sol jegi qwrt äli de tiri, äli de oy men sananı jep jatır. Sol jegi qwrttı joyamız, jegizbeymiz degen wlt sanalıların keñes ükimeti türli zalımdıq sayasatpen tiridey kömdi, jalğan jalamen attı, astı, jer audardı.  Esimderin atamaq tügili, köbiniñ süyekterin de tapqızbay qoydı.  Wlttıñ qaymağın oysırata sıpırıp, mwnıñ aqırın halqımızdıñ aşarşılıqqa  wrınuına äkelip bir tirep aldı da,  Wlı Otan soğısınıñ qandı qırğınına tüsirdi.

Tap jauların da, halıq jauların da aptığıp «jeñe» bilgendikten, Otan jauı faşisterdi de  oysıratıp, jusata jeñdik. Endi tınısımız keñir, endi jaqsı twrmıs bolar, endi kösegemiz kögerer degen edik. Sorı qalıñ halqımızdıñ bwl ümiti de aqtalmadı. Qazaqtıñ jerin igeru kerek degen, wranmen «celina» şıqtı aldımızdan. Obalı neşik, qazaq dalasına jaña traktorı men soqası da kelip jattı, solardıñ qwlağın wstaytın komsomoldıq jel köñildiler de ağılıp kelip jattı. Birer jıldıñ işinde öz ata babasınıñ jerinde qazaqtıñ sanı azayıp şığa keldi. Az halıqtı azdıru da, tozdıru da oñay boldı. Sonıñ bası qazaqtıñ tilin kereksiz etti. Qazaq mektepteri de, qazaq gazetteri de jabılıp jattı. «Senderdi nanğa da toyğızdıq, tärbielep adam qıldıq, bilim berdik» dep midı şayqap, nasihat ayttı. Osıları ras şığar, bekerge qazaq bolıp tuğan ekenmin deytin dübära wrpaq jetile bastadı. Olar jetilgen sayın qazaqtıñ sorı da qalıñdadı. Endi kelimsekterdiñ sözin sol dübäralar söyleytin boldı, solardıñ soyılın öz halqınıñ mañdayına sol dübäralar soqtı. Kelimsekter masayrap, işten külip, öz qwldarınıñ qılığın rahattana qarap, baqılap twratın boldı. Biz söytip, sol kezeñderde twtas qazaq wltı bolıp qalıptasa almadıq.

Mine, biz osınday da soraqılıqtan sorımız qaynağan halıq edik. Sol sorı qaynağan, bılayşa  aytqanda «mıñ ölip, mıñ tirilgen» qazaqtıñ ayaqastı bolıp jatqan basın da, namısın da jerden köterip alğan tağı da sol Nwrswltan Nazarbaev bolatın!

Älemniñ altıdan bir böligin alıp jatqan Keñes Odağı ıdırağan twstağı Qazaqstannıñ ekonomikalıq ta, äleumettik jağdayı da asa qiın boldı. Mwnı köz kördi. Düken söreleri bos qalıp jattı. Jappay jwmıssızdıq jayladı. Özge dünieni qoyıp, qara sabın izdep sabıldıq. Mine, sol joqşılıq pen tarşılıq, aynala töñirektegi qarulı qaqtığıstar men berekesizdik jaylap bara jatqan twsta, «osı biz qazaq öz betimizben el bola alamız ba eken?» degen küdik pen kümän de keulep, sonı oylasañ boldı, wyqıñ şayday aşılar alaköñil şaqta Nwrswltan Nazarbaev  täuelsizdikti twğır etip, tarih sahnasına şıqtı. Iä, şıqtı da Qazaq eliniñ wlı tarih sahnasındağı köşin bastap, älemge jol tarttı. Söytti de, Älemge, Ğarışqa, Bolaşaqqa jol aştı!    

Biz öz täuelsizdigimizdiñ şirek ğasırdan astam kezeñinde Elbasınıñ aqıl parasatımen, basşılığımen ekonomikalıq-äleumettik salada  sätti jañğırulardı ötkizdik. Nwrswltan Nazarbaev  jıl basında halıqqa Joldauında Qazaqstannıñ üşinşi jañğıruı bastalğanın jariyalap,  sayasi reforma men eko­nomi­kalıq jañğıru qolğa alındı. Elbası Qazaqstandı  älemdegi eñ damığan 30 eldiñ qatarına qosıluınıñ barlıq alğı şarttarın jasay aldı.

Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev Täuelsiz Qazaqstan memleketin qwra otırıp, twraqtılıqtıñ kepili  bola alatın memleket qwrudıñ nazarbaevtıq modelin qalıptastıra bildi. Sol nazarbaevtıq model qazir älemge ülgi bola aldı. Bir ğana bizdiñ elimizdiñ Köşbasşısınıñ älemdik sayasattağı bedeli men bitimgerşilik röl atqaruı osınıñ ayğağı.                  

Endi biz ruhani jağınan jañğıruımız kerek. Elbası Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı  ğalamdıq filosofiyalıq tereñ mäni bar twjırımdı eñbegi tağı da sol qazaq elindegi, tipti älem boyınşa twraqtılıq pen beybit ömirli memleket qwrudıñ nazarbaevtıq modeliniñ  bügingi jäne keler ğasırlardağı Adamzat balasınıñ bolaşağı jaylı  oylı  jalğası der edik.

Sananıñ jañğıruı-wlttıñ sapalıq jañaruı

Maqsatqa jetu üşin bizdiñ sanamız isimizden ozıp jürui, yağni odan bwrın jañğırıp otı­ruı tiis. Bwl sayasi jäne ekonomikalıq jañ­ğıru­lardı tolıqtırıp qana qoymay, olardıñ özegine aynaladı. 

                                                                  Nwrswltan Nazarbaev,

                            « Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» eñbeginen.

Qazaqta «sanasına bersin» degen söz bar. Dana halqımızdıñ osı bir auız söziniñ törkininde adam balasınıñ oyı aşıq, kökiregi zerek,öz zamanı men öz ortasınıñ ahualın tereñ zerdeley alar qabileti men sezim tüysigi bolsa etti degen oy jatqanday. Endi  biz aytıp otırğan osı oy aşıqtığı, kökirek zerektigi , öz zamanı men öz ortasınıñ ahualın tereñ zerdeley alar qabilet pen  sezim tüysigin jañğırtudıñ jaña kezeñi kelgendey.

Bwl orayda Elbasınıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı  payımdı közqarasın qızığa oqıp şıqtım. Äli de oqıp, äli de zerdeleu üstindemiz.  Bwl jay bir maqala emes, bwl bügingi zamannıñ aynası, bolaşaqtıñ bağdarı.  Elbası HHİ ğasırdağı wlttıq sananıñ negizgi  twğırnamasın tereñ saralay otırıp, ğalamdıq filosofiyalıq twjırım jasağandığın aytu abzal.

Elbasınıñ osı sananı jañğırtu filosofiyası bir ğana bizdiñ, yağni qazaqstandıqtardıñ ğana emes, älem halqın, barşa Adamzattı oylandırar  wstanımdamın. Öytkeni, Nwrswltan Nazarbaev jalpı Adamzattıq mäseleni alğa tartıp otır.Endigi adam balası qanday boluı kerek jäne de bügingi alasapırandı zamanda öziniñ adami bitim bolmısınan ajırap, tipti oy sanası adasa da bastağan adamzattıñ ne isteui kerek? Elbası osı bir özekti  mäselege jauap beredi.

Biz endigi äñgimemizdi özimizge, yağni, Elbasınıñ «elimizdiñ mıqtı,  jauapkerşiligi joğarı  birtwtas Wlt bolu közqarasımen» baylanıstıra  aytar bolsaq,  bwl mäseleniñ äbden orındı aytılğandığı köñilden şıqsa kerek. Öytkeni HHİ ğasırda qalıptasar wlttıq sanamız  bizdiñ wlt esebinde saqtalıp qalu men Mäñgilik el bolu wlı mwrattarınıñ jüzege asuınıñ alğı da bastı şartı boları anıq. Osı HHİ ğasırdağı wlttıq sana jayında ayta kelip Elbası  «Kün sanap özgerip jatqan dübirli düniede sana-sezimimiz ben dünietanımımızğa äbden siñip qalğan taptaurın qağidalardan arıl­masaq, köş basındağı eldermen terezemizdi teñep, iıq tüyistiru mümkin emes. Özgeru üşin özimizdi mıqtap qolğa alıp, zaman ağımına ikemdelu arqılı jaña däuirdiñ jağımdı jaqtarın boyğa siñiruimiz kerek»-, degendi alğa tartadı. Öytkeni  auzımızdıñ suı qwrıp aytıp kelgen batıstıq jañğırudıñ bügingi zamannıñ bolmısına say kelmey, ol älemde key jağdayda narazılıq  tudırıp otırğandığı  da bar.  Är wlttıñ öziniñ ğasırlar boyı qalıptasqan asıl oyları men izgi amaldarın jäne de jaqsı kisilik bitim-bolmısın, saltı men dästür, ğwrpın saqtau bügingi küni jalpı adamzattıq ülken mäselege aynalıp otır. Adamzat ömiri men twrmısına ğılım men tehnika jetistikteri jäne aqparattar ağını aralasqalı kez-kelgen wlttıñ sanasına auır salmaq tüse bastadı. Ol salmaq wlttıñ sanasına  idelogiyalıq jäne  sayasi jük bolıp artılğanın da bağamdar edik.

«HH ğasırdağı batıstıq jañğıru ülgisiniñ bügingi zamannıñ bolmısına say kelmeuiniñ sırı nede? Meniñşe, bastı kemşiligi – olardıñ özderine ğana tän qalıbı men täjiribesin basqa halıqtar men örkenietterdiñ erekşelikterin eskermey, bärine jappay eriksiz tañuında»-, degen Elbasınıñ twjırımına toqtay otırıp, qazirgi zamannıñ qazirgi ahualın alıñız. Batıs özge halıqtar üşin ar men wyattıq ädepterdi moyındağısı joq. Keyde bey-ädebi, tipti adam balasınıñ jaratılısına jat, tipti tağılıq äreketterdi zañdastıruğa deyin baruı, mwnı «demokratiya, adam qwqığın sıylau» dep däriptep, sol bey-ädebi qağidalar älemniñ kez-kelgen elinde körinis tabuı kerek dep talap ta qoyıp jatadı. Bälkim, sodan da bolar bügingi küni batıs pen şığıs arasındağı jäne de türli dinder arasındağı ayausız qarulı qaqtığıstar  barğan sayın örşip twr. Tağı da bälkim bwl är halıqtıñ öz arı men wyatın, bitim-bolmısın, halıqtıq sipatın saqtap qalu jäne taza küyinde saqtap qaludıñ qaqtığısı da bolar.

Ärine,  biz beybit ömirdi de, kez kelgen halıqtıñ özine tän arı men wyatın, bitim-bolmısın, halıqtıq sipatın saqtap qaludı qarulı qaqtığıstar arqılı şeşe de almasımız anıq. Bwl orayda bizdiñ Elbasınıñ wstanımı, kez-kelgen daulı mäseleni kelissözder arqılı beybit jağdayda şeşu jäne endigi dünieni revolyuciyalıq jolmen emes, evolyuciyalıq jolmen örkendetu  mäselesin tağı da alğa tartıp, aytıp otırğandığı bügingi jahandanu zamanınıñ  älemdik wstanımına aynaluı kerek. Öytkeni kez kelgen revolyuciyanıñ da kez-kelgen töñkeristiñ de, kez-kelgen qarulı qaqtığıstardıñ  Adamzat balasına äkelgen qayğısı men qasiretiniñ  tek bir ğana HH ğasırdıñ tarihınan-aq oy tüyuge, sabaq aluğa  bolar edi.

«Äjeptäuir jañğırğan qoğamnıñ öziniñ tamırı tarihınıñ tereñinen bas­tau alatın ruhani kodı boladı. Jaña twrpattı jañğırudıñ eñ bastı şartı – sol wlttıq kodıñdı saqtay bilu. Onsız jañğıru degeniñizdiñ qwr jañğırıqqa aynaluı op-oñay»-, degen Elbasınıñ osı bir öte mañızdı mäselesine oray oy qosar bolsaq, endigi arada biz de sol wlttıq kodımızdı saqtau men sonı düniege kelgen, aldağı uaqıtta da düniege keler wrpağımızdıñ boyına qalay siñiremiz degen mäsele oylandırsa etti. Al, bwl orayda oylanatın mäsele bar dep sanaymız.

Äueli biz özimizdiñ bügingi wrpağımızdıñ bitim-bolmısındağı, yağni, wlttıq sanasındağı  wlttıq kodtı qalay qalıptastıramız?  Osı asa kürdeli de asa mañızdı mäseleni şeşudiñ töte jolın Elbası  öziniñ  « Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» eñbeginde aytıp ta,  körsetip te berip otır. Elbasınıñ «Bäsekelik qabilet», «Pragmatizm», «Wlttıq biregeylikti saqtau» siyaqtı wlttıq kodtı saqtaudıñ altın arqauı bolarlıq qağidattardı aytadı. Al, endi bäsekelikke qabiletti wlt bolu mäselesin Elbası bwdan bwrınğı öz Joldaularında san märte aytqan da bolatın. Bügingi bäsekelestik auılımızdıñ qotanınan asıp, älemdik deñgeyge jetti.

«Bolaşaqta wlttıñ tabıstı boluı onıñ tabiği baylığımen emes, adamdarınıñ bäsekelik qa­bi­letimen ayqındaladı. Sondıqtan, ärbir qazaq­standıq, sol arqılı twtas wlt HHİ ğasırğa layıqtı qasietterge ie boluı kerek»-, deydi Elbası. Sondıqtan da Elbasınıñ  kom­p'yuterlik sauattılıq, şet tilderin bilu, mä­deni aşıqtıq siyaqtı alğa tartıp otırğan faktorları bizdiñ qoğamnıñ berik wctanımına aynalıp, osı bağıtta tınımsız jwmıstar jürgizudi talap etedi. Sol üşin de  Elbası «Cifrlı Qazaqstan», «Üş tilde bilim beru», «Mädeni jäne konfessiyaaralıq kelisim» siyaqtı bağdarlamalardıñ qolğa alınuı ol bizdiñ  halqımızdı HHİ ğasırdıñ talaptarına  say dayarlaudıñ  alğaşqı qadamı ekendigin  ülken bir janaşırlıqpen aytıp otır.

Elbası pragmatizm mäselesine kelgende «Qanımızğa siñgen köptegen dağdılar men taptaurın bolğan qasañ qağidalardı özgert­peyinşe, bizdiñ tolıqqandı jañğı­ruımız mümkin emes»-, deydi.  Biz üşin asa mañızdı da qajet jay osı dep bilemiz!

Bwl orayda Elbasınıñ «Pragmatizm – öziñniñ wlttıq jäne jeke baylığıñdı naqtı bilu, onı ünemdi paydalanıp, soğan säykes bolaşağıñdı josparlay alu, ısırapşıldıq pen astamşılıqqa, dañğoylıq pen kerdeñdikke jol bermeu degen söz. Qazirgi qoğamda şınayı mädeniettiñ belgisi – orınsız sän-saltanat emes. Kerisinşe, wstamdılıq, qanağatşıldıq pen qarapayımdılıq, ünemşildik pen orındı paydalanu körgendilikti körsetedi. Naqtı maqsatqa jetuge, bilim aluğa, salamattı ömir saltın wstanuğa, käsibi twrğıdan jetiluge basımdıq bere otırıp, osı jolda är närseni wtımdı paydalanu – minez-qwlıqtıñ pragmatizmi degen osı. Bwl – zamanaui älemdegi birden-bir tabıstı ülgi»-, degen wlağattı sözin endigi arada ärqaysımızdıñ är isimizde, kündelikti twrmısımızda sanamızda jañğırıp twruğa tiisti.

Elbası aytıp otırğan «Isırapşıldıq pen astamşılıqqa, dañğoylıq pen kerdeñdikke jol bermeu» mäselesi jasıratını joq bizdiñ qoğamdı tolğandırıp otırğan mäseleniñ biri.  Elbasınıñ tağı da aytıp otırğan «wstamdılıq, qanağatşıldıq pen qarapayımdılıq, ünemşildik pen orındı paydalanu körgendilikti körsetedi» deui zor adamgerşilik qasietke ie boludıñ  amalı bolsa kerek dep sanaymız. Bwl  orayda Elbasınıñ osı bir aytqandarınan  Abay hakimniñ «Ösek, ötirik, maqtanşaq, erinşek, beker mal şaşpaq,  bes dwşpanıñ bilseñiz» degen keselden arıludıñ qajettiligi  bizge äli de sın ekendigin sezinemiz. Jäne tağı da sol Abay hakimniñ  «Öziñde barmen közge wrıp,  artılam deme özgeden»,-degen  ğaqliyatımen wştasıp jatqan Elbasınıñ  aytqandarı  osı künderi kigen kiimderi men mingen kölikterine, işken astarına, salğan üylerine, özge de baylıqtarına şeyin  qımsınbay da wyalmay da jar salıp, «jarnamalap» jatar osı küngilerdiñ  boylarına jabısıp, dert bolıp bara jatqan  keselden saq bolu jäne de arılu  mäselesi  bizdi bir sätke  bolsa da oylandırsa etti.

Qazirgi dünie  adamınıñ oylau qabileti men közqarası da, bilimi de, ğılımı da köz aşpas şapşañdıqpen damıp kele jatqandığı sonşalıqtı,   bügingi älem «jaña jahandıq bolmıstıñ» qazanında bwrq-sarq qaynap, tipti jwmır jerdi mekendep otırğan adam balası tirşiliginiñ de  mazası kete bastağanday. Mine, osı jağdayda Elbası « Wlttıq biregeylikti saqtau» mäselesin alğa tartadı. 

«Men qazaq­stan­dıq­­tardıñ eşqaşan bwljımaytın eki erejeni tüsinip, bayıbına barğanın qalaymın. Birinşisi – wlttıq kod, wlttıq mädeniet saqtalmasa, eşqanday jañğıru bolmaydı. Ekinşisi – alğa basu üşin wlttıñ damuına kedergi bolatın ötkenniñ kertartpa twstarınan bas tartu kerek»,-  degen Elbasınıñ osı qağidası bizdiñ wlttıq jañğıruımızdıñ bastı äri maqsattı  mindetimizge aynaluı qajet. Bwl jağday bizdiñ wlttıq sanamızdıñ kemeldene tüsuine, kökjieginiñ keñeyuine jäne de bügingi men keler zamandardıñ talabına say boluımızdıñ alğı şarttarınıñ biri ekendigin wğına tüskenimiz abzal.

Elbası öz eñbeginde wlttıq biregeylik pen wlttıq sanamızdıñ   altın sandığında mäñgi saqtalıp, ärqaysımızdıñ wrpağımızdan wrpağımızğa amanattap tapsırıp, ösiet qılıp,  miras etip qaldırıp otırar  qasietti de qwndı dünielerimizdi de  aşıp aytadı. «Wlttıq salt-dästürlerimiz, tilimiz ben muzıkamız, ädebietimiz, joralğılarımız, bir sözben aytqanda wlttıq ruhımız boyımızda mäñgi qaluğa tiis»-, degen Wlt köşbasşısı Nwrswltan Nazarbaevtıñ  jäne de «Abaydıñ danalığı, Äuezovtiñ ğwlamalığı, Jambıldıñ jırları men Qwrmanğazınıñ küy­leri, ğasırlar qoynauınan jetken babalar üni – bwlar bizdiñ ruhani mädenietimizdiñ bir parası ğana»-, dep wlttıq sanamızdıñ qaynar közin aşıp körsetken dep sanaymız.

Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı tereñ mazmwndı bwl eñbegi Elbasınıñ mwnıñ aldındağı «Wlı Dala Wlağattarı»  oy-tolğauımen  bir müddemen, wlttıq jäne jalpı jahandanu zamanındağı jalpı adamzattıq müddemen  sabaqtasıp jatqandığın atap aytar edik.  Elbasınıñ  osı qos eñbegin endigi arada qazaqstandıq qoğamda qalıptasıp qalğan türli jiın- jinalıstarda ğana  talqılap qoymay, bwl eñbekter  är qazaqstandıqtardıñ qolında jürer,   är şañıraqtıñ  törinde twrar zerde kitabına aynalsa etti. Jäne de bwl eñbekter bizdiñ mektepterimizden bastap, barlıq oqu orındarınıñ pändik bir sabağına aynalıp, memlekettik qızmetkerlerdi attestaciyalau kezindegi  swralar, olardıñ tanım tüysigin  zerdeler düniege aynalsa etti  deymiz. Sonımen birge ,  al tipti «Bolaşaqqa bağdar: Ruhani jañğırudağı»  Elbası aytıp otırğan « wstamdılıq, qanağatşıldıq pen qarapayımdılıq, ünemşildik pen orındı paydalanu körgendilikti»  jäne de «bilim aluğa, salamattı ömir saltın wstanuğa, käsibi twrğıdan jetiluge» degen  qağidalar memlekettik qızmetkerdi qalıptastırudağı  bir erejesine de  äbden jararı bar.

Ruhani jañaru bizge asa qajet! Sonı sezine bilu üşin  Elbasınıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» tanımdıq ta tağılımdı eñbegin oqiıq, tağı da oqiıq! Oy tüyeyik, zerdeleyik! Sanamızdı jañğırtayıq!

Jabal Erğaliev, jazuşı, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri, Parlament Senatınıñ deputatı

Abai.kz

 

 

 

 

 

 

 

13 pikir