Jwma, 20 Qazan 2017
Äñgime 834 0 pikir 21 Säuir, 2017 sağat 11:07

Şara Twrmağanbetova: "Bas satudı" üyrendim

Ol – nebäri 24 jasında KSRO Jurnalister Odağınıñ müşeligine ötken jurnalist, ol – ädildikti süyedi, täuelsizdiñ eldiñ täuelsiz BAQ ökili. Ol – änşi, halıq fol'klorın jinaqtauşı, Irğızdıñ patriotı. Ol – atağı joq ataqtı jurnalist. Ol – “Jeti qazına” degen qazaq qwndılıqtarın, salt-dästür, tarihın bir izge tüsiruge bağıttalğan gazettiñ redaktorı Şara Twrmağanbetova.

Apay, swhbatqa äreñ uaqıt taptıñız. Jaña habarlasqanımızda tığız şarualarmen jürmin dediñiz, qor aşıp jatqanıñızdı ayttıñız. Şara apay, jağdayıñız qalay? Qanday şarualarmen aynalısıp jürsiz?
-Qazir şaruam jaqsı. “Jeti qazına” degen gazet şığarıp jatırmın. Bwnı qalay aytsa boladı?!”Lebedinaya pesnya” deydi ğoy, “soñğı änim” siyaqtı. Osığan kädimgidey janımdı salıp kirisip kettim. Jaman emes. Men endi “sen jazılşı”, “ana kisini gazetime jazğızşı” dep sauın aytatın qazaq emespin. Sosın eki bastan bilikti jağalamaytınımdı el biledi. Öz küşimizben şığıp jatqan gazet. Meniñ wstanımım mınaday: aldımen ötkizetin tauarıñdı dwrıstap iste, tauarıñ ötpey jatsa, öziñniñ bilimdiligiñe sın. Basında qızıq boldı. Bwğan da barmaytın edim. Gazetti şığaruğa wsınıs jasağan Ğalımbek Sarböpin degen ırğızdıq käsipker jigit. “Şara apay, gazet şığarayıq. Biraq sayasattı müldem aralastırmaymız” dedi.Meniñ oyım sonda da sayasattı aralastıru, Ğalımbek “eşqanday sayasat bolmaydı” dep bezek qağadı. “Sayasat bolmasa, gazetiñ ötpeydi” dep men wrsamın. Söytip jürip mämilege keldik te, salt-dästür, wlttıq qwndılıqtardı, tarihtı däripteytin, sayasatpen, oppoziciyamen şaruası joq bir baysaldı gazet şığarudı qolğa aldıq. Sonda da eski ädetime basıp, keyde ara-arasına sayasattı sınalap kirigizip jiberemin (külip).

Gazettiñ taralımı qanday? Gazettiñ tağdırı köbine-köp taralımına baylanıstı ğoy...
Şıqqanına bir jıldan astı. Taralımı tek qana 1000 dana. 1000 dana bolsa da, Qostanayda gazetimizdi alatın 10 adam bar, Almatıda alatın 20 adam, Astanada 50 adam bar. Bükil oblıstardan az-azdan bolsa da, gazetti alıp oqitın oqırmandarım bar. Endi bolaşaqta köbeyetin şığar. Aşılğanımız keşe ğana. Aytıp otırmın ğoy, bwl meniñ “soñğı änim” siyaqtı. Jasım bolsa 55-ke keldi. Qızmet jolında Alğa, Qobdanıñ gazetterinde redaktor boldım, “Altın orda”, “Wlt times” degen keremet gazetterde jwmıs istedim. Jaqsı-jaqsı qızmetterden öttim. Al, biraq öziñniñ işiñnen şıqqan dünieñniñ ornı bölek.

Sonda da apay gazet şığaru oñay is emes qoy. Şet jağasın bilemiz. Tirep twrğan süyeuiñ bolmasa degendey. Öziñiz jaña bir söziñizde eşkimnen kömek swrağan joqpın dediñiz.
Jurnalistikada şınımen de bastıqtardıñ tanısı, jaqın dosı bolmasañ, gazet şığaru qiın eken. Onı körip jürmiz. Qanşa ğwmırımızdıñ qalğanın kim bilsin?! “Redaktor Şara Twrmağanbetova” degen artımnan izim qalsın, jasağan düniem qalsın dep mañdayıma senip jürmin. Al, biraq “Jeti qazınam” jetim bala ğoy...

Şara apay, sizben osıdan 2-3 ay bwrın josparlanğan swhbat bolatın bwl. Jüreksinip jürdik. Apay wrsıp tastar ma eken, tıñnan birdeñe swrap, wyatqa qalmaymız ba eken dep. Qazir sizben tanısıp-söylesip otırmız. Müldem basqa adam ekensiz. Aşıq, äñgimeşil...
Men sizge bir şındıqtı aşayın: jalpı men jaqsı adam emespin, pende retinde köp ötirik aytqan adammın, talay adamdarğa qarız bop jüremin, talay adamnıñ ayağın basıp kettim degendey. Al, biraq mamandıqqa kelgende mıqtı baqıttı adammın. İsime barınşa adal boluğa tırıstım. Jwmısımdı jaqsı köretinim sonşalıq, oğan titimdey bolsın daq tüsirgim kelmeydi. Keyde endi şarşap jürem, şarualarmen jürem, äriptesterdiñ kezdesuine ülgere almay jatamın. Aytqan uaqıtında bara almay qalamın. Onda da sol halıqtıñ mäselesimen anda-mında şapqılap jürip qol timeydi. Men turalı aytatın basqa eşteñe joq.

Apay, sonda jaqsı qasietteriñiz joq pa?
Eki jaqsı qasietim bar: jaqsı anamın, jaqsı jurnalispin. Boldı. Bwl maqtanğanım emes. Bardı bar, joqtı joq dep aytu kerek.

Osı jerden ötkenge säl şeginis jasap, QazWU-de ötken studenttik jıldarıñız turalı aytıp beriñizşi...
Meniñ universitette sabaq bergen wstazdarım küşti boldı. Qadır Mırzaliev “ädebiettanu” päninen sabaq berdi. Lekciya kezinde su jaña öleñderin oqıp beretin. Ol kezde sabaq 90 minuttan ğoy. 45 minuttan keyin üzilis bolsa da “ağay, şıqpay-aq qoyıñızşı, oqi beriñizşi” dep otıratınbız. Mamandıq jağınan jolım bolğan adammın. Süygen oquıma tüstim, sonı aynaldırıp kelemin. Oqu kerek kitaptardıñ bärin oqıdım. Jaqsı adamdarmen dos boldım. Jarasqan Äbdiräşev, Mwhamedqali Qalmwhanbetov, Mwhtar Şahanov, Qasımhan Begmanov, Baybota Qasım-Noğay, Amanhan Älimwlı siyaqtı mıqtı azamattarmen aralastım. Altınbek Särsenbaywlımen keremet dos boldıq.

Jurnalist boludı armandap pa ediñiz degen “dejurnıy” swraq qoysam renjimeysiz be?
Mektep kezinen öleñ jazatınım bar, şimaylaytınım bar. Irğızda oqıp jürgende “Qazaqstan pioneri” degen jurnalğa öleñderim jii şığatın. Soğan qanattanıp, masattanıp jürip, Almatığa kep oquğa tüstim. Alğaşında filologiyasında oqıp, keyin auısıp kettim. Sosın meniñ jurnalistik mektebim bolğan tuğan nağaşım Meyirhan Aqdäuletov. Anamnıñ tuğan bauırı. Nağaşım bolsa da, ekeumizdiñ sözimiz bir jerden şıqpay jatadı. Biraq sırttay moyındaymın. Qazaq kösemsöziniñ abızı – Meyirhan dep aytsam qatelespeymin. 2000 jıldarı Aqtöbege kelip, janın salıp jürip “Altın orda” degen gazet şığardı. “Altın ordanıñ” sol kezdegi taralımı respublikalıq “men” degen gazetterdiñ de taralımınan küşti boldı. Bauırjan Babajanwlı men Däuren Quat öz aldına. Olardan bölek Meyramgül Sataeva, Kämşat Qopaeva, Janar Nwrğali, oblıstardağı mıqtı-mıqtı jurnalisterdiñ birazı Meyirhannıñ mektebinen şıqtı.

Eñbek jolıñızdı audandıq gazetten bastadıñız. Almatıda mümkindikter köp edi ğoy?! Qalmadıñız ba?
Bwl osı zamannıñ sözi, osı zamannıñ jastarınıñ közqarası ğoy. Bizdiñ kezimizde “jaqsı jerge kümp ete qalıp, erteñ redaktor bop şıqsam” degen oy bolmaytın. Aldımen Irğızdıñ radiosında 50 somğa diktor bolğanmın. Künde keşke “Sälemetsizder me, ırğızdıqtar. Bügin Irğızda bälen boldı, tügen boldı” deymin. Sonda Irğızdan ne tauıp, jazıp jürgenimdi bilmeymin. Alğa audandıq gazetinde redaktorım zootehnik bolğan. Mende kimder redaktorı bolmadı dep jii aytam ğoy (külip). Sol kezder qiın bolatın. 2-3 jasar qızımdı ertip, päterden-päterge köşip jüremin. Tipti aqşağa qwttıqtau, joqtau jazıp kün körgen kezderim de bolğan. Nesin jasırayın?! Ol da eñbek. Ol da “midı satu”. Sodan bir küni qızımdı 1 aylıq lager'ge berip, özim issaparğa ketkenmin. Kelsem jertölemniñ töbesi opırılıp tüsipti. Aspan körinip twr. Anaday jerde tışqandar jorğalap jür. Sonday künder de bastan ötti ğoy. Sonda da Almatığa ketip jağdayımdı tüzeu, üy alu degen oyımda bolğan joq. Ne körsem, elimmen birge köreyin dep jüre berippin.

“Qazaqiya” gazetinde jwmıs istegeniñizdi bilemiz. Gazettiñ ğwmırı qısqa boldı. Ne sebep?
Bwl – Ömirzaq Aqjigit degen “tiri enciklopediya” deymin özim, sol kisiniñ ideyası bolatın. Men oğan deyin Alğanıñ “Jwldız” degen audandıq gazetinde on jıl redaktor boldım. Adamdardıñ ayağın basıp kete beremin dedim ğoy. Jwmıstan şığıp qalğan kezim. 3 ay üyde jattım. Sodan feysbukten Ömirzaq Aqjigittiñ jazğanın oqıp habarlastım. “Qazaqiyanı” birinşi sanınan bastap şığaruğa at salıstım. Keyin ol kisi Şımkentke ketip qalıp, ornına jurnalist Baqıt Janşaeva keldi. Ol kisi de biraz şarualar istedi. “Qazaqiyanıñ” oqırmandarı köp boldı. Qazir oylaymın: taralu jağın wyımdastıru älsiz boldı ğoy deymin. Ömirzaq Aqjigit ketken soñ, gazet kädimgidey aqsadı. Redaktor bop kezdeysoq adamdar keldi de, 2 jıl şığıp, jabılıp qaldı. Sosın barlıq päle aqşadan keledi. Qwrıltayşı bölmey jatadı keyde. Redaktor qısıladı sosın. Özim aqşası köp jerge jolamauğa tırısamın qazir. Biz aqşağa emes, aqşa bizge qızmet etui kerek qoy. Sonı keybiri tüsinbeydi. “Qazaqiyadan” keyin 4-5 ay jwmıssız jürdim. Sonda tañ qalamın, qalay jwmıssız kün körgenmin dep (külip).

Qazir de päter jağalap jürgen köp jurnalistiñ birisiz...Üyden habar joq pa äli? QR Jurnalister Odağınıñ müşesi de emes ekensiz. Tañ qalıp otırmız, şını kerek...
Qazir de päterde jürmin. Şükir ğoy. Üyim joq dep zarlayın dep otırğan joqpın. Berse berer, bermese özderi biler. Biıl jurnalister küninen ümittenip jürmin, bolmasa qalanıñ irgesinen jer satıp alıp, üy köterem be degen oyım bar. Irğız audandıq gazetinde jwmıs istep jürip, 24 jasımda KSRO Jurnalister Odağınıñ müşesi bolğanmın. Biraq QR Jurnalister Odağınıñ müşesi emespin. Müşelikte kim joq deysiz: santehnik te, zootehnik te bar. Sosın principke barıp, ötpey qaldım. Kezinde KSRO degen alpauıt memleket meni moyındağan kezde, Qazaqstannıñ...Joq, men elimdi jaqsı köremin. Onıñ bükil kemşiligimen, topan suımenen, jemqorlığımenen jaqsı köremin. Biraq qarnıñ aşadı, köp närsege qarnıñ aşadı. Kişkentay närseden wpay jinap ketuşiler köp. Soğan jınıñ keledi. Biz – wlı halıqpız. Jeldiñ, sudıñ, jwldızdıñ, aydıñ – bäriniñ tilin bilip, tüsinip jürgende, adamnıñ közinen adamnıñ janın tüsinudi nege üyrenbegenbiz, nege sonday adamdar az dep küyinemin.

Elde tübi jaqsı-jaqsı özgerister bolatınına senesiz be?
Senemin. Wlttıq arnağa Berik Uäli keldi. Señ qozğalğanday. Ötkendegi “1 studiyanıñ” habarına qatısqan Ämirjan Qosanov “qazaqtıñ kodı – Abay” degende közime jas keldi. Şın. Bwrın bizde “qwrsın, ne bolar deysiñ, bäribir sonıñ aytqanı boladı ğoy” degen nemqwraylılıq bolatın, soñğı eki ayda kişkentay ğana ümittiñ wşqını bar. Biraz partiyalar bar, osılardıñ nemen aynalısıp otırğanın bilmeymin. Sosın mına äleumettik jeliniñ qauqarı rezonans tudıruğa, halıqqa qozğau saluğa jetip jatır. Soğan quanasıñ. Biraq, ol äleumettik jeli, äleumet oqidı degen söz. Kez-kelgen äñgimeni jaza beruge bolmaydı. Keyde ağa buın jurnalisterdiñ jas tilşilerdi jerden alıp jerge salıp jatqanına qınjılamın. “Äy, öziñ jas bolmadıñ ba? Öziñ qatelespediñ be? Bärimiz sol etaptan öttik. Qatemizdi talay betimizge bastı” deymin. Iä, dwrıs sensaciya quıp ketudiñ qajeti joq. Onı aytu kerek. Biraq wpay jinau üşin emes, janıñ aşısa, oñaşa şaqırıp ayt.

Bizde özi oppoziciya bar ma?
Oppoziciya bar. Biraq olar oppoziciyanıñ işinde jürgen adamdar emes, oppoziciya ol – auıldıñ qara qazağı. Elge barğanda betiñdi tilip-tilip söylegende kirerge tesik tappay qalasıñ. Auıldıñ erkin oylaytın osınday azamattarın şığaratın adamdar bolsa ğoy.

Apay, sizdiñ birbetkeyligiñizge qarap, kempir-şaldıñ balası ma dep oylaymın....
Twrmağanbet şaldıñ balasımın, 8-şi sınıpqa deyin atamnıñ qasına jatatınmın. Ras. Betimnen qaqpay ösirdi. Äke-şeşemdi moyındağan joqpın. Şeşem sol minezimdi bildi me eken, atasınan qaymıqtı ma, öle-ölgenşe mañdayımnan sipap, betimnen süygen emes. Irğızdıñ Şeñbertal degen auılınan ösip şıqtıq. Oqudı jaqsı oqıdım. Ozat boldım. Mektepte jürip qoy, alğaşqı öleñderimdi jazıp, gazetke tapsırıs jibergenmin. Sonda Qwrmanov degen ağılşınnan sabaq bergen ağay: “sen jazğan mınanday öleñderdi qazirgi aqındar jaza almaydı” dep arqamnan qaqqan. Sol künnen jwldız bop ketkensiñ ğoy (külip). Bilmeymin, birbetkeyligim bar şığar. Tilim qışısa aytıp salatınım bar. Princippen jüremin. Şeşem qaytıp kep tusa da, özgermeytin siyaqtımın. Päter jağalap jürip ösirgen jalğız tüyir qızım bar. Jaqsı jerge bardı. Meniñ betime şirkeu tüsirgen joq.

Eşteñege ökinbeysiz be?
Bir ğana ökinişim bar: osı uaqıtqa deyin päterimniñ joqtığına ökinemin, kezinde äkimderdiñ auzın maylap jürgen bolsam, Şäkeñ kottedjde otırar edi dep qoyamın. Biraq ol da ülken ökinişim emes. Sen swrağan soñ ayta salğanım ğoy (külip)

Şın armanıñızdı aytıñızşı...
Osı uaqıtqa deyin abıroysız emespin, Alla Tağalam osı abıroydan ayırmasa eken deymin. Bälki, meniñ abıroyım bireulerdiñ abroyınıñ qasında dwrıs abıroy emes şığar. Biraq sol jwrt aytatın jaman abıroyımdı bärinen artıq qoyamın. Barım – osı.

Derekközi: kerek-info.kz

Abai.kz

0 pikir

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 7789
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 15062
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 29082