Särsenbi, 16 Tamız 2017
Alaşorda 1728 12 pikir 16 Mamır, 2017 sağat 13:03

Repressiya qwrbandarın qalay eske alamız?

Sayasi quğın-sürgin qwrbandarın el bolıp eske alatın 31 mamır bizdiñ elimizdegi qasterli künder qatarına kirgeli, mine, jiırma jıl bolıp qaldı. Dälirek aytqanda, 31 mamır ayrıqşa märtebege şirek ğasırdan beri ie. Alğaş ret bwl kün elimiz memlekettik täuelsizdikke qol jetkizgen bette, 1992 jılı, aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni retinde belgilengen bolatın. Sodan soñ auqımı keñeytildi.

1997 jıldan bastap är mamırdıñ soñğı küninde 30-şı jıldarğı aşarşılıq pen repressiya qwrbandarın birge eske alıp kelemiz. Bwl oñ özgerister sovet ökimetiniñ tınısı tarılıp, qayta qwru sayasatın jariya etken şağınan bastau alğan bolatın. Qayta qwru sayasatı biz bilmeytin demokratiyanıñ habarşısı edi. Ol biz közimizdi aşqalı körgen totalitarlıq memlekette sana azattığına bastaytın revolyuciyalıq ahual ornatqan. Sondağı revolyuciyalıq ahualdı bileuşi partiya jasadı. Bileuşi partiyanıñ qajettilikti tüysingendik yaki mäjbürlik jetegimen, eriksiz de erikti küyde qolğa alğan aşıqtıq jäne jariyalılıq sayasatı jasadı. Aşıqtıq pen jariyalılıq – jaña sayasat kökke kötergen negizgi wrandar edi. Bwlar orasan zor elde wzaq jıldar boyı kommunistik bilik qalıptastırğan standart ölşemderine oğaş köringen, söytse de, sol şaqta bualdır añsar bop, köptiñ kökeyin tesken wrandar bolatın. Jasampaz wrandar edi. Sol wrandar ruhani şekteu qalıptı jağdayğa aynalğan sovettik imperiyada «altın kürekşe» ekpindey esip, erkin oydı twnşıqtırğan qasañ totalitarizmniñ siresken mwzın tez erite bastağan. Tegeuirindi jaña lep külli imperiya aumağında, äsirese, otar elderde ayrıqşa sezildi. Jer-jerde sananıñ oyanuı öris aldı.

Alayda keñes biliginiñ özi, sonşama jılılığı bar qayta qwru sayasatın jariyalağan keñestik ökimettiñ özi, şıntuaytında, proletariat diktaturası qalıptastırğan köne tärtiptiñ otarlarda özgerissiz saqtaluına müddeli bop şıqtı. Bizdiñ elde özindik oyı barlar köşege şıqqanda, sayasi reakciya qaharına mindi. Sol reakciya Seksen altınıñ Jeltoqsanında qazaq jastarınıñ demokratiyalıq qozğalısın qasköylikpen arandatıp, wlt azattığın köksegen sayasi köteriliske wlastırdı. Söytti de onı qanğa böktirip, bastı. Oğan jappay ürey şaşqan «Kişi 37-şi jıl» ızğarın sabaqtastırdı. Alayda, bäribir, jeñimpaz qayta qwrudıñ «altın küregine» töpep bere almadı. Özgeris däuiriniñ tuğanı bizdiñ elde de moyındaldı, öytkeni keñes imperiyasınıñ ortalığınan dür etip köterilgen jariyalılıq pen qayta qwru wrandarı seldey tasıp, şartarapqa jayılğan. Sol sel ekpini bizdiñ respublikamızda küş körsetip jatqan jaña sayasi repressiyanıñ qanatın jayğızbadı, şapşañ qayırdı. Sonımen, ne kerek, biz jaña sayasatpen, aşıqtıq, jariyalılıq, qayta qwru sayasatımen ıqılastana qarulandıq. Tezdetip, stalinizm jıldarı tarih qoqısına tastalğan qaralı tarihımızdı jañğırtuğa wmtıldıq. Bwrın oñaşada sıbırlap qana söz etetin aşarşılıq taqırıbın köterdik. Qara tañba tağılıp, sanadan öşirilgendey bolğan asıl twlğalarımızdı tiriltuge asıqtıq. Sol asığulı alğaşqı top qatarına tağdır meni de qosqan bolatın.

Bwl top sayasi quğın-sürginge wşırağan keñestik wlt qayratkerleriniñ adal esimderin qoğam ömirine qaytarumen şwğıldandı. Sol şaqta men de birqatar ayaulı halıq wldarı jäne «auıtquşı-kommunister» Smağwl Saduaqasov pen Swltanbek Qojanov jayında qalam terbedim. 1988 jıldıñ soñına qaray Alaş azamattarı da aqtaldı. Sonda Alaşorda kösemderimen qatar, Smağwldıñ qwrdası, üzeñgilesi, Swltanbektiñ belgili därejede äriptesi, inisi bolğan Dinşe Ädilovtiñ ömiri de meniñ nazarımdı audardı. Köptegen zertteu maqala jazdım, 2000 jılı «Wlt teatrı şañırağın köteruşi» attı kitap ta şığardım. Repressiyağa wşırağan ziyalılar mwrasın zertteytin «Arıs» qorınıñ wyımdastıruımen, Mwhtar Äuezov atındağı qazaq akademiyalıq drama teatrı ğimaratında sol öner ordasınıñ tütinin twñğış tütetken mädeniet qayratkeriniñ tuğanına jüz jıl toluına jäne kitaptı jwrtşılıqqa tanıstıruğa arnalğan keş ötkizdik. Bertinde de Dinşe jayında türli jağdayğa oray  jazıp kelem. Jaqında Alaş qozğalısı tarihımen tiyanaqtı şwğıldanıp jürgen belgili tarihşı-ğalım Mämbet Qoygeldiev mağan dañqtı batırımız Bauırjan Momışwlınıñ jazuşı Mamıtbek Qaldıbayğa Dinşe turalı aytqan esteligin oqıp, özine ğalamat jañalıq aşqanın ayttı.

Baukeñ twtqın Dinşeni on jeti jasar bozbala şağında köripti. 1928 jılğı jeltoqsanda Şımkentten Şu boyına Ädilovterdi twtqındau üşin attanğan GPU-diñ qarulı jasağı basşısınıñ tilmaşı bolğan eken.  Baukeñniñ aytuınşa, qısqı qwm işinde aydalıp kele jatıp, Dinşe än şırqaydı. «Dausı ğajap eken, – depti Baukeñ sol sätti eske alğanında. – ...Bir kezde Mwqış (Dinşeni aytadı – B.Q.) «Elim-aydı» köñili bosap, qayğıra şırqadı. Oğan Jorabek (dwrısı: Ağabek – B.Q.) qosılıp edi, qwm işi küñirenip ketti. Mağan aynala töñirek solığın basa almay egile jılap, kürsine öksip jatqanday sezildi». Olardıñ bwlayşa küyzele än saluın aydauıl qatarındağı jas Bauırjan wğa qoymaydı: «Bwları nesi? ...Bärinen ağası Bayseyitti öltirip, tüyege artıp kele jatqanımızdı köre, bile twrıp, Mwqıştıñ än şırqağanı nesi? – dep iştey jol boyı tañırqaumen boldım. Onda men Mwqıştıñ da,  Jorabektiñ de qayğı küyigin änmen basqısı kelgenin tüsinbeppin». Bwl – sarbaz, sardar, ardager, jazuşı Bäukeñniñ sovet däuirindegi sözi. Şındıq twmşalanğan ol şaqta GPU-ge twtqınğa tüsken bwl jigitter jayında köp jäyt beymälim bolatın. Sol sebepti twtqındalğan azamattardıñ arba üstinde baylaulı kele jatıp, qıstı küngi qwm dalada qayğılı änder, dälirek aytqanda gimn ispetti «Elim-ay» men «Qarakesekti» şırqauınıñ tereñ sebepterin anıq payımday almauı da ıqtimal. Biraq tamırın döp basqanı anıq: olar bastarına tüsken qayğı küyigin eldik mwñmen suarılğan änder aytumen basuğa tırısqan. Al qazaq wlt-azattıq qozğalısınıñ täuelsizdik däuirdegi zertteuşisi Mäkeñ: «Zäki Validovtıñ sonau Türkiyada jazğan esteliginde Dinşeni aqın jäne ärtis dep atağanı esiñizde şığar, – deydi mağan, – sonısı Baukeñniñ aytqanına döp kelip twr. Baukeñniñ esteligi arqasında meniñ Alaş qayratkerleri tağdırındağı tüsine almay, tappay jürgenimniñ kilti ayqındalğanday boldı». Ol alaştıqtar tağdırına baylanıstı özine keremet jañalıq aştı jäne bwl mäselege öziniñ jazıp jürgen jaña kitabında arnayı toqtalmaq. Ğalımnıñ bwl sözderin men qanağattana qabıl aldım, onıñ jaña eñbeginde, söz joq, Dinşeniñ azamattıq kelbetin jañaşa payımdaytın  mañızdı twjırımdar boladı...

Al osı uaqıtqa deyin özimniñ közimniñ jetkeni – jiırmasınşı jüzjıldıqtıñ alğaşqı şireginiñ soñı Qazaq respublikasınıñ da, men ömiri men qızmetin arnayı qarastırıp jürgen qwrdas jigitterdiñ de tağdırındağı eleuli oqiğalarmen erekşelendi. Eñ aldımen, ğasır qwrdastarı, jiırma jasar jas jigitter Smağwl Saduaqasov pen Dinmwhamed Ädilov Keñestik Qazaq avtonomiyası joğarğı ökimetiniñ alğaşqı qwramına enip, jastıq jalınmen eñbek etkenin atap aytu läzim. Sol şaqta olardıñ qızmetteri barısında biikke samğau da, qwzğa qwldırap qwlau da orın aldı. Barşağa mälim, Qazaq Respublikası bol'şevikterdiñ qazaq halqına Resey Federaciyası işinen tigip bergen otauı bolatın. Otau öz şañırağı astına respublika aumağınan tıs jatqan oñtüstiktegi bayırğı ata qonıstardı halqımen jinastırıp, biriktiruin 1925 jılı jaña astanasında räsimdedi. Jiırma bes jasar Ağartu halıq komissarı Smağwldıñ qoldauımen, ol basqaratın halkomattıñ jiırma bes jasar qızmetkeri Dinşe respublikadağı twñğış wlttıq ülken öner ordasınıñ irgesin qaladı. Direktor lauazımımen dürildetip, şartaraptan şaqırılğan körkemönerpazdardan bir teatrlıq mausımda wlttıq käsibi öner ordasın jasaqtadı. Dinşeniñ mädeniet qayratkeri retindegi ömir jolı sonımen toqıradı. Sosın birtindep bäri keri ketti. Al Smağwl tağı biraz uaqıt belsendi küres sapında jürdi...

Wzaq jıldarğı otarlıq bwğaudan bosap, tarih sahnasına qazaq atımen qayta şıqqanına masayrağan añğal jwrttı bilep-tösteu tağına qazaq jer-suı biriktirilgennen keyin de bögde bireu otırğızılğan edi. Zımiyan piğılın ädemi wrandarmen kölegeylegen astam kökirek jatjwrttıq. Sonıñ qolımen neoimperiyalıq Ülken üy özi tigip bergen Kişkene otaudı – Resey Federativtik Respublikası qwramındağı avtonomiyalıq respublika därejesinde äspettelgen qazaq elin – qalauınşa bilep-töstedi. Sol emissarınıñ qolımen Qazaqstandı bwrın-soñdı qwlaq estip, köz körmegen jaña küyzelisterge wrındırdı. Qazaqtı şwraylı jer-suınan jañaşa ayırdı. Dästürli tınıs-tirşiligin, ömir saltın qattı özgeriske wşırattı. Aynalıp kelgende, aştıqtan qırılğan «bolaşaqsız» köşpendilerdiñ süyegi üstinde jaña imperiyanıñ är tükpirinen jiılğan baq quuşılarmen birge «kommunizm ornatuğa» barşa jwrttı wmtıltqan imansız «irgetas» qaladı. Sonday qwrılıs saludı közdegen wmtılıs jolındağı kedergiler – «alaşordaşılar», «wltşıldar», «antikeñestik elementter» – joyıluğa tiis edi, sondaylardıñ alğaşqı sanatına Dinşe de ilikken bolatın.

Tağdır äjuäsin qoysañızşı... Patşalıq twsında, qazaqtıñ 16-şı jılğı wlt-azattıq köterilisi qarsañında Türkistan ölkesi general-gubernatorınıñ kömekşisi qızmetine general Erofeev jiberilgen. Ol mwnda ölke ämirşisiniñ kömekşisi bolumen ğana şektelgen joq, ol qwddı bas äkimniñ tap özindey jwmıs isteuge tırıstı. Bwğan, gubernator auruşañ bolğandıqtan, ärädik onıñ mindetin atqarıp jürgeni sebep boluı da ıqtimal. Ne kerek, orınbasar-gubernator ölkedegi otarşıldardıñ märtebesin arttıra tüsudi maqsat etken eken. Sol tilegine jetudi közdeytin şara retinde, tuzemdikterge arnalğan jaña ereje jariya etipti. Türkistannıñ jergilikti halqı endi otar äkimşiliginiñ ökilderin, tipti isi orıs adamdarın köre qalsa, orındarınan twrıp, bastarın tömen iip, qol qusırıp qarsı aluı kerek boldı. Sonday tärtipti mwqiyat saqtau jayında tömengi çinovnikterine general Erofeev tiisti nwsqau beripti. Osınday astam piğıl otarşıldardıñ bol'şevik izbasarlarına da darıp, Sovettik Türkistan Respublikası twsında da özindik körinis tauıp twrdı. Bwl, äsirese, 1924 jılı Lenin qaytıs bolğanda dañğaza körinis taptı. Proletariat köseminiñ ölimin bol'şevikter Taşkentte «tuzemdikterdi» jer tizerlete otırğızıp, özderi türegep twrğan qalıpta aza twtqan eken. Söytip, kösem aruağın wrandata wlıqtağan körinedi. Bol'şevizm sarbazdarınıñ jergilikti halıqtı sonşalıqtı tömenşiktetip masqaralau men qorlauın bastarınan keşip, közderimen körgen «tuzemdikterdiñ» kökiregi oyauları iştey kürsingen de qoyğan. Şarasız küyinişterin bar bolğanı gazetke şıqqan şağın maqalada eleusizdeu sezdiruge ğana şamaları jetse kerek. Partiyalıq-keñestik merzimdi basılımdarda bolımsız habar retinde jariyalanğan sol derek emigraciyada jürgen Mwstafa Şoqaywlınıñ nazarınan tıs qalmadı.  Ol äsireqızıl otarlauşı-kommunisterdiñ bwl «dästürin» 1928 jılı Parijde Europa demokratiyalıq jwrtşılığı üşin jazğan «Sovetter Orta Aziyada» attı äygili eñbeginde äşkereledi.

Mine sol «tuzemdikterdiñ» «halıq jauı» qara boyauımen tañbalanğan alğaşqı ökilderiniñ biri Dinşe proletariattıñ wlı köseminiñ  tuğanına alpıs jıl bolğan mereytoyı küni atıp tastaldı. Qazaqtardan ol jalğız emes bolatın. Qızıl imperiyanıñ OGPU (Birikken Memlekettik Sayasi Basqarma) degen atpen sanağa ürey şaşa siñgen jazalağış mekemesi wlt qayratkerlerin repressiyalau nauqanınıñ alğaşqı tolqınında qırıqtan astam azamattı qarmağan. Qazaq eliniñ astanası Qızılordadan Keñester Odağınıñ astanası Mäskeu qalasınıñ türmesine äkelip tergegen de, ükim şığarğan. Sonda, qalıñ jwrtşılıqqa Butırka atauımen mälim bol'şevizm abaqtısındağı közden tasa jer astı qapastarınıñ birinde, solardıñ törteui oqqa baylanğan. Sol törttiñ biri, mädeniet qayratkeri Dinmwhamed (Dinşe)  Ädilov edi, ol jazuşı Jüsipbek Aymauıtov, jurnalist Ahmetsafa YUsupov, ädebietşi Äbdirahman Baydildinmen birge bir künde – 1930 jılğı 21 säuirde atıldı. Wlttıq mädenietke de, wlttıq memleket üşin küreske de öz kezderinde özindik ülesterin qosqan bwl bozdaqtar osılay, nömiri birinşi bol'şevik düniege kelgen «qasietti künge» oray qwrbandıqqa şalındı. Qwddı bir älemdik revolyuciyağa berilgen tasattıqtay, revolyuciya örtin twtatuşı marqwmnıñ mereyjasın eske alıp, beyne bir «qasietti kündi» atap ötkendey märtebede öltirildi. Olardı türmeniñ jerastı qabatında atıp, Vagan'ka qorımında qwpiya qazılğan bir şwñqırğa, memlekettik terrordıñ özge qwrbandarımen birge, jasırın kömip tastağan eken. Büginde süyekteri Resey astanası Mäskeudiñ qaq törinde, qiyanattan qaza tapqan jüzdegen, mıñdağan totalitarizm şeyitterimen aralasıp, bauırlastar ziratında jatır. Bastarı alpıs jıldıq «wmıttırudan» keyin qaraytıldı. Demokratiya dauılı soğuınıñ arqasında barlığına ortaq bir eskertkiş-qwlpıtas qoyıldı.

1933 jılı jwmbaqtau jağdayda opat bolğan Smağwl Saduaqasovtıñ süyegi Mäskeudiñ Don ziratı krematoriyinde örteldi. Küli salınğan sauıt sonda segiz onjıldıqqa jeteğabıl merzim boyı twrdı. Aqırı, wlt patriottarınıñ küş saluımen, 2011 jılı Astanağa äkelinip, mwsılmandar qabirstanına jerlendi. 1935 jılı keñestik konclagerler jüyesindegi Kareliyanıñ Soloveck poselkesinde GULAG twtqını Mirjaqıp Dulatov dünie saldı. Süyegi alpıs jıldan keyin täuelsiz eline äkelip qoyıldı. «Ülken terror» jıldarı Mäskeude Älihan Bökeyhanov, Nığmet Nwrmaqov, Twrar Rısqwlov, Swltanbek Qojanov, Näzir Töreqwlov,  Jahanşah Dosmwhamedov, Sadıq Nwrpeyisov, Orınborda Qoşke Kemeñgerov, Almatıda Ahmet Baytwrsınov, Qoñırqoja Qojıqov, Wzaqbay Qwlımbetov, Oraz Isaev, Temirbek Jürgenov, Säken Seyfullin, İliyas Jansügirov, Beyimbet Maylin, Mağjan Jwmabaev, Sanjar Asfendiyarov, Janaydar Saduaqasov, Oraz Jandosov, Qwdaybergen Jwbanov, Ğabdolhäkim Bökeyhanov, Raqım Sügirov, Taşkentte Mwhamedjan Tınışbaev sındı jüzdegen bozdaq atıldı. Şımkentte, Aqtöbede, basqa da jerlerde talay azamat sayasi quğın-sürgin saldarınan opat boldı. Berlinde 1941 jılı jwmbaq jağdayda Mwstafa Şoqaev qaza taptı. Bwlar jäne attarı atalmağan solar qatarlılardıñ barşası wlttıq qozğalısqa tolqın-tolqın bolıp qwyılıp, wlı özgeris isterine jegilgen azamattar edi. Bäri de jaña twrpattı imperiya jürgizgen sayasi repressiyanıñ qatıgez qara semserine ilikti. Quğın-sürgin nauqanı ayaqtala bere jahandıq alapat soğıs boldı. Odan soñ «halıqtar äkesi» ömirden ozdı. Sosın jeke basqa tabınu äşkerelenip, jazıqsız jazalanğan azamattar aqtala bastadı.

Bwl üderistiñ özindik kezeñderi boldı. Äuelde, stalinizm ayıptalğannan keyingi sayasi oqiğalar nätijesinde tuğan «jılımıq» jıldarı señ bwzılıp, «halıq jaularınıñ» jau emes ekeni belgili bola bastağan. Alayda keñestik-partiyalıq bilik olardıñ bärin emes, tek keybirin iriktep qana aqtadı. «Jılımıq» tez mwzdap, bwrq etken erkindikti auızdıqtağan jılımşı sayasat däuirledi. Aqırı, sanağa qantögissiz revolyuciya ispetti äser etken sonı sayasat, jaña bağıt keldi. Sol tosın jañalıq dendey kele, esimine «halıq jauı» jamanatı tirkelgen bette-aq külli tınıs-tirşiligi dwşpandıqqa balanıp, qwddı bwl düniede ömir sürmegendey, atı müldem wmıttırılğan, elim dep eñiregeni joqqa şığarılğan jandardı eske alu parız ekenine barşanıñ közi jetti. Endi osı jağdaydı eşkim manswqtay almaytının kördik. Bwl ras. Biraq wzamay mınağan da közimiz jetti. Olardıñ keybireuleriniñ ömir joldarı men qızmetterin uaqıt şañınan arşıp qalpına keltiru, sosın qay-qaysısın da öz därejesinde tiisinşe bağalap, siñirgen eñbegine layıqtı tarihi ornına qoyu degeniñiz – oñay şarua emes eken. Nelikten? Sebebi, halıqtıñ birneşe wrpağı bastan keşken keñestik zamanda tasjürek jazalaular kezeñi däuirlep, bozdaqtar birinen soñ biri sağımdı mwrat jolında qwrbandıqqa şalındı da, olardıñ atı-jönderi men atqarğan isterin auızğa almauğa zamandastarı mäjbür etildi. Al külli totalitarlıq jüyeniñ ideologiyası, aqparattıq tıyım saluları saldarınan keyingi buındar olardan müldem beyhabar bolıp östi.  Östip  keñestik jaña sana, birjaqtı şındıq qalıptastı. 50-şi jıldarğı «jılımıqta» kommunistik partiya tañdap «tiriltip» bergen bozdaqtarımız, keybiri ülken kedergilerden ötip barıp qana, jwrtşılıqqa tanıla bastağan-tın. Söytip jekelegen memlekettik qayratkerler men ädebietimizdiñ keñestik tarihında izaşar bolğan aqın-jazuşılarımızdıñ birazı qayta tuğan.  Jazıqsız jazalanğan arıstarımızdıñ bäri bolmasa da, birqatarı osılay qoğamdıq ortamızğa oralğan da, jwrtşılıqtı quantqan. Degenmen, tap sol jartıkeş jaqsılıq saldarınan sayasi quğın-sürginder aqiqatı jartılay ğana aşılğan da, tiisinşe, tolıq şındıqqa qol jetpey qalğan. Esesine şala şındıqtar belgili bir därejede bekem qalıptasqan edi. Sol şala şındıqtardı üstem ideologiya öz ıqpalındağı ğılımi, ädebi, mädeni mi qırtısınıñ jıqpıl-jıqpılına tereñ darıtqan bolatın. Al halqımızdıñ tağdırındağı asa zor apat, wlttıq apat – qasireti wşan-teñiz aşarşılıqtar müldem wmıttırılğan.  Bol'şevizm qalamımen sol qasiretterdi bürkemelep jazılğan sovettik jasampaz tarih är sanağa öşpestey etip siñirilgen edi.

Biraq  äueli qayta qwru sayasatı, sosın, ärine, memlekettik täuelsizdigimiz bärimizdi jañaşa tületti. Sananı oyattı. Demokratiya jeli ädiletşil sezimdi ayrıqşa sergitip, jasandı tarihtıñ twğırın qattı şayqalttı. Oñ özgeris bastaldı, ötkendi dwrıs bağalauğa şaqıratın jaña közqarastar tudı. Ötkenimizdi şın tarazılauğa mümkindik beretin jol aşılğanına biz qwlay sendik. Sondıqtan da sol jolğa alañsız tüstik. Bwrmalanğan, qate tüsindirilgen bastan keşkenderimizdi keñ kölemde jañğırtuğa kiristik. Jäne bwl iste ülken ärippen jazılatın Ädilettiliktiñ saltanat qwrarına eş kümändanğan joqpız. Wlt tarihına qoğamdıq kelisimniñ, halıq birliginiñ negizi retinde ayrıqşa män berilgen, ruhani jañğırudı alğa maqsat etip qoyğan qazirgi tañda  bizge osı jağdaydı meylinşe tiimdi etip paydalanu läzim. Qaralı tarihtıñ kölegeylengen qırtıstarın tügel aqtarıp, ädil saralauğa kedergi jasalmauğa tiis. Ädil saralanğan qaralı tarihtı jwrtşılıqqa wtımdı täsildermen üzbey jetkizip otıru mañızdı. Bwl ärkimniñ özin özi tarihpen tärbieleuine kömektesedi. Azamattardı şınşıl, ädil tarih arqılı tärbieleu – el birligin arttıra berudiñ, otanşıldıq sezimdi nığayta tüsudiñ, sonday-aq qazirgi tañda qızu qolğa alınıp jatqan qoğamdıq sananı batıl jañartudıñ eñ senimdi jolı.

Beybit QOYŞIBAEV

Abai.kz

 

12 pikir
Ф 2017-05-19 00:27:33
9-май деп бүкіл жер дірілдеп діңкілдеп кетті.ал енді алдағы аштықта өлген Бабаларды қалай құрметтейтінін көрейік.......құмға бас тыққандай,үндер құмығып.......міндеттен құтылу сияқты1-2ауыз сөзбен айта салады.........
2017-05-17 23:03:57
Репрессияға ұшырағандардың көбі отызыншы шылдарғы шолақ белсенділер, аудандарды, округ, облыстарды, мекемелерді, наркоматтарды басқарып халықтың малын астығын тартып алып аштан қырып, тірілерін қаңғытып жібергендер. Сондықтан әрқайсын жеке талдап, ақиқат тұрғысынан шындықты айтатын кез келді. Қит етсе Сталин кінәлі, Кәлөшөкин кінәлі деп жылы жауып қоймай.Стәлін мен Кәлөшөкиндер өздері қазақтың қорасына барып, малы мен қамбадағы астығын тартып алған жоқ қой.
Дана Қазақ 2017-05-17 20:07:01
https://www.youtube.com/watch?v=rD4fN0KFq2A
Дана Қазақ 2017-05-17 20:00:59
МЯСО РУБКА 1917-1945 гг....http://abzubov.com ............... .......www.youtube.com/results?search_query=зубов+андрей+борисович
Сайран 2017-05-17 10:50:05
Интернет пен Компютерден туған сияқты есептеп жүрген қазақтарға!!!! Мерседеспен бірге туған, сот.телефонмен егізбін Watsap - менің туған ағам деп жүрген Әңгүдіктерге!!!!! Менің айтарым, жайсыз болашақ!!!!! Тек ғана Қазақстанның емес, бүткіл әлем елдерінің. Кибер террористтер 2016-2017 жылдары 10-рет әлемдік дәрежеде "сходка" жасап, енді міне Бүткіл компютерге, Интернетке сеніп алған елдерден ДАНЬ - алуды бастады. Олар, кибер террористер, анау Сирияда бықсып-сасып, бұттары шіріп жүрген террористерден басқаша, өте интелектуальды террористер!!!!! Бұл киберр шабулдар енді тоқтамайды. Оның үстіне Қазақстанда хаккерлер тіптен жоқтың қасы. Өзіміздің хаккерлер әйтеуір, дені дұрыс болса "блок" қойуға көмектесер еді (ақшаға). Бізде, безпонтовый ваххабисттерден басқа ешкім де жоқ. Қолдарына электроника ұстап жүрген!!!! Бүткіл бухгалтерлік есеп-қисап (С1 - экзельде) Ұшу-қону мен поезд кестесі, толып жатқан дүниелердің барлығы бір әңгүдік хаккердің құзырына көшеді. Осы, 21-ғасырдың қасіреті Хаккеризм туралы білгіштер не айтып жатыр, мен не айтам. Білгіштер, ештеңе айтқан жоқ, бастарын шайқады, себебі ол бастың ішінде ештеңе жоқ (судан басқа). Ал, менің айтарым: - жақын болашақта Интернет, Эл.пошта (барлық түрлері) барлығын ұмытатын боламыз. Өйткені, хаккерлер осы әлемдік жүйе арқылы ұлкен кәсіпорындар мен банклердің арнайы сайттарына еніп, парольін бұзып жатыр. Болашақта Интернет болмайды. Интернет болады, бірақ Ұлттық болады. Өзбек Интернеті, Әзербайжан, Финляндия, Шейцария Интернеттері. Күлмеңдер, дәл осылай болады!!!!!!!!! Осыған дайындалыңдар!!!!! Қытай, бұл кесапатты алдын-ала сезіп 2013-2014 жылдары Feisbuk, Watsap, Instogram сияқты сасыған месенджерлердің таза Қытайлық баламаларын шығарды. Сенбесеңдер, барып келіңдер Қытайға, Қытай болашақ көршіміз ғой біздің. Қай елде, ғарыштық серік (жартылай Қазақстандық Kazcat-2) сол елдер, жақын болашақта тек ел ішінде қолданылатын Интернетті пайдаланады. Әлем бойынша ең безопасный Факс қолданылады, сосын жәй Телефон, простой Телефон. Яки, Таз күйімізге қайта түсеміз, өйткені, бізді көктегі Тәңір ұлттарға бөліп, тілдерді әртүрлі қылып жаратты. Ал, Шайтан азғырған кейбір ұлттар өздерінің тілдерін бүткіл Әлемге тықпалады, келіп. Ал, нәтиже болса Мынау....... Күліңдер!!!!!!!!!!!!!!!
Шыңғыс төре 2017-05-16 20:33:38
Ленин сталинге қауіпті қазақ болғанан жан түршігерлік оқиғалар орын алған. Бүгінде билікке ислам дінін нық ұстануға бет бұрғандар қауыпті, себебі биліктің екіжүзділігіне суайттығына ұрлығына тонауна сол адамдар тойтарыс беріп жеңілетіндерін сезінуде.
Төре 2017-05-16 16:33:05
Өңшғң ақымақ, Еврейлерден үлгі алыңдар? Жау кеткен соң қылышыңды ... шап? Біздің ауылда сол жылдары Төрелерді түгел ұстап берген соң, үйреніп қалған әдет емес пе белсенділердің, өздерінің ағайыны, түма-туыстарын қоса айдатып жіберген сабаздар жетіп артылады. Бұл Қазақ нақұрыс десем өзіме тиеді, қайтейін? Мен білем, шешем марқұм (ИМАНДЫ БОЛЫҢЫЗ?) айтып еді, мен Құдайды "аттым" деп аспанға оқ атқан белсенді, кейін молда болды. Тексіздер, теңдік алдық, деп ауылда панасыз қалған Төрелердің бала-шаға, қыз-келіншектеріне көрсеткен "өнерлерін" шешем көз жасы көл болып айтып отырушы еді жарықтық ...
Дана Қазақ 2017-05-16 16:00:33
МЯСО РУБКА 1917-1945 гг. ...............................................................................http://abzubov.com/.................................www.youtube.com/results?search_query=зубов+андрей+борисович
Че 2017-05-16 14:28:01
Билікке бүгінде еркін ойлайтын дін адамдары қауіпті болғанан экстремист атап репресияға қуғынға ұшырап азаматтығынан айырмақ. Түйін əділдік тəуелсіздік ұры билікті орнына қою солардан болады.
Есенгелді 2017-05-16 14:16:26
Бұрынғы СССР - кезінде өткен репрессия ұлт таңдаған жоқ. Кімінің Сібірде кен қазуға денсаулығы жетті (30-50 жасқа дейін) барлығын 6-лықтардың "домалақ" арыздарының негізінде істі қылды дағы Итжекенге айдатты. Сондықтан, бұл мәселеге біржақты қарауға болмайды. Өзінің ұлтын жек көретін халық жоқ. Әйтседе, Қаз.ССР - кезінде, орысы жоқ бір ауылдан, бір жылда бірнеше адам "істі" болып, Сібірге айдалғанын ұмытпаған жөн. Бұл, яки қазақ-қазақты іштарлықтың кесірінен (немесе личное неприязнь) сатты. Бұл мәселені, жас ұрпақ біліп, тарихи АЩЩЫ сабақ алулары керек. Ешқандай жағдайда да, нәубеттің қандай түрі болмасын, бір ұлттың адамдары бір-бірін сатпау керектігін сезіну керек. Мысалы, 1932-1935 ж.ж. Өзбекстанда "Сталиндік репрессия" торына түскен өзбектер жоқтың қасы!!! Сондықтан, пікір қосудың "мәнісі осы екен" деп, не болса соны жазбау керек. Тарихтан тәлім алайық.
Сәкен Елеуұлы. 2017-05-16 14:01:21
Б.Қойшыбаев мырзаға: «...Многие дела нашей партии и народа будут извращены и оплеваны прежде всего за рубежом, да и в нашей стране тоже. Сионизм, рвущийся к мировому господству, будет жестоко мстить нам за наши успехи и достижения. Он все еще рассматривает Россию как варварскую страну, как сырьевой придаток. И мое имя тоже будет оболгано, оклеветано. Мне припишут множество злодеяний. Мировой сионизм всеми силами будет стремиться уничтожить наш Союз, чтобы Россия больше никогда не могла подняться... С особой силой поднимет голову национализм... Возникнут национальные группы внутри наций и конфликты. Появится много вождей-пигмеев, предателей внутри своих наций. В целом в будущем развитие пойдет более сложными и даже бешеными путями, повороты будут предельно крутыми. Дело идет к тому, что особенно взбудоражится Восток. Возникнут острые противоречия с Западом... (из беседы И.Сталина с А.Коллонтай. 1939 г.) «...Во время сьезда компартии Казахстана кандидатура председателя Казахского ЦИК тов. Кулумбетова после длительного обсуждения на пленуме сьезда тайным голосованием была провалена. Основным мотивом отвода и провала был факт перехода в 1919 г. тов. Кулумбетова с оружием в руках на сторону врага. За последние два месяца после сьезда ряд арестованных участников контрреволюционной рыскуловской и нурмаковской организации показывают на Кулумбетова как на одного из активных участников этой национал-фашистской организации. Возможно, в ближайшие дни следствие покажет необходимость ареста Кулумбетова. Мы считаем совершенно необходимым освободить Кулумбетова от обязанностей председателя ЦИКа и просим ЦК ВКП(б) утвердить наше предложение об освобождении Кулумбетова от обязанностей председателя ЦИКа. Кандидатуру нового председателя ЦИКа внесем на утверждение Политбюро в ближайшие дни» (из письма Л.Мирзояна И.Сталину. 13 июля 1937 г.) Алматыдан Мирзоян: «с оружием в руках; контрреволюционная, национал-фашистская организация» деп ышқынып жатса, оған Кремль, И. Сталин қалайша сенбесін?! Сіз жазушы-тарихшы екенсіз, КГБ-ның ең құпия архивіне қолыңыз жетті ме? Жетсе, біздің ағаларымыздың көбі бірінің үстінен бірі Мәскеуге қап-қара арыз айдап, Мирзоян вариантымен, біріне бірі көр қазғанына не дейсіз? Бүкіл Орта Азияда тұтқындалған «халық жауы» Қазақстанда тұтқындалған «халық жауының» жартысындай ғана болғанын оқып біле алдыңыз ба? Сізге: Г.Феррдің «Антисталинская подлость», Е.Прудникованың "Хрущев. Творцы террора», Ю.Мухиннің «Убийство Сталина и Берии» кітаптарын оқуға кеңес беремін. Шындықты шынайы білгісі келген ағайындарға да айтарым осы. Бұл кітаптар интернетте бар. Хрущев-солженицын-суворов-млечин-радзинский... сияқты суайттардың, сионистік насихаттың жетегінде кету, соларша Сталинді беталды жамандау саяси сауатты болмақ адамға өте зиянды. Менің бұл пікірімді теріске шығарғысы келгендер ең болмаса Е.Прудникованың деректі кітабын оқып алғай.
Дана Қазақ 2017-05-16 13:25:09
Репрессия против мусульман ...https://www.youtube.com/watch?v=TzoZ43pxsKk

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 2862
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 7430
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 23381