Senbi, 16 Jeltoqsan 2017
Alañ 1686 21 pikir 17 Mamır, 2017 sağat 11:53

Säläfilik ideologiyanıñ ziyanı

 

El birligi, halıqtıñ tınıştığı qay memlekettiñ bolmasın eñ bastı qağidattarı men nazarda wstaytın mäseleleriniñ biri bolmaq. Birligi bar el azbaydı, birligi bar el tozbaydı demekşi eldiñ birligin wstap twru oñay jwmıs emes ekenin barşa jwrt biletin qwndılıq. Elimizde köptegen wlttar men wlıstardıñ basın biriktirip bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarıp basqarıp otırğan qazirgi sayasatımızğa sızat tüsirgisi keletin dini ağımdardıñ qaupi orasañ zor. Sonday ağımdardıñ biri kezinde uahhabilik, qazirgi kezde özderin säläfilik atauımen elge tanılğan ağım jaylı söz örbimek. Bir qızığı uahhabiler, yağni säläfitter är memlekette attarın özgertip jaqtastar jinağanımen zatı men dini tanımı özgermeytin qalpında qaluda.

Säläfilik ağımınıñ tarihına qısqaşa toqtalatın bolsaq, negizin XIIİ ğasırda Ibn Taymiya salğan, XVIII ğasırda Mwhammed ibn Abduluahhab (1704-1787) ilimin damıtqan. Mwhammed ibn Abduluahhab öziniñ eñbekterinde özderi siyaqtı senbeytin adamdardı küpirlikke ayıptap qarulı jihadqa ündegen. Özderin «säläfpiz» dep sanaytındar mwsılmandardı Allanıñ birligine şaqıru, islam dinin hwrafat-bidağat (dinge engen jañalıq) amaldardan tazalau, dinimizdi payğambar zamanındağıday yağni orta ğasır adamdarı sekildi ömir süru, arab älemin biriktiru siyaqtı dini fundamentaldı ideyalardı wranğa aynaldırıp, köptegen adamdardı tura joldan taydırğan. Säläfilik ağımınıñ şeyhı Mwhammed ibn Abduluahhab praktikada hanbali mazhabın wstanğanımen aqida (senimde) hanbali mäzhabı boyınşa dindi wstanbaydı. Mwhammed ibn Abduluahhab HVİİİ ğasırdıñ 40 jıldarınan bastap arab elderin biriktiru degen wranmen Dariya kentiniñ ämirşisi Mwhammed ibn Saudtı (Suğud) öz jolında küresuge şaqırıp, keyinnen dinastiyanıñ resmi ideologiyasına aynaldırıp, qazirgi kezge deyin olar barlıq jerde ökimetti qolğa alu jäne sol arqılı öz maqsatına jetu üşin toqtausız küres jürgizude. Al negizinde salafilik terminniñ anıqtaması «aldıñğı ötkender», «bwrınğılar» degen mağınanı beredi. Keybir islam ğwlamaları mwsılmandardıñ aldıñğı üş tolqının «säläfiler» dep atadı. Olar – sahabalar (payğambardı körgender), täbiğinder (sahabalardı körgender) jäne tabağa-täbiğinder (tabiğinderdi körgender). Bwl degenimiz «säläf» wrpağına VII, VIII, IX, ğasırlarda ömir sürgen izgi adamdar men Imam Äbu Hanifa, Imam Tahaui, Imam Şafiği, Imam Mäliki t.b. ğalımdardı jatqızsa boladı. Al, X ğasırdan bastap bizdiñ zamanımızğa deyin ömir sürgen islam ğwlamaların «häläf» - dep atağan. Oğan Imam Maturudi, Imam Aşari, Qoja Ahmet YAsaui t.b. kiredi.
Biraq qazirgi säläfilermiz degenderdiñ dini tanımı radikaldanıp qoğamğa ziyan tigizude. Olardıñ dini tanımdarı ötken ğasırdağı sahabalar men tabiğinderdiñ dini tanımdarına müldem say kelmeydi. Sebebi, Mwhammed ibn Abduluahhab «Kitabt-tauhid», (Senim kitabı), «Käşfuş-şubuhat», (Kümändi närselerden arıltu), jäne «Kitabul-usulis-säläsä», (Üş negiz kitabı) eñbekterinde tauhid (senim), şirk, bidğat (dinge engen jañalıq) dep özge wlttardıñ san ğasırdan beri islam dinimen wştasıp kele jatqan salt-dästürin haramğa, şirikke teñep öz wltınıñ dwşpanı qıluda. Wlttıq qwndılıqtarın bilmegen, onımen maqtanbağan azamattarda elge, jerge degen süyispenşilik sezimi joyıluda. Mäselen, Amerikandıq sarapşı Mark Seydjmannıñ zertteui boyınşa «Terroristerdiñ törtten biri ğana jağdayı tömen otbasınan şıqqan. Terroristerdiñ basım köpşiligi joğarı taptan şıqqan, jartısı orta taptan şıqqan, köbisi otbasılı, dini bilim alğandarı öte az, zañger, däriger, injenerler. Olardıñ terrorist bolu sebebi dästürli dini tanım negizinen ayırılıp, ne batıstıq mädenietti qabıldamadı nemese öz mädenietin bilmegendikten terrorist boldı» - dep twjırım jasağan. Sol sekildi qanşama qazaqtıñ qara köz qızdarı men wldarı tarihın, ata-babaları wstanğan dästürli dini tanımın bilmegendikten, jalğan dini ağımdardıñ jetegine ketip, biri Siriya men Irakqa ketip jatsa, endi biri tuğan elinde lañkestik äreket jasauda. Lañkesterdiñ negizgi maqsatı din üşin küres emes, kersinşe bilik pen baylıqqa jetu.
Sol sebepti säläfilerdiñ uahhabilik ideologiyası adamdardı özderiniñ toptarına tartıp, sanaların radikaldandıru üşin neşe türli qwytırqı aylağa baradı. Solardıñ biri – tuğan tuıstarınan, wlttıq biregeyliginen, soñında özi twrıp jatqan memleketin jat qılıp, öz eline qarsı soğısuğa ügitteydi. Qarulı jihadqa şaqırmas bwrın betaşar, sälem salu, as beru, qwran bağıştau, sekildi dästürlerdi şirk, haramğa teñep äbden sanaların ulap qoğamnan oqşaulaydı.

Biraq soğan qaramastan säläfiler (uahhabilik) özara sayasi mäselede birneşe toptarğa bölinude. Bwlay bölinui barlıq ağımğa tän qwbılıs. Payda bolğan kez-kelgen ağım uaqıt öte kele özara kelise almay tarmaqtarğa bölinetini aqiqat. Olardıñ bwlay bölinui birneşe sebepter türtki bolğan. Mäselen, amal etpegen jan «käpir me, älde mwsılman ba?», «käpirlermen odaqtasuğa bola ma, bolmay ma?» «basşığa bağınu», «patşanıñ sayasatın qoldau nemese qoldamau» sekildi äri aqidağa (senim), äri sayasatqa qatıstı mäseleler töñireginde kelise almay «madhalitter», «sururiler», «takfirler» bolıp bölinip ketken. Atalmış ağım ökilderiniñ wstazdarı men negizge alatın ädebietteri bir bola twra bir-birlerin adasuşılıqpen, küpirlikpen ayıptap, tek özderin ğana tura jolda jürgen mwsılman retinde sanauı, şın islam dinine jat närse. Al bwnday tüsinikti batıstıq ğalım E.Trel'ç aytpaqşı «Dini ağımdarğa tän qasiet, tek özderiniñ senimin ğana dwrıs sanaydı jäne qoğamnan oqşaulanıp jüredi», - degen. Qoğamnan oqşaulanıp, zamanğa say ömir sürudiñ ornına orta ğasırdağı adamdar sekildi ömir sürudi añsaytın säläfilerdi sıñarjaq, radikaldı dini ağım ekenin añğaruğa boladı. Elimiz damuşı memleket bolğandıqtan dini fundamentaldıq ideyalar elimizdi progresske emes, regresske aparatını aytpasa da belgili.

Sondıqtan elmizdiñ tınıştığı men tatulığın saqtau, damığan eldermen terezemizdi teñestiru maqsatında qoğamnıñ dini tanımın dwrıs qalıptastıru asa mañızdı. Bizdiñ dini tanımımız ata-babalarımız wstanğan jol üş twğırımızben tört qağidamızdı jandandıruda bolmaq. Al, üş twğır degenimiz hanifi mäzhabı, maturudi senimi, Qoja Ahmet YAsauidiñ dini tanımı. Qoja Ahmet YAsaui babamızdıñ dini tanımı tört qağidağa negizdelgen. Atap aytqanda, birinşi «zaman» zamanğa say ömir sür jäne jaña tehnologiyalarmen, inovaciyalardı igeru. Ekinşi «mäkän» yağni Otan dep tuğan eline jerine ayanbay eñbek etip halqınıñ süyikti wldarı men qızdarı bolu. Üşinşi «ihuan» yağni bauırmaldıq dep adamdardıñ wltına, näsiline, dinine, tüsine qaramastan qwrmet körsetip bauır twtu. Törtinşi «Rabta-swltan» basşığa bağına otırıp ädilettilikti talap etu.

E.Jaqıpov, Jambıl oblısı äkimdigi «Din problemaların zertteu ortalığınıñ» bölim basşısı

Abai.kz

 

 

21 pikir