Särsenbi, 23 Mamır 2018
Bilgenge marjan 1962 7 pikir 19 Mamır, 2017 sağat 10:02

Eldiñ eñsesin eñbek köteredi

Qazirgi ğılım men jaña tehnologiya jetilgen zamanda ekonomikalıq damu ruhani damudı basıp ozdı. Bügingi küni tek qana qoğamnıñ zattıq swranısın qanağattandıratın, jappay jaylı ömirdi nasihattaytın «damığan» elderdiñ sayasatı onıñ müşelerin bir-birimen baylanıstıratın adamgerşilik, meyirimdilik, qayırımdılıq, obal, sauap, qanağat, raqım, adaldıq, kişipeyildilik, eñbekqorlıq siyaqtı adamzattıq izgi qwndılıqtardı ayaqastı etude. Ruhani damuı kenjelegen qoğam aşközdikke wrınıp, azğındaytınına tarih kuä. Sondıqtan, qay kezeñde de adamzat igiligi men el damuın qamtamasız etetin eñbek tärbiesine köñil bölu kerek.

Jahandıq dağdarıs eşbir eldi tasada qaldırmaytındıqtan, älem elderiniñ küş biriktiruin uaqıt talap etude. Degenmen, ärbir el özinşe ärekettenbey, jahandanğan älemnen ortaq wstanım izdep, özgeden berekeli bastama kütse, onda wtılatını anıq. Ekonomikalıq täuelsizdigimizge de köleñke tüsirgisi kelmeytin Elbasımız «Äleumettik jañğırtudıñ jahandıq trendin» oylap, «Qazaqstannıñ äleumettik jañğırtıluı: Jalpığa Ortaq Eñbek Qoğamına qaray 20 qadam» attı bağdarlamasın wsınğanı belgili.

Kelmeske ketken keñestik kezeñnen qalğan twtınuşılıq piğıl qoğamda masıldıq psihologiya qalıptastırdı. Jahandıq dağdarıstıñ bastı sebebi de äleumettik masıldıq bolğanın ayta kelip, wlt köşbasşısı: «Jalpığa Ortaq Eñbek Qoğamı ideyası köz jetpeytin kökjiekte oylap tabılmağan. Bwl – praktikalıq, pragmatikalıq ideya. Ol mağan tipti etene jaqın, öytkeni, men qazaqstandıqtar jaqsı biletindey, özimniñ käsibi jolımdı «aq sausaqtar» sekildi kabinette de, parkette de emes, jwmısşı-metallurg bolıp bas­tadım», dep «Jalpığa Ortaq Eñbek Qoğamı» attı sındarlı ideya wsındı.

Onda eñ birinşi twtınuşılıqqa beyimdelgen ideologiyamen, jappay masıldıqpen küresu üşin ärbir qazaqstandıqtıñ eselengen eñbegine, eñbek önimdiligi men eñbek qwndılığına basa män beru qajettiligi sarabdaldıqpen taldanğan. Demek, ärbir qoğam müşesi «eñbek etseñ erinbey, toyadı qarnıñ tilenbey» qağidatın tereñ tüsinip, adal eñbek etuge ärekettenu kerek.

Memleket basşısı sol bağdarlamada wlttıñ bäsekege qabilettiligin arttırıp, eldi wyıtatın mäselelerdi ayqındap, «Jalpığa Ortaq Eñbek Qoğamına» qaray qadam jasau arqılı ğalamdı jaylağan dağdarıstan qorğanuğa bolatının jan-jaqtı taldap tüsindirgen.

Eldiñ eñsesin köteretin igi bastamanıñ mañızın qoğamnıñ ärbir müşesi tüsinip, äleumettik jañğırtuğa şaması kelgenşe üles qossa, ol özi üşin de, elimiz üşin de tiimdi. Kim ne beredi dep jaltaqtağannan, ärkim qolınan keletin ispen aynalıssa, ömiri berekeli bolatını ayqın.

Älemdik örkeniettiñ bar­lıq qwndılıqtarı, mädeni bay­lıqtar adam eñ­begimen jasalatındıqtan, äleu­mettik jañğırtu da önimdi eñ­bektiñ arqasında jüzege asadı. Bükil qoğam adal eñbekke bet bwrıp, tınımsız ärekettense, azamattardıñ twrmısı tüzelip, memlekettiñ damu deñgeyi artatını mälim. Mwnday igilikke bastaytın jol – masıldıqtan arılu.

Äleumettik jañğırtu bükil qoğamnıñ, ärbir qazaqstandıqtıñ ömirine şınayı oñ özgerister äkeluge bağıttalğan naqtı qadamdar jasaudı, sonı sezindiretin şeşimderdi talap etedi. Bwl jañğırtu qoğamnıñ ärbir müşesiniñ ömirin jaqsartuğa bağıttalğanın tereñ tüsinse, ärkim özi üşin qimıldaydı. Az jwmıs istep, köp tabıs tabu, jan qinamay baylıqqa batu sekildi aldamşı oylardan arılıp, igilikke jetudiñ oñtaylı joldarın oylastıratın uaqıt jetti. Sağım quğanday aldamşı elespen jürudiñ küni ötkenin, ärkim qolınan keletin ispen aynalısıp, qabiletine qaray eñbektense, ol nätijesiz bolmaytının qazirgi tañda är adamnıñ sanasına jetkizu öte mañızdı.

«Jalpığa ortaq Eñbek Qoğamınıñ» bağdarlamasında körsetilgendey, äleumettik jañğıru üşin qoğamdı industriyalıq-innovaciyalıq ekonomika jağdayındağı jaña ömirge dayındau, Qazaqstannıñ üdemeli ekono­mi­ka­lıq damuı men keñ kölem­di igiliktermen qamtamasız etu jolındağı oñtaylı tepe-teñ­dik ornatu, qwqıq pen ädilettilik qağidat­tarı­na negizdelgen äleumettik qatınastardı bekitu, sonday-aq jeke sektor men käsibi birlestikterdiñ äriptestigin jolğa qoyatın äleumettik-eñbek qatı­nasınıñ tiimdi ülgisin qwru mañızdı.

Ol üşin jergilikti basqaru organdarı azamattar­dıñ äleumettik bastamaların jüzege asıratın öz mindetterin adal atqarıp, qoğamdı zamanğa beyimdeytin altın köpir bolğanı abzal. Sonday-aq, ğalamtor men aqparattıq tehnologiyanıñ mümkindikterin tiimdi paydalanıp, memleket pen halıqtıñ arasında tığız baylanıs ornauına mümkindik jasasa nwr üstine nwr. Sonda innovaciyalıq ekonomikanıñ bastı qozğauşı küşi orta taptıñ üzdiksiz ösuine, tıñ ideyalar men tiimdi jañalıqtar oylap tabatındardıñ damuına jan-jaqtı mümkindik tuıp, eñbek önimdiligi artadı.

Elbası jañğırtu ürdisiniñ tabıstı boluına qajetti qağidattardı da evolyuciyalıq (mümkindikterdi paydalana otırıp jüyeli damu), ortaq jauapkerşilik (memleket qana emes, jekemenşik qwrılımdar men jalpı qoğam), äriptestik qarım-qatınas (memlekettiñ, qoğamnıñ jäne jeke adam müddesiniñ tepe-teñdigi), ıntalandıru (azamattardıñ mümkindigi jetpeytin jağdayda ğana memleketten järdem alıp, qolınan keletin şaruanı özi atqaruı, memlekettiñ tabıstı eñbekti qoğamdıq ıntalandıruı), käsibilik (şeşim qabıldamay twra, egjey-tegjey esep jürgizip, ğılımi däleldengen älemdik täjiribeni oqıp-üyrenu) jeke-jeke taldap, mañızın  tüsindirdi.

Josparlanğan jwmıs jüyeli jüzege asıp, naqtı ekonomikalıq tabıstar äkeletin jañğırtuğa, ol jañğırtu industriyalıq-innovaciyalıq damuğa negizdelse ğana jemisti bolatını Jalpıwlttıq twjırımdamada aytılğan, industriyalıq-innovaciyalıq damusız eşqanday jañğırtu bolmaytının qazir közi qaraqtı, köñili oyau adamnıñ bäri tüsinse kerek.

Halıqtıñ äl-auqatın jaqsartıp, eldi körkeytudiñ eñ töte jolı – totalitarlıq jüye qalıptastırğan jappay twtınuşılıq piğılmen jäne masıldıq sanamen küresu. Wlttıq ruhaniyat pen eldiñ ekonomikalıq twraqtı damuına negiz bolatın jalpıadamzattıq qwndılıq – eñbekti aldıñğı orınğa qoyıp, mazmwnın qayta jañğırtu memleket üşin mañızdı. Eñbek – eldiñ de, jeke adamnıñ da ösip-örkendeuiniñ kepili.

«Jal­pığa Ortaq Eñbek Qoğamı» ideya­sı qoğamdı damıtatın eñbekke basa män berip, el igiligi men jeke bastıñ auqattı ömirin qamtamasız etetin qajır­lılıqqa şaqıradı. Halıqtıñ äl-auqatı jaqsı bolsa, memlekettiñ de keleşegi kemel bolatını belgili.

Soñğı jıldarı eldegi öndiristerdiñ köptep aşıluı jwmıs orındarına degen swranıstı qanağattandırğanmen, keyde maman men jwmısşı tapşılığına qatıstı mäsele tuındap jatadı. Osı orayda Elbasınıñ: «Eger bizdiñ qa­biletti wlt bolğımız ke­letindigi ras bolsa, bwl psiho­logiyadan arılu qajet! Jaña bilik­tilikti meñgeru jäne zauıt­qa, ön­diriske baru kerek. Qazaqstandıq jas bolsın, eresek bolsın bos otırıp, bärin sınay bermey jw­mıs bar jerge, näpaqa tabatın jerge qaray wmtıluları kerek!» degen pikiri oyğa oraladı.

Jalpı, transwlttıq kompaniyalardıñ älemdik narıqtı meylinşe az uaqıtta barınşa keñinen jaulap aluğa jantalasa wmtıluı, jahandıq iri mädenietterdiñ wsaq mädenietterdi jwtıp qoyu qaupiniñ uaqıt ötken sayın artuı, ekonomikalıq täueldi elderdiñ öz tili men dilin, mädenieti men bolmısın saqtap qalu qabileti älsirep bara jatqan mına zamanda Qazaqstannıñ da jarqın bolaşaqqa tek ekonomikanı damıtumen ğana jetui mümkin emes ekenin tüsinip, ekonomikalıq damuğa küş beretin ruhani quattılıqtı arttıruğa ärbir qazaqstandıq üles qosuı mañızdı. Ol üşin qoğamnıñ eñbekşi küşiniñ sanasın jañğırtıp, qoğamdıq sananı özgertuge wmtılu kerek. Qoğamdıq sananı özgertu – qoğamdı özgertumen bara-bar, sondıqtan qoğamdıq sananı özgertuge ıqpal etetin qazaqtıñ wtımdı sözderin ornımen jwmsap, halıqqa tüsinikti äri jüyeli jetkizu mañızdı. Narıqtıq ekonomikağa beyimdelgen qoğamdıq qatınastardı retteu barısında eñbekke basımdıq beru jeke adam üşin de, qoğam üşin de tiimdi bolatının qarapayım halıqqa qarapayım tilmen tüsindiru qajet. Özine paydalı närse wğımdı sözben aytılsa, kez kelgen adam qwlaq türedi.

«Jalpığa ortaq eñbek qoğamın» qwrıp, köpşilikti özi üşin de, eli üşin de önimdi eñbekke jwmıldırıp, onıñ nätijesin bükil qoğamnıñ ortaq igiligine paydalanu üşin ötimdi oylardı jüyeli sözben jetkize aytudıñ mañızı zor. Öytkeni, qazirgi zamandağı bastı mäselelerdiñ biri – öz ideyalarıñdı tıñdauşılarğa oramdı tilmen jetkize bilu. Uaqıt swranısına layıq, zaman talabına say bolu üşin de qoğamğa qajetti osı biliktilikti ärkim öz boyında damıtıp, söylegende negizgi üş maqsattıñ orındaluın (tüsindiru, sezimin oyatu, tolqıtıp-tebirentu) qadağalau kerek.

Wlttıq qwndılıqtar men qoğamdıq özgeristerdi sabaqtastırıp, ürdisti üzbey, dästürdi bwzbay, tildi şwbarlamay, eñbekke ikemdi wrpaqtı tärbieleu üşin jüyeli sözdi ornımen qoldana bilu – uaqıt talabı. Aqıl-oy tärbiesiniñ bastau-bwlağı söz öneri älsirese, wlt ta älsireydi. SÖZ – qazaq üşin qwdiretti küş. Osı küşpen öskeleñ wrpaqtı ruhani bayıtıp, adal eñbek pen käsipkerlikke jwmıldıru – qay jağınan alğanda da tiimdi.

Söz salmağın wğınğan qazaq – tabiğatınan eñbeksüygiş halıq! Janı taza, nieti adal qazaq aram jolmen tabılğan nandı dastarqanına qoymağan, küdiktense, bötenniñ dastarqanınan däm tatpağan. Alla molınan nesibe berse, şükirlik etip, az berse, qanağat qılğan. «Eñbek etpegen işip-jemeydi» degen babalarımız aramtamaqtardı «jalqaudıñ janı – tätti» dep mısqıldasa, özgeniñ eñbegin paydalanatındardı «aramtamaq» dep bağalağan.

Dana halqımız «Eñbektiñ nanı – tätti» dep mañday termen, adal eñbekpen kelgen nesibeniñ berekeli bolatının meñzese, adal eñbektiñ raqatın «beynet tübi – zeynet» dep twjırımdağan. Sebebi aua-rayı san qwbılğan, tabiğatı är qilı – şöli men şöleyti, batpağı men tauı, ormanı men oypatı bar keñ dalanı ömiri men käsibine beyimdeu üşin babalarımız bel şeşpey eñbektengen. Demek, wlan-baytaq jerimizdi ata-babamız aq nayzanıñ wşımen, aq bilektiñ küşimen saqtağan. Aynalısqan käsibi mal bolğan soñ, onıñ qilı qiındıqtarına tözip, şöl daladan qwdıq qazıp, qısı-jazı eñbek etken. Dala qazağı üşin tört tülikti kütip-bağıp, mal basın arttıru, asıl twqımdıların köbeytu, kiiz üydiñ jasau-jabdığın äzirleu, al qala qazağı üşin qala soğu, diqanşılıq jasau, bau-baqşa salu t.b. sekildi eñbek türleri ata-babamızğa tañsıq bolmağanın tarihşı, arheologtarımız däleldep keledi. Tarih tolqınımen wrpaqtar auısqanımen, jasampaz halıq wltınıñ asıl qwndılıqtarın ardaqtap, keyingige qaldırıp otıratını – ömir zañdılığı.

Ärbir qoğam müşesi «Jalpığa ortaq Eñbek Qoğamı» ideyasınıñ tiimdiligin tüsinip, halqımızdıñ qanında bar eñbeksüygiştikti qayta jandandırsa, özine de, qoğamğa da paydalı bolmaq.

Halqınıñ qamın oylap, keyingige ölmes mwra qaldırğan qazaqtıñ älemdik deñgeydegi wlı aqını Abaydıñ:

«Senbe jwrtqa twrsa da qanşa maqtap,

Äure etedi işine qulıq saqtap,

Öziñe sen, öziñdi alıp şığar,

Aqılıñ men eñbegiñ eki jaqtap», degen dana tağılımın öskeleñ wrpaq jadında saqtap, adal eñbekke beyimdelse, zamana köşinen qalmay, elimizdiñ abıroyın asqaqtata tüsetini anıq.

S.A.Duanaeva, f.ğ.k., QR DİAQM Din isteri komiteti Din mäseleleri jönindegi ğılımi-zertteu jäne taldau ortalığınıñ ğılımi hatşısı

Abai.kz

 

 

 

 

7 pikir