Särsenbi, 22 Qaraşa 2017
Din 1297 21 pikir 19 Mamır, 2017 sağat 10:14

Destruktivti dini ağımdar halıqqa zañsız öz üstemdigin jürgizgisi keledi

 

Qazirgi tañda ğılım men tehnologiyalardıñ qarqındı damuı aqparattıq jäne mediakeñistiktiñ qwrılımdarın kürdeli oyındar alañına aynaldırdı. Nätijesinde kez kelgen qoğamdıq pikirdiñ qalıptasuına büginde ğalamtordı paydalanatın milliondağan adamdardıñ belsendiligi ıqpal etip keledi. Ökinişke oray mwnday belsendilerdiñ arasında ekstremistik jäne terroristik wyımdardan qwralğan destruktivti küşter osı keñistiktiñ barlıq mümkindikterin öz qızmetinde oñtaylı paydalanıp otır. Aqparat almasudıñ är türli zamanaui tetikterin şeber qoldanatın destruktivti ağım ideologtarı oqu, hat almasu, beyne jäne audio materialdar arqılı radikaldı közqarastardı taratuda. Mazmwnı jäne işki mäni birdey materialdar san-aluan joldarmen, är qilı formada ğalamtor paydalanuşılardıñ sanasına qwyılıp keledi.

Dinniñ adam sanasına ıqpal etudegi äleueti joğarı. Osığan oray teris piğıldı halıqaralıq wyımdardıñ media-studiyaları jäne basqa da aqparattıq nasihat qwraldarı ärtürli qarjılıq közder arqılı molınan qarjılandırılıp otır. Az uaqıt aralığında destruktivti ideyalardı taratu arqılı twraqtı birtwtas memleketti soğıs alañına aynaldırıp, eldi ıdıratıp jiberuge bolatının Liviya, Siriya, Irak jäne Yemen elderiniñ tağdırınan ayqın köruge boladı.

Destruktivti jäne ekstremistik toptar tarapınan jürgizilip otırğan keñ kölemdi nasihat jwmıstarınıñ maqsatı ortaq – ärbir şañıraqta öşpendilik pen alauızdıq otın twtatu jäne qoğamdağı auızbirşilikti joyu, sol arqılı memlekettiñ wlttıq qauipsizdigi men qorğanıs qabiletine nwqsan keltirip, eldiñ konstituciyalıq qwrılısı men aumağınıñ twtastığın bwzu.

Bügingi künde statistikalıq mälimetter boyınşa dinge qızığuşılıq bildirgen azamattardıñ 73% qajetti mağlwmattardı ğalamtor jelisinen izdeytinin «Qazaqstan Respublikasındağı terrorizm jäne ekstremizm mäselelerin zertteu ortalığı» qoğamdıq qorı habarladı. Bwl körsetkiş elimizdegi jastardıñ basım böligi dini sauatın eñ aldımen ğalamtorda aşatının körsetedi.YAğni qazirgi ğalamtor sayttarı, videohostingter, äleumettik paraqşalar, blog-platformalar jäne basqa da baylanıstıruşı mass-media qwraldarı älemde jaña mümkindiktermen qatar, jaña qauipterdiñ tuındauına septigin tigizude.

Destruktivti dini ağımdar barlıq tarihi kezeñderde qoğamdı ıdıratuşı qwral retinde öz belsendiligin joğaltpağan.Sayasi müddeler men qarjını maqsat etken dini ağımdar büginde tehnologiyanıñ jetistikteri arqılı prozelitistik äreketterin jahandıq deñgeyde jüzege asıruğa qol jetkizdi.Solardıñ işinde salafizm ideologiyasına negizdelgen Qazaqstanda tıyım salınğan «IGIL», «al'-Kaida» sekildi halıqaralıq ekstremistik wyımdar qajetti qarjılıq jäne adam resurstarımen jabdıqtalğan, transwlttıq deñgeyde qanatın keñ jayğan derbes jüyege aynalıp otır. Jahandanu kezeñinde ğalamtor jäne äleumettik jelilerdi belsendi paydalanıp, dünieniñ är jerinde twraqtılıqtıñ bwzıluına ärekettengen mwnday toptar din atın bürkenip, özderin şariğattıñ zañdarına negizdelgen memleket qwruşı küşter retinde jarnamalauda.

Kez kelgen teris piğıldı dini top közdegenine tez jetu üşin äri qatarın jaña adepttermen tolıqtıru üşin öziniñ şınayı maqsatın jasıruğa jäne zwlımdıqtarın aqtauğa tırısatını belgili. Osığan oray destruktivti ağım ökilderi öz uağızdarında bwrmalanğan är türli dini däyeksözderdi keltire otırıp, özderiniñ jolın ädil äri aqiqat etip körsetkisi keledi. Alayda beybitşilik pen bauırmaldılıqqa ündeytin şınayı dini senimde adamdarğa zwlımdıq pen ädiletsizdik tanıtuğa, naqaqtan jan iesin öltiruge jol berilmeydi. Bwl qağidattar kieli kitaptarda tayğa tañba basqanday jazılğan.

Radikaldı dini wyımdardıñ ideologiyasın şınayı dini senimmen baylanıstıruğa bolmaytının mınaday ayırmaşılıqtardan köruge boladı:

- destruktivti ağımdar ımırağa kelmeydi jäne özge din ökilderimen özara kelisim ornatu mäselesin joqqa şığaradı;

- destruktivti top ideologtarı adamdar arasında ornıqqan bauırlastıq, dostıq, tuıstıq jäne otbasılıq qatınastardı bwzuğa ündeydi;

- radikaldı top müşeleri maqsattarına jetu üşin dinde tıyım salınğan äreketterdi jasaudan tayınbaydı, tipti köptegen beykünä adamdar men emissarlardı, sonıñ işinde BAQ ökilderi men elşilerdi jazıqsız öltirude;

- radikaldı ağımdar sayasi jäne qarjılıq müddeler üşin memlekettiñ twraqtılığı men twtastığın bwzuğa, jergilikti halıqqa zañsız öz üstemdigi men biligin jürgizuge ärekettenedi;

- dini zañnamalarda bekitilgen normalardı saqtamay öz näpsilerine erip, qılmıstıq jazanı jüzege asıradı.

Destruktivti wyımdar jürgizip jatqan qızmet şınayı dinniñ qağidaları men wstanımdarına tolığımen qayşı keledi. Sondıqtan mwnday wyımdardıñ äreketteri dinge, dindarlar qauımına jäne jalpı adamzatqa qarsı jürgizilip jatqan qılmıs retinde bağalanadı.

Destruktivti dini ağımdar öz qatarın meylinşe köp adammen tolıqtıruğa asığadı. Sol üşin mwnday wyımdardıñ ökilderi arbau jwmıstarında ötirik aytu, mälimetti bwrmalap jetkizu, arnayı psihologiyalıq ayla-täsilder qoldanu sekildi joldarmen neofitterdiñ sanasına ıqpal etedi. Teris piğıldı wyımdar qoğamğa özderin dini, emdik, sauıqtıru, mädeni, sayasi nemese bilim beru ortalıqtarı retinde körsetuge ärekettenip, jaqtastarınıñ sanın köbeytuge tırısadı.

Adam sanasın ulaytın destruktivti wyımdardıñ bastı qaupi – bwl ortağa senim bilidirip kelgen adamnıñ derbes oylana alu, sın közben qarau, öz betinşe şeşim şığara alu, qalağan ömir saltın tañdau qabiletterine şekteu qoyıladı. YAğni azamattıñ jeke bas bostandığı men qwqıqtarına qol swğu orın aladı.

Destruktivti toptıñ müşeligine kiru barısında twlğa är türli psihologiyalıq kezeñderden ötedi. Bwl kezeñderde adam qate dini wstanımdardı şınayı senim retinde qabıldaydı. Ol kezeñderdi şarttı türde törtke bölip qarastıruğa boladı:

1) alğaşqı baylanıs ornatu kezeñi adamnıñ jalğan dini ağım ökilderimen tanısuımen bastaladı. Osı kezde radikaldı ideologtar öz wstanımın tañu üşin bwrmalanğan aqparattardı wsınıp, qızmetin adal äri dwrıs dep körsetedi. Prozelitistik maqsatta psihologiyalıq ıqpal etu tetikterin qoldanadı.Bastapqı kezeñde ideologtar arbalatın adamnıñ boyında dinge qızığuşılıqtı oyatu üşin özderiniñ dini senimge beriktigin, ärqaşan kömek körsetuge dayın ekenin däleldeuge tırısadı. Osılayşa dostıq baylanıstı ornatqan adammen tığız qarım-qatınas jasaudı qolğa aladı.

2) ekinşi kezeñde adam arbauşılarğa tolıqqandı senim bildirip, neofit retinde dini wyımnıñ müşeligine kiredi. Osı kezde ideologtar neofitke «bizdiñ wstanatın dini senimimiz ğana aqiqat», al «şınayı baqıtqa tek top işinde ğana qol jetkizuge boladı» degen oylardı tañadı. Sonday-aq osı kezde neofit basqa joldarmen keletin aqparattardan oqşaulanıp, oy-örisi, sanası ideologtar körsetken bağıtpen qalıptasa bastaydı.Nätijesinde ideolog jeke ömirin tolıqqandı baqılauğa alğan neofittiñ ärbir qadamın bağalay otırıp, onıñ kez kelgen mäselede aqıl-keñes swraytın wstazına aynaladı.

3) bwl kezeñde destruktivti top işinde psihologiyalıq öñdeuden ötken, sırtqı aqparattıq jäne äleumettik baylanıstardan oqşaulanğan adam top müşelerine bauır basıp, öziniñ ömirin tolığımen osı toptıñ müddesine arnauğa dayın boladı. Destruktivti toptan tıs twrğan tuısqandardıñ, qoğamnıñ, memlekettiñ barlığı arbaudan ötken adam üşin jat bolıp keledi. Onday adam toptağı adamdardı ğana özine şınayı dos twtıp, wyımdağı basşısınıñ ämirine közsiz boyswnadı.

4) soñğı kezeñde ideologtardıñ ıqpalımen adamnıñ ömirge jäne aynalasındağılarğa qatıstı wstanımdar qalıptasadı. Özgelerdi özinen artıq körgen adamğa jalğan senimge negizdelgen ideyalar men közqarastar tañılıp, mwnday adam wyımnıñ müddesi üşin öziniñ janın da, malın da qwrban etuge dayın twradı.

Kez kelgen dini ağımnıñ destruktivtiligi onıñ maqsattarınan jäne is-äreketiniñ nätijesinen añğarıladı. Teris piğıldı ağımnıñ arbauına tüsken adamnıñ jeke ömiriniñ deñgeyi, sonday-aq onıñ äleumettik, fizikalıq, ekonomikalıq, ruhani jäne moral'dıq jağdayı bwzıladı. Sonıñ saldarınan otbası men qoğam zardap şegip, memlekettiñ qauipsizdigine nwqsan keledi.

Wlttıq qauipsizdikti qamtamasız etu men eldegi dini salanı retteu mäseleleri Qazaqstannıñ memlekettik sayasatınıñ bastı bağıttarınıñ biri bolıp tabıladı. Sondıqtan qazirgi tañda Elbasımızdıñ  jürgizip jatqan sarabdal sayasatınıñ arqasında, sonday-aq memlekettik organdar men qoğamdıq instituttardıñ birlese üylesimdi jasap jatqan jwmıstardıñ nätijesinde eldegi dini ahualdıñ twraqtılığı saqtalıp keledi.

Memleket basşısınıñ nwsqamaların orındau ayasında terroristik qaterlerdi beytaraptandıruğa arnalğan Qazaqstannıñ jeke derbes jüyesi qwrıldı äri ol jıl sayın jetildirilu üstinde. Elimizde ekstremizm jäne terrorizmge qarsı is-qimılğa qatıstı birşama täjiribe men biliktilik bazası jinaqtaldı. Ol eñ aldımen aldın alu şaraların jürgizu, halıqtıñ dini-qwqıqtıq sauattılığın arttıru, türli radikaldı ideologiyalardıñ ıqpalına tötep beretin immunitetti qalıptastıru jwmıstarınan twradı.

Bwl orayda dästürli dini-ruhani qwndılıqtardıñ wlttıñ bolaşağın qwruda ıqpaldı faktor ekenin wmıtpauımız qajet.Qazaq halqınıñ wlttıq mädenieti men ruhaniyatı, ömirlik wstanımdarı men salt-dästürleri, oyları men közqarası, dünietanımı osı dinniñ qwndılıqtarımen sabaqtasa qalıptastı. Sondıqtan şetten kelgen teris piğıldı küşterdiñ ıqpalına tötep beretin eñ tiimdi jol – Elbasınıñ tayauda jarıq körgen «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalasında atap körsetilgendey wlttıq kodtı, wlttıq qwndılıqtardı, eldik maqsat pen memlekettiñ wlttıq qwrılımın, qazaq eliniñ tarihi mwraların jañğırtu bolıp tabıladı.

Jahandıq deñgeyde äreket etetin destruktivti ağımdardıñ ıqpalımen küreste qoğamda wlttıq jäne dini-ruhani qwndılıqtardı keñinen nasihattau arqılı ğana biz bügingi qoğamdı jäne keleşek wrpaqtı jat ideologiyalardıñ keri äserinen qorğaudı qamtamasız ete alamız.

M.J.Muslimov, QR DİAQM DİK «Din mäseleleri jönindegi ğılımi-zertteu jäne taldau ortalığı» RMM Dini birlestikterdi zertteu böliminiñ jetekşi ğılımi qızmetkeri

 

21 pikir

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 10338
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 18548
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 31841