Düysenbi, 18 Jeltoqsan 2017
Birtuar 4098 5 pikir 12 Şilde, 2017 sağat 09:08

Qazaqtıñ Näbijanı

Näbijan Mwqamethanwlı 1954 jılı 12 säuirde qazirgi QHR-dıñ ŞWAR İle  Qazaq avtonomiyalı oblısı Toğıztarau audanı Mwqır auılında düniege kelgen. Bwl auıl Täñir taudıñ etegine ornalasqan, alıstan äygili Qabanbay şoqısı menmwñdalap aybatın asırsa, aynalası orman-toğay, möldir bwlaq, jasıl qwraqpen kömkerilgen jer jänatı Jetisudıñ asa bir körkem twsı edi. Ol kezde bügingi Mwqır, Jırğalañ, Ağarsın üş auıl birigip, bir aumaqtıq äkimşilik qwrap, ortalığı Mwqır bolatın-dı.

Äkesinen jastay jetim qalsa da bardam äulette ösip, sauatın erte aşqan Mwqamethan Zikiriyawlı osı rayonnıñ bas hatşı qızmetin atqardı. Mwqır, Jırğalañnıñ tabiğatı qalay körikti bolsa, adamdarı da sonday kesek, ör minez, darındı edi. Mektep aşıp, köpir salıp, omarta wstap, kent twrğızğan, ölkelik parlamenttiñ müşesi Darubay Sörtiwlı audan äkimi, aymaqtıñ orınbasar uälii qızmetin atqarıp, eliniñ mädeni ağartu äleumettik isine ölşeusiz üles qosqan, üş aymaq töñkerisi kezinde äygili Toğıztarau attı polkin wyımdastırıp qwrğan Janbolat Sörtiwlı da osı öñirdiñ tumaları bolatın.

Osınday jerde tuılğan Näbijannıñ öz ata-tegi de beldeuinen at, astınan taq ketpegen, däulet qonıp, ırıs darığan qazaqtıñ nağız qarakögi bop keledi. Arğı atası Balapan äulieligimen, abızdığımen atı şıqqan. Qäbirine kümbez twrğızılıp, jergilikti halıq qazir de barıp, täu etip siınatın ülken twlğa bolsa, üş wrpağına bolıstıq bilik jalğasqan Bayeke bi Qızay ruın İlege bastap kelgen ataqtı tört bidiñ biri. Bayeke bi Resey-Qıtay qazaqtarınıñ s'ezd sotında üş märte töbe bi bolğan, ädildigimen, şeşendigimen bükil Jetisu jwrtın auzına qaratqan dañqtı bi edi.

Äygili aqın Tañjarıq Joldıwlı aydauda ketip bara jatıp İlemen qoştasqanda aytatın “Aman bol Tekes, Künes, Monğolımen; Jılqısı Äbitiniñ mıñğa ilingen” degendegi Äbiti qajığa Näkeñ şöbere bolıp keledi. Äbitiniñ tağı bir balası Tälim aqalaqşı dinge berik, elge qormal, äke baylığın jalğastırıp kök şwbar jılqı wstağan bardam adam-dı. 1951 jılı Kompartiya jağınan seksen jasqa qarağan şağında atılıp ketse de ol otırğan jaylaudı otırıqtı halıq Tälim Jırğalañı dep ataydı. Osınday äulette düniege kelip, äjesiniñ alaqanında ertegi estip, balalıq baldäurenin mamırajay ötkizip jatqan bala Näbijan äulettiñ basına üyilgen qara bwlttı sezbey de qaldı.

Adam tağdırın oyınşıq qwrlı körmey, ozbırlıqpen bilikke kelgen Qıtay Kompartiyası eki tizgin, bir şılbır qolına tigen soñ da känigi öktem, nauqanşıl sayasatın jalğastırdı. «Komunalandıru», «Ülken sekiris», «Şoyın qorıtu» nauqandarı saldarınan Qıtaydı aştıq jayladı. «Älemde aştıq jaylasa da Taşkent pen İlede aştıq bolmaydı» degen atalar sözi adıra qaldı. Romantik aqın, Mäskeuden basqa şeteldi körmegen, «kapitaldı» oqısa da, diqandıq tabiğatın özgertpegen kösem Mao men onıñ serikteri aştıqtıñ sebebin sırtqı jaudan (KSRO) jäne işki socializmge qarsı şeneunikterden körip, kadrlardı tazartu qozğalısın jürgizdi. Hatşı kezinde halıqtıñ qamın köbirek küyttep, solaqay belsendilerdiñ betin qaytarıp, ärbir otbasığa sauın siır qaldırıp, är bosanğan äyelge qalja jegizgen, soqağa adam emes ögiz jekkizgen Mwqamethan Zikiriyawlı aldımen qarauılğa ilindi. İşki Qıtay men jergilikti wlttıñ twrmısındağı, salt-sanasındağı, öndirisindegi alşaqtıqtı bayqap soğan qarap sayasat belgileui, arğı teginiñ bay boluı, tuıstarınıñ ükimetke qarsı köteriliske şığuı osınıñ bäri onıñ qılmısı sanalıp jwmısınan bosap, qalpaq kiip «eñbekpen özgertuge» auılğa tüsiredi.

Sonımen, Mwqañ toptı janımen Jırğalañdağı ağası Ahmettiñ qasına köşip barıp, üş bölmeli päterdiñ bir bölmesine qısıla-qımtırıla ornalasıp, ölmestiñ künin köre bastaydı.

Hatşınıñ balasınan «sayasi senimsiz» adamnıñ balasına aynalğan, es bile ömirdiñ kermek dämin sezingen bala Näbijan 1961 jılı mektep tabaldırığın attadı. Qorlıq pen joqşılıq jasıta almağan, zerek te öjet bala mektepti bitirgenşe üzdik oqidı.

Qolınan susıp bara jatqan bilikti qaytarıp alu üşin oquşılar men studentterdi aydap salıp, ğasırlar boyı qalıptasqan salt-sana, dästürge, qwndılıqtarğa tükirip, balanı äkege, şäkirtti wstazğa, äyeldi erine jau qılğan atı-şulı «Mädeniet töñkerisiniñ» soñında qalağa sıymay ketken osı bir tärbiesiz, bilimsiz, tobır jastardan qwtılu üşin «wlı kösem» Mao «Ziyalı jastar auıl-qıstaqqa barıp kedey, tömen orta diqandardıñ qaytalay tärbieleu kerek» dep ündeu jariyaladı. Sol qatarda Näbijan da auılına barıp öndiris otryadına kassir bolıp alğaşqı qoğamdıq jwmısına kiristi.

«Mädeniet töñkerisiniñ» soñında Qıtay reformatorı Din Syaopin qaytadan ükimet qızmetine kelip, twralağan ekonomika, bıt-şıt bolğan qoğamdıq tärtip jönge kele bastaydı. Joğarı oqu ornı qalpına keledi. Öndiristik tärbiede adal eñbek, jaqsı nätije, körkem minez-qwlqımen közge tüsken jastar jergilikti orınnıñ tanıstıruımen joğarğı oquğa qabıldana bastaydı. Sol qatarda Näkeñ de İle Qazaq avtonomiyalıq oblısınıñ ortalığı Qwlja qalasında eki jıl dayındıq kursınan ötip, 1977 jılı Qıtaydıñ tayau zaman, osı zaman tarihında mañızdı orın alatın, töñkeristiñ, reformanıñ otanı Guanjou qalasındağı Sun YAtsen' atındağı memlekettik universitet tarih fakul'tetine oquğa tüsedi.

Atılıp şabılğan, aştıqtan, auır eñbekten äbden twralağan bir äulettiñ ümitin arqalap oquğa kelgen jas jigit jatpay-twrmay bar uaqıtın bilimge jwmsadı. Üşinşi kursta oqıp jürgende alğaşqı maqalası qıtay tilinde jariyalandı. Universitet bitirgen soñ İle Qazaq avtonomiyalıq oblısınıñ oblıstıq ügit-nasihat böliminde maman retinde jwmıs isteydi.

1978 jılı jeltoqsan ayında QKP Hİ kezekti İİİ plenumı qabıldanğan tarihi şeşimdermen Qıtay qoğamı reforma jäne damu däuirine qadam bastı. Qıtay ğılım akademiyasınıñ prezidenti äygili arheolog, aqın Go Moro biik minberden Qıtayğa «ğılım köktemi keldi» dep jariyaladı.

1979 jılı Şıñjañ Qoğamdıq ğılım akademiyası ğılımi qızmetker qabıldau konkursın jariyaladı. Näbijan Mwhametqanwlı sol konkurstan ötip, 1980 jılı Şıñjañ Qoğamdıq ğılım akademiyasınıñ Ortalıq Aziya zertteu institutına ğılımi qızmetker bolıp qabıldandı. Bwl kezeñ Näbijan ömirindegi eñ ülken bwrılıs kezeñi edi. Akademiyanıñ qızmetkeri degen kuälikti qolına alğanda Näkeñ erekşe tebirendi. Eli men jeriniñ tarihın saraptap, ğılımi aynalısqa tüsirsem degen asqaq armanın iske asıru üşin alañsız orta kerek edi. Mine, sol armanına jetti. Qıtay qazaqtarınıñ äygili tarihşıları Nığmet Mıñjan, Jaqıp Mırzahanwlınıñ ülgisin alıp, önegesin kördi. Şınayı şabıt, riyasız nietpen qoyan-qoltıq aralasıp eñbek etti.

Jañadan qwrılğan akademiyada bar närse joqtan bar bolıp, tıñnan türen salındı. Sol qatarda Näkeñ de qazaq tarihın negiz etip, Ortalıq Aziya jäne Qazaqstan men Qıtay qarım-qatınas tarihın zertteudi öziniñ damu bağıtı dep belgiledi. Äri osı bağıtta talmay eñbektendi. 1981 jılı bükil Qazaqstan öz erkimen Resey bodanı bolğandığınıñ 250 jıldığın dabıraytıp toylap jatqanda, jas ğalım Näbijan Şıñjañ Qoğamdıq ğılım akademiyası ötkizgen ğılımi-teoriyalıq konferenciyada öziniñ alğaşqı tırnaq aldı tuındısı «Patşalıq Reseydiñ Qazaqstandı otarlauı jäne Qazaq halqınıñ qarsılıq küresi» attı bayandamasın oqıp öz wstanımın äygiledi. Bwl bayandamanı sol kezdegi akademiya prezidenti, tarihşı Gu Bau öte joğarı bağalap «Mına Näbijan qauaşıq jarıp, gül aşıp kele jatqan jas örken bolaşağı zor. Ğılımda osınday jastardı qoldauımız kerek» dedi. Osıdan keyin şabıtına şabıt qosıp, jigerin janığan Näbijan ğılımnıñ aydınında qwlaşın keñ jazıp, kösile jüzdi. «Abaydıñ äleumettik ideyası» (1983 jıl), «Abılay han turalı zertteu» (1984 jıl) osılay düniege keldi. Mına qızıqtı qarañız kompartiya bilikke kelgennen bastap ideologiya salasın şeñgeline wstap han, swltan, bi, bağlandardı manswqtap, halıqtıñ jadın wmıttıruğa barınşa küşin saldı. Äsirese, üş aymaq töñkerisiniñ otı twtanğan Nılqı men ozbır bilikke qarsı üş aymaqtıñ batal'on komandiri Mälikajı Balğınbaywlı bastağan «Jırğalañ köterilisiniñ» oşağı bolğan Toğıztarauda bwl sayasi äreket swrapıl jürdi. Sol qaralı jıldarda Janbolat Mälikajı, Tälim bastağan eldiñ igi jaqsılarınan 96 adam atılıp, qalğandarı türmege toğıtıldı. Törağa Mao Czedun işki ister ministri Lo Ruyçinğa joldağan «halıqtıñ mıñnan birin atu kerek» degen qwpiya telegrammasınıñ ruhın general Uan Jıñ Şıñjañda asıra orındadı. Keyingi «mädeniet töñkerisi» kezinde audan kadrlarınıñ 90 payızı küreske tartılıp, türmege qamaldı, tömenge aydaldı. Äkim Razuan şege jwtıp, tağı bir äkim Erejep özin-özi bauızdadı. Ärine mwnıñ bärin kommunister bilmey, qatelesip istegen joq. Bärin aldın-ala josparlap, satılap istedi. Maqsatı az halıqtıñ jadın wmıttırıp, sağın sındıru edi. Bir auıl ol kezde bir ru-bir auıl bolıp otıratın. Bir auıldan 60-70 adam atılıp, qalıñ jesir men jetimniñ mwñ-zarın estip, köz jasın körip ösken Näbijannıñ 30-jıldan keyin wlttıñ ruhani atası Abay men wlt täuelsizdiginiñ tuı Abılaydan bastap maqala jazuı tegin bolmasa kerek. Atadan balağa qanmen darıp kele jatqan köşpelilerdiñ erkindik süygiş ruhın ärqanday küş qanday jağdayda da öşire almaydı. «Adamnıñ esebinen Allanıñ esebi tügel» degen qıtay maqalınıñ mäni osı qwbılıstı ayğaqtasa kerek.

Bilim de ken siyaqtı ğoy, qazğan sayın tereñdey beredi. Alğaşqı tabısına qanağattanbay öresin kötergisi kelgen Näkeñ 1985 jılı äygili Pekin universitetiniñ professorı, Orta Aziya tarihınıñ bilgiri Çjan Guandannıñ aspirantı boluğa emtihan beredi, nätijede 5 sabaqtıñ ekeuinen qwlap sätsizdikke wşıraydı. Näkenniñ käsibi biligine közi jetken professor: «Men endi eki jıl aspirant qabıldamaymın, mağan eki jılğa stajirovkağa kel» dep şaqıradı. Sonımen Näkeñ Çjan Guandannıñ jetekşiliginde 2 jıl (1985-1987) Pekin universitetiniñ tarih fakul'tetinde bilimin jetildirip, biliktigin arttıradı.

Pekin universiteti Qıtayda ğana emes älemge tanımal jetekşi universitetterdiñ biri. Ğılım, demokratiya, kisilik qwqıq, derbes oy-sana dästüri bolğan bwl universitette bükil Qıtaydıñ qoğamdıq oy-sanası talqığa tüsip, türli-tüsti tanım ideyalar tartısı bwrq-sarq qaynap jatatın. Sol kezde Pekin universiteti men Pekin Ortalıq Wlttar universitetinde keşki uaqıtta ülken auditoriyalarda ataqtı ğalımdar ärtürli taqırıptarda erkin däris oqidı. Näkeñ sol däristerdi tıñday jürip qoğamdıq sanada ülken sekiristerge qol jetkizdi, öziniñ ğılımi zertteu metalogiyasın jetildire tüsti. Sonımen Näkeñniñ ğılımi, qoğamdıq ömirinde jaña kökjiekter aşılıp, sapalıq, sandıq körsetkişter boy köterdi. «Han' patşalığı däuirindegi ğwndar men üysinderdiñ qarım-qatınastarı», «Şıñğıs hannıñ Orta Aziya elderin jeñu sebepterine taldau» mine osı kezeñniñ jeñisi edi. Qıtay memlekettik birinşi tarihi mwrağatında otırıp, Orda kündelikterin paraqtap jinağan materialdarına negizdelip Qazaq-Qıtay (Cin' patşalığı), Qazaq-Joñğar, Qazaq-Qoqan qatınastarı jöninde keşendi zertteuler jürgizdi.

Näkeñniñ jetken jetistigi qıtay tildi jurnalisterdiñ nazarın audarıp, köptegen gazet-jurnaldarda tanıstırıla bastadı. Bwl kez Qıtay ekonomikası, ideologiyası küşine minip, jergilikti wlttardıñ tili, dini, dästüri, mädenieti qarsılıq quatınan ayırılıp, dağdarısqa tüsip, qıtayşa jazıp, qıtayşa oylaytın orta qalıptasa bastap edi. Sol kezde Näkeñ: «Men-qazaqpın» dep swhbat berdi.

1989 jılı Näbijan Şıñjañ Qoğamdıq ğılımdar Akademiyası Wlttar zertteu Institutınıñ direktorınıñ ğılımğa jauaptı orınbasarı bolıp tağayındaldı. Sol jılı jetekşi ğılımi qızmetker atağına ie boldı. 1990 jılı öz mamandığında tabısqa jetken «On üzdik Qıtay jastarınıñ» biri bolsa, 1991 jılı «Qıtay Jastar Sıylığınıñ» iegeri atandı. 1983-1993 jıldarı Şıñjañ jastar associaciyasınıñ 2 märte twraqtı müşesi bolıp saylandı. 1990 jılı bükil qıtaylıq jastar s'eziniñ VII kezektegi deputatı bolıp saylanıp, sol kezdegi QHR-nıñ törağası Czen Czenminniñ qabıldauında bolıp, estelik suretke tüsti. Osı jıldarı köptegen maqalaları ölkelik, memlekettik sıylıqtarmen marapattaldı.

Näkeñ osı on neşe jıldıñ işinde Qıtayda tarih salası boyınşa jetekşi maman, jastar arasında elita retinde qalıptasıp ülgergen-di. 1979 jılı Qwlja qalasında ataqtı audarmaşı, Pekin wlttar basqarmasın qwruşılardıñ biri Däuen aqsaqaldıñ qızı Gülnwrmen otbasın qwrıp, Zäure, Mardan attı wl-qız süyip ülgili otbası, keleşeginen ülken ümit küttirgen maman, qoğamğa tanıla bastağan qayratker retinde Ürimşi qalasında mamırajay mağınalı ömir sürip jattı. Akademiya basşıları  jaña mindetter jükteletinen qwlaq qağıs etken. Azamat, maman retinde özgeniñ tüsine kirmeytin biik märtebe, jarqın bolaşaq qol bwlğap twrğan.

Zorlıq pen zombılıqqa qwrılıp, tarihı jazıqsızdar men qorğansızdardıñ naqaq köz jasına suğarılıp, qanımen jazılğan üreydiñ wyası – Keñes imperiyası öz özegine tüsken qwrttan opırıla qwlağanda älem kartasında täuelsiz respublikalar boy köterdi. Twñğış elbası Nwrswltan Nazarbaev jaña jıldıq qwttıqtauında älemde tarıday şaşırağan qandastarğa arnau aytıp, dwğay-dwğay sälem joldadı. Jazuşı Smağwl Elubay: «Alıstağı ağayınğa aşıq hatın» jazıp, jas memlekettiñ keregesin jayıp, şañırağın köterip, uığın şanşısuğa qandastarın şaqırdı. Tarihşı, azamat retinde Näkeñ öz tañdauın jasadı. Birlesip jwmıs jasauğa şaqırğan japon äriptesterine rahmetin aytıp 1993 jılı säuirde tarihi otanı Qazaqstanğa at basın bwrdı. Künde qwnsızdanğan aqşa, mausımda berilmeytin eñbekaqı, qañırağan düken, bükil qazaq ziyalısınıñ uayımı bolğan päter Näkeñdi qajıtqan joq. Eñbeginiñ öteui eliniñ amandığı, täuelsiz wrpaqtıñ jarqın bolaşağı dep bildi. Jataqhanadan jataqhanağa köşip jürip, erkin oy, izgi maqsat qos qanatı bolıp süyikti isin jalğastırdı. 1995 jılı 21 säuirde akademik Manaş Qozıbaevtıñ jetekşiligimen Wlttıq Ğılım Akademiyasınıñ Ş.Uälihanov atındağı Tarih jäne Etnologiya institutı janındağı ğılımi keñeste «Qazaq-Qıtay qarım-qatınastarınıñ damu tarihı /HVİİ-HH ğasırlar aralığında/» attı taqırıpta tarih ğılımdarınıñ kandidatı ğılımi därejesin qorğadı. 2001 jılı 28 jeltoqsanda äl-Farabi atındağı QazWU janındağı keñeste «Qıtaydağı qazaqtardıñ qoğamdıq tarihı(1860-1920)» attı taqırıppen tarih ğılımdarınıñ doktorı ğılımi därejesin qorğadı. Bwl dissertaciya sol jılğı Respublika boyınşa eñ üzdik ğılımi doktorlıq dissertaciya bolıp bağalandı. Bwl kezde Näkeñniñ zertteu ayası barınşa keñeydi. Ol eski qıtay tilindegi jazba derekterge negizdelip otırıp qazaq memlekettiginiñ qaynar közi bolıp sanalatın üysin-qañlı memleketteriniñ tarihın zerttedi. Äri konsepciyanı ğılımi twrğıdan däleldep şıqtı. Altın Orda men Monğol YUan' Imperiyası, Temir äuleti men Min Patşalığı arasındağı qarım-qatınastardı zerttep, saralay kele qazaq memleketiniñ Saq, Ğwn, Üysin, Qañlılardan bastalıp Türik Qağanattarı, Joşı Wlısı, Altın Orda, Aq Ordamen jalğasqan, birtindep twtastanıp, qalıptasu tarihın däyektep şıqtı.

Näkeñ Otanğa oralğan soñ ğılımi zertteumen birge wstazdıqpen aynalıstı. 1993-1997 jıldarı Abılay han atındağı Qazaq Halıqaralıq qarım-qatınastar jäne älem tilderi universitetinde qazaq tobına japon tilinen kurs aşıp däris oqıdı. 2000 jılı äl-Farabi atındağı QazWU tarih fakul'tetiniñ dekanı professor Mämbet Qoygeldiniñ şaqırtuımen docent, professor, kafedra meñgeruşisi bolıp qızmet atqardı. 2007 jılı qırküyekten beri äl-Farabi atındağı QazWU halıqaralıq qatınastar fakul'tetine auısıp, qazirge deyin sonda professor bolıp jwmıs isteydi. 2012 jıldan beri universitet janınan qwrılğan «Qazirgi zaman qıtay zertteu ortalığınıñ» direktorı mindetin atqaradı.

Eline alam dep emes, berem dep kelgen ğalımnıñ Jaña Ğasırdıñ alğaşqı on jıldığında keñ tınısı aşıldı. Ol 6 Respublikalıq Ğılımi Zertteu jobasına qatınasıp, wjımdıq ğılımi monografiyalar jazdı. Qazirge deyin 270-ten astam ğılımi jäne teoriyalıq, tanımdıq eñbekterdiñ, 13 ğılımi monografiyalar men oqu qwraldarınıñ avtorı. Tört ğılım kandidatın, 2 ğılım doktorı (PhD), 60-tan astam magistr tärbielep qatarğa qostı. Täuelsiz eldiñ ğalımı retinde Näkeñ 2007 jılı Pekinde ötken düniejüzi tarihşılar associaciyasınıñ kongresine qatınastı. Germaniyada, Şveycariyada, Türkiyada, Oñtüstik Koreyada ötkizilgen ğılımi konferenciyalarda bayandama jasadı. Äsirese Pekindegi kongreste Reseydiñ äygili qıtaytanuşısı 90-ğa kelgen abız aqsaqal, akademik V.Tihvenskiyden bata aldı. Mwnıñ özi Näkeñniñ qıtaytanuşılar arasındağı salmağın saraptap twr.

Wlı wstaz Ahmet Baytwrsınwlı aytqanday «Erim deytin el bolmasa, Elim deytin er qaydan bolsın». Täuelsiz eli Näkeñdi bağalap keledi. 2008-2009 oqu jılında QazWU üzdik oqıtuşısı bolıp bağalansa, 2009 jılı QR «Joğarğı oqu orındarınıñ üzdik oqıtuşısı grantınıñ» iegeri boldı. Onıñ esimi Respublikalıq Enciklopediyağa, anıqtamağa, sözdikterge kirdi. QazWU doktorlıq dissertaciya keñestiñ müşesi, keñes törağasınıñ orınbasarı, L.N.Gumilev atındağı Euraziya universitetiniñ tarih ğılımdarı boyınşa doktorlıq keñestiñ müşesi. Respublikalıq Bilim jäne Ğılım ministrliginde tarih ğılımdarı boyınşa saraptau keñesiniñ müşesi lauazımın atqaradı.

Näkeñ öz eliniñ nağız patriotı. Ol ayğay-attanğa, nauqanğa janı qas. Ne jazsa da, ne istese de Otanınıñ strategiyalıq müddesin birinşi orınğa qoyadı. Öziniñ irgeli zertteuler negizinde qazaq-qıtay qarım-qatınastarınıñ tüyimşikterin ayşıqtap berdi. 1991 jılı Qıtayda jürip jazğan maqalasında Abılay hannıñ Cin' ordasına oyrat-totıñ jazuımen hat jazğanın zerttey kele, sol kezde Qazaq ordasında qwjat jazu mädenietiniñ qalıptasqanın däleldese, Otanğa oralğan soñ, Abılaytanu ğılımınıñ qalıptasuı men damuına aytarlıqtay üles qostı. Äsirese Ejen hannıñ orda qwjattarı men kündelikterine süyene otırıp, Qazaq handığınıñ Cin' imperiyasına vassal bolmağandığın, yağni keybir elder siyaqtı salıq tölep, äskeri borış öteuine mäjbür bolmağandığın, işki-sırtqı qarım-qatınasta derbes sayasat wstanğanın däleldep berdi. Sonday-aq Qıtaydıñ qazaq eli turalı konsepciyasınıñ tarihi özgeristeri, batıs bölikti igeru strategiyası turalı qwndı pikirler ayttı.

Adal eñbek, qaysar minezimen, qwday bergen darının el igiligine arnağan, babalar amanatın arqalap kelip şäkirtteriniñ wlağattı wstazına aynalıp, äriptesteriniñ qwrmetine bölengen eliniñ ardaqtısı Näbijan Mwhamethanwlı alpıstıñ asqarına keñ tınıstap, erkin adımdap şıqtı. Tarihqa esesi ketken elimizdiñ eñsesi osınday jankeşti ğalımdardıñ eñbegimen köterilmek. Tarihqa Näbijan salğan sürleu künderdiñ küninde dañğılğa aynalıp igiligin el-jwrtı köredi dep senemiz.

Omaräli Ädilbek

Abai.kz

5 pikir