Beysenbi, 17 Tamız 2017
Anıq-qanığı 3763 19 pikir 9 Tamız, 2017 sağat 11:11

Aymanğa jauap

 

Ayman Sağidullanıñ «Oquşılar qazaq tiliniñ ornına geografiya pänin oqi ma, Sağadiev mırza!» degen sın-eskertpesine jauap

Qwrmetti Ayman Sağidulla! Siz siyaqtı men de o basta «Jalpı bilim beretin mektepke arnalğan «Qazaq tili» jañartılğan bilim mazmwnındağı oqu bağdarlamasına» qarsı şıqqandardıñ biri edim. Men de bwrınğısınşa qazaq tilin qazaq mektepterinde  ğılım retinde oqıtılmaytındığına tüsine almay, dal bolğanmın.   «Mätin retinde ğana berilse tüsiner edim» dep,  siz aytıp otırğan oydı osınıñ aldındağı «Qazaq tili» oqulıqtarında   mätindi tärbie äri tanım qwralı retinde paydalanıp, mätinmen jwmıs isteudiñ ädis-täsilderin engizgen alğaşqı avtorlardıñ  biri retinde men de «Qazaq tili» oqulığınıñ bwrınğısınşa qala bergenin qaladım.  Dausım jetken jerge deyin öz pikirimdi aytıp ta kördim. Endi oyım basqaşa.

Jañartılğan bilim mazmwnındağı oqu bağdarlamasımen oqulıq jazu üstinde jete tanıstım,  qayta-qayta oqıdım, maqsatı men mindetin tüsindim. «Qazaq tili» bağdarlamasınıñ mazmwnı endi  grammatikanı taza ğılım retinde oqıtuğa arnalmaydı,   grammatikanı tabiğat pen qorşağan ortanı tanuda, kündelikti twrmıs-tirşilikte bala betpe-bet kezdesip qalatın tabiği qwbılıstardıñ sırın aşuda, zattar men qwbılıstardıñ jay-japsarı turalı basqalarmen oy bölisude, pikir almasuda qwral retinde paydalanıp, grammatikalıq zañdılıqtar men formalardı dwrıs qoldana biluge üyretetinin tüsindim.

Ras, balanıñ tildik dağdıların damıtıp, sauattı söyleuge, oyın bükpesiz, emin- erkin jetkizuge, ädebi normalardı saqtap aytu men jazuğa töseldiru oñay şarua emes, qiınnıñ-qiını. Köpşiliktiñ aldında efirge şığıp twrıp, ne aytsam eken, qalay aytsam eken dep qinalğandardı ülkenderdiñ arasınan da kezdestirip jürmiz ğoy. Onı bılay qoyğanda, adamdardıñ arasındağı reniş, tipti janjal da tauıp aytpaudan, dwrıs söylemeuden, kommunikativtik dağdılardı meñgermegendikten, özara tüsinistiktiñ orın almauınan bolıp jatadı.  Osınday jayttarğa tereñdep baratın bolsaq, tildiñ tanımdıq äri kommunikativtik qızmetin jete meñgertu bilim beru isiniñ abzal borışı bolıp tabıladı.

Qwrmetti Ayman Sağidulla! Siz ben biz bwdan bılay bilim mazmwnı jañartılğan «Qazaq tili» oqulığı arqılı balanıñ qorşağan ortanı, adam men tabiğattıñ birligin, ömirde jii wşırasatın, özimiz sonıñ bel ortasında jüretin mäseleler men qwbılıstardı tüsinip, özara äñgime etuge, olardıñ qasietteri turalı oy bölisuge, pikir almasuğa üyretetin bolamız. Bwl integraciyalanğan bilim mazmwnı arqılı ğana jüzege asadı. Esiñizde bolar, pänaralıq baylanıs, bilim mazmwnın integraciyalau degen mäselelerdi bwrın da jüzege asıruğa tırıstıq. Biraq sabaqqa berilgen uaqıttıñ köbi ereje jattatıp, grammatikalıq twlğa-birlikterdi taldauğa ketetin de, dialog qwrauğa, äñgimelesuge, pikiralmasuğa, qwbılıstardıñ sırın aşatın sıni oylauğa uaqıt jetpeytin.

Qazir oquşınıñ öz payımdauı, öz oyınıñ dwrıstığın qorğap şığuı, kez kelgen qwbılıs jayında bilimin körsete aluı mañızdı. Aua rayınıñ adam ömirine, klimattıñ tirşilik ieleriniñ tınıs-tirşiligine tigizer äserin sağat sayın ğana emes, minut sayın sezinemiz. Twrğılıqtı jerdiñ tabiğatı, şaruağa paydası men ziyanı, tabiğat tuğızğan tığırıqtan şığatın mäselelerdi bala kezinen şeşudi meñgergen bala ömirge beyimdeldi degen söz. Onı özi ğana sezip qoymaydı, basqalarmen de bölisedi, aqıldasadı, birigip şeşedi. Mine, osı jerde qazaq tilinde erkin söylep üyrengen, swraqtı dwrıs qoya biletin, pikirlesin äñgimege tarta alatın qabilet bilim mazmwnı jañartılğan «Qazaq tili» oqulığı arqılı jüzege asadı. Siz ben biz sonıñ kuäsi bolamız.

Al Siz hatıñızdı Qazaqstan Respublikasınıñ Bilim jäne ğılım ministrligi «Oqulıq» ortalığınıñ saytına jalpı jwrtşılıq talqılauına qoyılğan «Qazaq tili» oqulığınıñ joba nwsqası negizinde jazğan ekensiz. Oqulıqtağı «Aua rayı jäne klimattıq özgerister» degen 1-bölimniñ taqırıbı – «Negizgi bilim beru deñgeyiniñ 5–9-sınıptarına arnalğan «Qazaq tili» päninen jañartılğan mazmwndağı tiptik bağdarlamasında» ministrlik bekitken taqırıp. Oqulıq jazuda avtorlar odan alşaq kete almaydı. Alayda saytqa qoyılğan bwl oqulıq soñğı nwsqa emes edi, bwl nwsqa bwdan soñ da ministrliktiñ üş komissiyasınan, baspa men saraptama ortalığınıñ saraptamasınan ötip, oqulıqta berilgen mätinder men tapsırmalar, Siz atap ötken swraqtar qazaq tili grammatikasına say qayta öñdeldi. Sol öñdeu barısında Siz atap otırğan «Aua rayı, klimat, atmosfera», «Klimat jäne klimattıq aymaqtar» degen sabaq taqırıptarı «Qazaq halqınıñ aua rayın boljauı», «Klimat pen tabiğat» dep özgertilip, jalpı taralımğa jiberildi. Al «Klimattıq özgerister» bağdarlama taqırıbında atap körsetilgendikten, «Qazaqstanda qanday klimattıq aymaqtar bar?»degen swraqtı beruge tiispiz. Sebebi, klimattıq aymaqtardı bilmey twrıp, klimattıq özgerister turalı söz qozğau mümkin emes qoy. Negizinen, oqulıq jazuda bağdarlamada belgilengen taqırıptardı qatañ basşılıqqa alu kerek ekenin biletin bolarsız.

Ärine, bağdarlamanıñ jetildiriletin twstarı äli de bar, ol –keleşektiñ isi.

 Gülbanu Qosımova, filologiya ğılımdarınıñ doktorı, professor, 17 jıl boyı Sizben jäne oquşılarıñızben birge bolğan avtor

Abai.kz 

19 pikir
Байқағыш 2017-08-14 20:23:52
Темірбек дұрыс айтасың,кәзіргі балалар сөз сөйлеу,сөз саптау білмейді,Оған кінәлі қазақ тілі мұғалімі.Қазақ тілі мұғалімінің артынан тілге қызыққан бала аз,Тұқымнан берілген бірен саран бала болмаса..Қазақ тілі,әдебиеті мен тарих пәні кеңінен оқытылуы керек.
Губа 2017-08-14 18:40:50
Грамматика грамматиканы оқыту керек... Қазіргі бала-заманауи дамыған.Ауызша сөйлеу дағдысы қалыптасқан бала..
М. Темірбек 2017-08-14 08:44:55
ҚАЗІР ОҚУШЫЛАР ДҰРЫС СӨЙЛЕУДІ, СӨЗ САПТАУДЫ БІЛМЕЙДІ. АСПАННАН БҰРЫН АУЫЗЕКІ СӨЙЛЕП ҮЙРЕНІП АЛСЫН. АТМОСФЕРА ЕШҚАЙДА ҚАШПАЙДЫ
М. Темірбек 2017-08-14 08:23:47
Қазақ тілінің авторы тақырыптан алшақ кете алмаса айдаладағы атмосфераны қумай сол 7 сыныптың географиясынан неге алмаған сұрақты? Міне пәнаралық байланыс.
тәптіштеп отыруға уақытым жоқ 2017-08-11 11:10:59
: http://okulyk-edu.kz/ocenka-kz ке кіріп көрдім, Қазақша ертегілердің өзі орысшадан аударып келгендей болып тұр, бір жерінде сөйлем басында "түсінікті" деп қояды... ха ха ха... жеке апторлар шығарған оқулыққа пікір шығындап қажеті жоқ, ар жағында нәпсі, құлқын шыркіндер жылтыңдап тұрады емеспе! оқулықты жеке апторлар емес ұжым шығарғаны жөн, қоғамнан көптеген адамдар қатысуы керек.
ДАНА ҚАЗАҚ 2017-08-10 05:09:33
Они должны были создать эту технологию буквально из ничего. Но и здесь мы видим, что использованные в этих ракетах двигатели совершенно точно поступили из России".........dw.com/ru/ракетостроитель-северная-корея-пугает-всех-советскими-ракетами/a-40027835
ДАНА ҚАЗАҚ 2017-08-09 22:58:21
Подкомиссия, которая ведет новое расследование авиакатастрофы самолета президента Польши Леха Качиньского в небе над Смоленском в 2010 году, пришла к выводу, что разрушение крыла президентского борта имеют признаки взрыва...........http://www.polradio.pl/5/38/Artykul/320128
3 2017-08-09 22:04:50
Әжесі айтқан "бүткіл оқулықтағы тест сұрақтар ұлы жүз туралы" дегеннен шығады. ұлы жүз шамасы өз "тарихын" жазып, сарқып болған сияқты, яғни аржағында жазатын ештеңе жоқ деген сөз. өйткені ұлы орыстық шовнизмге қарсы осы "ұлы жүздік" тарихты 70 жыл пайдаланып келгеніміз жасырын емес. оның ішінде "үйсін", "қаңылы" қағанаты дегендерді осы жүз оқымыстылары айналымға шығарды. шындап келген де үйсінің -ұйғыр, қаңылың - кангюй (согды) болып шығатынын олар ойлаған да жоқ. қазақтың шын тарихымен айналысу орнына енді "тәуелсіздік" тарихын оқуымыз керек болып тұр емес пе. бұл жерде қазақты талай өткелектен өткізген ұлы жүзге тек рахмет айтар едік.
аң-таң 2017-08-09 19:02:05
Климаттың қазақ әдебиетіне не қатысы бар.?Оны география пәніне енгізсе болмай ма.? Сол атмосфераны климатты окулық бағдарламасына кіргізген автор мүмкін географияға бағдарлаған шығар, бір орыс тілді бейбақ адастырып қазақ тіліне енгізе салған шығар,соны Гулбану түзесе болар еді,
Қоқымбай 2017-08-09 18:25:53
Мен автордың орнында болсам мұндай Мәржәпияларға алтын сөзімді қор қылмаушы едім.Кез келген адам оқулықты сынардың алдында бағдарламаны жақсылап қарап шығуы керек.Автордың сөзінен ұққаным қазақ тіліне арналған оқулықтың бағдарламасында атмасфера климат деген тақырыптар болса оны қалай аттап кетеді.
әжесі 2017-08-09 17:38:48
Гүлбану өзіңнен статусы төмен екен деп Айманға тиісе кетуің жөн болмады. Айман дегенменен сұрақты дұрыс қойды.Ал қай ата- ана болса да ұрпағына жаны ашиды,.әсіресе тарих мамандары,дұрыс айтсақ доқтырлары бүткіл тарих оқуларын мейлінше әбден құртты. Қиялдағы ата бабасын тықпалап,тарихта аты аталмаған батыр кейіпкерлер пайда болды.Мамбет деген тарихшыны ғалымдар қанша сынаса да суға батпайтын екен.Бүткіл оқулықтар,тестідегі сұрақтар ұлы жүздер туралы.Бұл ұятсыздық,мемлекет тарихына қастандық..
Бізден түсінік 2017-08-09 16:53:58
Республика білім ошақтарында оқылатын оқулықтар ішінде бірінші жоғарғы мәртебе ұлт әдебиеті мен тіліне, тарихына берілуі керек. Бұлай тәжірбие, ойыншыққа айналдыруға болмайды. Ұрпақ тәрбиесіне дұрыс, оң көзбен, шын пейіл, адал ниетпен қараңыздар, Гүлбану ханым .
Қанат Атырау 2017-08-09 16:31:51
Бұлар басы орнына аяғын, ауызы орнына мұрнын көрсетеді. Біз қазақ әдебиетін, ана тілін айтып отырмыз. Ана тіліміз бен әдебиетіміздің өз мәртебесі бар емес пе ! Бұлар атмосфера, климат, аймақ дейді. Мына біреуді жаңадан қыстыра қойған. Осындайдан сақ болыңыздар.
Адам 2017-08-09 16:16:06
Гүлбану ханым! Сіз Айманның сұрағын қайта оқып көрсеңіз қайтеді? Түсінбеген жеріңіз болса сұрауыңызға болады, ұялмаңыз.
Гүлбану Қосымова ханымға ата-ана 2017-08-09 15:03:20
Бәрібір қанша мақтанғаныңызбен мектеп оқулықтарының көпшілігі жарамсыз. Немереммен бірге оқып отырып, оқулықтарды жазған ұятсыз авторларға талай рет қарғыс айтқанмын. Оқулықты, әсіресе "Қазақ тілі" мен әдебиеті, тарихына қатысты оқулықтарды ескі заманның тілін көксеушілерге жаздырмау керек. Оқулық тілі қарапайым, ұғынықты болуы керек. Бір білгіштер үшінші-төртінші кластың оқулығына Қабдеш Жұмаділов дегеннің "Тай" деген әңгімесін түгел қосып / он бір бет/ балаға оқып, түсіндіріп бер деп тапсырма береді. Ол әңгіменің тілі қытай қазақтарының бұл жақта қолданыста жоқ сөздерінен құралған. Ол оқулыққа сіздің қатысыңыз жоқ шығар, кешіріңіз. Сонда да айтуға мәжбүрміз. Нені оқытып, нені оқулыққа енгізуді білмейтін авторларды алдымен сол бастауыш класта өздерін қайта оқытып, баланың жас, тіл ерекшеліктерін ескеретін тәсілді меңгергеннен кейін ғана оқулық жаздыруға сұрыптау керек. Тарих оқулықтарының тілі де солай кедір бұдыр.
1 2017-08-09 14:14:14
Автор да, оны табан астында қолдай кеткен Қанат деген жандайшап та министрдің тапсырмасын орындаушылар.
қанат атырау 2017-08-09 14:08:09
ештеңе түсінікті емес !
Қанат 2017-08-09 11:46:54
Өте жақсы толық жауап беріліпті.Соқырға таяқ ұстатқандай екен.Бағдарлама ол бөлек жеке талқылайтын мәселе ғой.
Ерсін 2017-08-09 11:36:06
Гүлбәну сонда оқушылар география сабағында астраномияны оқи ма? Химия сабағында математика, қазақ әдебиеті сабағында орыс тілін оқитын болғаны ғой. Қазіргі білім саласы балалардың басын ашыту. Немерелерім үшін қам жеймін. Кеңес одағы кезіндегі білім жүйесі дұрыс еді. Ал кеңес халқының кедей тұруы коммунистердің құрған қоғамдық жүйесі кінәлі болды.

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 2885
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 7458
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 23408