Düysenbi, 18 Jeltoqsan 2017
Ädebiet 1645 1 pikir 29 Tamız, 2017 sağat 10:53

Aqılbek Şayahmet. Imandı jırlar

Jolauşımız işinde bir kemeniñ,

Sauap bolar köptiñ qamın jegenin.

Biraq, meniñ miıma eş qonbaydı

«Bar künäni keşiredi!» – degeniñ.

 

Sadaqanı köp bergender künäni

Şayadı dep aytuşı da kinäli.

Key dümşeniñ jasağanı közboyau,

Aytqan sözi ötirik bolıp şığadı.

 

Kedey aytıp tauısadı qay mwñın,

Qwrban şalsa, tügel jwmsar aylığın.

Tanıstarın jinap alıp, as berip,

Baypatşalar körsetedi baylığın.

 

Toyındırsañ – köziñdi sal aştarğa,

Qayırım qıl hali müşkil dostarğa.

As berseñ de, «köp berdim» – dep söz qılma,

Künäli dep aytıp jatsa, jasqanba.

 

Üstiñdegi körpeñ jetse basqa äreñ,

Keler künnen ümitiñdi tos der em.

Juılmaydı künä degen aspenen,

Quılmaydı kiim jäne aqşamen.

 

*     *     *

Teris körgen isterin qate dese,

Jaqsılıqqa tek qana jetelese,

Bağıt berse şındıq pen tura jolğa,

Kökiregin  birjola bitemese,

Aqıl menen köñildiñ nwrı bolğan,

Raqat qoy Allanıñ  qwlı bolğan.

 

Bir atadan taratıp adamzattı,

Jaratpa dep üyretse jaman zattı,

Attatpasa adamdı ala jipten,

Jasatpasa adalğa aram zattı.

Aqıl menen köñildiñ nwrı bolğan,

Raqat qoy Allanıñ  qwlı bolğan.

 

Jağınadı köp adam patşağa da,

Bağınadı mülik pen aqşağa da,

Nağız pende Allağa bas iedi,

Mağınanı  imannan tapsa ğana.

Aqıl menen köñildiñ nwrı bolğan,

Raqat qoy Allanıñ  qwlı bolğan.

 

*     *     *

Eki köz ben eki qoldıñ arasın

Ölşey bilseñ – taba alasıñ jarasım.

 

Eki jaq pen eki ayaqtıñ arasın

Wstay bilseñ – abıroylı  bolasıñ.

 

Eki erin men otız tistiñ arasın

Jwmsay bilseñ – halıq berer bağasın.

 

Eki qoldıñ qosıp körseñ arasın,

«Äumin!» – degin.

Jaqsı bata alasıñ.

 

*     *     *

 

Añ men qwstı adamdarğa azıq qıp,

Taudı jerge qağıp qoyğan qazıq qıp,

Qwdirettiñ qayran qılğan qauımdı

Qasietin nege bizder az wqtıq?!

 

Maldıñ jünin, añ terisin kiim qıp,

Sütin işip, etin jedik, süyindik.

Nege sonşa qızığamız endeşe

Boqtışaqqa nebäri bir tiındıq.

 

Joğaltpağan eşqaşan da senimin,

Payğambardıñ  zerttep körşi ömirin.

Jaylamağan täkäpparlıq  köñilin,

Tañdamağan  jwmıstıñ  da jeñilin.

 

Alla bireu, payğambar şın, ol ras,

Senbegen jwrt jalğanda da jarımas.

Qwday bar dep şın köñilden zar qılsañ,

Tonıñ tozıp, mingen atıñ arımas.

 

 

*     *     *

 

Bajaylap, jiti qara jan-jağıña,

Kir emes, siya jwqsın barmağıña.

Qwlaq sal Ibıray, Ahmet sözderine:

«Allalap!» al kitaptı qoldarıña.

 

Kitaptıñ betin aşsañ «Bisimilla!» – dep,

Jol bolıp, miıñ tolıp, isiñ öñbek.

Ötetin dariyadan qwstay wşıp,

Közi aşıq bilimdi adam bärin jeñbek.

 

 

*    *    *

 

Ülkenderdiñ  keybiri  dal qıp köpti,

Dästürimdi «küni ötken qaldıq» – depti.

Jas kezinde ülkensip jüretinder

Jası kelmey qartayıp aljıp ketti.

 

Şaldıñ köbi sözinde pätua joq,

Şığa kepti qwdayşıl, taqua bop.

Sahna bar – oylaytın adamı joq,

Adamı bar – oynaytın sahna joq.

 

Moldanı da maqtasa ısılğan dep,

Momınmın dep aytuğa qısılğan köp.

Mwsılman bar – kiretin meşiti joq,

Meşiti bar – kiretin mwsılman joq.

 

Qıñır şaldan ne payda jata berer,

Bwl sözimdi şauqandar qata körer.

Etti jeytin auızdar köbeyse de,

Az qalıptı aqsaqal bata berer.

 

 

*     *     *

 

Qoy – jännattıñ malı ekeni belgili,

Jılqı – elşiniñ pırağı, Häm düldüli.

Siır sütin qanıp işken payğambar

Tüye minip jürgendigi belgili.

 

Tıñdağandar uäjime qosılar,

Dos köbeyter süyip jeytin ası bar.

Süt pen ayran, qımız, şwbat, irimşik –

Mwsılmannıñ adal ası osılar.

 

*    *    *

 

Berilgende küdik penen kümänğa,

Qayta-qayta ünilemin Qwranğa.

Udan,

sudan,

qudan saqta,

o,Alla,

Sözden,

közden,

bezden saqta,

o, Alla!

 

Ordan,

tordan,

sordan saqta,

o,Alla,

Ottan,

oqtan,

sottan saqta,

o, Alla!

Tañğa qaray perişte kep oyattı:

«Saqtanıp jür, – dedi ol, – jolğa şığarda».

*     *     *

 

«Qwlağına şalınsın, – dep, – Allanıñ»,–

Keyde sözin söyleymiz biz jalğannıñ.

Perişteniñ qwlağına estilse,

Aldağı istiñ Alla biler qalğanın.

 

«Közi tüzu bolsın deymiz Allanıñ!»

Bwl sözdiñ de sezinbeymiz salmağın.

Tüzu iske Alla tura qaraydı,

Tüsindirip jatpasaq ta ar jağın.

 

Eski ayğa da esirke dep jatamız,

Jaña ayğa da jarılqa dep jatamız.

Esirkeytin, jarılqaytın bir Alla,

Bügingi kün tüzetetin qatamız.

 

Anıq-qanıq aytılğan jay Qwranda:

Adassañ da qarañğıda, twmanda,

Tazalaytın,

Ösiretin bir Alla!

Jazalaytın,

Keşiretin bir Alla!

 

 

*     *     *

 

Mekke menen  Mädinağa jol salğan,

Sahabalar, muhadjirlar, añsarlar.

Şeyit bolıp din  islam jolında,

Alla bir dep  jaHanğa olar jar salğan.

 

Jatqa bilip, däriptegen Qwrandı,

İs jasağan mwsılmanğa wnamdı.

Äbubäkir, Omar, Ospan jäne Äli

Haq jolında bolğan qwldar şıdamdı.

 

Miıñdağı qırtısıñdı jaza alar,

Haziretter, imamdar men qojalar

Ayattar men sürelerge süyenip,

Nasihatpen iştiñ dertin tazalar.

 

Qwl Qojahmet ötken ömir sınağın,

Tapqan aqır minäjattan mwradın.

Alla  degen az bolmağan aqındar,

Al, äleumet, solarğa bir dwğa qıl!

 

*     *     *

 

Adam bolsañ parasattı, bayıptı,

Alla jolı adaldarğa layıqtı.

Arğı betke ötkel tappay qinalsa,

Jaratuşı jiberedi qayıqtı.

 

Alğa bastap qanağatşıl qauımın,

Wsınğanda köligi men sauının,

Qara jerdiñ ketse beti jarılıp,

Ämirimen jiberedi  jauının.

 

Adal dos pa, ğaşıq jar ma añsağan,

Jarıq şam ba köşelerde samsağan.

Tüyir dän be, tilim nan ba, susın ba,

Bärin, bärin jiberedi ol sağan.

 

Jaratqanda on segiz mıñ ğalamdı,

Barlığınan artıq qılğan adamdı.

Moyınıñdı kezek bwrıp, sälem qıl,

Şaytan bilep ketpeui üşin sanañdı.

 

*     *     *

 

Ata-babam jaralğannan mwsılman,

Baqıt qwsın qoldarınan wşırğan.

Dwğa jasap, bet sipaymın älbette,

Ötken kezde mazarlardıñ twsınan.

 

Amal joqtan ötken künge kinä arttıq,

Tausılmaytın  uädeni  wzarttıq.

Kim biledi, qaşan, qayda, qay jerde

Sol senimdi qalay, qaytip joğalttıq?!

 

Adamzattıñ atası dep maymıldı,

Bosqa ötkizgen Alla bergen ay, kündi,

Aq-qaranı ajırata almağan

Äli künge äspetteymiz Darvindi.

 

Qwday joq dep tärik qılğan senimdi,

Qwdaysızğa qarıq qılğan elimdi,

Qolın sozğan eskertkişin pwt qılıp,

Äli künge däripteymiz Lenindi.

 

Albastı men İbiliske qwrmetti

Körsetkender eldi de äbden indetti.

Minin aytpay, qalay ğana jüremiz

Qırın qarap, qap-qara qıp bir betti.

 

Qwdaysızdar jaylap alğan jer-kökti,

Qaşan bolsın elge teñdik bermepti.

Qalay juıp tazartamın, bilmeymin,

Wn jaqsa da ağarmaytın sol betti.

 

*     *     *

 Beldi budıñ, maqsat qudıñ, köksediñ,

Jidıñ-terdiñ, küydiñ, tüydiñ, ekşediñ,

Jetpey qalğan oyıñ emes tek seniñ!

 

Qwrmet kördiñ, bastı mwjıp, jambas jep,

Bata da aldıñ eş jamandıq bolmas dep.

Ötken künniñ ornı tolıq tolmas tek.

 

Twnıq sudan, käusar, zämzäm, şärbattan,

Keziñ bolğan şöliñ qanıp, däm tatqan.

Tirligiñe bolmas, biraq, ol maqtan.

 

Oylap qara, qanday ediñ sen keşe,

Tünde wyqıñ, kündiz külkiñ kelmese,

Jüregiñde auır mwñ bar endeşe.

 

Bwl fänide basılsa da jeligiñ,

Qanşa qızıq bolsa-dağı ömiriñ,

Keleşekke jeteleydi senimiñ.

 

*     *     *

 

Aytar sırı mälim bolğan hatınan,

Adamdar bar at ürketin atınan,

Jamandar bar jalmauızday jabısıp,

Ayırılmaytın wsaq-tüyek zatınan.

 

Es kirmese estiyar bop jürgenşe,

Seskenbese mülde tamwq otınan,

Ötirikke äbden eti üyrense,

Öte alar ma qiyamettiñ sotınan?!

 

*     *     *

 

Wyqı qaştı, bastı kelip albastı,

Küdik-kümän jağama kep jarmastı.

Bwl jalğanda köp kerek pe adamğa,

Saqtau üşin, aqtau üşin bir bastı.

 

Jastıq däuren qwyrığınday tülkiniñ

Bir-aq sätte köterilgen kirpigiñ,

Köz aldıñnan jay otınday jalt etip,

Joq bolmay ma talınday bop şırpınıñ.

 

Ötken ömir qızıp jatqan qırmanday,

Qızıq bitpey mäñgi-baqi twrğanday.

Bağalap ta ülgermeysiñ sen onı,

Qas-qağım sät köziñdi aşıp-jwmğanday.

 

*     *     *

 

Osı nege qwmarmız biz egeske,

Bas qoy deymiz saqtau üşin el este.

Alma-kezek almaspasa tirşilik,

Şığa alatın adam bar ma beleske.

Aydıñ soñı aydıñ bası emes pe,

Aydıñ bası aydıñ soñı emes pe?!

 

Jaqsı-jaman, adal-aram arbasar,

Dosıñ köp pe jan sırıñdı däl basar.

Joldıñ wşı şort qiılmas, sau bolsañ,

Joldıñ bası jol şetine jalğasar.

Tığırıqqa tireldim dep twrğanda,

Jol şeginen  sonı  soqpaq alğa asar.

 

Adamnıñ da bası menen ayağı

Bir denege qızmet qılsa jaradı.

Olay bolsa, bas bolğandı bos maqtap,

Köñiliñdi köterme qwr joğarı.

Bas şalqayıp, ayaq jatsa eñkeyip,

Qatar jürer obalı men sauabı.

 

 

*     *     *

 

Qwdıq qazıp, üy salıp, dän ekken de,

Keudesinde jandarı bölek pende.

Aldan tosıp twratın jaqsılığı

Dayar bola bermeydi dämetkenge.

 

Bitse mwrın sorayıp köz qasına,

Mwrnı barda siñbirgen az ba, sirä?!

Bolmay qoymas deytwğın jamandıq ta

Saqtana alsañ, jolamas öz basıña.

 

Qoldan kelse, basatın qonışınan,

Jalğasatın nemese jeñ wşınan,

«Astım-tastım, baylıqtı şaştım» dese,

Qwtıla almas, bäribir, borışınan.

 

Mal men däulet, baq taysa, qwralmağan,

Jaqsılıq pen keñşilik bir Alladan.

Qwdayğa da keledi kinä artqısı

Tau basına talpınıp şığa almağan.

 

 

*    *    *

 

Kedey jür bağım jansa bay bolam dep,

Baylar jür Qwdayğa da say bolam dep,

Twqım joq, twqım bolsa, kütimi joq,

Jer üşin jağa jırtar baybalam köp.

 

Şaması az bolsa da egin seppek,

Qazaqtı kim aytadı erinşek dep?!

Qaltada  aqşası bar, basqası bar,

Jeriñdi  igermey me kelimsek kep.

 

Qara jer qazına ğoy bağa jetpes,

Jer üşin tökken teriñ tekke ketpes.

Sol jerdi tu-talaqay qılğandarğa

Qanşa ayqay salsañ-dağı, söziñ ötpes.

 

Meniñ de basılmaytın bar-au şölim,

Dalamnıñ wlımın dep sanauşı edim.

Saudager biday satqan tolıp jatır,

Alqaptıñ kim jwladı aram şöbin?!

 

Jayqalğan gülderi de, ormanı da,

Jemis pen jusanı da, qañbağı da,

Jas künnen közge jılı wşıraytın

Jer bizge babamızdan qalğan mwra.

 

Ömirdiñ qwjınağan ileuindey,

Tirliktiñ şeşe almaysıñ kürmeuin key.

Qarağım!

Qara jerdi jamandama,

Qadirin tüsinbeysiñ körge kirmey...

Abai.kz

 

 

1 pikir