Düysenbi, 20 Qaraşa 2017
Äriptestiñ äñgimesi 660 3 pikir 13 Qırküyek, 2017 sağat 11:56

Wlt märtebesi wrpaqqa sın

Qazaqstan jas memleket degen wğım sanamızğa siñisip, saltanat qwrğalı qaşan. Halıqtıñ san jağı da, oğan telingen mädeni-ekonomikalıq jağı da sonıñ ayğağı. Alayda, sol jasımız qalay özi degen saual saralaudı qajetsinetini jäne zañdı. Endigi äñgime tiegi osı.

Qazaq jası: ol — kim? Tau qwlatıp, tas qoparğandar ma? Älde, kommerciyalıq romantikanıñ şalığı tiip, şaqşaday bası şaraday bolıp jürgender me?

Ärirek barmasaq ta, änebir kezdegi Ğani Mwratbaevtıñ twlğası mwnartadı. Men mwndalaydı. Bütin şığıs jastarınıñ şoqtığı biik şoq jwldızına aynalıp ağıp ötti lezde. Köz jazdırıp qoymay, köñil ortayttı. Bastısı — jas Mwratbaevtıñ mwratı häm qazaqtıñ maqsatı äli sol maqsat-mwrat küyinde. Mwnı, bos vakuuımdı köre bilgen Sattar, Baubekter siyaqtı köregen jas janın jaldap jwmıs istemedi me?

Istegende qanday? Ölimniñ özi şoşıp ketip, şalqalay qwlay şıntağımen jerdi süzdi emes pe? Aşuına mingen sosın, aranın aşıp, «alda qwday-ay», — dep, añıradı qazaq sonda. Jastıqtıñ wlı ülgisi jañğırıp qaldı sanada. Mwnı mäñgilik mañayına säulesin seuip, nwrlandırıp jiberetin prometey otı dersiñ. Mine, qazaq jası kim degende, osı tirkesti-aq alğa tartsaq jetip jatır.

Bwl bizdiñ zerdeli közben keşege üñilgenimiz. Qazir hal neşik?! Ötkende televizordan auıl mektebiniñ egde tartqan bir mwğalimi söylep jatır. Aytqandarı belgili närse:

— «Jağday naşar. Qıstan qalay şığarımız belgisiz. Mal bası azayıp ketti. Janğa batatını mektepke balalar qıs tüsse, tipten barudan qalatın türi bar. Kiim joq. Onı alatın aqşa qaydan bolsın. Äkimderdiñ bos sözderine äbden toydıq. Bizge qwrğaq uäde emes, naqtı közge körinetin is kerek, — dey kelip kütpegen mına bir jayttı köldeneñinen tarttı. — Biz bayağıda jastarğa renjuşi edik. Araq işesiñder, wrlıq-qarlıq jasaysıñdar dep. Beker eken. Endi onımız orınsız siyaqtı. Aytıñızşı, basqa olar ne isteui tiis? Oñdı jwmıs, aynalısar is joq. Bizdi qoyşı. Olarğa obal-aq».

Bwğan dau şığarıp köriñiz. Atalmış aşı aqiqattan bügingi eskeksiz qayığımızdıñ bet alısın, ağa buınmen jas wrpaqtıñ arasındağı beydaua baylanıstı bayqaymız. Bärinen bwrın ömirlik maqsat-mwratı, bağdarlaması joq josıqsızdıqtı añğaramız.

Bwl ne qılğan wrpaq? O zamanda, bw zaman eş närseniñ ayağı aspannan salbırap tüse qalğan joq. Tarih är närseni öz ornına qoyıp otırğan. «Keñes» attı kazarmada ösken jetim wrpaqtıñ (keşegi küngi «wlı örkeniettiñ» ökilderin aytamız) özderi moyındap, moyığanınday, äygili Ernest Heminguey aqsaqaldıñ sözine süyensek, olar: «Joğalğan wrpaq» («Poteryannoe pokolenie»).

Şındığında, aşı da bolsa, aynıtpay aytılğan. Äytpegende, bizde wrpaq pen wrpaq arasındağı jarasımdı jalğastıq, özara tüsinistik saqtalar edi-au! Bastan keşip, körip köñil şaylıqqan mına qiyamet-qayım şaqtı da tilep almas edik. Avtobus ne ayaldamada ülken kisilerge kişilik keypin saqtap orın berip jatadı ğoy jastar. Alayda, keybir ata-äjelerimiz raqmet aytudıñ ornına otıra ketip, zamannıñ zarın, jastardıñ bwzılğanın jır qıladı kelip. Osı närseniñ bäri bir mindet sekildi. Sonday suıq qalıptı, swğanaq tildilikke üyretken qoğamdı añsaytındarın qaytersiz. Köbinese östip, köpirme tilimizben oraq oramız. Ou, odanda zamannıñ tüzeluine, jastardıñ jöndeluine titimdey tize qossaşı. Endi bwğan bälenşe-tügenşe kinäli demey-aq qoyalıq. Ne desek te adam adamğa bauır degen qoğamdı qoraştanğan ekenbiz, onda adam adamğa «qasqır» degen zamanğa ıñğaylanayıq.

Nwrlan Ämirqwlov degen mırza qazaqtıñ qazirgi ziyalıların üş topqa bölgen. Birinşisi, qazaqşamen orısşanı jaqsı biletin auıldan şıqqandar. Psihologiyası, oylauı bäri qazaqşa. Ättegen-ayı, bolaşağı bwldır, keleşegi kömeski. Ekinşisi, qazaqşa men orısşağa qatar jüyrik bolğanmen — twraqsız. Özgeniñ ikemine köndikkiş. Üşinşisi, bügingi qala jastarı. YAki, jaña bağıttağı, europalıq közqarastağı adamdar deydi.

Bwl jikteude bir şındıq qılañıtadı. Äli jaña zamannıñ zañın igerip, Europa mädenietin meñgergenderimizdiñ äreketi, äser-ıqpalı küşeyip keledi. Alayda, halıq artınan eruge añtarılıs tanıttı. Bwğan belgili därejede dayındıq kerek şığar. Onı uaqıt körseter.

Endi XXI ğasırdıñ bekzattıqtıñ ülgisin kimder arqılı elestetemiz! Jılasañ tağı wramnıñ keri mine — Qazaqstanda bir jarım million qazaq jası öz ana tiline kelgende ögey!

Qazir boyımızdan «mınau meniñ otanım, elim, jerim» degen adami sezim, otanşıldıq pen tektilikti bayqarsız ba? Mına narıqtıñ ırqına könip, ayağınıñ astında taptaldıq. Öz işimizdegi indetimiz özimizben şektele qoysa jaqsı edi. Ökiniştisi, alıs-jaqın şet elderdiñ aldında tayaz sanamız tarazığa tüse bastadı.

Ötken ğasırda Reseydiñ öktemdigine jiırma bes jıl boyı qarsı twrıp, qayrat qılıp, jan alısıp, jan berisip büginge jetken şeşenderdiñ kösemi Johar Dudaev: «Eger, Resey qısım körsetse, Mäskeuge üş jüz seksen mıñ şeşendi avtomatpen qoyamın!» — dep, mälimdegen. Mine, halqına sengendik, wltına degen süyispenşilik!

Tığırıqtan şığar jol qaysı? Mana aytqanday, endi ağa buın men orta buınımız ötken uaqıttağı inerciyasımen öteri haq. Aldımızda twrğan mindet sol — siz bop, biz bop jas wrpaqtı qwtqaru. Qazaqtıñ endigi örisin keñeytpek, ne keri ketirmek jas wrpaqtıñ qolında.

Keşegi socializmniñ sodır ideologiyasınıñ ornında qalğan bos keñistikti nemen toltıramız dep bas qatuda. Ärine, basqa elderdiñ bay täjiribesine süyengen maqwl.

Alayda, biz tım evrocentrizmge boy wrdıq. Ğalamdastıru qwşağın ayqara aşıp, öñmeñdep keledi.

Jwmırına jwq bolmay-aq jwtılıp kete barmaymız ba?

Ğasır basında Swltanmahmwt Torayğırov qazaqtardı japondarmen salıstıra kelip: «Qazaqtar barlıq jağınan, äsirese sırtqı bet pişini jağınan japondarğa öte wqsas. Mwnı japondar da moyındaydı. Biz nege sonday bolmaymız? Bizdiñ olardan nemiz kem?» — dep, armandağan eken ğoy. Ol arman äli mwrtı bwzılmağan arman küyinde tür. Sodan beri bir ğasırğa juıq uaqıt ötipti. XIX ğasırdıñ ekinşi jartısında (1868 jılı Meydzi revolyuciyasınan keyin) jartı ğasırğa jetpeytin mezgilde-aq feodaldıqtıñ temir kisenin bıt-şıt üzip, dereu damu jolına wmtılıp, jedel örkendey bastağan japondardı ülgi etudiñ de qazaqqa bir wqsastığı bar. Sonda deymiz-au, olardı alıp bara jatqan ne artıqşılıq? Şikizatı şekteuli bolsa da, şirenetindey ne istepti deysiz ğoy. Olarda älgi feodaldıq zamannan japondardıñ boytwmarı ispetti siñip qalğan otan degende qwrbandıqqa dayın, jan bar, ruh bar eken. Sonıñ arqasında eñbekqorlıq pen temirdey samuraylıq tärtipke süyengen de bizge süykimdi körinip otır. Büginde wlttıq tabıstıñ üşten birin ruhani qajettilikke oylanbay jwmsap jatır. Mwnımen jastarın tärbieleude aldına jan salması anıq. Bar degen osı dep, üldemen-büldege orap esirtip qoymaydı. Baylıqtı belşeden keşip jürgen örimin qayır swratıp, «qañğırtıp» jiberetin körinedi. Sonda älgi tiınnıñ ne, adamnıñ kim ekenin sezinip, ömir süruge ıñğaylanıp şığadı da, erteñgi Japoniyanıñ qayırşısınan bastap, hanına deyinginiñ jayın oylap, qamın jey aladı. Jwmır jerdi jaulap alğan Japoniya öz jastarınıñ östip jalının janidı eken de, ümitin ükilep qoyadı eken.

Bolatbek Tölepbergen

Abai.kz

3 pikir
Сайран 2017-09-13 16:30:13
Оу- жалған " Рухани ізденуші" - шпион, ваххабист - осы тақырыпты пайдаланып өзіңнің сасық (завуалированный) үгіттеріңді жүргізгің келеме?! Сен сасық ваххабист кімді надан көріп отырсың?! Арабқұл - дребанный!!!!! Бар кет, ізденгіш болсаң сол надан арабтарыңның еліне. Бұл тақырып зиялы білім алып, елі мен жерін, ұлтын алға сүйрейтін қазақтарға арналған. Яғни сендер сияқты адасқандарға емес Ақылды - Жігерлі қазақтарға арналған.Сен рухани ізденгенше IT - технологияны игеруге тырыс. Арабқұл болу мұра емес. Тақырыпты бұрмалама !!!!!!!
Сайран 2017-09-13 16:30:13
Оу- жалған " Рухани ізденуші" - шпион, ваххабист - осы тақырыпты пайдаланып өзіңнің сасық (завуалированный) үгіттеріңді жүргізгің келеме?! Сен сасық ваххабист кімді надан көріп отырсың?! Арабқұл - дребанный!!!!! Бар кет, ізденгіш болсаң сол надан арабтарыңның еліне. Бұл тақырып зиялы білім алып, елі мен жерін, ұлтын алға сүйрейтін қазақтарға арналған. Яғни сендер сияқты адасқандарға емес Ақылды - Жігерлі қазақтарға арналған.Сен рухани ізденгенше IT - технологияны игеруге тырыс. Арабқұл болу мұра емес. Тақырыпты бұрмалама !!!!!!!
Рухани ізденуші 2017-09-13 12:41:27
Тығырықтан шығар жол қайсы? Тура жол тек Ислам дінінде ғана екен! Бәрін зерттей келе осындай қорытындыға келдім. Алланың сөзі де рас, өзі де рас! Құран Кәрім бекерге түспепті! Көп жауапты содан табудамын. Тек араб тілін күшті білетін Ұстаз кездестіре алмай жүрмін. Өйткені мәтіннің кейбір жерлерін дұрыс ұға алмай жатырмын. Қазақстанда сауатты имамдар бар ма екен? пайғамбарымыз туралы кітапты оқып өнегесіне қатты риза болдым. Адаспайтын жолды адамзатқа сыйлағанына мың рақым ет!

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 10108
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 18247
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 31598