Särsenbi, 20 Qırküyek 2017
Dep jatır 651 1 pikir 13 Qırküyek, 2017 sağat 12:02

Jas ziyalı bülikşi emes

Bayağıda şet el ömirinen körip jatatın habarlardan bir jay jadığa qattı toqılıp qalğanına äli tañbız. Bälen elde jastar öz partiyasın qwruğa wmtılıptı, biraq oğan ömirdiñ ötkinşiligin uäj ğıp tosıp, erteñ olardıñ da qartayatının däleldese kerek. Wsınıs tındı ma, arı qaray ne bolğanın kim bilipti. Keñes Odağı kezinde jastarğa köñil bölinip jatatınday körinetin. Komsomol qwrılımı sol jastardıñ müddesin qorğap, jaqsı isterdiñ wyıtqısı bop, ömirşeñ şaralardı üzdiksiz wyımdastıratınday äser beretin. Al, qazir keybir közi qaraqtı kisiler bir şeneunik turalı aytqanda: «Komsomoldıñ qızmetkerin eske saladı» dep, jireniş bildiretinin qaytersiñ.

Bügingi jastar sol komsomoldıñ ne ekenin bile me eken? Jalpı bügingi jastar kim özi? Otızğa kelip te jastıq sezimnen äli arılmağan jeke adamdar turasında äñgime özinşe bölek. «Men jastarğa senemin» dep, kezinde jar salğan qazaq aqınınıñ üni ömir tolqınında joğalıp barıp, qayta jarq etip körindi. Biraq, oğan selt etetin jastar bayqalmaydı. Ötken ğasırdıñ 70-şi jıldarında jastar önerge, poeziyağa qwmar bolatın. Jataqhanalarda Qadır men Twmanbaydıñ öleñ kitaptarı jatatın. Qazir onıñ biri de joq. Adam bolmısında toqırau belgisi köp. Ne istesek eken? «Men jastarğa senemin» dep, jwlqınıp twratınday qazaq öner iesi bwl kökjiekten körinetin türi joq. Auızdı qu şöppen sürtudiñ eski ädetine wyğarsañız — meyliñiz. Qarañğı twyıqqa qamalıp qap, ş'ğatın jol tappay alaqtağan jağday tumasa da bügingi jastar keşegidey emes. Olardıñ basın biriktirip, jaqsı iske wyıtqı bolatın küş tabılmay otır. Osı jöninde bir uaq oy bölisken teris emes.

Bizde «egdeler mäselesi» emes, «jastar mäselesi» bar. Äsirese, täuelsizdik alğannan beri jağımız bir talmay «jastar bwzıldı, jastar üytti-büytti» degendi jii aytamız. Sebebi, tüsinikti, saldarına üñilip köreyikşi.

«Keñes» attı kazarmadan bosağan ağa wrpaq özindik dästür men qoğamdıq normalardı jas buınğa tabıstarda qattı qatelesken sındı. Mümkin bwlayşa jaza basuğa sol qayşılıqtı jüyeniñ de ülesi ülken äser etken şığar. Batıstıñ «äni men säninen» qanşa qaqpaylap wstağanmen tordağı totı qwsıñız temir qwrsaudan qwtılğan sätte-aq, basqaşa sayrap şığa keldi. Naşaqorıñız da, jezökşeñiz de, jwmıssızıñız da t.b. jastar. Köbisi «bwğaudan bosağanmen» ne isterin, qayda bararın bilmey, añırıp twrıp qaldı. Közdi jwmıp, twspaldap tarttı sosın. Qayda barsa da qiın, öte qiın edi. Qalağa barsa oqu oñay emes, jwmıs tabu odan da qiın degendey...

Ğalımdardıñ aytuınşa, sayasattanu iliminde bos keñistik — «vakuum» bolmaytın körinedi. Bwnıñ teoremadan twldır, anıq aksiomağa aynalğan närse ekenine bertingi kezde köz jete tüsti. Ol halıq üşin de, jeke adam üşin de jañalıq emes. Ärine, jañalıq izdegen adam ruhani qwndılıqtar töñiregin mañaylasa kerek. Ğasır basındağı alıptarımız nege anda da, mında da basın soğıp, baltırı sızdadı? Otıra qalıp matematika päninen oqulıq jazdı, sırı aşılmay şañ basqan tarihtı tüzdi, odan qalsa öleñin şığarıp, ädebietke ülesin qosuğa tırıstı. Osınıñ bäri beker erikkendik deysiz be? Älgi üzilip-jwlınıp twrğan bos keñistikti äl-qaderinşe toltıruğa tırısqandıq edi. Söytken wlt ziyalılarınıñ bwl isin köp körgen jüye tügeldey atıp-asıp armanına jetken. Wlt jetim qaldı. Wrandaytın eşkim joq.

Zadı, el men «elita» bir-birimen tonnıñ işki bauınday qabısıp birikpey, wlt bolıp wyu mümkin emes eken. Sol «elitalıq» şoğır şaşırap ketkendikten be, bügingi tualdardıñ iıq tirestiretin jeri. Juan bilektilerdiñ jön bilisip, artındağı eline bağıt beretin osı — orta.

Büginde siırmen kökpar tartıp, qampiğan qaltasın qayda qoyarın bilmey, wrınarğa basqa qara tappağanday ruhani dünieni ermek etip jürgender jeterlik. Kerisinşe, bwl ziyalı qauımnıñ qay-qaysısın bolsın qinap jürgen ar men aqşa mäselesin alğa köldeneñinen tartadı. Qazir osı eki närseniñ de jas ziyalınıñ jauı bolıp alğanı ras. Arıp-aşığan arı bir qıssa, nanın tauıp jeui jäne janına batadı. Ardıñ arıqtap, nandı ölşemmen ğana ölmestikpen talğaju qılğızğan özeusiregen ömirdiñ, äsirese, qalam wstağan qauımdı qomağaylana qarmağalı qaşan. Mwndayda qol wşın berip, qoltıqtan demeytin qayırımdılıqtı beti qatqıldau, bederi bölek mına qoğamımızdan bayqay qoyu neğaybıl. Oğan künnen-künge kürdelenip, keri ketken tirşilik kepil. Äyteuir, «juannıñ jiñişkerip, jiñişkeniñ üzilgen» şağına jete qoyğan joqpız. Soğan şükirşilik etesiñ. Sanağa jankeştilikpen sarı jambastap jayğasqan «layım sodan saqtasın» degen oy wyalap jatır.

Qalay desek te, qazirgi ekonomika älemi men ruhani damu bir-birimen qabıspaytın jäne bir-birin qaytalamaytın närseler. Joğarıdağı jaysız jağdayattardıñ tinin tesip şıqqan dert sonıñ äzirşe sıpayı körinisi.

Jas ziyalımız jaña twrpattağı «elita» şoğırın tüzude köp kedergige kezige qoymas. Naqtı kedergi — iste. Eldi artınan erte bilude. Öytkeni, ğasır basındağıday qazir önerde, ğılımda, ädebiette qwrıq-şwrıq bos keñistik joqtıñ qası deuge boladı. Osınday mümkindikti der uağında wstana bilip, wpay jinauğa tırısu kerek. Bizge eşqandayda bülik (bunt) kerek emes. Bärin uaqıt özi retteydi. Mindet sol, ğasır basındağı alıptarımızdıñ isin jalğap, wlttıq qwndılıqtardı jandandıru.

Äytpese, bäri bügingi kündegidey jalğasıp kelgen bos keñistik te, basqası da äldiniñ ermegi, talanttıñ jörgegi bolıp qala bermek.

Bolatbek Tölepbergen

Abai.kz

 

1 pikir
Амиржан Сырымұлы 2017-09-13 12:32:36
Қазақстанда жас тұрмақ кәрі зиялылар да жоқ. Кемелденген социализм дәуірі өткен соң бізде ол әлеуметтік қабат жойылды. Қазір асыранды зиянды топтар, биліктің тапсырмасын бұлжытпайтын орындайтың пайдақор, мансапқор жастар ғана қалды. Жоқтан бар жасауды қою керек.

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 5712
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 11941
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 26865