Seysenbi, 19 Jeltoqsan 2017
«Soqır» Femida 5744 7 pikir 11 Qazan, 2017 sağat 09:28

Biz özi erteñ bilikten ketetin Atambaevpen nege alısıp jatırmız?

Qostanay oblısı, Jankeldin audanı aumağınan zımıran qaldıqtarın qwlatu üşin 76 mıñ gektar jer 3 jılğa beriletin bolıp şeşildi. Osı aqparat töbe körsete salıp, Sırtqı İster ministrligi irgedegi Qırğızstan eliniñ prezidenti Almazbek Atambaevqa qarsı mälimdeme taratıp, eldiñ nazarın basqa jaqqa audarıp jiberdi. Atambaevti aytıp bolıp, endi Reseydiñ poligonı üşin jalğa beriletin jerge orala berip edik, latın ärpiniñ ekinşi nwsqası talqığa wsınıldı.

Ärine, bwl naqtı sayasi qwytırqılıq dep ayta almaymız. Biraq, Atambaevtiñ daulı mälimdemesi men latın ärpiniñ jaña nwsqası qazaqtıñ jerine qatıstı mañızdı mäseleni wmıttırıp jibergenin eşkim joqqa şığarmaydı. Tipti, 2016 jıldıñ 6 mamırında Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtiñ Jarlığımen Jer kodeksine engizilgen tüzetulerge 31.12.2021 deyin moratoriy jariyalanın da wmıtıp kettik.

Sol moratoriydiñ uaqıtı bitpey jerdi özge memleketke jalğa beru zañsız emes pe? Bizdiñ eldegi qoğam belsendileri men zañgerler, el ziyalıları bwl mäselede ünsiz qalmauı kerek.

Zañdı bolsın, zañsız bolsın jalğa jer berdik. Mwnıñ artı ne bolmaq?

Qazaqstan Ortalıq Aziyadağı –  alıp el. Sodan bolar, Odaq kezinde bizdiñ elde älemdik deñgeydegi qorğanıstı qamtamassız etetin, asa mañızdı türli äskeri nısandar boy köterdi. Täuelsizdik alğan twsta, sol bir tegeurindi äskeri bazalardı igeru, saqtap qalu qiın boldı. Onıñ bärin birdey paydalanu beybitşilikti qalaytın qazaq eline auırlıq tuğızdı. Sondıqtan da, 7 birdey äskeri nısandı arnayı kelisimşart negizinde Resey Federaciyasına jalğa berdik. Büginde 11 mln. gektar aumaqtı alıp jatqan sol jeti baza Resey Qorğanıs Ministrliginiñ ieliginde.

Olardıñ birinşisi Resey Federaciyası Qorğanıs ministrliginiñ №5-şi memlekettik sınaq poligonı. YAğni, Qızılorda oblısı aumağında ornalasqan, wşu trassası Aral teñizinen Kamçatka tübegine deyin sozılıp jatqan Bayqoñır ğarış aylağı. Bayqoñır ğarış alañı 1991 jılı Qazaqstan ieligine ötip, 1994 jılı Resey Federaciyasına 20 jılğa berildi. Mamandar Bayqoñır keşeninen el aumağına jılına 30-35 mıñ tonna ulı zattar taraytının, raketalardan tüsken qaldıqtar  Qarağandı,  Pavlodar  jäne Şığıs Qazaqstan oblıstarına ziyan keltiretinin aytadı. Qazir bwl aylaqtan «Soyuz», «Proton» sekildi raketalar ğarışqa wşırılıp keledi. 2004 jılı jalğa beru merzimi 2050 jılğa deyin wzartıldı.

Ekinşi nısan RF Qorğanıs ministrliginiñ V.Çkalov atındağı memlekettik №929-şı wşu-sınaq ortalığı. Bwl ortalıqtıñ ştabı Astrahan oblısınıñ Ahtubinsk qalasında ornalasqan. Sol ortalıqtıñ 85-şi, 171-şi jäne 231-şi sınaq alañdarı Batıs Qazaqstan jäne Atırau oblısınıñ territoriyalarında orın tepken. Bwl nısanda Reseydiñ jaña qaru jaraqtarı sınalıp, VVS pen VMF aviaciyasınıñ wşqıştarı äskeri dayındıqtan ötedi.

Üşinşi, RF Qorğanıs ministrliginiñ №4-şi memlekettik ärtürli sınaq poligonı. 1949 jılı qwrılğan bwl poligon aumağı Atırau jäne Batıs Qazaqstan  oblıstarınıñ batıs aymaqtarı (Narın qwmı) men Resey Federaciyasınıñ  Astrahan, Volgograd oblısınıñ şığıs bölikterin qamtidı. Bwl aylaqta wşaqtar men raketalar yadrolıq jarılıs zattarın tasımaldau ädisterin sınaqtan ötkizedi. Poligon aumağı 6,5 mln. gektar jerdi alıp jatır. Onıñ 1,5 gektarı Qazaqstan territoriyasında ornalasqan. Osığan deyin bwl aymaqta jer betinde jäne äuede türli qaru-jaraq sınaqtan ötkizilgen. 24 mıñ raketa jarılıp, 177 soğıs tehnikalarınıñ türleri sınalğan, 619 SS-20 raketaları joyılğan. Sarapşılar osınıñ saldarınan auağa 30 mıñ tonnağa juıq asa ziyandı ulı zattar taralğanın aytadı.

Törtinşisi, RF Qorğanıs ministrliginiñ №10-şı memlekettik ärtürli sınaq poligonı. YAğni, bizdiñ tilmen aytsaq, Sarı-Şağan sınaq alañı.  Alıp poligon Qarağandı, Jambıl, Aqtöbe jäne Qızılorda oblıstarınıñ jerlerine şekaralas ornalasqan. Sınaq alañı oñtüstükten soltüstikke qaray 250 şaqırımğa, batıstan şığısqa qaray 600 şaqırımğa sozılıp jatır. Bwl sınaq alañında negizinen äue küşterine qarsı sınaqtar jürgiziledi. Bwl orayda Resey aumağındağı «Kapustin YAr» poligonınan jiberilgen zımırandar 11 mıñ şaqırım boyı birneşe oblısımızdıñ üstinen wşıp kelip, osı «Sarışağanğa» kelip tüsetinin ayta ketu kerek.

Besinşisi, №5580-şi sınaq jwmıstarın qamtamassız etu bazası. (RF Qorğanıs ministrliginiñ bwrınğı №11 Embi memlekettik sınaq poligonı). Bwl sınaq alañı Aqtöbe oblısı aumağında ornalasqan.

Altınşısı, Reseydiñ Äue küşteriniñ Ğarış äskerine qarastı №3-şi zımıran-ğarış qorğanısı armiyasınıñ radiotehnikalıq jelisi. Bwl nısan Balqaş köliniñ boyındağı Priozersk qalasında orın tepken.

Jetinşisi, Qostanay qalasındağı Resey Äue qorğanıs küşteri transporttıq aviaciyasınıñ jeke polki.

Osıdan-aq, bayqap otırsızdar, Reseydiñ äskeri nısandarı Qızılorda, Batıs Qazaqstan, Atırau, Ortalıq Qazaqstan, Jambıl, Aqtöbe, Qostanay sekildi elimizdiñ iri 8 oblısı aumağında bar degen söz. Bwl memleket üşin – ülken qauip. Bolaşaqta mwnday qauip bolmau üşin elimizdegi özge eldiñ äskeri nısandarı köşirilip, poligondarı jabıluı qajet bolatın. Al biz bolsaq, Elbasınıñ moratoriyine de qaramay Torğaydan tağı da poligon üşin jerdi jalğa berip jatırmız. 

Qanat Birlikwlı

Abai.kz

7 pikir