Seysenbi, 19 Jeltoqsan 2017
Äriptestiñ äñgimesi 1455 10 pikir 13 Qazan, 2017 sağat 01:10

Qazaq dalasın kapitalizm elesi kezip jür...

Kezinde ataqtı «Kapitaldıñ» avtorı Karl Marks degen danışpan: «Evropanı bir eles kezip jür. Ol -  kommunizm elesi» degen eken. Älemde socializm men kommunizmniñ negizin saluşı aqsaqal osı sözdi tegin aytpasa kerek. Qanşama memlekette töñkeris jasalsa da socialistik qoğam siırqwymışaqtanıp, aqırında ıdırap tınğan joq pa?! Al, ökinişke oray adamzatqa arman bolğan kommunizm rasında da sol eles küyinde tarih qoynauına ketti!

20 ğasırdıñ soñında «KSRO» dep atalatın alıp imperiya ıdırağan soñ onıñ qwramındağı odaqtas respublikalar öz aldına täuelsizdigin jariyalağanına da mine, şirek ğasırdan asıptı! Endigi jerde osı respublikalarda kerisinşe «kapitalizm» elesi arşınday basıp, qalağan salasında «sırdıñ suı sirağınan kelmesten» qarapayım halıqtıñ baylığın armansız keşip jür.Ättegen-ayı sol, wlı dalada at oynatqan qasietti handar men batırlardan külli qazaqqa mwra bolıp jetken wşan-teñiz jer astı men üstindegi baylıqtı şayqap işip, toyına kekirip, orınsız sekirip jürgen kapitalisterdiñ sanı tım az bolıp twr!Kün sayın aytılıp jatqan türli wrandar men bağdarlamalardıñ sözi jaqsı-aq! Onda aytılatın baptarı da qanday keremet! Jeme-jemge kelgende qolğa wstalmaytın, wstatpaytın köşpeli altın sekildi.

Mäselen, soñğı jıldarı halıqtı baspanamen qamtu maqsatında qanşama bağdarlamalar jasaldı deseñizşi?! Sol bağdarlamalardıñ birde-bireuiniñ ğwmırı wzaq bolmadı. Öytkeni qoğamda jeñ wşınan jalğasqan jemqorlıq örşip twr. «Bäyterek» holding kompaniyasınıñ bwrınğı bastığı Bişimbaev, Almatı qalasınıñ bwrınğı äkimi Hrapunov siyaqtı jemqorlardı ondap, jüzdep atauğa boladı. Keyde men tañ qalamın; aynaldırğan 25-26 jıl bederinde osınşama qılmıskerlerdi düniege äkelgen bizdegi qoğamdıq qwrılıstı qalay atauğa boladı? Jabayı kapitalisterden qwralğan qorqaular  qoğamı deymiz be? Qoğamda kün sayın wstalıp jatqan paraqorlardıñ  bäri nege memlekettik  organdardıñ sapınan şığuda? Elbası bergen tapsırmalar nege dwrıs orındalmaydı?

Keyde men oylaymın, bizdiñ qazaq qoğamın, äsirese joğarı elitanı jağımpazdıq elesi kezip jürgen siyaqtı!Mañızdı bağdarlamalarğa «Nwr» sözin qosıp, kezekti nauqandı  jarnamalauda aldımızğa jan salmaymız. Jastarğa, qarapayım halıqqa arnalğan qoljetimdi baspana bağdarlamasınıñ bağı bir aşılmay-aq qoydı!Qanşa qwbıltsa da bäri bir qoljetimsiz bolıp  otır!Almatı men Astana, basqa iri qalalardıñ basşıları bälenbay şarşı metr twrğın üy salındı, bälenbay milliard teñge qarajat jwmsaldı dep jarısa bayandağanımen, baspanasızdar sanı azaymay-aq twr.Salınsa salınıp jatqan şığar... Al, sol üylerdiñ qwnı nege tım qımbat?

Ortaşa jalaqı men rınoktağı jıljımaytın müliktiñ qwnı arasındağı balanstıñ ayırmaşılığı jer men köktey! Senbeseñiz, kez kelgen şeneunik ortaşa 70-80 mıñ nemese 100 mıñ teñge jalaqımen ipotekağa bir-eki bölmeli päter alıp körsinşi, söytip däleldesinşi , jastarğa wsınıp otırğan baspanaları rasında da qoljetimdi me? Meniñşe twrğın üy qwnınıñ arzandamay, kün sayın köteriluine älemdik dağdarıstıñ eşqanday da qatısı joq!Qazaqtıñ sanın köbeytemiz, mäñgilik el bolamız desek, birinşi kezekte jaldamalı päterdi kez kelgen qazaqstandıq azamat qiındıqsız, tiimdi talaptar boyınşa alatınday jağday jasaluı kerek.

Ekinşi mäsele, jaldamalı päterlerdi, belgili bir kezeñde, mäselen, 5-10 jıldan keyin, özindik qwnın tölep bolğan soñ jekeşelendiruge de rwqsat etu kerek.Osınşama asta-tök baylıqtıñ üstinde otırıp, baspana mäselesin şeşe almasaq, onda älem jwrtşılığı aldında  nesine ötirik maqtanamız? «Qazaqstan -2030», «Qazaqstan – 2050» bağdarlamaları kommunizm elesi siyaqtı bolmauı üşin, bolaşaqqa tolıqqandı damığan örkenietti el esebinde jetuimiz üşin, wltımızdıñ bastı – bastı mäselelerin ädiletti türde şeşudi qarastıruımız kerek. Bir ğana mısal: irgemizdegi alıp körşimiz Qıtay Halıq Respublikasında halıqtı baspanamen qamtamasız etu mäselesi äldeqeşan şeşilip qoyğan dep estimiz. Bir jarım milliard halıq pen 18 million halıqtıñ ayırmaşılığına män bere otırıp, säl-päl oylansaq, bizdegi baspana mäselesin şeşu sonşalıqtı kürdeli de,  qımbat ta emes ekenin añğaruğa boladı.Tek qana bar baylıqtı uısında wstap otırğan sanaulı kapitalisterdiñ nieti tarılmasa ğoy, şirkin?!

180 million emes, bar-joğı 18 million ğana halıqpız.Al, jerimizden Mendeleev ğwlamanıñ belgilep ketken 100-den astam  bağalı rudaları öndiriledi. Memleketimizdiñ jer kölemi älemdegi 200-ge juıq memleketterdiñ arasında 9-şı orındı ielenedi...Tağı da ättegen-ayımız sol... birde bir sotıq, bide bir gektar jer telimi memlekettik rezervterde bolaşaq wrpaq üşin saqtalmaptı!  Ärisi jarıq düniede qazaq wltı payda bolğalı, berisi 25 ğasır boyı sonau ğwndar men saqtar, türkiler men qıpşaq babalardan mwra bolıp, bilektiñ küşimen, nayzanıñ wşımen saqtalıp, Qazaqstan attı täuelsiz mmleketke amanat bolıp jetken Wlı Dala Eliniñ negizgi qojayını, iesi qazaq  wltı.

Olay bolsa qazaqtardıñ öz jerinde emen-jarqın, asta-tök molşılıqta ömir süruge tolıq qwqı bar!At töbelindey kapitalister kez kelgen  wlttıq mäseleni şeşkende halıqpen sanasuğa tiisti.Mine, solardı  qazirgidey dağdarıs kezinde ekonomika men äleumettik salanıñ lokomotivi boluğa mindetteytin arnaulı zañnamalar qabıldaytın kez keldi! Qoldan jasalğan qazaq kapitalisteri de memlekettik zañdarğa bağınuğa mindetti.Olardı osınday asta-tök baylıqqa keneltken wlı qazaq halqı ekenin wmıtpağandarı abzal.Meniñ  aytqan pikirimdi el tizginin wstağan lauazımdı azamattar dwrıs tüsinedi, orındı şeşimder şığaradı, wltımız üşin wtımdı bağdarlamalar jasauğa mwrındıq boladı dep oylaymın.

Jañabek Toybazarov

Abai.kz

10 pikir