Jwma, 24 Qaraşa 2017
Mäñgilik el 3822 25 pikir 14 Qaraşa, 2017 sağat 08:40

Elbası eldiñ jüregine Wlı qorğan ornattı

Şirek ğasırdan astam uaqıt işinde elimiz memleket qwru men narıqqa ötudi qatar alıp jürdi. Qoynauı qazba baylıqqa tolı, wlan-ğayır territoriyası bar jas respublika älemniñ nazarın audarıp qana qoymay, älemdik jaña tärtiptiñ ornığuı üşin talay müddeler men qayşılıqtardıñ toğısatın jeri bolıp qaldı.

Osı barısta biz Elbasınıñ sarabdal sayasatı men orta tehnikumnan joğarı bilimi bar tözimdi de qajırlı, meyirimdi halqımızdıñ arqasında barlıq qiınşılıqtardı eñserip, alğa jıljıdıq. Jetistigimizge dos süyindi, dwşpan küyindi.

Elbası biıl jıl basında halıqqa joldauında Qazaqstannıñ üşinşi jañğıru kezeñi bastalğanın jariyaladı. Sodan keyin ile-şala «Bolaşaqqa bağdar: Ruhani jañğıru» maqalasında «Älem bizdi qara altınmen nemese sırtqı sayasattağı iri bastamalarımızben ğana emes, mädeni jetistikterimizben de tanuı kerek» - dep atap ötti.

Oydan oy tuadı degendey biz ruhani jañğırudıñ qır-sırına üñilip, bolaşaqqa bağdar jasağanımızda bwl strategiyalıq bağdarlamalardıñ tüp qaynarı Elbası 2013 jılı halıqqa joldauında ortağa qoyıp, 2014 jılı tağı da tolıqtıra tüsken damığan 30 eldiñ qatarına qosılu – mäñgilik Qazaqstan jobasınan bastau alatının, sonımen birge odan bwrınğı basqa da jobalarmen ündesip jatatının bayqaymız.

Armansız adam qanatsız qwspen teñ degendey ärqanday eldiñ qiındıqtan alıp şığıp biikterge bastaytın armanı, yağni strategiyalıq bağdarlaması boladı. Narıqqa ötip, jekemenşik qalıptasqan, zayırlı memlekettiñ barlıq principteri men instituttarı ornığa bastağan, bayırğı saq, ğwndar men Kök Türkilerdiñ, Altın Ordanıñ, Aq Ordanıñ mwrageri, Qazaq Handığımen, Alaşordanıñ ruhımen suğarılğan bizdiñ jas respublikamızdıñ armanı – mäñgilik el.

Mäñgilik el armanı qu taqırda payda bolğan joq. Biz şirek ğasır işinde ötkenge saraptama jasap, törtkül düniege öz közimizben qaray bastadıq. Qağanattardıñ mereyine şomsaq, taypalardıñ berekesizdigin tüsindik, dästür men dinniñ ozığı men tozığın payımdadıq, otarlıq tañbanıñ etten ötip, süyekke tayağanın sezindik, qırği qabaq soğıs ayaqtalıp, ideologiyalıq qayşılıq bäseñdegenimen, din men din, mädeniet pen mädeniet, örkeniet pen örkeniet arasındağı jaña teketiresterdiñ bastalğanına, ğılım men tehnikanıñ qarıştap damuı jahandıq globalizaciyanıñ jaña bir örleuin düniege äkelgenine kuä boldıq.

Biz ğibrat alatın, ülgi twtatın älemdik täjiribeler de joq emes. Düniejüzilik birinşi soğıstan keyin älemdik dağdarıs bastalıp, bükil Europa, Amerika qiındıq qıspağında qalğanda amerikalıq jazuşı Djeyms Truslou Adams «Amerika armanı» degen roman jazıp, Amerika armanı degen wğımdı halıq sanasına siñirdi. Mine bwl qazirge deyin düniejüzine erekşe ıqpal etken, ekinşi düniejüzilik soğıstan keyin AQŞ-tı älemdik eki ülken derjavanıñ birine aynaldırğan wlı arman edi. Kitaptıñ özekti ideyası mınaday: «Barlıq jiktegi azamattardı bwdan da baqıttı, bayaşattı ömirge bastap baratın arman bar, ol – Amerika armanı. Mine bwl älimsaqtan beri adamzattıñ aqıl-oy qambasımen zattıq qajetine qosqan wlı ülesimiz». Bwl arman qırıq temirdiñ qwrauınan qwralğan barlıq wlıstar men wlttardı bir taudıñ astına jiıstırıp, kisilik qwqıq, demokratiya saltanat qwrğan, jeke twlğanıñ jarqırap körinuine barlıq jağday jasalğan alıp memleketti düniege äkeldi. Älemde jaña tärtip ornadı. Memleketter arasında «jwmsaq küştiñ» röli nemese mädeniettiñ ıqpalı basım orınğa şıqtı. Amerikanıñ mädeniet salasına bölgen qarjısı äskeri önerkäsipten keyin ekinşi orınğa şığıp, el byudjetiniñ 25 payızın qwradı. Bwl künde Soros qorı, Karneg qorı, Amerika Mädeniet Almasu qoğamı dünieniñ barlıq jerinde jemisti jwmıs jasasa, «fast fud», «koka kola» degen wğımdar bükil jastardıñ sanasın jaulap aldı. Gollivud kino öndirisi älemdik kinonıñ altı da jeti payızın wstasa, qoyılım jağınan düniejüziniñ teñ jartısın qamtidı. Mine osıdan-aq Elbasınıñ ne üşin ğılım men mädenietke ayrıqşa köñil bölip otırğanın tüsinemiz. Aşalap aytsaq, Amerika armanı halıqtıñ dinge degen senimin, zattıq mädenietke degen qajetin tolıqtay qanağattandırıp, jeke twlğanıñ ärqanday ob'ektiv sebeptiñ kedergisine wşıramay maqsat-mwratın iske asıruına jol aştı.

Amerikadan keyin aldına ülken maqsat qoyıp, strategiyalıq bağdarlama belgilegen el şığıstağı alıp körşimiz Qıtay Halıq Respublikası. Bwl eldiñ soñğı 30 jılda qol jetkizgen ekonomikalıq tabısına bükil el tañday qağıp otır. Basqasın aytpağanda, Qıtaydıñ alğaşqı ayrıqşa ekonomikalıq aymağı bolğan, teñizge tiip twrğan ölkesi Guandunnıñ jalpı işki önimi Reseydiñ bükil işki önimine para-par bolğan. Qıtay bizdiñ qwdayı körşimiz äri strategiyalıq äriptesimiz, taularımız twtasıp, şekaramız qiılısıp qana jatqan joq, tağdırımız ben müddemiz de twtasıp jatır. Elimizdiñ mwnay-gaz salasında Qıtaydıñ ülesi 20 payızğa jetti. Aramızdı eki temirjol liniyası jalğasa, Batıs Qıtay-Batıs Europanı twtastıratın avtojol salınuda. Bwdan sırt tau-ken, baylanıs, auıl şaruaşılığı, qwrılıs salasında qıtay investorları köptep kelude. Moynaq elektrstanciyasın saluğa, Şımkent, Aqtöbe mwnay öñdeu zauıttarın qaytadan jañalauğa qıtaylıqtar qatınastı. Sonımen birge Qıtayda 2 millionğa tayau qandastarımız twradı, olardıñ tağdırı bizdi bey-jay qaldıra almaydı. Osı alıp eldiñ ärbir qimılı bizdi ğana emes bükil älemdi oylandırıp otır. Qıtay armanı Qıtaydıñ 5-şi wrpaq basşısı bilikke kelgen soñ köterildi. Naqtılap aytsaq, Qıtay armanı Qıtay baspasözinde 2012 jılı 29 qaraşada resmi aynalısqa tüsip, 2013 jılı 18 partiya qwrıltayında bas sekretar bolıp saylanğan Ci Czin Pinniñ auzımen älemge jariya etildi. Eki ğasırlıq nısana yağni Qıtay Kommunistik partiyasınıñ jüz jıldıq mereytoyı men (1927-2027) Qıtay Halıq Respublikasınıñ qwrılğanına 100 jıl tolatın mereytoyı (1949-2049) osı eki arnaulı data aralığında Qıtay wltın twlğa etken köpwlttı Junhua wlttarınıñ wlı qayta körkeyuine qol jetkizu. Bwl maqsattıñ bastı beynesi memlekettiñ küşeyui, wlttıñ örkendeui, halıqtıñ bay-baqıttı boluı jağınan körinis tabadı. Qıtay armanı dinge emes tarihi jetistikterge arqa süyep, sodan quat aladı äri jekeniñ emes köptiñ küşine, bereke-birligine män beredi.

Qıtay ideologtarınıñ payımdauınşa 1-şi wrpaq basşı Mao Czedun alğaşqı 30 jılda Qıtay Halıq Respublikasın qwrıp, ayağınan twrğızdı, 2-şi wrpaq basşı Den Syaopin 30 jıl reforma, aşıq esik sayasatın qoldanıp, Qıtay elin bayıttı. Endi mine 5-şi wrpaq basşı Ci Czin Pin 30 jıl merzimde nemese 2050 jılğa deyin Qıtaydı qwdiretti elge aynaldıradı.

Älemdik tärtipti qadağalap otırğan eki eldiñ maqsat-mwratı men müddeleri key jerde tüyisse, key jerde alşaqtap ketedi. Sonıñ kesirinen otqa oranıp, tınıştığı ketken elder qanşama?

Bizdiñ armanımız mäñgilik el. Armannıñ ülken-kişisi, erte-keşi bolmaytın şığar. Tarihi şart jağday pisip-jetilgende, ömirlik swranısı artqanda ğana düniege kelip, öz arnasına tüsip ağısımen ağadı.

Biz osı jıldar işinde işki sayasatta äri-säri bolmastan narıq jolına tüsip, halıqtıñ äl-auqatın jaqsarttıq. Tarihi sebepterge baylanıstı köp wlttı elge aynalğan elimizdegi barlıq wlttardıñ ortaq müddesin saqtap, bereke-birligin arttırdıq. Köptegen wltar öz ana tilinde bilim alıp, dästürin saqtap, töl mädenietin damıtuğa mümkindik alıp otır. Qazaqstan Halıqtar Assambleyası adamzattıñ sayasi ömirine alıp kelgen bizdiñ eldiñ eñ ülken jasampazdığı desek te boladı. Täuelsizdik jıldarı 14 millionğa qwldırap ketken jan sanımız qaytadan 18 millionğa jetti. Unitarlı memleketti qwrauşı bastı wlttıñ jan sanı 42 payızdan 70 payızğa köterildi. Älemde şaşırap jürgen millionğa tayau qandastarımız atamekenge oralıp, irge teuip, biznes pen ğılımnıñ körigin qızdıra tüsti. Oralğan bauırlarımızdıñ eñbekke qabilettiligi 70 payızdan assa, elimizdiñ ortaşa jası 25 jas bolıp, bolaşağı nwrlı elderdiñ qatarına öttik.

Şıt jaña Astana salındı. Almatı Orta Aziyadağı eñ ülken qarjı, biznes ortalığına aynaldı. Elbasınıñ bastamasımen eki ret ötkizilgen qarjı men jıljımaytın mülikti zañdastıru, eki retki biznesti qorğauğa arnalğan moratoriy elimizde şağın, orta käsiptiñ tınısın aşıp, adımın jedeldetti. Osınıñ nätijesinde mwnay-gazı, qazba baylığı joq Almatı qalasınıñ işki önimi Qırğızstannıñ 5 esesine para-par boldı.

Sırtqı sayasatta şekaramız qiılısatın barlıq körşilerimizben qızıl sızıqtı ayqındap aldıq. Europa Qauipsizdik Wyımına törağalıq etip, Islam Konferenciyasına qatınasıp, Şanhay Intımaqtastıq wyımın qwruşılardıñ biri boldıq. Älemdik dinder s'ezin, mediaforumdar ötkizip, BWW Qauipsizdik Keñesiniñ 2017-2018 jıldar aralığındağı twraqtı emes müşesi bolıp saylandıq. Qısqı Aziada, älemdik Universiada jäne EKSPO-nı abıroymen ötkizip, ekonomikalıq, sporttıq küş-quatımızdı äygiledik.

Elimiz Halıqaralıq jağdayda köp vektorlı sayasat jürgizip qana qoymay, öñirlik sayasatta tübi bir tuısqan türki elderimen qatınasqa basım bağıttar berildi. Atatürik pen Mağjandar armandağan, Mwstafa Şoqay bar ğwmırın arnağan sara jol ol türik halıqtarınıñ birigui, küşeyui edi. Jan sanı 200 millionğa tayaytın dästüri, tili, dini, dili bir tuısqan halıqtar qanşama ğasır bölip alıp bileudiñ qwrbanı bolıp, tili şwbarlanıp, jazuı wstağannıñ qolında, tistegenniñ auzında ketti.

Elbasımız osı bağıt jolında elimiz qwrıla sala armay-talmay, ayğay-attanğa ermey, sabırlı, saliqalı jwmıs jasap keledi. Qasietti qalamız Türkistanda Q.A.YAsaui atındağı HQTU, Astanadağı Türik Akademiyası, Almatıdağı S.Demirel' atındağı Universitet, mine, osınıñ däleli. Jalpıhalıqtıq talqılaudan keyin Elbası latın älipbiine köşudiñ ekinşi jobasın bekitti, endi aşılğan aramız jaqınday tüsedi. Türki jwrtın biriktiretin bolaşaqtıñ kerueni maqsatına qaray bet tüzedi. Onıñ igiligin körer künder äli alda degen söz.

Elbası biılğı qañtarda memlekettik bilik tarmaqtarı arasındağı ökilettilikterdi qayta bölu mindetin kün tärtibine şığardı.Ükimet pen Parlamenttiñ ökilettiligin keñeytip, jauapkerşiligin arttıruğa, jergilikti özin-özi basqaru isin uaqıt talabına say jetildiruge bağıttalğan bwl reformanı halıq qızu qoldadı. Sonday-aq qoğamdıq wyımdardıñ jwmısı qanat jayıp, azamattıq qoğamnıñ damığan elder qoldanğan principteri ömirimizge ene bastadı, köppartiyalı saylaudıñ qır-sırın halqımız eptep sezinude, jekemenşik qalıptasıp, wlttıq burjuaziya ömirimizdiñ bir bölşegine aynaldı. Qazba baylıqtıñ paydasın ärbir qazaqstandıq sezinu üşin qarjı közin joğarı tehnologiya men turizmdi damıtuğa bwru, qızmet öteu salasındağı bir tereze tüzimin barınşa jalpılastıru, keden, salıq jüyesine zaman talabına say jalğastı reforma jasau bastı bağıtımız bolmaq.

Saralap körsek mäñgilik elge bastar joldıñ tağanı qalanıp, bes qaruı saylanıp keledi eken. Bizdiñ mwrat-älemge ämir jürgizip, öz tärtibimizdi ornatu emes, joğımızdı tügendep, barımızdı marqaytu eken. Onıñ ayqın däleli yadrolıq qarudan öz erkimizben bas tartuımız bolıp tabıladı. Bizdiñ arman-wyığan berekemiz bwzılmay, halqımızdıñ äl-auqatınıñ artuı, zamana köşinen qalmay mädeni qwndılıqtar jaratu, tarıday şaşırağan alaştıñ bir şañıraq astında bas qosuı, keregesi ağaş, tuırlığı kiiz tübi bir türiktiñ emen-jarqın qol wstasıp,älemdik örkeniettiñ biiginen öz ornın tabuı bolıp tabıladı.

Tağı da tarihqa jüginsek, 1644 jılı mançjurlardıñ saylauıt attı äskerleri äygili Qıtay Wlı qorğanınıñ şığıs qaqpasın bwzıp kirip, 3 ğasırğa tayağan köşpelilerdiñ alıp memleketin qwrdı äri Qıtaydıñ qazirgi territoriyasınıñ negizin qaladı. Qıtaydıñ pälen ğasırğa qalıptasqan dästüri boyınşa soğıs örti söngen soñ imperatorlar soğısta bülingen Wlı qorğandı qaytadan jöndep, qalpına keltiretin. Imperator Cyan'lunğa uäzirleri jäne qolbasşıları jağınan köptep wsınıs hattar tüsedi. Astanada twrıp mazası ketken imperator ortalıqtan 200 şaqırım qaşıqtıqtağı patşanıñ demalıs aymağına barıp, wzaq oylarğa şomadı. «Osı Wlı qorğan salınğalı qanşama handıq auısıp, qanşama qağandar tarih sahnasına şıqtı. Sonıñ qanşasına pana boldı? Keşe ğana atalarımızdıñ attı äskeri bwzıp ötti emes pe? Wlı qorğandı şekarağa, ötkel, asularğa emes halıqtıñ jüregine salu kerek, sonda ğana eşbir jau ala almaydı. Onıñ jolı-alman salıqtı azaytıp, halıqtıñ jağdayın jaqsartu, el bastağan serkelerdiñ ıqılasına bölenu». Sonımen alman-salıq azayadı, jer iesin tabadı. Konfuciydiñ ilimi däriptelip, eldiñ birden bir ideologiyasına aynaladı. Soğısta qaza bolğan Min patşalığınıñ qolbasıları men uäzirlerine eskertkiş ornatılıp, opalılar kitabına engiziledi. 12 jastan joğarğı Mançjur äuletiniñ erkek kindiktileri jıl sayın bes qaruın asınıp, 2-3 ayğa sozılğan añ aulau mausımına qatısadı. Bwl jorıqtardı imperator özi bastap, eşbir äyel zatın qastarına ertpeydi. Osınday qadamdarğa barğan swñğıla imperator halıq jüregine mızğımas wlı qorğan ornatıp, işki-sırtqı jauların täubesine tüsirdi.

Joğarıda biz saralap ötken jağdaylar Elbasınıñ el jüregine ornatqan wlı qorğanı dep bilemiz. Endigi maqsatımız wzaqqa köz salğanda sırtqı sayasatta qazirgi qalıptasqan tepe-teñdikti saqtay otırıp, Europa Odağına qaray jılju. Jalpı Batıstıñ ozıq tehnikası, sınnan ötken el basqaru ürdisin elimizge jalpılastıru bastı bağıt bolmaq. Ärine, işek-qarnımız aralasıp ketken Reseymen barınşa jaqın qarım-qatınas jasau, olardıñ qorğanıstağı äleuetin öz müddemizge paydalanu biz üşin äli de mañızdı orında twradı. Gruziyanıñ, Ukrainanıñ qateligin qaytalamau üşin bizge qanşalıq sabır men şeberlik kerek ekenin tüsingenimiz abzal.

Resey esimizge auıq-auıq salıp twratın Qıtay qaupi bwl künde Parlamentten bastap, bazarda zatı ötpey, işi pısıp otırğan äyelderge deyin künine birneşe ret qaytalaytın jarapazanğa aynalıp ketti. Kezinde Napaleon Bonopart wyqısınan oyanbasın dep tilegen arıstan bwl künde qol-ayağın jazıp, silkinude. Energetikalıq resursqa, ekologiyalıq taza azıq-tülikke degen ıqılası, swranısı kün sanap artuda. Biz öz zañdarımızdı äsirese migraciya turalı zañdarımızdı kemeldendirip, işki bereke, birligimizdi küşeytsek, eksporttı köbeytip, wlttıq işki önimdi eselep arttıratın tamaşa oray aldımızdan kütip twr. Ol jaqta jasap jatqan 2 millionğa tayau qandastarımız eki eldiñ arasına altın köpir rölin atqararı sözsiz.

Resey öndiriste, tehnika jañalauda kenjelep otır. Halıqtı jaylağan maskünemdik, naşaqorlıq, joğarğı bilik eşolonın kemirgen korrupciya, şeşen, tatar, başqwrt siyaqtı halıqtardıñ täuelsizdikke degen talpınısı, Qırım oqiğasınan keyingi Batıstıñ qatañ sankciyası osı qiındıqtar qabattasıp kelgende baytal tügil, bas qayğı zaman bolıp Orta Aziya elderi erkin tınıstap qaladı.

Al Qıtaydıñ da işki-sırtqı qiınşılığı jetip artıladı. Teñizben şekaralasqan eldermen künnen-künge küşeygen şekara dauı, äsirese, ejelgi dwşpandarı Japoniya, V'etnam, Ündistan bwl üş el de qalpaqpen wrıp alatın el emes. Azuın ayğa bilegen ärqanday astam eldiñ qolın matap, ayağın twsaydı. İşki jaqta Tibet, Wyğır, jalpı mwsılmandar mäselesi, baylıqtıñ ädiletsiz bölinip, öñirlik, äleumettik parıqtıñ wlğayuı, bay men kedeydiñ arasında jiktiñ aşıluı, partiya bedeliniñ qwldırap, korrupciyağa qarsı küres klandar arasındağı esep ayırısuğa aynalıp ketui, mine, mwnıñ bäri de juıqta şeşile qoymas kürmeui qiın tüyinşekke aynalıp baradı. Onıñ üstine Qıtay jan sanınıñ ösui sayabırlap, toqtau aldında twr. Sarapşılardıñ mejesine qarağanda 2100 jıldarı Qıtay jan sanı 600 millionğa tüsip qaluı mümkin.

Aynalağa qazaqtıñ közimen qarap üyrensek biraz närsege qanığamız. «Öz öltirmeydi, jat jarılqamaydı» degendey tuısqan türki halıqtarınıñ özara sayasi, ekonomikalıq, mädeni baylanıstarın jaqsartu mäñgilik eldiñ keleşegin körkeytip, bolaşağın nwrlandıratın birden bir töte jol. Latın jazuı aramızdı jaqındatıp, ruhani älemimizdi jañğırtsa, bolaşaq ekonomikalıq odaq küşimizdi eseleydi. Türksoydıñ jwmısı äli de jandanuı kerek. Türik Akademiyası, YAsaui atındağı Universitetke, S.Demirel' atındağı Universitetke memlekettik granttı köbeytip, barlıq elderdegi türik halıqtarınıñ jastarın, äsirese, tatar, başqwrt jastarın köpten tartuımız kerek. Olar üşin oqu, qızmet isteu, nekege twru, azamattıq aluı jeñildetilgen tärtippen jürgizilse nwr üstine nwr bolar edi.

Mine bwl ğwndardıñ qayqı qılışımen älemdi jalt qaratqan, türikter mäñgilik balbal tastarğa oyıp amanattağan, Şıñğıshannıñ Jasaq zañında körinis tapqan, Altın Ordanıñ twlparınıñ twyağında ümit bolıp janğan, Esim hannıñ Eski jolı, Qasım hannıñ Qasqa jolında arman bolıp qalğan mäñgilik eldiñ mäñgilik mwratı. Bwl arman eles bolıp Twran dalasın kezip jür. Ükilegen ümitimiz, asqaq armanımız bäri-bäri de osınıñ ayasına sıyıp ketedi.

Omaräli Ädilbekwlı

Abai.kz

 

25 pikir

Üzdik materialdar

Ruhani jañğıru

Qanat Äbilqayır. Qarız ben Parız

Abai.kz 10434
Qauip etkennen aytamın

Qazaqstanda jürgen qıtaylar kimge süyenedi? 

N.Qoşamanwlı 18676
Ätteñ...

Wltqa qarsı kez-kelgen azamattı «jarnamalau» kerek

Äkeş Baybatır 31924