Särsenbi, 17 Qañtar 2018
Dep jatır 1982 9 pikir 17 Qaraşa, 2017 sağat 11:19

Halıqtıñ tağdırı oyınşıq pa?

QR Densaulıq saqtau vice-ministri Läzzat Aqtaevanıñ dereginşe, Qazaqstanda 14 mıñnan astam äyel men 1 mıñnan estam erkek bedeuligine baylanıstı dispanserlik esepke alınğan eken. Jalpı elimizde otbasılardıñ 15 payızı bedeulikke wşırağanın da lauazımdı hanım mälim etti. Al Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ közqarası boyınşa nekedegi mwnday bedeulik körsetkişi köñil böluge twrarlıq problema bolıp sanalatın körinedi. Öytkeni, bwl deñgey demografiyalıq körsetkişke keri äserin tigizeri beseneden belgili jağday. Atalmış otbasılardıñ 15 payızı dep otırğanımız – demografiyalıq ösimge üles qosuğa mümkindigi bar jastağılar. Ökiniştisi – wrpaq örbituge qabiletteri joq. Nelikten?

Elimizdiñ Ata zañı: «Qazaqstan Respublikası özin demokratiyalıq, zayırlı, qwqıqtıq jäne äleumettik memleket retinde ornıqtıradı, onıñ eñ qımbat qazınası – adam jäne adamnıñ ömiri, qwqıqtarı men bostandıqtarı» dep aşıladı. Keremet! Öziñniñ adam bolıp jaratılğanıñdı, osınday Ata zañıñnıñ barın bilip köñiliñ bosaydı. Bwl – zañımızda ğana. Şınayı tirşilikke nazarıñ tüsse, bäri de mülde bölek sekildi. Elimizdegi audan, oblıs ortalıqtarı, irili-wsaqtı qalalar tügeldey bazarlarğa aynaldırılğan. Berisi qırğız, özbek ağayındardan bastap, arısı qıtay, türik, özge de europa elderiniñ tauarlarına lıq tolı. Täuelsizdik alğalı beri şirek ğasırdan astam uaqıtta biz solardıñ satuşısına aynalıp ketkendeymiz. Sauda jasap, näpaqa tapqanda twrğan ne bar deriñizdi bilemin. Mäsele saudada emes, sol saudalardıñ qanday orındarda bolıp jatqandığında. Jaraydı, eşteñe de öndirmey-aq qoyayıq. Şirek ğasır boyı saudamen de kün körip keldik qoy, öle qoymaspız. Äytse de sol sauda jasap jürgen bazarlarımızdı örkeniettileu etuge kim kedergi jasap jatır? Şildeniñ ıstığında şıjğırılıp, qıstıñ ayazında bürseñ qaqqan saudagerlerdiñ jayın oylauğa nelikten moynımız jar bermey keledi? Qazirde bazarda twrıp tauar satatındardıñ barlığına da mindettep, «IP» aştırtıp qoyğan ükimetimiz. Osı «IP-larınıñ» esebinen memleketke salıq töleydi, yağni kiris kirgizip otır. Odan da bölek bazar qojayındarına twrğan ornı üşin töleytin jalaqısın, küzetşige, aula sıpıruşısına töleytinderin qossañ özi qomaqtı soma bolıp şığa keledi. Alayda, bwlar salıq tölep jatır ğoy, jağdayın jasayıq deytin ökimet, orınğa jalaqı, basqa da qızmetterge aqşa berip jatır ğoy, obal bolar deytin bazar egesi joq. Osılayşa eldi basqarğan şendiler men qolına qarğa tışqan bazar egeleri halıqtıñ biraz böligin auru-sırqaulı etuge mäjbür etip otır. Solay jasap jürmiz-au dep oylanbaydı da.

Şındığın aytsaq, joğarıdağı bedeulikke şaldıqqan 15 payızdıq otbasılardı qwrap otırğandar da bazardan näpaqa tabamız dep janwşırğandar. Olar bazarğa erikkenderinen barğan joq. Künköris qamı eriksiz sol jwmıstarğa jekti. Solardıñ arqasında memleketke, bazar qojayındarına belgili kölemde qarjı tüsti. Äytse de olardıñ bwl jaqsılıqtarın eskereyik deytin jan balası tabılar emes. Oylaudıñ ornına qampayğan qaltasındağını oñdı-soldı şaşıp jırğap jür. Memlekettiñ eñ qımbat qazınası – adamdardıñ tağdırın oyınşıqqa aynaldırıp alğan. Bwl qaşanğa deyin jalğasa bermek?

Kenjeğali QOŞIM-NOĞAY

Abai.kz

 

9 pikir