Beysenbi, 18 Qañtar 2018
Ädebiet 674 0 pikir 8 Qañtar, 2018 sağat 13:44

Oliver Genri. Şatırdağı bölme

Aldımen Parker hanım sizge eki qonaq bölmesin körsetedi. Bwlardıñ erekşelikteri men 8 jıl boyı osında twrğan er adamnıñ özine jaqqan qasietterin aytıp jatqanda, onıñ sözin böluge batılıñız jetpeydi. Qasqır körgen qoyanday qobaljıp twrıp, däriger de, tis därigeri de emes ekeniñizdi aqırında äzer aytasız. Sodan soñ Parker hanımnıñ qonaq bölmelerin jaldau şarttarına say keletin mamandıqtarğa bağıttamağanı üşin iştey ata-anañızğa bir keyip aluıñız mümkin.

Odan äri baspaldaqpen joğarı köterilip, ekinşi qabattıñ artqı jağındağı segiz dollarlıq bölmege barasız. Qojayın sizge negizi bwl jer ayına 12 dollar töleuge layıq ekenin; Floridağa, bauırınıñ Pal'm jağalauı mañındağı apel'sin plantaciyasına ielik etuge ketken Tuzenberri mırza bwğan deyin sonşa aqşa tölep kelgenin jetkizedi. Körşi bölmede twratın Makintayr hanımnıñ är qısın sol ölkede ötkizetinin de aytıp ülgeredi. Siz bwdan arzanıraq bölme kerek ekenin miñgirleuge mäjbür bolasız.

Parker hanımnıñ kekesinin elemeuge şamañız jetse, odan äri üşinşi qabattağı Skidder mırza twratın ülken bölmeni köresiz. Ol osında şılım şegip otırıp, küni boyı p'esa jazadı. Bwl bölme bos bolmasa da, päter jaldağısı kelgen är adamdı üy iesi mindetti türde ertip äkelip, olardıñ sändi tereze mañdayşasın körip, süysingenin tamaşalağandı janı süyedi. Ekinşi wtatını – Skidder mırza da üyrenisip qalğan baspanasınan ayrılıp qaludan qauiptenip, päteraqınıñ bir böligin töleydi.

Aqırı üş dollarıñızdı qısıp wstağan küyi qaltañızdıñ jwqa ekenin kümiljip aytqan soñ, Parker hanım üy bölmelerin aralatıp körsetudi toqtatadı. Qwlaq twndırar aşı ünmen «Klara!» dep ayqaylap, qızmetşini şaqıradı da, bwrılıp tömen tüsip ketedi. Sodan soñ qaratorı kelinşek – Klara kelip, kilem töselgen baspaldaq arqılı joğarı, törtinşi bölikke ertip aparıp, şatırdağı bölmeni körsetedi. Üydiñ qaq ortasında ornalasqan bölmeniñ eni 7, wzındağı 8 fut. Mülik ataulıdan temir keruet, orındıq, suırmalı jihaz jäne qol juatın orın bar. Eñseni basqan küñgirt tört qabırğa tabıt işinde twrğanday äser qaldırıp, ökpeñiz qısılıp, jaysız küy keşken soñ, tamağıñızdı qırnap aluğa mäjbür bolasız. Sonda da dem jetpey qinalğandıqtan, basıñızdı kötergende, töbedegi tört bwrıştı terezeden tañğajayıp körinis – kögildir aspandı köresiz. Köresiz de, janıñız rahat tauıp, tereñ bir tınıstap alasız.

– Bağası eki dollar, – deydi Klara keketken, mensinbegen mänermen.

Bir küni jaldamalı päter izdep jürgen qolında maşinkası bar Lison hanım da osı üyge tap boldı. Közi tanaday, şaşı wzın bolğanmen, boyı da, denesi de şağın aruğa Parker hanım aldımen eki qonaq bölmesin körsetti.

– Medicinalıq zattardı mına jihazğa ornalastıruğa boladı, – dedi üy iesi.

Lison hanım:

– Men däriger de, tis därigeri de emespin, – dep jauap berdi qobaljığan ünmen.

Parker hanım ädettegidey, bwl bölmeni jaldau şartına say kelmeytin päter izdeuşilerge arnaytın tabalağan täkappar közqaraspen jas qızdı ata qaradı da, ekinşi qabatqa qaray jol bastadı. Mwndağı bölmeniñ jalğa beriletin qwnın estigen soñ Lison hanım:

– 8 dollar deysiz be?! Bwl tım qımbat! Men künin äreñ körip jürgen adammın. Mağan joğarı qabattardan bağası arzanıraq bölmeni körsetiñiz, – dedi.

Esik qağılğanda, Skidder mırza ornınan atıp twrıp, jinalıp qalğan temeki twqılın edenge bayqamay şaşıp aldı. Onıñ öñi bwzılıp, türi küreñitip ketkenin añğarğan soñ:

– Ayıp etpeñiz, Skidder mırza, – dedi Parker hanım suıq jımiıp, – sizdiñ işte ekeniñizdi bilgen joqpın. Hanımğa bölmedegi sändi tereze mañdayşasın körsetpek edim.

– Öte ädemi eken! – dedi Lison hanım perişte keyipte külimsirep.

Olar şığa salısımen, Skidder mırza jalma-jan äli qoyılmağan soñğı p'esasındağı qara şaştı, wzın boylı keyipkerdi öşirip, ornına boyı kişkentay, şaşı aşıq tüsti arudıñ beynesin jaza bastadı.

– Anna Hald bwl rölge talasatın boladı, – dedi özine-özi kübirlep. Tereze mañdayşasına qaray ayağın köterip otırdı da, bwltqa engen wşaqtay temeki tütininen körinbey ketti.

Kenetten şıqqan «Klara!» degen aspan titirerdey aşı ünnen Lison hanımnıñ qanşa aqşası bar ekeni belgili boldı. Äldebir qap-qara eles onı jarıqtıñ jıldamdığımen süyrey jönelip, baspaldaq arqılı üydiñ eñ joğarğı qabatındağı bölmege äkeldi de, «Eki dollar!» dep düñk etti.

– Alamın! – dedi de, Lison hanım äbden qwrğağan temir keruetke şiqıldatıp otıra ketti.

Ol kün sayın jwmısqa barıp, keşkisin bir buma qoljazba äkelip, maşinkamen terip jürdi. Al bos bolğan keşterde üydegi özge twrğındarmen birge eñ joğarğı baspaldaqtıñ basqıştarında otırıp, äñgime-düken qwratın. Negizi, Lison hanımnıñ hanşayımday ğajayıp bolmısı qoyma esebindegi bölmede twruğa layıq emes edi. Kündey jaydarı, güldey näzik, qiyalı qwstay wşqır aru bolatın. Birde Skidder mırzanıñ äli jariyalanbağan «Ol säbi emes nemese jerastı jolınıñ mwrageri» attı wlı komediyasınan üzindini ıqılaspen tıñdap şıqtı.

Lison hanım baspaldaqta otıruğa bir-eki sağat uaqıt tapqanda, üydegi jigitter qauımı quanıp qalatın. Ne aytsañız da, «Qoyşı, ras pa?!» dep qisıq jauap beretin, mektepte jwmıs isteytin wzın boylı, sarı şaştı Longneker hanım eñ joğarğı basqışta otırıp, ünemi Lison hanımdı keketetin. Jeksenbi sayın tirdegi qozğalıp bara jatqan üyrek beynesin atuğa baratın, ämbebap dükende jwmıs isteytin Dorn hanım bolsa, tömengi basqışqa jayğasıp, ebin tauıp, Lison hanımdı mwqatuğa tırısatın. Biraq ortadağı basqışta otırğan Lison hanımnıñ aynalasına jigitter balğa üymelegen araday toptalıp jinalıp qalatın. Äsirese, onı qiyalındağı romantikalıq ömir-dramasınıñ bas keyipkeri dep esepteytin Skidder mırza; jası 45-tegi tolıq, bay, aqımaqtau Huver mırza; Lison hanımnıñ «temeki şegudi qoysañızşı» degen janaşır sözin estigisi kelip, ädeyi ötirik jötkirinetin jas Ivens mırza onıñ janınan şıqpaytın. Er adam ataulı älemdegi eñ tartımdı, eñ qılıqtı aru dep oylağanmen, joğarğı jäne tömengi basqıştağı kekesindi külkiler tıyılmaytın.

***

Sizderden üydegi «hor» «sahnanıñ» jiegine kelip, Huver mırzanıñ semizdigine «qasiret şegip», jas tökkenşe hikaya-qoyılımımızdı säl toqtata twrudı swraymın. Köñil sıbızğısınan tolıqtıq pen artıq salmaqtıñ kesapatı, qayğısı jöninde «mwñlı» äuender aqtarıladı. Negizinde, tırıssa, tolıq Fal'staf* jiptiktey Romeodan ötken romantik bola aladı. Ğaşıq jan kürsinse de, küder üzuge qaqısı joq. Degenmen, semiz adamdar ömir saparın mazaq-poyızında qamalıp ötkeru kerek. Sondıqtan qarnı 52 dyuym Huver mırzanıñ ğaşıq jüregi bosqa ümittenip, tekke dämelenedi. Köziñdi joğalt, Huver! 45 jastağı bay äri aqımaq Huver tañğajayıp Elenanıñ özin es-tüssiz «asıq» qıladı! 45-tegi däuletti, aqılsız, semiz Huver armanına qol jetkize almay, mahabbat örtine janıp ötui tiis! Oda eşqanday ümit te, mümkindik te joq!

Üy twrğındarı Huver mırzanı osılay mazaq qılatın.

Jazdıñ ädemi bir keşinde Parker hanımnıñ üyindegi qauım jinalıp otırğanda, Lison hanım kökke qarağan küyi kenet balaşa şattanıp, köñildi ünmen dauıstap jiberdi:

– Billi Djekson nege ana twsta twr? Men onı osınnan, tömennen de köre aladı ekenmin.

Jwrttıñ bäri joğarı qaradı: keybiri bwlttarmen talasqan zäulim ğimarattardıñ terezelerine köz toqtatsa, keybiri aspannan Djekson jürgizip kele jatqan äue kemesin tabuğa tırıstı.

– Äne, ana jwldız, – dep tüsindirdi Lison hanım jip-jiñişke sausağımen nwsqap, – jarqırap twrğan ülkeni emes, sonıñ janındağı kögildir tüstisi. Onı är tüni bölmemniñ şatırdağı terezesinen köremin. Bwl jwldızdı Billi Djekson dep atadım.

– Qoyıñızşı, ras pa?! – dedi Longneker hanım, – sizdiñ astronom ekeniñizdi bilmeppin.

– Iä, ärine, – dedi alapat ülken aspan äleminiñ kişkentay zertteuşisi, – Men Marsta köylek jeñiniñ qanday türi aldağı küzde sände bolatının eşbir astrologten kem bilmeymin.

– Qoyıñızşı, – dedi Longneker hanım, – siz körsetken jwldız – Kassiopeya jwldızdar şoğırındağı Gamma. Ülkendigi jağınan ekinşi, al meridiandı kesip ötu jolı ... .

– Oh, – dep sözge aralastı öte jas Ivens mırza, – Meniñşe, bwl jwldızdı Billi Djekson dep atağan dwrıs.

– Sonday-aq, – dep Huver mırza Longneker hanımmen kelispeytinin bildirip, dausın kötere söyledi, – Lison hanım bwrınğı astrologter sekildi qay jwldızdı qalay atasa da öz erki dep oylaymın.

– Qoyıñızşı, ras pa?! – dep mwqattı onı Longneker hanım.

– Bwl ağıp tüsetin jwldız ba eken? – dep qızığuşılıq tanıttı Dorn hanım, – jeksenbi küni men tirde atqan oq toğız üyrekke jäne on qoyannıñ bireuine döp tiip edi.

– Mwnnan, tömennen asa ädemi körinbeydi, – dedi Lison hanım, – Meniñ bölmemnen qarasañızdar ğoy. Bilesizder me, qwdıqtıñ tübinen jwldızdar kündiz de körinedi. Üy şatırınıñ töbesindegi tereze şahtanıñ oqpanı tärizdi bolğandıqtan, Billi Djekson qara barqıt tün-şekpeniniñ öñirin qıstırğan jarqırağan almas tüyreuiştey elesteydi.

Bir uaqıttarda Lison hanım maşinkamen teru üşin üyge eşqanday qoljazba äkelmeytin boldı. Kün sayın tañerteñ jwmısqa barudıñ ornına är keñseniñ tabaldırığın tozdırsa da, mädenietsiz qızmetkerlerdiñ tapsırıs joqtığın döreki türde jetkizui – jas äri jalındı jürekke mwzday su qwyıp jibergendey äser etip, köñilin suıtatın. Mwnday qiın künder soñı körinbeytin salqar köştey bitpey, jalğasa berdi.

Bir küni keşte Parker hanımnıñ üyindegi baspaldaqpen äbden silesi qatıp şarşağan, qajığan küyde joğarı köterildi. Bwl ädette meyramhanadan keşki asın işip keletin uaqıtı bolsa da, när tatpağan ol aşqwrsaq edi.

Qonaq bölmesiniñ twsınan öte bergende, aldınan Huver mırza jolığıp, mümkindigin qalt jibergen joq. Tolıq adamnıñ bar denesimen wmsınıp, üylenuge wsınıs jasauı qızğa taudan qar köşkini qwlap kele jatqanday äser qaldırdı. Sondıqtan tordağı eliktiñ lağınday qaşqaqtap, baspaldaq jaqtauına tığıla berdi. Mırza qızdıñ qolınan wstauğa talpınıp edi, ol betinen şapalaqpen jeñil tartıp jiberdi. Tığırıqqa tirep, soñınan qalmay, qamalağan Huver mırzadan zorğa sıtılıp, är qadamın äreñ basıp, joğarığa äupirimdep köterilip baradı. Skidder mırzanıñ bölmesiniñ janınan ötip bara jatqanda, ol qızıl siyamen komediyasında Mertl Delormnıñ (Lison hanım) sahnada jüru bağıtın jazıp otır edi. Sahnanıñ sol jaq böliginen graf twrğan twsqa baruı kerek bolatın. Kilem töselgen baspaldaqpen joğarğı qabatqa äreñ jetip, Lison hanım şatırdağı bölmeniñ esigin aştı. Jarıqtı jağuğa da, kiimin şeşuge de şaması jetpey, temir keruetke qwlay ketken qızdıñ üzilip keterdey näzik denesinen temir sımdar iilmegen de siyaqtı. Qap-qarañğı tünekte şalqasınan jatqan aru kirpigin zorğa qimıldatıp, közin aştı da, riyasız şattıqpen külimsiredi. Öytkeni, töbedegi terezeden ol üşin Billi Djekson şıraday janıp, jarqırap twr edi. Özge älemniñ bäri Lison hanımnıñ esinen şığıp ketken. Tünektiñ tüpsiz twñğiığına batqan ol tört bwrıştı bwlıñğır jarıqtıñ ortasındağı jwldızdı ğana köredi. Bälkim, Longneker hanımnıñ aytqanınday bwl Billi Djekson emes, Kassiopeya jwldızdar şoğırındağı Gamma şığar. Biraq aru onı Gamma retinde qabılday alar emes. Şalqasınan jatqan qalpında qolın eki ret köteruge tırıstı. Tek üşinşi talpınısında ğana eki süyriktey jiñişke sausağın ernine tigizip süydi de, qarañğılıqtıñ tereñ qoynauınan Billi Djeksonğa qaray äue süyisin joldadı. Qolı birden qaytıp sırğıp tüsip ketti. «Qoş bol, Billi, – dep kübirledi aru, – sen menen milliondağan mil' qaşıqtasıñ. Birde-bir ret til qatqan da joqsıñ. Alayda men mwndağı tünekte qinalıp, adasıp jürgende, sen ärdayım joğarıda jarqırap, janıp twrdıñ. Solay emes pe? Milliondağan mil'... Qoş bol, Billi Djekson».

Qaratorı üy qızmetşisi Klara kelesi küni sağat onda kelip, bölmeniñ işten kiltteuli ekenin bilgen soñ, esikti bwzdıruğa mäjbür boldı. Es-tüssiz jatqan Lison hanımdı twrğızuğa eşqanday amal payda bermegen soñ, äldekim jedel järdem şaqırdı. Sälden soñ, dabıldatıp jedel järdem köligi keldi de, işinen özine senimdi, şiraq qimıldaytın aq halattı jas däriger şığıp, janaşır keyipte äri alañdaulı küyde esikti qaqtı.

– 49-şı üyge jedel järdem qızmeti şaqırıldı, – dedi ol qısqa da nwsqa söylep, – ne bolıp qaldı?

– A, iä, däriger mırza, – dedi üy işindegi jağday onıñ jeke köñil-küyine de äser etetinin añğartqısı kelgen Parker hanım uayımdaulı jüzben, – oğan ne bolğanın tüsine alar emespin. Esin jiğızu üşin ne istesek te, nätije bolğan joq. Elsi hanım, iä Elsi Lison hanım degen jas qız ğoy. Meniñ üyimde bwrın-soñdı mwnday...

– Qay bölme? – dep ışqına ayqaylap jiberdi däriger. Mwnday jan şoşıtar dauıstı Parker hanım bwğan deyin estimegen bolatın.

– Şatırdağı bölme. Ol...

Däriger baspaldaqtıñ birden tört basqışın attap, şatırğa qaray jügire jöneldi. Parker hanım pañ keyipte mañğazdana basıp, onıñ soñınan ilesti. Şatırdağı bölmege jetip ülgermesten, qolına astronomdı köterip, tömen tüsip kele jatqan däriger aldınan şıqtı. Ol aytqan pışaqtay ötkir äldebir sözdi estigen soñ, Parker hanım qabırğağa qağulı şegeden sırğıp tüsken oramalday bir uıs bolıp, şögip qaldı. Bwl oqiğadan köp uaqıt ötkennen keyin de, älgi söz jadınan öşpey, jan-jüregin özin-özi kinälau sezimi qinap jürdi. Keyde üy twrğındarı qızığuşılıq tanıtıp, därigerdiñ ne aytqanın swraytın. «Sizder bilmey-aq qoyıñızdar, – deytin ol, – onday sözdi estigenim üşin keşirilsem ğana janım jay tabadı».

Därigerdiñ ört söndirgendey tünergen, eñ jaqın adamınan ayrılğanday qayğırıp, qasiret şekken beynesin körip, jinalıp qalğan jwrt ığısıp jol berdi. Kölikke otırğan soñ, därigerdiñ jansız deneni arnayı orınğa jatqızbağanın bayqadı. Tipti, jürgizuşige «Zımıra, Uilson!» degenin de anıq estidi.

Bar bolğanı – osı. Bwl da hikaya bolıp pa? Kelesi küni tañerteñ gazetten oqığan qwlaqqağıs aqparat oqiğanı egjey-tegjeyli tüsinuime sebep bolğanı siyaqtı, sizge de septigi tiui mümkin. Onda keşe Bel'vyu auruhanasına Şığıs ... köşesindegi №49 üyden wzaq merzimdi aştıqtan äbden älsiregen jas qız äkelingeni habarlanıptı. Mälimet bılay tüyindeledi:

«Alğaşqı kömek körsetken däriger Uil'yam Djekson nauqastıñ jazılıp ketetinin aytadı».

*Fal'staf – Şekspirdiñ dramalıq şığarmasındağı tolıq keyipker

Ağılşın tilinen audarğan Alpamıs Fayzolla

Abai.kz      

 

 

0 pikir