Beysenbi, 18 Qañtar 2018
Ätteñ... 25532 80 pikir 12 Qañtar, 2018 sağat 11:53

Qıtaydağı qazaqtardan «qwtıldıñ», Qazaqstan!

Qıtaymen aradağı toñ qabaq, tomsarısqan jüzdi jılıtqan sayasatker Nazarbaev boldı. Nwrekeñ qazaq biligi qolına erkin timey twrğan kezdiñ özinde-aq qır astındağı körşi elmen endigi qarım-qatınastıñ köşin tüzeuge kirisip ketkeni esimizde.

Al Täuelsizdigimizdi törtkül dünieniñ jwrtı tegis tanıp, moyındap bastağan twsta Nazarbaev QHR-dıñ sol kezdegi törağası Jañ Zımınmen dostıq räuişte birneşe ret kezdesip, şekara mäselesin şeşudi batıl qolğa alğan bolatın. Jartı älemdi jalınan wstağan KSRO öziniñ ottı, oşaqtı ornına kürmeui küşti, tüyini qattı türli-türli keleñsizdikterdi qaldırıp ketkeni belgili. Sonıñ biri, biri ğana emes, biregeyi – körşi elder arasındağı şekara sızığın belgilep alu edi. Täuba, Qazaqstan RF-men de, sonıñ işinde QHR-men de arağa alabağandar twrğızıp, alıs-beris pen barıs-kelistiñ şegin naqtılağan jayı bar. Şekaramen birge dañğayır wlı dalası bar Qazaqstan üşin sol kezde sırttağı qazaqtardı Atajwrtına oralatıp, jan sanın arttıru da kün tärtibine qoyılğan edi. Onıñ da reti tabılğan. Jwmısşı, eñbekşi küşin elge tartu degen jeleumen Qazaqstan Moñğoliyadağı bauırların şaqırdı.

Nesin aytasız, toqsanınşı jıldardağı zamananıñ qiındığı men kürdeliligine qaramastan Bayanölgey, Qobda betinen beri qaray qwyılğan köştiñ sarını uağında bar qazaqqa jetti. Jañ Zımın törağamen bek sıylastığı men adal dostığın paydalanıp Nürekeñ Qıtaydağı qazaqtardıñ da elge oraluına mümkindik jasap berdi. Jañ Zımın törağadan keyingi bas hatşılar da Nazarbaevpen jılı qauışıp, qazaq köşiniñ aldın tosıp, köldeneñ kedergi jasağan emes. Ökinişke qaray, kedergini Qazaqstan Ükimeti, Qazaqstannıñ Köşi-qonğa qatıstı zañdarı jasap baqtı. Sonıñ eñ soraqısı – Sottılıq turalı anıqtama boldı.

Naqtılay aytsaq, Qazaqstanğa köşip kelip, birjola qonıstanuğa bel buğan etnikalıq qazaq özi tuıp ösken elden (mısalı, Özbekstannan, Moñğoliyadan, Reseyden, QHR-dan, t.b.) sottalmağanı turalı, zañ bwzıp, bwzaqı, sodır atanbağanı turalı anıqtama äkeluge mindetteldi. Älgindey talap Özbekstan men Reseyden, Moñğoliyadan keletin qazaqtarğa köp qiındıq tudırmağan siyaqtı, al, Iran men QHR-da ömir sürgen qandasımız qara jerge qaradı da qaldı. Nege deseñiz, Iran jağı onday anıqtamanı tüsine almadı, QHR sottalğan adamın sırtqa jibere almaytındığın aytıp bet baqtırmadı.

Söytip qolında QHR-dıñ qızıl tölqwjatı bar (tölqwjat Qıtayda zañ bwzbağan adamdarğa ğana beriledi), alayda Sottalmağanı turalı anıqtamanı eş mekemeden ala almaytın bauırlarımızdıñ Babaqonısqa betbwrğan köşi birden irkildi. Osı jayttı aytıp qazaq ziyalısı, «Abai.kz» portalı bastağan wlt isine janaşır qazaq baspasözi künde küñirendi.  Tiisti mekemelerdiñ jetesine jetui tiis sözdi jetkizip twrıp jazdı, körsetti. Biraq, mälin tüstes boyauğa mwrtın malıp alğan Ükimet miığınan küldi de otırdı. Qala berdi Jañaözen oqiğasın äkelip oralamandarğa japtı. Sonımen qay taraptan bolsa da köş müldem toqtay bastağan tar kezeñde biliktiñ bwl pärmenine quanıp, «qwttı bolsın» aytqan bir qariyamız: «Naymandar, sender sol twrıp jatqan jerdiñ iesisiñder. Twğırıl hannıñ wrpağı sender bolasıñdar. Köşpeñder, otıra beriñder sol otırğan jerleriñde!» - dep wran tastadı. Alayda, «wrañqay» qosında otırıp alıp wran tastağan qariyamızdıñ bätuası jıl aynalmay bıt-şıt boldı. Bıt-şıt bolatın sebebi: Resey Ukrainanıñ şığıs aymağına basıp kirdi de, öziniñ imperiyalıq azuındağı bar tisin aqsitıp twrıp körsetti. Ol azudıñ oydaq-soydaq tisinde qazaq jeriniñ bir pwşpağın tistey ketsem degen tilek barın «abız» şaldan basqamız tügel bayqadıq ta, baybaylap qazaqtı, qazaq köşin izdey jöneldik. Zañımızdı da tüzep, jeñildikterdi köbeyttik. Tağı da tüzeu üstindemiz. Endi...bwndayda qazaq köşi qwyılğannıñ üstine qwyılıp berui kerek edi ğoy! Joq, ünsizdik! Öytkeni, «abızımızdıñ» degeni bolıp, Qıtay biligi qıtaydağı qazaqtardıñ eteginen wstap, «jalbarınıp» jibermey jatır. Osı küni äleumettik jeliler men erkin aqparat közderinen QHR-dıñ batıs aymağı – Şıñjañ Wyğır Avtonomiyalı audanınan wstalıp, qamalıp jatqan qazaqtar turasındağı aqparattı kündelikti kezdestiremiz.

Wstalıp jatır, qamalıp jatır, qıtay şerikteriniñ qolınan qaza tauıp jatır, Qazaqstannan alğan tölqwjatın Qıtay biligi tartıp alıp jatır... qısqası alatopalañ. Maonıñ zamanındağı Mädeni töñkeristen bir kem emes. Qazaqstan Ükimeti, ärine, bwl swmdıqtı Qıtaydıñ işki isi dep ündemeydi, Sırtıq İster ministrligi qopañdadı da qoydı. Därmensiz. Düniejüzi qazaqtarınıñ 5 qwrıltayında Şıñjañdağı qazaqtardıñ basındağı ahualdı estigen Elbası da tığırıqqa tirelip qalğan siyaqtı.

Qalğan ümit – halıqaralıq bedeldi wyımdarda. Sol taraptan bir qozğalıs bolmasa, Qıtaydağı qazaqtardıñ küni qarañ.

Qıtay ökimeti bärin qoyıp, qazaq balasınıñ wltın «hanzu» dep jazdıruğa pärmen qılıp jatqanın estimiz. Ras bolar. Qıtay qwrsauındağı qazaqtar qazir künde tañarteñ, keşke hanzu tilinde sayasi änder aytıp, sabaq aluda. Üyindegi, meken-jayındağı wlttıq örnekterden ada boluda. Si czin'pindi «äkem» dep söyleytin belsendi qazaq äyelderi töbe körsete bastağan. Eki jüzdi satqındar köbeygen. Qazaq biriniñ üstinen biri arız aydap, tıñşılıq jasauğa kirisken. Söytip, amal kem, bir jarım million qazaq qor bolıp, qorlıqta ketip baradı. Qısaqası, «qıtay», «qıtay» dep bözek qılıp, jaqtırmauşı ediñ, endi sağan Qıtaydan keletin qazaq joq, Qazaqstan! Qwtıldıñ «pälelerden»! Bwnday jağdayda basqa ne deuge boladı?..

Abai.kz  

80 pikir