Jwma, 23 Aqpan 2018
Bilgenge marjan 709 10 pikir 12 Aqpan, 2018 sağat 09:40

Dini sauattılıqtı  qalay arttıruğa boladı?

Zayırlı memleketimizde din men qoğam ara-qatınasın, ruhani qwndılıqtardıñ qoğamdıq ömir men  qoğamdıq sanadağı ornı men rölin zerdeleu ärqaşan da özekti bolmaq. Zayırlı  memlekettiñ qoğamdıq sanası men ömiriniñ  barlıq  salaların  modernizaciyalauda  dinniñ  ornı  qanday  bolmaq jäne ruhani jañğıruda  din qızmetkerleriniñ  atqarar  qızmetiniñ mäni men maqsatı nede? Dindarlıq pen ruhanilıqtıñ ara qatınası  qanday? Din  salasındağı memlekettik  sayasattıñ  bolaşaqtağı bağıt-bağdarı qanday bolmaq? Dindarlardı  zayırlı memlekettik  qağida say  üylesimdi  ömir  süruge qalay  bağıttaymız? Zayırlı qoğamda dini jäne dini emes dünietanımnıñ  ündesui üşin qanday is-şaralar atqaru  kerek? Innovaciyalıq örleu men adam  kapitalın damıtu jolında din  qızmeti  men dindarlıq röliniñ mäni nede?

Bwl  saualdar qoğam üşin  kökeykesti. Dintanu jäne islamtanu bilim beru jüyesinde oqıtu älemdik jäne wlttıq mädeniettiñ  ozıq jetistikterin üyrenu men  jas mamannıñ dünietanımdıq bağıt-bağdarın ayqındauda, twlğanıñ ruhani bitim-bolmısın qalıptastıruda özindik üles qosarı anıq. Dintanu jäne islamtanu  boyınşa bolaşaq  mamandardı dayarlauda älemdik jäne dästürli wlttıq dinderdiñ adamzat örkenietinde alatın ornı men atqarar rölin, dinderdiñ qoğamdıq ömirge tigizer ıqpal äserin, dini dünietanımnıñ qwrılımı men erekşeligin, zayırlı  memleket  jäne din, qoğamdıq sananıñ  forması retindegi dinniñ atqarar qızmetin igeruge jäne tüsinuge mümkindik beredi. Dintanu jäne islamtanudı oqıtuda dinniñ payda boluı jäne damuı, qızmet etu zañdılıqtarın, adamzat tarihında dinniñ aluan türli fenomenderiniñ körinuin, dini  mädeniettiñ qoğamnıñ basqa salalarımen özara baylanısı men özara ıqpal äserin, dinderdiñ ruhani äleueti  men qwndılıqtarın, ortaq wstanımdarın jäne ayırmaşılıqtarın üyretu, dini tözimdilik pen  kelisim qağidattarın din  salasındağı  memlekettik  sayasattıñ maqsatı men  mindetterin bolaşaq  memlekettik qızmetşiniñ sanası men  ädeptik minez-qwlqına racionaldı türde siñiru  jauapkerşilikpen atqarıluı tiis.

Dintanu mamandığı dinder tarihı men  teoriyası, salt-ğwrıptar  jüyesi, sonday-aq mädeni, ömirlik, ruhani-adamgerşilik, dünietanımdıq, ğılımi, etnomädeni, äleumettik qwndılıqtardı wrpaqtan-wrpaqqa sabaqtastıqpen beruşi jäne adamnıñ özine jäne qorşağan ortasına  qatınasın qalıptastıruşı keşendi pänder  jüyesi retinde din salasındağı memlekettik qızmetkerlerin  ruhanilıqqa, zayırlı mädeniet pen ziyalı  ädepke  tärbieleu qajet.  Islamtanu mamandığın bilim beru jüyesinde oqıtu älemdik jäne wlttıq mädeniettiñ qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılımdarınıñ ozıq jetistikterin üyrenu men  din  mamandarınıñ dünietanımdıq bağıt-bağdarın ayqındauda, twlğanıñ ruhani bitim-bolmısın qalıptastıruda özindik üles qosarı anıq. Islamtanu  mamandığınıñ  pänderi imamdardıñ islam dini men  mädenieti, islam men  dästürli wlttıq  dildiñ  araqatınası, memleket ömirindegi  dinniñ  ornı  men rölin, dinniñ zayırlı qoğamdıq ömirge tigizer ıqpal äserin, dini dünietanımnıñ qwrılımı men erekşeligin, qoğamdıq sananıñ  forması retindegi dinniñ atqarar qızmetin igeruge jäne dini  qızmettiñ  män-mağınasın tüsinuge mümkindik berui tiis. Islamtanu mamandığın oqıtuda islam  dinniñ payda boluı jäne damuı, qızmet etu zañdılıqtarın, islam  örkenieti tarihında dinniñ aluan türli fenomenderiniñ körinuin, islam jäne dästür, din jäne memleket, din jäne qwqıq, zayırlılıq pen ziyalılıq,  dinniñ qoğamnıñ basqa salalarımen özara baylanısı jäne özara ıqpal äserin, dinniñ ruhani äleueti  men qwndılıqtarın, islam dininiñ ğwrıptıq wstanımdarın jäne aqidalıq jäne  fikh mazhabtardıñ  ortaq  twstarı men ayırmaşılıqtarın üyretu, zayırlı qoğamğa  say  uağız-nasihat jürgizu, islamdağı körkem minezdilik qağidattarın din  qızmetkerleriniñ sanasına racionaldı türde siñiru  jauapkerşilikpen atqarıluı tiis.

Dindi oqıtu adam, qoğam, ğalam turalı dünietanımdıq jäne filosofiyalıq swraqtarğa jauap izdeu bolıp keletini dausız. Bilim berudiñ zayırlı jüyesinde dintanu pänin oqıtu qoğamda gumanistik jäne ruhani-adamgerşilik negizderdi qamtamasız etuge kömektesedi. Ruhanilıq bwl  tek dini ilimmen ğana şektelmeydi. Ruhanilıq – filosofiyalıq jäne  etikalıq wğım. Ruhanilıq – bwl  zayırlı  moral'dıq wstanım retinde adamnıñ  ruhani jan-düniesimen, işki jäne sırtqı mädenietimen baylanıstı ayqındaladı. Ruhani bolmısı biik  men ruhani älemi  bay twlğa dinge beytarap boluı mümkin. Qazirgi  tañda  agnostik  ne  ateisttik  wstanımdağı  adamdı ruhani düniesi  kemşin degen  qate tüsinikter  kezdesedi. Ruhanilıq – zayırlı etikalıq wğım  retinde  adamnıñ  jan jäne  ar  tazalığın  ayqındaydı. Islamtanulıq bilim beru men tärbieleude dintanu zamanaui bilim  beru tehnologiyasınıñ  mümkindikterin jäne  iske asıru täsilderin, ädisterin qwraldarın ayqındau üşin ädistemelik jäne pedagogikalıq modelderdi iske asıru qajet. Bilim beru mazmwnında dintanu pänin oqıtuda zayırlılıq qağidatı ädistemelik negiz bolu kerek. Büginde älem elderiniñ basım köpşiliginde memlekettik mektepter zayırlı märtebege ie. Zayırlılıqtıñ tarihına üñilsek, täuelsiz elimizdiñ zayırlılıq qağidatı 1995 jılı qabıldanğan Ata Zañımızda bekitilgen. Zayırlılıq qağidatı qoğamnıñ, halıqtıñ, mädeniettiñ jäne qazirgi bilim berudiñ wstanımı bolu kerek. Ruhanilıq bwl bolaşaq wrpaqtıñ üylesimdi damuınıñ kepili boluı kerek. Sonday-aq ol halıqtıñ ruhaniyatımen tığız baylanıstı. Parasattılıq, imandılıq, izdengiştik, otansüygiştik bügingi bilim berudiñ negizgi wstanımı. Islamtanu gumanitarlıq ğılımdarmen tığız boylanısta  qarastırıluı tiis. Islamtanulıq bilim berude dindi keşendi jäne  ğılımi twrğıda tüsindiruge män berilui kerek. Din turalı teologiyalıq bilim dinniñ şığuı men damuı turalı jüyeli  bilim beredi. Islamtanu oqu  bağdarlamasında   mindetti pänder qwran ilimderi, täpsir, hadis ilimderi, sira, fikh, aqida  ilimderi, minez-qwlıq, dini uağız jäne şeşendik  öner, arab tilin qamtidı. Sonımen  qatar, negizgi komponentter – Qazaqstan   tarihı, filosofiya, şet tili jäne  tañdau pänderi  oqıtıladı. Oqu-tärbie üderisinde dini  pändermen qatar, zayırlı pänderdi  oqıtu adam jäne qoğam turalı bilimdi wlğaytıp, wlttıq  pen azamattıq sananı qalıptastıruğa  üyretedi. Islamtanulıq bilim beruge qatıstı ana tilimizdegi oqu-ädistemelik  oqu qwraldarı   men oqulıqtar dayarlau mäselesi de özekti. Zayırlı qoğam mädenietine say medreselerge arnalğan  sapalı däris pen  seminar  sabaqtarınıñ birıñğay ädistemelik qwraldarın  şığaru mañızdı. Islamtanuşı  mamandardıñ jetispeuşiliginen tuındağan jağdayğa baylanıstı moldalardı aymaqtıq jäne  jergilikti  swranıstarğa say arnayı  dayarlau  orındı. Din  isteri  komitetiniñ  deregine  süyensek, qazirgi  uaqıtta elimizdiñ meşitterinde – 3800 juıq  din qızmetkerleri jwmıs  jasaydı. Olardıñ  19 %-joğarı bilimdi, 27%-orta bilimdi, 54%-dini  bilimdi  jetildiru kursınan  ötken. Din  qızmetşileriniñ  7-8%-şet eldiñ dini  oqu  orındarın  bitirgender. Soltüstik  jäne batıs  öñirlerde  islamtanulıq  bilim  beru  kurstarın  aşu  jolımen  osı  aymaqtağı  dini  bilimge  qwştar azamattardıñ  swranısın öteymiz. Dindar äyelderge  arnalğan   uağız jäne tärbie ädisterin mengergen dini bilimdi  äyelderdi dayarlau   mañızdı.  Dindar qız-kelinşekterge  medicina  jäne din, din  jäne  ğılım,din  jäne  qwqıq, zayırlı memlekettegi  otbasılıq  qwndılıqtar  men  bala  tärbiesi taqırıbında bilim jetildiruşi kurstar men seminarlar, jazğı universitetter wyımdastıru  uaqıt talabı. Dindar  otbasında tärbie alğan  jastarımızdı  zayırlı  mädeni  wstanımğa say  bağıttau  otbasınan  bastau  aladı. Dindar  ata-analar  balalardıñ  zayırlı qoğamdıq  ortada özinniñ bilimi men  biligiñ  tolıqandı  aşıp  körsetuine barınşa  mümkindik bergeni jön. Tomağa-twyıqtıq bala psihologiyasına  keri  äser  etip ortadan  jatsınuğa  alıp  kelui mümkin. Dini ortadan  şıqqan  jastar qoğamnıñ  müşesi  retinde qoğamdıq  ortamen üylesimdi örkendeui tiis. Sondıqtan da  Joldaudağı:  «Barlıq jastağı azamattardı qamtitın bilim beru isinde özimizdiñ ozıq jüyemizdi qwrudı jedeldetu qajet.

Bilim beru bağdarlamalarınıñ negizgi basımdığı özgeristerge ünemi beyim bolu jäne jaña bilimdi meñgeru qabiletin damıtu boluğa tiis» [1] degen  Elbasınıñ  tapsırması  jetinşi  basımdıqtıñ  mäni  men  bağıtın ayqındaydı. Islamtanu  mamandarın oqıtuda eñ  mañızdı is jaña bilim beru tehnologiyasına   jäne zamanaui talapqa  say din  mamandarın dayarlaudıñ tiimdiligin  artıratın jaña bağdarlamasın dayındau qajet. Bwl  bağdarlamada  dini  negizdegi radikaldı ideologiyamen ulanğandardı tura jolğa saludıñ  dini jäne  psihologiyalıq  ädisteri jüyeli  qarastırıluı  tiis. Zamanaui terrorizm  filosofiyası  jäne psihologiyasınıñ ädis-täsilderiniñ aqparattıq-kommunikaciya tehnologiyalarında  qoldanıluı  din  qızmetşileriniñ  ğalamtordı  paydalanu  qwzirettiligin  arttırudı boljaydı. Sonımen  qatar, teris ağımdardıñ bedeldi müşelerimen  pikir-sayıs  jürgizetin  deñgeyde  qwzirettilikke ie din  qızmetkerlerin  dayarlauda  logika  jäne  ritorika, memleket jäne  din, salıstırmalı dintanu, qwqıqtanu pänderiniñ özindik  ornı bar, sondıqtan  atalğan  pänder  elimizdiñ medreseleriniñ oqu bağdarlamasına jüyeli türde  engiziluin jäne oqıtu ädistemesin bir izge  keltirilui tiis.

Islamtanu mamandığı boyınşa  oqıtu  ädistemesin jüyelep jetildiru üşin islamtanuşı  jäne dintanuşı ğalımdar men mamandar qatısatın respublikalıq deñgeydegi konferenciyalar  men  seminarlar elimizdiñ iri qalaları men aymaqtarında ötkizilui tiis. Elimizde islamtanu salasında jinalğan täjiribeni keñ türde  qoldanu men  nasihattau dini  bilim beru sapasın jetildirumen qatar, islamtanu mamandığınıñ wstazdarı üşin oqu-ädistemelik kömek bolar edi. Dintanu boyınşa üyretuşi  seminarlar men konferenciyalar dintanu  mamandığınıñ wstazdarı üşin bilim men täjiribe almasu bağıtında jasalğan mañızdı qadam osınday is-şaralarda zayırlı elimizde  dini bilim berudiñ maqsatı men mindetteri, dintanulıq  pänder jüyesi, zertteu  ädisteri, wğımdarı  men terminderi, bayandau men  däris  jürgizu  ädistemesi, mädeniet jüyesindegi dinniñ röli, memleket  jäne  din, radikaldı  dini  ideologiyağa  qarsı küres  ädistemesi  turalı jan-jaqtı bilim beru iske asırıladı. Sonımen  qatar, memlekettik  qızmetkerlerge arnalğan  dintanulıq oqıtu kurstarın aymaqtarda ötkizu  qajet.

Dini fanatizm men közsiz  elikteuşilikke qarsı twratın qalqan bolatın  dini mädeniet pen dini sana qalıptastıru üşin dini bilim beru zayırlı twrğıda berilui kerek. Elimizde wltaralıq kelisim, dini tözimdilik mädenieti men özara qwrmet qağidatı ornıqqan. Din adamnıñ ruhani älemine tınıştıq berip, adamnıñ abıroyı men ar-namısın üyretedi. Ärbir adamnıñ jan-düniesindegi kelisim men işki mädeniet bwl qoğamdağı adamaralıq qarım-qatınas  mädenietidegi özara  tüsinistiktiñ şartı. Ärbir adam parasattı jäne ruhani düniesi bay, ruhı mıqtı bolğanda ğana zwlımdıq pen zorlıqqa qarsı twra aladı. Sol sebepten adam janın tärbieleu jäne onıñ dünietanımın qalıptastıru üşin älemdik jäne dästürli dinderdiñ ruhani qwndılıqtarın tiimdi qoldanu mañızdı bolıp sanaladı. Bügingi künde elimiz üşin beybitşilik pen kelisimdi saqtau mañızdı. Sondıqtan da din  qızmetkerleri elimizde  tirkelgen dini  birlestikterdiñ  dini senimi turalı habardar boluı kerek. Öytkeni, din  etnostıñ wlttıq sana-sezimi men  ruhani mädenieti men wlttıq ruh erekşeligin aşatın fenomen. Elimizdegi  dini  bilim beru  orındarı  bolaşaq din qızmetkerlerin zayırlı  mädeni wstanımğa,ziyalılıq pen  izdengiştik ruhında tärbielep, älemdik  jäne  dästürli   dinderdiñ qwndılıqtarına oñ közqaras qalıptastıruı tiis. Din  qızmetşilerin wltaralıq jäne  dinaralıq qarım-qatınas mädenietine üyretu, dini mädenietke  baulu,  özge dindegilerge qwrmetpen qarauğa, dinderdiñ qwndılıqtıq negizderin tereñ  tüsinip  payımdauğa,zayırlı wstanımğa  say  qızmet  jasauğa  qwziretti  dayarlau bügingi  dini  bilim  berudiñ  maqsatı. Bwl dini bilim beru jüyesi üşin öte özekti bolıp tabıladı.

Zayırlı mädeniet jäne dini mädeniet erekşeligin jäne  jalpı adamzattıq qwndılıqtardıñ artıqtığın, yağni dini jäne dini emes dünietanım tüsinikteriniñ biriktiruşi jäne swhbattastıq negizderin tözimdilikpen tüsindiru  jwmıstarı  da mañızdı. Islamtanudı oqıtu mazmwnı men ädistemesi zayırlılıq pen tözimdilik qağidattarı, ar-ojdan, dini senim bostandığı jäne oy-erkindigi   sındı elimizdiñ jäne halıqaralıq qwqıqtıq qwjattar talaptarına säykes boluı tiis. Islamtanu mamandığın oqıtuda zamanaui aqparattıq-analitikalıq jäne oqu-ädistemelik negizderge süyenu kerek. Zayırlı qoğamdağı islamtanulıq  bilimniñ  maqsatı – zayırlı  mädeni  jüyege  say  qızmet jasau  men  dindar  azamattardıñ  dini  swranısın  öteudi  iske asıru.

Islamtanu men  dintanu mamandıqtarı  jastardıñ ömirlik jäne dünietanımdıq qwndılıqtarın qalıptastıruşı, azamattıq poziciyasın ayqındauşı, gumanistik qwndılıqtarın bekituşi röl atqaruı qajet. Dini oqu  orındarınıñ  tülekteri elimizdiñ ruhani  qauipsizdigi  jäne  wltımızdıñ  dini  twtastığın  nığaytu  jolına qızmet etui  üşin  jan-jaqtı  bilimdi boluı şart. Islamtanu jäne  dintanu mamandındıqtarı oqıtu  bağdarlamasında qazaqstandağı ibrahimdik  dinderdiñ ruhani mwraların  salıstırmalı twrğıdan taldau elimizdegi dinaralıq tatulıq pen kelisimdi nığaytuğa bağıttaluı tiis. Dästürli dinderdiñ qoğam ömirinde jäne wlttardıñ ruhani mädenieti men dünietanımdıq wstanımdarındağı alatın ornın zerdeleu imamdardıñ eldegi dini jağdaydıñ  erekşeligin tanıp  biluine  jol  aşadı.

Ärbir dinniñ senimdik wstanımdarı men qwndılıqtarına qwrmetpen qarau, otansüygiştik, tözimdilik mwrattarı men ortaq qwndılıqtar jastardıñ sanasına siñirilip, naqtı bağdarı retinde zayırlılıq qağidatınıñ negizde oqıtıluı qajet. Qazirgi dintanulıq jäne islamtanulıq  bilim  berude  destruktivtik  dini ilimder jäne  olardıñ harizmatikalıq  dini basşılarına  qarsı kürese biletin zamanaui  qwzirettilik qalıptastıru da mañızdı. Jat dini ağımdar men dini fanatizmge qarsı twratın wstanım qalıptastıru osı islamtanu mamandığınıñ mindeti bolıp tabıladı. Din ekstremizm men terrorizm qauipin adam men qoğam ömirine, memleket negizine qauipti indet ekendigin jastarğa bayıptı jäne ğılımi twrğıda tüsindirilui qajet. Bwl 2013-2017 jäne 2017-2020 jıldarğa arnalğan dini ekstremizm men terrorizmniñ aldın aluğa baylanıstı qabıldanğan memlekettik bağdarlamada naqtı körsetildi. Äsire dinşildiktiñ  dünietanımdıq  jäne äleumettik  negiziniñ aldın-alu  jolı jastarğa teñ mümkindikter jasau jolımen olardıñ  äleumettik ädilettilik  pen teñdik qwndılıqtarınıñ qoğamdıq ömirde  naqtı iske  asatınıñ körsetuimiz  qajet. Elimizde qalıptasqan dini jağdaydı eskersek, jas  wrpaqtı Mäñgilik  El qwndılıqtarı negizinde tärbieleu, plyuralizm men türli dini senimderdi uağızdağan missionerlik jäne jat- ağımdar jağdayında özindik dünietanım qalıptastıru jäne öz oy-pikiriñdi ayqındau, teris ağımdarğa  kümänmen  qarau jäne sıni közqarastı ornıqtıru,  adamzatqa ortaq qwndılıqtar men  wlttıq mädeniet qwndılıqtardı ardaqtaudı jas wrpaqqa qalay üyretemiz. Bwl mindetterdi şeşu  üşin dintanu jäne islamtanu mamandığınıñ barınşa özekti de tiimdi koncepciyasın dayındaumen qatar,qazirgi özgermeli zaman  talaptarına say ädistemelik  jäne şığarmaşılıq izdeniske negizdelgen jaña bilim  beru bağdarlaması  jäne  oqıtudıñ innovaciyalıq  ädistemesin jasau joldarın tabu özekti.

Dini  bilim beru  ädistemesi twlğanıñ ruhani bolmısın jetildiruge jäne mädenietin qalıptastıruğa, dini bilim jetistikterin jan-jaqtı tüsinuge, dini ilimderdi zerdelep, taldauğa üyretumen qatar, basqanıñ mädenietine tüsinistikpen qarauğa, dini toleranttılıq jäne  dinaralıq kelisim wstanımdarın sıylauğa tärbieleydi. Dintanu jäne  islamtanu  mamandığınıñ tülekterin  memlekettik  qızmetke  dayarlau men  tärbieleudiñ negizgi maqsatı  -din salasındağı  memlekettik  sayasattıñ bağıtı men erekşelikterin  tüsindiru bolıp  tabıladı. Joğarı bilim beru jüyesinde dintanulıq  pänderdi oqıtu zayırlı  memlekettik qağidatqa tärbieleu,dini  sauatsızdıq pen   dini tözimsizdiktiñ aldın aluğa  kömektesedi .

Jahandanu üderisinde ärbir wlt öziniñ salt-dätüri men wlttıq sana tirekterine süyenip, öziniñ bet-beynesin joğaltpay, wlttıq bolmısın ayqındap, wlttıq rämizderin asqaqtatuğa wmtıluda. Bizdiñ dindar  jastar da zayırlı  memlekettik qağidanı, wltımızdıñ tili men dilin, tarihın, dästürin sıylauı jäne ata mwrasın qasterleui tiis. Din salasındağı memlekettik  qızmetşiler  dünietanımında jäne  ädeptik  wstanımında zayırlı  jäne wlttıq qadir-qasietinen tuğan kieli wğım tüsinikterin qwrmetteudi qalıptastıru elimizdiñ qarqındı innovaciyalıq-industriyalıq twrğıda jañğıruın qamtamasız etetin wlttıq müdde men azamattıq parızğa adal  din  mamandarın belsendi is-äreketke tärbieleu bolıp tabıladı

Din qızmetkeri bitim-bolmısı men mädenietimen, ülgili ömirlik deregimen jäne  ziyalı  wstanımımen erekşelenip, ğılımi  jäne dini-filosofiyalıq mäseleler töñireginde pikir-talas jürgize alatınday deñgeyde boluı jäne din salasındağı memlekettik  sayasattı tereñ  tüsinui  onıñ äleumet pen dini  qauım  arasında bedeldi boluına oñ ıqpalın tigizedi. Din qızmetkerleri  bilimi  men biligin, qwziretin ruhani tälim-tärbielik is-şaralarda, dini tözimdilik pen wltaralıq qarım-qatınas mädenietin qalıptastıru jäne türli lañkestik jäne ekstremistik, ziyandı ağımdardıñ  keritartpa ilimderiniñ  aldın alu  maqsatında iske asıru  tiis. Qazirgi zamanğı oqıtu ädistemesi islamtanu mamandığınıñ praktikalıq mañızın aşumen qatar, intellektual'dı twrğıdan tağılımdı, oqıp-zerteu üşin qızıqtı, din mamanı   üşin  bereri mol   ruhani   jäne  zayırlı  bilim berui  qajet. Din mamandarı qoğam ömiri  men adamaralıq qatınastı  izgilendiru üderisinde özindik röl atqaradı. Dini mädeniet pen şınayı ruhanilıq bwl mañızdı gumanistik qwndılıq. Bügingi din  qızmetkerine ülken jauapkerşilik  jükteydi. Zamanaui  imam aqıl-parasatımen, jeke mädenietimen, ruhani düniesiniñ baylığımen, şığarmaşılıq  äleuetimen, jauapkerşilik sezimimen daralanuı tiis.

Din wstazı din  negizderin zayırlı memlekettik  qwndılıqtarğa  säykes saliqalı bayıptı türde tüsindirgeni jön. Imamnıñ  dini  qızmeti  dindarlardıñ dini  swranısı  men  ruhani  qajettilikterin tolıq  qamtuı  tiis. Islamtanu mamandığınıñ studentterine adamzat örkenietindegi dinniñ şığu tarihın jäne dini ilimder men ğwrıptar jüyesi  jaylı, äleumettik institut retindegi dinniñ qızmetin, qoğamdağı konfessiyaaralıq qatınas mädenietin qalıptastıruşı tözimdilik qağidaların, dästürli dinderdiñ jalpıadamzattıq qwndılıqtarın, din salasındağı memlekettik sayasat, memleket pen din, qoğam men din, din men dästür baylanısı, din  jäne qwqıq, zayırlı memlekettegi  dini wyımdardıñ qızmet etu negizderin  oqıtu  zayırlı  memlekettegi dinniñ qızmet etu ayası turalı tolıqqandı ğılımi tüsinik berilui tiis.  Elimizdegi islam tarihın zertteudiñ tarihnamalıq jäne derektanulıq ädistemelik wstanımın  zamanaui talapqa say jetildiru üşin islamtanulıq jäne teologiyalıq ädebietterdiñ birıñğay derektik jüyesin qwrğan jön. Zayırlı bilim beru jüyesinde islamtanulıq bilim beru mazmwnıñ islam  dini men dini ilimdik erekşelikterin oqıtudıñ ädisnamalıq özegin ğılımi  bağdar men  zayırlılıq qağidatı  qwraydı. Dinder ilimi men tarihın oqıtu barısında naqtı dinniñ senimi men ğibadatıñ, örkeniettik qwndılıqtarın jäne ruhani mwrasın zerdeleude ğılımilıq jäne ob'ektivtilikti wstanu qajet, «Biz jañğıru jolında babalardan miras bolıp, qanımızğa siñgen, büginde tamırımızda bülkildep jatqan izgi qasietterdi qayta tületuimiz kerek» [2]. El tarihındağı körnekti din  qayratkerleriniñ   eñbekterin  oqıtu procesine eñgizu wlttıq  ruh  tamırın, wlttıq ruhani mwramızdı egjey-tegjeyli  tanıp biluge jol aşadı.
Zayırlı qoğam mädenietine  say sapalı dintanulıq jäne dini ädebietter dayarlau özekti. Orta bilim beru orındarına arnalğan «Qoğam jäne  din»oqulığın dayındauğa  mektep pedagogikası men  psihologiyasın  tereñ  biletin bilikti mamandardı  tartqan jön. Din  salasındağı  memlekettik qızmetkerlerdiñ äleumettik jelilerde  habarlama jazu, köpşilik aldında  jäne  BAQ  söyleu  mädenietin  jetildiru  de  özekti. Meşitterdegi  uağız  beyne  taspağa  jazılıp  taratılmauı  kerek. Zayırlı memlekette dini  uağızben wlttıq  şeşendik  öner  men  ruhaniyattı,dini ilimdi  tereñ  meñgergen bilimdi  jäne bilikti  din  qızmetkerleri  aynalısqanı  jön.

Dini bilim beretin oqu orındarına arnalğan oqulıqtar men oqu qwraldarın dayarlaudıñ birıñğay ädistemelik jüyesin qwru jäne islamtanulıq bilim berudiñ ädistemelik täsilderin zaman talaptarına say jetildiru de mañızdı. Din  mamandarın  dayarlau adam, qoğam, dünie turalı filosofiyalıq – dünietanımdıq mäselelerdi zerdeleu  jäne talqılaumen tığız baylanıstı. Bwl  mäselelerdi qarastırğanda islamtanu dini  ilim  qwndılıqtarın ğılımi tüsindiruge, filosofiya,tarih,sociologiya jäne jaratılıstanu ğılımdar mwrasına, ğılım  men tehnika jetistikterine süyenedi. Zayırlı qoğamda islamtanu negizderin oqıtuda islamdağı türli  ağımdardıñ jäne  radikaldı  ideologiyanıñ  wstanımdarın salıstırmalı twrğıda tüsindiru mañızdı. Zayırlı memlekette  dintanu  jäne islamtanu mamandığın oqıtu mindeti dindar  jastar dünietanımında dindarlıq pen zayırlı mädeni wstanımdı, gumanistik jäne ruhani-adamgerşilik negizderdi qalıptastıradı. Islamtanulıq bilim beru mazmwnında dini jäne  zayırlı mädeniet   ündestigi, dini  jäne  zayırlı  bilim beru qağidatı oqıtudıñ ädistemelik negizi bolğanı  jön. «Şet elderge dini bilim aluğa wmtılatın jastarımızdıñ qatarı köbeyip otırğandıqtan, olardıñ dünietanımı  qalıptasıp,dini  bilimi  jetkilikti  deñgeyde tolıqqannan keyin ğana  şet elderge dini oqu orındarına jiberilgeni  jön. Alğaşqı dini bilim elimizde  jäne dästürli qwndılıqtar negizinde berilui kerek» [3]. Türkiya, Mısır, Saud  Arabiyası, Liviya, Yemen, Päkistan, Ündistan, Malayziya  elderinde  dini bilim  alğan  teologtar jäne  imamdar  zayırlı memlekettiñ din  salasındağı  wstanımdarı  men qağidaları turalı , zayırlı  memlekette  uağız-nasihat  jürgizu  ädisnaması, din jäne qwqıq, ziyalı ädeptik wstanım, memleket pen  din  qatınasınıñ  normativtik-qwqıqtıq qwjattarı boyınşa tereñ  izdenui  qajet. Memlekettik qwrlısı  men ideologiyası ärtürli şet elderdiñ  dini  oqu orındarın bitirgen azamattarımızdı zayırlı elimizdegi  naqtı qoğamdıq ömir  şındığına  say  qızmetke  baulu mañızdı. Dintanu jäne islamtanu mamandığınıñ  bilimgerleri  ziyalılıq imandılıq, ğılımğa  qwştarlıq, otansüygiştik, wltjandılıq, ädeptilik, ibalılıq, tözimdilik sındı qasietterimen daralanıp,  jalpıadamzattıq jäne wlttıq qwndılıqtardı tolıqqandı tüsinip, bwl  olardıñ ömirlik joldarında  dini  jäne  zayırlı mädenietti qatar  wstanuına septigin tigizedi dep oylaymız.

Äsire dinşil  toptarğa qarsı dini-ağartuşılıq jwmıstıñ tiimdi täsilderiniñ  biri  öñirlerdegi dini ahualdardıñ dinamikası men tendenciyalarına ıqpal etuşi sırtqı  jäne  işki ıqpal-äserlerdi anıqtau dintanulıq jäne islamtanulıq zertteuler jürgizude negizgi maqsattardıñ biri dep bilemiz. Zayırlı memlekette dintanu jäne islamtanu mamandığı qoğamnıñ ruhani jañğıruına, dini sauattılıqtı  arttıruğa,  din qızmetkerleriniñ bedelin köteruge jäne  destruktivtik  ağımdardıñ aldın  aluğa   kömektesedi. Islamtanu jäne dintanu mamandığın oqıtu üderisi bolaşaq din salasındağı memlekettik  qızmetkerlerdiñ boyına körkem  minezdilik, söz ben istiñ  üylesimdiligi, imandılıq, salauattılıq, zayırlılıq  pen ziyalılıq wlttıq dästür men ruhanilıq närin egip, olardı wlttıq jäne jalpıadamzattıq qwndılıqtardı ardaqtauğa üyretip, wltaralıq jäne konfessiyaaralıq qatınas mädenietine,tüpnwsqa ädebiettermen jwmıs jasau mädenietin  meñgeruge, din  salasındağı memlekettik sayasattıñ  mäni men  mwratın ayqın tüsinu  men dini uağızdıñ  zamanaui  ädisterin  igeruge bağıttap, dini ekstremizm men fanatizmge qarsı kürese  biletin  qwziret qalıptastıruı tiis. Oqu  ornınıñ bedelin köteretin   bilimdi de  bilikti tülekteri ekendigi  ayqın. Zayırlı memleketimizdiñ  din  salasındağı memlekettik  sayasattın  jan-jaqtı  tüsine  biletin  jäne  bilimi men  biligin  naqtı şındıqqa  say iske asıratın  din salasındağı  memlekettik qızmetkerlerdi  dayarlau uaqıt  talabı. Wltımızdıñ  twtastığı men  birligi – jeñisterimizdiñ  tüp  negizi.

Bağdat Beysenov, Äl-Farabi atındağı QazWU-dıñ docenti, filos.ğ.d.

Abai.kz

 

 

10 pikir