Jwma, 23 Aqpan 2018
Talqı 2167 21 pikir 13 Aqpan, 2018 sağat 16:16

Jazuşılar odağı byurokratiyalıq apparat emes, şığarmaşılıq odaq bolğanı abzal

Küni keşe ğana Qazaqstan Jazuşılar odağında plenum ötti. VI Plenum. 800-ge juıq müşeniñ 80-ge juığı jinalğan alqa-qotan jiın twp-tura 5 sağatqa sozıldı.

Plenumnıñ qarauı tiis qos mäseleniñ biri: Jazuşılar odağınıñ kezekti qwrıltayınıñ uaqıtın belgileu; ekinşisi, soñğı 5 jılda odaq orındağan jwmıstardı jiıntıqtau bolatın.

Degenmen, odaqtağı oy talas qızıp, jarıssözge şıqqan jazuşılar JO-nı 22 jıl basqarıp kelgen Nwrlan Orazalinge jeke arazdıqtarın da, oğan degen jeke razılıqtarın da bildirip jattı.  Al Nwrlan Orazalin Jazuşılar odağın 22 jıl basqarğanın ayta otırıp, kelesi saylauğa kandidaturasın wsınbaytının birden ayttı.

Söytip, eski odaqta jaña törağa saylanatın boldı. Plenum müşeleriniñ 5 sağatta bir keliskeni – jalpı Qwrıltaydı 12-Naurızğa belgiledi. S'ezd sol küni ötedi. Jaña törağa sol küni saylanadı.

Sonımen Jazuşılar odağına jaña törağa keledi. «Törağa Pälenbay boladı eken, joq Tügenbay boladı eken» degen gu-gu ösek qazir jazuşı qauımnıñ ortasında qızu talqılanıp jatır. Ärkim özinşe pikirde.

Bizdegi qalamger ortada jas qalamgerler köbine köp ağa buın qalamgerlerdiñ tasasında qalıp qoya beretini belgili. Olardıñ ünine qwlaq asıp jatqan kim bar deysiz, tağı. Odaqtıñ töñiregindegi eki-üş jigitti aytpağanda, jağday solay.

Dese de, biz bwl jolı saualnamanı däl osı orta buın men jas buınnıñ arasında jasağandı jön kördik. Bwl jaña buınnıñ pikiri. Keñestik kesir ideologiyadan sanası azat buınnıñ pikiri. Al saual mınau: Odaq törağalığına kim kelse de, siz jaña törağadan qanday jañalıq kütesiz? Odaqqa qanday reforma jasaluı kerek? Odaq jaylı oyıñız qanday?

Jazuşını ösiretin odaq emes...

Quandıq Şamahaywlı, QR mädeniet qayratkeri, jazuşı-audarmaşı:

- Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ sovet zamanındağı däuirin sağına eske aluşılar köp. Ol jıldar şınımen de qazaq-sovet jazuşılarınıñ altın däuiri boldı. Endi, ol däuir qayta kelmes, Jazuşılar odağı saqtalıp qalsa da däl solay «oynap külmes». Onı täuelsizdik jıldarında közben kördik qoy. Jalpı, narıqtıq ekonomikanıñ qatal zañına qalasañ da, qalamasañ da bağınuıña tura keledi. Qazirgi oqırman keşegiden özgeşe. Sebebi, tañdau köp. Älem ädebietiniñ inju-marjandarın audarma arqılı ğana emes, tüpnwsqadan tikeley oqitındardıñ qatarı da ösken. Bwğan say talğam da biiktep baradı. Odaqtı jelep-jebep kelgen kompartiya da, onıñ qızıl ideologiyası da qwrıdımğa ketken. Sonda da dem berip osı künge deyin jetkizgen qazirgi ükimetke jazuşılar alğıs aytuları kerek şığar.

Ükimet jazuşılardıñ kitaptarın az taralımmen bolsa da şığarıp keldi, ötken jıldan bastap qalamaqı tağayındadı. Endi, osıdan  artıq qamqorlıqtı eşbir memleket jasay almaydı. Jasauğa ıqılası da körinbeydi. Jazuşılar odağı özi sekildi qoğamdıq birlestikter sanalatın Qazaqstan Assambleyası jäne «Nwr otan» partiyası sekildi  wyımdarmen bäsekelese almaydı. Şınayı jağday osınday.

Olay bolsa, Jazuşılar odağınıñ basşılığınan Nwrlan Orazalin ketkennen özgeretin dünie şamalı. «Bayağı jartas sol jartas» bolıp qala beretin şığar. Bwl meniñ sub'ektivtik pikirim. Meniñ aytqanım kelmey, mülde basqaşa bağıt alıp ketse ärine, quanamın.

Ötken plenumda aytılğan sındarğa nazar audarılğanı dwrıs şığar. Degenmen, jazuşılardıñ odaqqa qarap qalğan nesi bar? Jazatın şığarmaların odaqsız da jazıp, jasay berulerine boladı ğoy. Odaqtıñ qajettiligi, şığarmaşılıq orta bola alatındığı bolsa kerek. Mwnday orta är jazuşı üşin mindetti türde qajet. Biraq, ol bügingidey älde bir byurokratiyalıq apparat emes, şın mänindegi şığarmaşılıq odaq bolğanı abzal.

Jazuşılardıñ söylegen sözderinen, jazğan maqalalarınan añğarılatını, odaqqa müşe 800 jazuşınıñ bäri keremet ıntımaqtasıp ketpegenderi anıq añğarılıp twr. Osınşama köp «qoşqardıñ bası bir qazanğa sıyıp» ketuniñ özi mümkin emesi anıq. Jikke, topqa bölingenderi aşıq körinip twradı. «Anau ananı jaqtaydı, mınau mınanı jaqtaydı» degendi sırttay qarap, körip-bilip twramız. Olay bolsa, sol müddeles toptar bas qosıp nege jeke odaq bolıp bölinip ketpeydi? Qırıq pışaq bolıp, bir odaqqa sıyıspay jürgenşe oñaşa otau tigip özara bäsekege tüsulerine ne kedergi?

Jazuşını ösiretin odaq emes, baspa isi men kitap sauda menedjmenti  dep oylaymın. Baspahanalardıñ eşbirine  monopoliya berilmey şınayı bäsekelestik orta qalıptasuımen qatar kitap saudası menedjmenti jetildirilse, qazaq jazuşılarınıñ arasınan talayı alğa suırılıp şığarı anıq.

Odaq proletariat jazuşılardıñ basın biriktirip, socializmniñ ideologiyasın iske asıru üşin aşılğan

Aynwr Töleu, ädebiettanuşı:

- Aldımen bizge Jazuşılar Odağı ne üşin kerek? Odaq basında proletariat jazuşılardıñ basın biriktirip, socializmniñ ideologiyasın iske asıru üşin aşılğan dep esepteymin. Bilemin, Odaqtıñ kerek ekenin däleldeytinder tabıladı. Biri ädebi üderistiñ bağıt-bağdarın bilip otıruımız kerek deytin şığar, endi biri jazuşılardıñ imidjin qalıptastıratın orta boluı kerek degen sebepti aldığa tartatın bolar. Onda osınıñ barlığın jüzege asıra alatın, menedjmentten habarı bar, nağız wyımdastıruşı törağalıq etui tiis. Qalamgerlerdiñ qoğamdağı orınına qatıstı zamanğa säykes äreketter jasaluı tiis. Jazuşı degen belgili bir jiın-toylarda ädemi sözderdi monşaq sekildi tizip beretin, jay kezde eşkimge keregi joq mwrajaydağı eksponat sekildi bolmauı kerek.

Ädebietti tiptik beyne degen bar ğoy. Odaqtıñ törağası dese, bizdiñ oyımızğa ağa buın, tipti aqsaqal buın keledi. Nege? Jas qalamgerlerdiñ älgi atap ötken eki buınğa sözi ötpeytin bolğandıqtan ba?

Törağa saylau, Jazuşılar Odağı, qalamgerler mäselesi - ayta berseñ, tausılmas jırday. Biraq qoğamğa mäsele emes, nätije kerek. Arı-beri tartqılağannan biz mıqtı ädebiet jasay alamız ba, älde uaqıt joğaltamız ba? Bügingi oqırmannıñ talğamına say eñbek jazıp jatqan jazuşılardan bälkim oqırman beyhabar şığar. Nege Odaq mıqtı jazuışılardıñ imidjin qalıptastırıp, şığarmaların trendke aynaldırmaydı. Külkili bolsa da, men endigi törağadan osınday jañalıq kütemin.

Jas qalamgerlerdi şetelge täjiribe almasuğa jiberudiñ jolın qarastırsa

Tilek Irısbek, jas aqın:

- Qazaq ädebieti ne sebepti älemdik deñgeyge köterile almaydı nemese älem oqırmandarı qazaq jazuşılarınıñ şığarmalarımen ne sebepti tanıs emes degen sındı äbden jauır bolğan saualdardıñ köpten beri köptiñ oyın mazalap jürgeni  anıq.  Jäne, qit etse boldı oğan Jazuşılar odağan kinäläy jöneludi ädetke de aynaldırıp alğandaymız. Ärine, bwl qayşılıqtardıñ tuındauı bir jağınan dwrıs ta şığar, biraq qwdayım-au büginde biz HHİ ğasırda ğasırda ömir sürip jatırmız ğoy (Jäne, osı twsta postkeñestik el ekenimizdi tağı bir märte eske sala ketkim keledi), Qazaq ädebieti ne sebepti damımay otır? Bılayşa aytqanda, nege bizdiñ ädebiet älemdik keñistikte joq?

Jauabın özimniñ sub'ektitvti pikirimmen bildiretin bolsam onıñ jauabı qarapayım ğana, yağni bizde onday jazuşı joq! Jäne, aldağı uaqıtta osı jüyeni betke alıp  kete beretin bolsaq payda boluı da ekitalay! Sebebi, bizde ädebi agenttikter äli qalıptaspağan. Sondıqtan, Jazuşılar odağına mıñ jerden bastıq kelse de, ädebi agenttikter qaşan jwmısın bastamayınşa, oğan jarnama jwmısı jasalmayınşa, jazuşılarımız jurnalist bolğanı bolğan. Sondıqtan, aldağı uaqıtta odaqtı öz tiziginine alar, aynalıp keteyin qwrmetti bolaşaq «törağa» egerde ğalamtordan habarıñız bolıp, osını oqıp otırsañız sizge mına bir ötinişimdi ayta ketkim keledi. Tım bolmağanda jılına bir märte keudesinde säulesi bar-au dep topşalağan talanttı jastardı şet elge bilim asırıp, täjiribe almasuğa jiberip otırudıñ amalın qarastırsañız.

Sebebi, amerikandıq aqın Tomas Sternz Eliot «ärbir jaña buın öziniñ ädebi sının qalıptastıru kerek nemese ärbir wrpaq önerge öz twrğısınan keledi, oğan öz talaptarın qoyadı jäne jaña mindetter jükteydi»,- degen oyın alğa tartqan bolatın. Meniñ neni meñzep otırğanımdı jaqsı tüsingen bolarsız dep ümittenemin.  Eger de sol jas qalamgerlerdiñ işinde şın mäninde talanttı ädebietşi şığatın bolsa, sol jaqtıñ qalamgerleri onı özderi aq öz tilderine audarıp aları sözsiz.

Tağı bir ayta ketetini, büginde älemdik deñgeydegi dañqtı közi tiri jazuşılardı, atap aytqanda Mario Vargas L'osanı, Orhan Pamuktı, Patrik Modinonı, Gyunter Grasstı, Kazuo Işiguronı, Haruku Murakamidi jäne t.b sol sekildi älem nazarın audarta alatın twlğalardı ükimet aralasuımen, qalamgerlerimizben baylanıs ornatudıñ  jolın qolğa alsañızdar. Onsız da, paydasız is-şaralar men önimsiz müşäyralarğa ketip jatqan aqşa ğoy. Odan da, audarma mäselesin jüyeli qolğa alıp, aldağı ädebietimizdiñ damuına jaña serpin berseñiz biz sizge şeksiz rizaşılığımızdı bildiretin edik.

Jazuşılar Odağına Jazuşı emes, Finansist kerek!

Edilbek Düysen, jas aqın:

- Aldımen aytarım, Qazaqstan Jazuşılar Odağında meniñ altı alasım-bes beresim joq. Olar Meni, Men Olardı nege izdeuimiz kerek? Ärbirden soñ, bağıt-bağdarınan ayırılıp qalğan Odaqtan Wlı Ädebietke qosılar ülesti kütudiñ özi bekerşilik. Auıl arasındağı toy-tomalaqtardı wyımdastıruşı wyım deseñiz, ol endi bölek äñgime. Men köziniñ nwrı öşip, aybatı qaşıp, süreñsiz, tım soraqı küyge tüsken Odaqtı «Ardagerler üyi» dep qabıldaymın. Öytkeni, onıñ sahnasınan, sahnası twrmaq ğimarat aldınan biz esti qalğan toptasqan jas aqın-jazuşılardıñ birin de körmeymin. Bes sausağıñızdı toltıra da almaysız. Bälkim, men qatelesip otırmın: Odaq üşin «jas aqın-jazuşılardıñ» jas mölşerin esepteu ölşemi müldem bölek te bolar. Keşegi plenumdağı sözder sıñayınan Odaqtıñ emes, ğimarattıñ ğana kerektigin añğardım.

Mağan deseñiz, endigi, Jazuşılar Odağın türli-türli kişigirim klubtarğa ülestirip, taratıp tınu kerek. Onsız da ol, ağalarımızdıñ az abıroyınıñ özin tögip boldı. Al, jaña basşı jaylı eşteñe ayta almaymın. Bir ağam aytadı «Jazuşılar Odağına Jazuşı emes, Finansist kerek!» dep. Sonıki dwrıs!

Pikirlerdi äzirlegen Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

21 pikir