Seysenbi, 22 Mamır 2018
Mäñgilik el 4406 9 pikir 12 Säuir, 2018 sağat 15:28

Jaqıp Asanov ketisudiñ emes, kelisudiñ jolın wsındı

Qazirgi uaqıtta respublikanıñ sot jüyesi jañaşa damu üstinde. Elbası jaña basşınıñ aldına sot bedelin arttıru mindetin qoyğan bolatın. Ol üşin eñ aldımen, sottarğa qoljetimdilik, aşıqtıq, BAQ-tarmen baylanıstı nığaytu, tipti äleumettik jelilerde tüsindiru jwmıstarın jürgizu qajettigi tuındaytını sözsiz. Uaqıt talabın tereñ tüsingen Qazaqstan Respublkası Joğarğı Sotınıñ Törağası Jaqıp Asanov Joğarğı Sottıñ saytı arqılı öz josparın, oy-twjırımdarın oqırmandarmen bölisu täsilin tañdaptı.

Bügin Jaqıp Asanovtıñ sotsız tatulasu turalı keleli pikirleri men wtımdı wsınıstarın Joğarğı Sot saytınan alıp, wsınıp otırmız.

«Qwrmetti oqırmandar!

«El dausız bolmas» deydi halıq maqalı. Daular - kez-kelgen qoğamğa tän qwbılıs.

Biraq, sol dau-janjaldı retteu mädenietimiz qanday?

Bizde daudı tek sot şeşedi degen közqaras sanamızda qatıp qalğan. Säl dau tusa, dereu sotqa jügiremiz. Eki aradağı mäseleni sot arenasına şığarıp, şeşkimiz keledi.

Al, daudıñ barlığın sotta şeşu mümkin emes. Sot eki jaqtı birdey qanağattandıra almaydı. Onıñ üstine istiñ aq-qarasın ayıruğa kelmeytin jağdaylar bar. Mısalı, otbasındağı, ağayın-bauır, dostar, körşiler arasındağı talastı sot tarazısına salu qanşalıqtı dwrıs?

Siz sotqa arız berdiñiz delik. Äri qaray ne bolmaq?

Birinşiden, istiñ qaraluı sozılıp ketui mümkin. İske nükte qoyılğanşa, ädette, bir emes, birneşe sot otırısı ötedi. Şağımdar oblıstıq, tipti Joğarğı Sotqa joldanıp jatadı. Qayta-qayta jwmıstan swranıp, käsipti toqtatıp, jeke tirlikti ısırıp qoyuğa tura keledi.

Ekinşiden, ülken şığın. Memlekettik baj töleysiz, sot şığının öteysiz, zañgerdi jaldaysız, jolğa şaşılasız.

Üşinşiden. Osınşama kezeñderden ötseñiz de dau Sizdiñ paydañızğa şeşiletinine eş kepildik joq.

Kerisinşe, ekinşi tarap - tuısıñız, dosıñız, qızmettesiñiz bolsa, eki aradağı qatınasqa, sıylastıqqa, äriptestikke nwqsan keledi.

Nege deseñiz, sot – dau alañı. Onda aytısuğa, talasuğa mäjbür bolasız. Keyde taraptar aşuğa berilip, bir-birine auır sözder aytıp jatadı. Sol sebepten keşegi tuıstar bügingi jau, keşegi dostar bügingi qasqa aynaluı äbden mümkin.

Sotqa jüginbesten bwrın aqılğa salıp, oylanğan jön. Siz nemese sotqa jüginemin degen tanısıñız emociyağa berilgen joq pa? Aşudı aqılğa jeñdirip, özara kelisimge kelip, şeşuge bolar edi ğoy dep köbisi keyinnen ökinip jatadı.

Eñ dwrısı – tatulasu, kelisu, bitimge, bir mämilege kelu. Odan eki jaq ta wtadı. Uaqıt joğalmaydı. Aqşa ünemdeledi. Qatınas üzilmeydi. Jüyke men abıroy-bedel saqtaladı.

Ata-babalarımız daudı beybit jolmen şeşip otırğan. Damığan elderde de solay - daulardıñ 70-90% sotsız, bitimmen ayaqtalıp jatadı.

Bizde bolsa, daulardıñ köptiginen sud'yalardıñ jüktemesi jıldan-jılğa artuda. 2013 jılı sottarda 1,25 mln. is qaralsa, 2017 jılı – 2,6 mln., yağni eki eseden asqan.

Bwl jağday sottardıñ jwmıs sapasına, isterdi qarau merzimine äserin tigizude. Är sud'yanıñ öndirisinde bir mezette 100-den astam azamattıq is pen materialdar. İsterge kömilgen sud'yadan qanday sapa, qanday nätije kütuge boladı.

Qazir ärbir azamatqa sotqa deyin de, sottıñ özinde de tatulasuı üşin jan-jaqtı jağday jasap jatırmız.

1. Sotqa deyingi tatulasu boyınşa.

Respublikalıq Käsipodaqtar federaciyası jäne Qazaqstan halqı Assambleyasımen birge öñirlerde Sotsız tatulasu ortalıqtarın qwrudamız. Onda käsibi mediatorlar jäne basqa da mamandar jwmıs isteude.

Olardıñ mindeti - kelissöz jürgizu, eki jaqqa qolaylı, köñilge qonımdı şeşim izdeu jäne wsınu. Tatulasudıñ bastı artıqşılığı – ol tek daudı rettep qana qoymay, sonımen birge qarım-qatınastı saqtap, qalpına keltiredi. Taraptar öz erkimen, sanalı türde ortaq kelisimge keledi. Mediatordı ärbir adam özi tañdağan soñ jemqorlıqqa da jol berilmeydi.

2. Sotta tatulasu boyınşa.

Eki jaq ta qalasa, sot tatulasu procesin bastau üşin istiñ qaraluın kez-kelgen satıda toqtata aladı.

Atalğan mäselege qatıstı swraqtardı jergilikti sottar tüsindirip, jol körsetuge mindetti.

Tatulasu - daudı şeşudiñ eñ tiimdi ädisi».

Astana

Abai.kz

 

 

9 pikir