Senbi, 21 Säuir 2018
Arılu 2521 49 pikir 13 Säuir, 2018 sağat 19:19

Bryussel'degi jiında ne aytıldı, ne aytılmadı?

Ötken aptanıñ ayağı men osı aptanıñ basında Belg'yanıñ Bryussel' qalasında «Jaña Qazaqstan» deytin forum ötti. Oğan elimizdegi bir top belgili sayasatkerler, jurnalister barıp, qatısıp keldi. Qajıgeldin qonaq bolğan alqa-qotan jiını jaylı, oğan elimizden barğan sayasi twlğalar jaylı jwrt pikiri ekige jarılıp, ärtürli boljamdar aytıldı. Bireuleri – bwl forumdı Äbläzovke qarsı küş formulası dep tüsinse, endi bireuleri – kerisinşe Qajıgeldinniñ qauqarı «Jaña Qazaqstandı» qwruğa jetedi dep senedi.

Sonımen, kökektiñ 9-10 jwldızında ötken forumğa Qazaqstannan wzın-ırğası 15 şaqtı adamnan qwralğan delegaciya barğan. Bryussel'ge barğan azamattardıñ birazı elge oraldı. Olar ne aytadı? Biz swrap bildik.

- Nege Bryussel'? Şeteldegi azamattardıñ da oyın tıñdağımız keldi

Rasul Jwmalı, sayasatker:

- Qazir qoğam qızu talqılap jatqan «Jaña Qazaqstan» attı forum eki-üş kün bwrın Bryussel'de ötti. Nege özimizdiñ elde emes, Bryussel'de ötkizdik? Bwğan negizgi 3 sebep bar. Äueli, osınday jiın, keñes ötkizu mäselesi bwrın da oyımızda bolğan. Qazaqstandağı ekonomikalıq, sayasi dağdarıs jäne odan şığudıñ joldarı, bilik tranziti jağdayındağı azamattıq qoğam qalay äreket etui kerek, jağday baqılaudan şığıp ketpeu üşin aldın-ala  dayındıq şaraları qanday boluı kerektigi twrğısında bir ortaq twjırımğa kelu mäselesi oylastırılıp jürgen edi. Al bwl taqırıptardı talqılaytın jiındı Qazaqstanda ötkizu, bälkim qiındau bolar edi. Jer mäselesine, til mäselesine,  Bayqoñırğa qatıstı jiındardıñ barlığı ülken qiındıqtarmen ötkeni belgili. Tipti, mülde ötpey qalğan kezder de boldı.

Ekinşiden, bwl jiınğa Qazaqstanda twrıp jatqan azamattar ğana emes, şeteldegi «elim», «jerim» dep jürgen belsendi azamattar da qatıstı. Olar belgili sebeptermen Qazaqstağa kele almaytın edi.  Olar da belsendi, täjirbieli azamattar ğoy. Olardıñ da oyın, tıñdağımız keldi.

Üşinşiden, Bryussel', iri Europalıq wyımdardıñ şoğırlanğan jeri. Ştab-päterleri sonda ornalasqan.  Europarlament, Europalıq komissiya, Europalıq keñes sol jerde. Atalğan wyım ökilderimen de kezdesu ötkizu josparlanğan. Sondıqtan Bryussel'de bas qostıq.

Alğaşqı küni, Qazaqstan ökilderi özara ülken jiın ötkizip, pikir almastıq. Uaqıt tapşılığına baylanıstı, barlıq mäseleni talqılap ülgerdik dep ayta almaymın. Biraq, eñ kerek mäseleler qamtıldı.  Onıñ işinde:  qazirgi Qazaqstanıñ işki-sırtqı jağdayı,  özgerip kele jatqan aymaqtıq geosayasi ahual, Reseydiñ basqınşılıq sayasatı, Reseyge salınğan sankciyalar jäne onıñ Qazaqstanğa äseri, Qıtaydıñ küş alıp kele jatqanı, äsirese, Qıtaydağı qandastarımızdıñ  ülken qısımğa wşırap otırğanı, Auğanstandağı jağday, ekstremizmniñ uşığuı, yağni Ortalıq Aziyadağı geosayasi jağdaylar söz boldı.

Eldegi äleumettik-ekonomikalıq jağday mäselesi, sebepteri men onı eñserudiñ mümkinşilikteri qanday degen mäsele de, sonımen qatar, demokratiyalıq qwndılıqtar, söz bostandığı jağdayı da talqılandı.

Tranzittik mäselege de toqtaldıq, ärine. Erte me, keş pe, tranzittiñ bolatını anıq. Sol şeşuşi sätke qazaq qoğamı men qazaq biligi qanşalıqtı dayındıqpen keledi degen mäsele bar. Ol öte özekti. Dağdarısqa wşıramay ma? Sebebi, älemdik praktikada basqa memleketerde däl osınday jağdaylar bolğan. Onday täuekelderdiñ aldın alu şaraları qanday bolmaq?

Ayta ketetin tağı bir mäsele – keleşekte Qazaqstannıñ tolıq parlamenttik basqaru jüyesine köşui. Negizinen talqılanğan mäseleler osı boldı. Jäne bir ayta ketetini - ortaq mämilege kelgenimiz. Sebebi, Bryusselde jinalğandardıñ tek bir toptıñ ökilderi ğana emes, ol türli ideologiyalıq wstanımdardıñ ökilderi ekenin körip otırsız. Osı azamattardıñ wlt müddesi üşin ortaq kelisimge kelui quantadı, ärine.

«Jaña Qazaqstan» forumın aldağı uaqıtta jüyeli türde jürgizip twru mäselesi de qarastırıldı. Jiın Qazaqstannıñ işinde de, sırtında da ötkiziledi.

Osı jolğı sapar barısında Europalıq instituttar ökilderimen kezdestik. Kezdesuler öte joğarı deñgeyde ötti. Bizdi olar şaqırdı. Şınşıl äri ob'ektivti aqparat almastıq. Jäne  Europarlament ökilderiniñ de Qazaqstandağı jağdaydı baqılap, saraptap otırğanı belgili boldı. Köp närseden habardar eken. Biz de öz wsınıstarımız ben naqtı aqparattarımızdı bölistik.

Aldımızdağı mamır ayında Astanada ülken jiın ötedi. Olar «Qazaqstan jäne Europalıq odaq» dep atalatın jiınğa qonaq bolıp  keletin boldı. Bwl resmi jiın. Bizdiñ Ükimet wyımdastırıp otır. Osı twrğıdan qarastırğanda, osı jolğı jiınnıñ da mañızdı bolğanın aytar edim.

Biz qalasaq ta, qalamasaq ta, tranzittik kezeñ tayap qaldı

Ermurat Bapi, täuelsiz jurnalist:

- Qazir, alañ arqılı radikaldı türde bilikke qarsı jwmılu mümkin emes. Forumnıñ negizgi taqırıbı osı boldı.  Eldegi biliktiñ qaynar közi halıq deymiz ğoy. Halıqtıñ mümkindigi şekteuli ekendigine közimiz jetti.

Memlekettik maşinalardıñ barlıq tetikterin qosıp,  japırıp, janşitınday aldın ala wran kötergen belsendilik emes. Bwl – Bryussel'ge baramız, sol jaqta jürgen, Qazaqstanğa kelip, kire almaytın azamattarmen birigip, bas qosıp, «Jaña Qazaqstan» degen mäseleni talqılaymız degen söz.

Al, «ol bilikpen kelisilgen», «biliktiñ rwqsatımen» degen sözdiñ barlığı tap taza – bıljıraq. Eşqanday da kelisim bolğan joq. Eger bilikpen kelisilgen dünie bolatwğın bolsa – men oğan birinşi kezekte qatıspaytın edim. Sebebi – Qazaqstannıñ biligimen birigip sayasi oyın oynauğa bolmaydı. Ol şahmat taqtasına  senimen birge otıradı da, wtılıp bara jatsa, üsteldiñ  astında twrğan beysbol bitasın aladı da töbeñnen wradı. Sondıqtan, bwl bilikpen kelisip, ımıralasıp jwmıs isteu mümkin emes.  Iä, qoğamdı özgertu jöninde ımıralasuğa bolatın şığar. Al endi äli bastalmay jatqan, äli män-mazmwnı belgisiz, talqılanbağan taqırıptı «bwlar bilikpen ımıralasıp osılay istep jatır degen söz» bası artıq söz, birinşiden.

Ekinşiden, Bryussel' foruımın ötkizgen azamattardıñ kontingentin qarasañ, onday toptıñ basın biriktirip, bizdiñ bilik osınday sayasi saparğa jibermes te edi. Onıñ işine, qwrıp ketkende 4-5 öziniñ «läpbay taqsır» bop jürgen, «Qazaqstan qozğalıstarınıñ alyansı» degen siyaqtı wyımdardı qosıp, solardıñ ökilderin jiberetin edi.  Qarap otırsaq, barğandardıñ işinde bilikpen etene jaqındasıp jürgen eşkim joq.

Biz qalasaq ta, qalamasaq ta, tranzittik kezeñ tayap qaldı. Mwnıñ artında qazaq wltınıñ tağdırı, memlekettiñ tağdırı twr. Sebebi, geosayasi jağdaydı qarap otırsaq, anau şığıstağı Qıtay, soltüstiktegi Resey, oñtüstiktegi islamdıq terrorizm sekildi qauiptiñ tönip kele jatqanı ras.  Mwnday jağdayda biz qazaq qoğamın twtas memleket retinde saqtaudıñ kez kelgen jolın birigip oylastıruımız kerek.

Bwl jerde, «ol toptıñ işinde anau bar eken, mınau bar eken» degen äñgimeni qoldamaymın. Tipti, biliktiñ özi şaqırıp ap, osınday äñgeme aytıp jatsa, men oğan da qatısamın. Bwl da talpınıs. Onı da tıñdap köremin. Ol oyın ba, älde şın köñilden şıqqan, qoğamnıñ, Qazaqstannıñ bolaşağına degen müddeden tuğan taqırıp pa?

Demokratiyalıq oppoziciyanıñ işinde alauızdıq boluı – bolaşaqtıñ müddesine qayşı. Sondıqtan, biz jaña qwrılıp jatqan «Jaña Qazaqstan» bolsın, tağı da basqa wyım bolsın, eñ bastısı qoğamğa azamattıq müddelilikpen qay-qaysısımen de jwmıs isteuimiz kerek. Osı twrğıdan kelgende jañağıday bos sözderdi men qoldamaymın.

Meniñ közqarasım mınau: eldegi  bilik tranziti qır astınan taqap qalğanda bir birimizben, «sen aqsıñ, sen qarasıñ» dep otıruımız dwrıs emes. Al osınday azamattardıñ bastarın biriktirmeudiñ sayasi tehnologiyasın Qazaqstan biligi 2000-jıldardan beri äbden igerip alğan. Bwl özara iritki salu degen bwrınnan bar tehnologiya. Osınday  äreketter äli de jalğasa beredi.

Qazirgi Qazaqstan qoğamınıñ marğau jağdayında, qalğıp jatqan qazaqtı tepkilep twrğızıp alıp, alañğa bar deytin jağday eskirgen. Ol process jüzege aspaydı. Oğan äbden közimiz jetti.  Osığan deyin talay ündeu aytılıp, jwrttı alañğa şaqırdıq. Kim erdi? Ergenderi arı ketse, 100 mıñ şığar, jäne olarğa ergen tağı 100 mıñ. Ol 200 mıñ adamnıñ teñ jartısı alañğa şığatın jağdayda emes edi. Tipti, tanım öresi, tüysigi tömen jağdayda boldı. Meyli, öresi jetti degen küninñ özinde olardıñ azamattıq wstanımdarı, batıldığı, elge qoğamğa degen is qimıl äreketimen say emes edi. Osınıñ barlığı bügin pisip jetilip, osınday forum qwruğa äkeldi.  Meniñ aytpağım, jalğız bwl ğana emes, basqa azamattar da qarap jatpasın. Olar qwrğan wyımnıñ konteksti bizdiñ demokratiyalıq, halıqtıq bilik qalıptastıruğa degen ınta-jigerimizge say keletin bolsa, men oğan da qatısamın. Bw jerde, meniñ jeke basım, «Jaña Qazaqstanğa kirip aldım, eşqayda şıqpaymın, osında omalıp otıramın» degen söz emes. Eger erteñ Qazaqstanda jaña partiya qwrılıp, ol şınında qoğamdı özgertuge bet alğan, «Nwr Otanğa» alternativa bola alatınday partiya bolatın bolsa, men oğan da qosılamın.

 

Jauapkerşilikti sezine otırıp, özgeristerge jol bastamau qılmıs bolar edi!

Ämirjan Qosanov, sayasatker:

 - Köp jıldan beri twñğış ret, eldiñ işi men sırtındağı birqatar sayasatkerler men jurnalister, qoğam qayratkerleri men qwqıq qorğauşılardıñ eleuli basqosuı ötti. Talqığa salınğan negizgi swraqtardıñ özi ne twradı:

Eldiñ qoğamdıq-sayasi jäne äleumettik-ekonomikalıq hal-ahualı;

Memleket aldında twrğan negizgi geopolitikalıq tüyitkilder men tüyinder;

Eldegi negizgi sayasi jäne qoğamdıq instituttardıñ dağdarısı kezinde orın alğalı jatqan bilik tranziti;

Azamattıq qoğamnıñ jaña jağdaydağı mwrat-maqsattarı, mindetteri;

Qarapayım halıqtıñ qolına şınayı bilik beretin sayasi, sonıñ işinde konstituciyalıq reforma;

Eldegi sayasi twtqındar, adam qwqı, söz bostandığın şekteu mäseleleri;

Jeke jäne arnayı mäsele retinde el sırtındağı qandastardıñ jağdayı, äsirese Qıtay qazaqtarınıñ mäselesi;

Bilik pen qoğam arasında saliqalı dialog qwrıp, örkenietti sayasi orta qalıptastıratın instituttardı qwrıp, damıtu mäseleleri.

Joğarıda atalğan swraqtar turasında jası men közqarası ärqilı, biraq el dep jürgen belsendi azamattardıñ bas qosıp, oy qozğauı öte mañızdı edi. Jiınğa qatısuşılardıñ Qazaqstannıñ erteñi aldındağı azamattıq, tipti adami borışın sezine otırıp, ortaq pikirge kelgeni quanttı. Asa zor mañızı bar bwl swraqtardıñ şeşuin bir top şeneunik pen oligarhtardıñ qolına wstata saluğa bolmaydı. Ömir de, sayasat ta, äldeqayda kürdeli, sol sebepti onday tañdaudıñ özi qate äri el tağdırı üşin qauipti boladı! Wlt qamı dep, keşe Alaş üşin qan tökken ata-babalarımız ben erteñ, bizden keyin keletin wrpaq aldındağı jauapkerşilikti sezine otırıp, özimizdiñ ar-namıs aldında da, aşıq söylep, özgeristerge jol bastamau qılmıs bolar edi!

Osınıñ bärin eskere otırıp, biz aldağı uaqıtta da memleket tağdırı turalı äñgimege jüregi el dep soqqan barşa azamattardı meylinşe keñ tartıp, osınday kezdesulerdi twraqtı ötkizuge uağdalastıq. Bizdiñ tañdauımız – bizdiñ ortaq armanımız ben erkin tañdauımızdan tuğan örkenietti, ädiletti, demokratiyalıq jaña Qazaqstan.

Sol sebepti de osı formattı biz «JAÑA QAZAQSTAN» dep ataudı jön sanadıq. Öz jauapkerşiligimizdi sezine otırıp, biz barşa sındarlı sayasi küşter üşin ortaq dialogqa aşıqpız.

Bizdiñ osınau maqsattarımız Europarlament te, Eurokomissiya da, Europa Keñesinde öte joğarğı, Europarlamenttiñ vice-prezidenti deñgeyinde qoldau tapqanı quantadı. Bwl jayt, äsirese, aldağı mamır ayında Astanada ötetin «Qazaqstan-Euroodaq» Parlamenttik ıntımaqtastıq komitetiniñ otırısı qarsañında erekşe mañızdı.

Tüyin

Biz bwl pikirler toptamasın erteñ de jalğastıratın bolamız!

Pikirlerdi toptastırğan Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

49 pikir