Seysenbi, 22 Mamır 2018
Din 1544 6 pikir 15 Mamır, 2018 sağat 10:42

Allahtıñ 30 kün Oraza turalı eskertui

Bismillahi Rahmani Rahim

İlimşi ünemi Jaratuşımen baylanısta otıradı; ilimin qabıldaydı, tildesedi. Öytkeni, ilim; «Tirşiliktiñ özi Allamen söylesu. Seniñ tirşiligiñde tiri boluıñnıñ özi Allamen söylesu üşin ğana, sol üşin tirisiñ. Allamen aqıldasıp, Allamen söylesip, Allanıñ bergenin alıp, alğanın qwptap, artığına rahmet aytıp, sonı sırap qılmay, sonı ünemdep jürumen ğana sen Allamen söylese alasıñ» - dep oqıtadı.

Tayauda, «Bir Allağa siınıp, kel qwrandı oqılıq» - attı kezekti dini ilim kitabıma nükte qoyıp baspağa tapsırğan soñ, täubege kelip, şükirşilik aytıp,  antına berik Alla tağalanıñ; «Rabbılarıñ bwyıradı; Mağan dwğa qılıñdar, dwğalarıñdı qabıl etemin» («Ğafir», 40/60) - degen ayatı boyınşa Allamen wzaq swhbattasudıñ reti keldi. Bügin sol  ilim-swhbattan 30 kün orazağa baylanıstı eskertuin ekşelep, ramazan ayına baylanıstı jamağat nazarına wsınğandı jön körip otırmın.

« 06.03.2018 j.      

...Sağan adam balasınıñ jaratıluında Alla tağalam qayta qayta nege aytadı Qwranda;

– Senderdi bir tamşı sudan jarattıq. Sender bir mälim uaqıtqa deyin ömir süresiñder. Ahiret boladı, bäribir sender sol arağa  kelesiñder - dep. Al endi osı kelu jolıñda, seniñ jaratılısıñda, osılay jaratılğanıñ mäselesinde, sonıñ bükil tabiği ösu jolın Alla kim arqılı berdi, süyikti payğambarıñ arqılı berdi. Soñğı kitaptı kim tüsindirdi – sol ğana tüsindirdi. Ol nesimen ielendi - senimdiligimen ğana. Odan bwrın qanşama payğambarlar tañdalındı. Qaramağındağı qauımına äli jetpey Allağa ne dedi olar;

– Alla tağalam, bwlar meni tıñdamadı, joyıp tastaşı - dep swrauğa deyin bardı. Alla Tağala; «olardıñ toq moyındıqtarı üşin, payğambarlardı öltirgeni üşin» - dep ayattarda nege aytadı? Sebebi ol payğambarlar ayağına dindi jetkize almadı. Jetkizuge qarğıs atqandar mwrşa bermedi. Onday bolsa, seniñ payğambarıñ osını jetkizgendikten Allanıñ sözi Qwrandı, kitapta,  Nwr payğambar atandı. Sonıñ şapağatımen bügingi künge deyin sender ömir sürip jatırsañdar. Onıñ şapağatı sol, Allanıñ amanatın orındap jatqan kezde ruhınıñ äulieler ruhımen kezdesui de  kedergisiz ötedi,  kezdesedi. Jäbireyil de Allanıñ amanatın jasap jatan kezde, mıñ jerde, san jerde, million jerde twrsa da, birine bir kedergi jasamay, biraq sol kezde de ol säjdede jatatındığın aytadı sağan. Bwl – Allanıñ qwdireti, adamnıñ aqılı bwğan jetpeydi. Biraq, Allanıñ qwdireti jetedi – Alla Qwddıs. Osını qaşan da bil - deydi. Bügingi sağan täpsiri tüsken «Ğafir» süresinde Alla sağan osını meñzeude. Külli mına seniñ tuıp jatqan swraqtarıñ,  nege osı swraq büginge sağan swraq pen jauap bolıp kelude degenim, bwl alıp jatqanıñ satılau süresi. Sen satılanasıñ. Joğarı qaray örleysiñ. Örleuge bwl süreniñ ıqpalı öte küşti. Sebebi Alla tağala sağan barlıq sözinde işiñnen bir qalıptı swraqtı tuğıza otırıp, osı sürede köp adam arı qaray qwranğa, onı oquğa, odan arı qwrandı aşuğa, küş quattarı jetpey qaladı. Bwl da bir perde. Öziñniñ işiñnen jañağı payda bolğan dünieniñ özi de sol sebepterden boladı. Mıñ sebeppen Alla senderdi sınaydı. Biraq bir sabırlıqpen ğana odan alıp şığa aladı. Razımısıñ. Qoy swrağıñdı?

– Jaratuşı iem, mına qoyar swrağım dwrıs pa, bwrıs pa, orındı ma, orınsız ba, özim de tolıq bilmeymin. Biz keşege deyin orazanı 30 kün wstap kelgen eldiñ wrpağımız. Qwran kitabı 30 parğa bölinip qoyğan. Är küni bir paradan audarılğanda, jılda qaytalanatın otız kün orazada bütin qwrandı bir ret tügel hatımdap şağadı ekenbiz. Büginge deyin bir qaripi de özgermegen Qwran bizge osını jetkizgen. Osını tüsingen bizdiñ halqımız ramazan ayın «30 kün oraza ayı» - dep te ataydı.

Soñğı jıldarı bizdiñ dini basqarma, bas muftidiñ fatuasımen 30 kün orazanı birıñğay 29 künge auıstırdı. Bwl dästürge aynalıp ketti. Al körşi elder men Qwran tüsken arab elderinde 30 kün orazanı jıl sayın tolıq wstaytının körip otırmız.  Erteñgi küni ahirette; «30 kün orazanıñ bir künin nege  kem twttıñ?» - dese, «dini basqarma solay pätua şığardı»- dep biz qalay aqtalamız. Dini basqarma, ne mufti bizben birge ahirette jauap bermeydi ğoy, är adam öz tirşilgine özi jeke-jeke jauap beredi. «Qwran 30 para, 30 künde 30 para tügel oqılatın 30 kün orazanı tügel wstauımız kerek» - degen uäjge naqtılı jauap joq. Biraq mäseleni anıqtauda bäri bir sol Qwranğa jüginuge tura keledi. Qwran – Allanıñ sözi.

Ekinşi, jıl sayın Respublika mwsılamnadarı dini basqarmasınıñ pätuasımen Ramazan ayındağı oraza jäne namaz uaqıtı belgilenedi. Osı belgilengen uaqıtpen azan şaqırılısımen auız aşılıp, aqşam namazı oqıladı. Qarap twrsaq molda auız aşıp, aqşam oquğa kiriskende dala jap jarıq, batıstağı künniñ şapağı jarqırap twradı. Jalpı, künniñ körinip twrğan şapağı künniñ batpağandığın körsetetin  körinis. Keşki namazdıñ «Aqşam» ataluı sol künniñ nwrı joyılıp, sodan keyingi tirşiliktiñ şamnıñ jarığına wlasuına baylanıstı emes pe? Tañğı säri asınan soñ; «Täñirim, kele jatqan tañnıñ atısı men künniñ batısı aralığında twtar orazamızdı qabıl ete gör» - dep dwğa jasaymız. Sonda, öz dwğamızdı özimiz bwzıp otırğan joqpız ba? Moldalar «küniñ batuımen talasıp auız aşqan sauap» - dep kün tolıq batpay twrıp auz aştırıp jiberip otırğanın körgende, köpşilik aldında közge tüsip söz aytudıñ özi ıñğaysız...

– On tört ğasır boyı Allanıñ din wstanuğa bergen ol jaylı jibergen ilimderdiñ bärinde birinşi payğambarlarıñ bar ekendigin däleldegen payğambardan bastap, 124 million äulielerdiñ, ilimşilerdiñ dälelin, soñğı ğasırda bılay özgertu dwrıs emes. 30 kündik bolıp  keldi, 30 kündik bolıp ol qaluı kerek. Sebebi Allanıñ bergen  qısı da, jazı da sol qalpı saqtaluda. Qısı qısqarıp, jazı wzarğan joq. Sol tabiğattıñ ğalamatına qarap aq, Allanıñ qwdiretin sezip qana, Allanıñ 30 degen küni, 30 kün bolıp twruı hah.

– 30 para qwran, 30 kün oraza, onda  da Alla belgilegen bir qasiet bar ğoy.

-  30 jäne 33. Nege Alla tağalam «Swbhan Allah, Alhamdulillah. Allahu akbar» - dep 33-ten qaytalap ayttıradı. Sebebi Jannatta bolğanda sender sol jasta bolasıñdar. Sender eki düniemen tığız baylanıstasıñdar. Sebebi, Alla  osı keremetin joğara jaqta körsetetindigin, osı ömirdegi körgen qiındığıñdı, körgen qorlığıñdı, sol jaqta sıy etip qaytarıp beretindigin, osı jerde istegen künäñnıñ jazasın sol jaqta ne üşin  alatındığın aytadı. Onday bolsa 30 kün oraza joğarı jaqqa Jannatqa baruğa, birden bir qolıñdağı aşar kilttiñ biri bolıp eseptelinedi. 30 kün bolmasa, ol bwrmalanğan dünie esebinde boladı. Qay ğasırda da ol belgilengen uaqıt özgermeui kerek. Erteñgi bolatın künge özgeris, erteñgi keletin ahiretke, ülken jauapqa tüskendey özgeris alınbaydı. Allanıñ erekşe bir kelgen ayanımen ğana bolmasa, qwdaydıñ rwqsatımen bolmasa, onsız da uaqıttarıñ  tezdetip jürude. Biraq uaqıttıñ jürui künniñ 30 dan 29 ğa auıstırıluına eşqanday ıqpal bolmauı tiis. Kim Qwranğa qayşı tipşilik etse ol dinnen şığadı.

– Astapır Alla. Fatuanı mufti şığarıp twr ğoy. Mufti jwrttı imanğa şaqıruşı. Onı «dinnen şıqtı» - dep qalay ayta alamız?

– Öziñ ayttıñ ğoy. Qwran Allanıñ sözi. Swra odan, däleli ne, ğayıptan oğan qwran ayattarı siyaqtı, ayan tüsip pe? Onıñ dinnen şığıp ketkendigi, bügingi senderdiñ dini wstanıp jürgen künäläriñniñ artuı - degen söz. Onıñ dinnen şığıp ketkendigin sol dini  basqarmada otıran adamdar jaqsı biledi. Allanıñ sözimen künä jasağan jan qanday lauazımı bolsa da  dininen şığıp ketedi.  Tek  ol ğana emes, jay mwsılman adam da...

–Sonda kimge senemiz? - degen swraq twradı ğoy.

– Bwl jerde adamnıñ boyında mınanday dünie tuadı, äuliege senemiz be, paş etken payğambarğa senemiz be, wlt senip jürgen  haziretke senemiz be?- deuleriñ mümkin. Sol sebepti Alla senderge «Allağa ğana sen» - deydi. Qwdireti küşti qwdayğa sen de;

- E, Alla, amanat ettim, - deseñ sonıñ jauabın Alla sağan, sol ükimet arqılı da kötere biledi, körsete de biledi. Biraq sonı swraytındar bar ma? Joq. Swralmay twrğan sebebi ne, dinniñ aynalasındağılar özderi de äli de dinge siñe qoymağan degen söz. Mümkin dinniñ aynalasında olar jan bağu üşin jürgen şığar, Allanı qalay köredi olar, Alla  olarğa solay körinedi. Mümkin olar dindi bwzu mäselesinde jürgen şığar, biraq Alla bar jağdayda öziniñ dinine qorğanın qoyıp qoyğanın bilmeydi olar. Sol sebepti de din ilimi bwl öziñniñ aldında qalay  köterilip otırğan bolsa, bwrınnan da berilip kele jatqan dünie. Dindi wstanuda öte tereñ ilimdilerdi wstau kerek. Öte tereñ ilimdiler dindi wstauı kerek.

Allanıñ ämirinsiz dinde eşteñe aytılmaydı, eşteñe jazılmaydı. Seniñ pikiriñ sen arqılı jetken jamağatqa eskertu. Negizi auızdı aşıp barıp namaz oqu kerek. Biraq tamaqtı işpey oqu kerek. Sen eger auzıñdı bekitken küyi namaz oqığan bolsañ, tärtipti bwzasıñ. Azan şaqırılğan soñ auzıñdı aşasıñ da, auzıñ aşılğan küyi barıp namaz oqisıñ. Künniñ batuın köziñ bar köruiñ kerek.

– Meniñ Mekkede körgenim, azan namazğa şaqıru, odan keyin dükenşiler dükenderin jauıp, bes on minuttan keyin barıp säjdege baradı. Demek, azan namazdan bes-on minut bwrın aytıladı. Bizde kün batpay twrıp azan aytılısımen apıl ğwpıl säjdege qwlaymız.

- Bwl özekti naqtı qoyılğan swraq. Onsız da «biz qarnımız aşıp otırğanda, äreñ otırğanda, sonı qanşalıqtı kütip otıramız»- deytin jandar da bolar, biraq taqualarğa qatıstı dünie bwl öz jolımen orındala beredi.

- Auız aşpay twrıp namazğa baruğa bolmaydı degen äñgimeñizdi wğındım.

– Auızdı aşqan soñ ğana Aqşam oqıladı. Ol ärkimniñ öziniñ Allağa degen körsetetin qwlşılığınıñ nwrlı jağı. Nieti sondıq auız aşar bolğannan keyin, azan şaqırğannan keyin kündi kütip otırıp oqısa, ol öziniñ nieti. Alla Tağalam adam balasına küş salmaydı. Biraq auız aşılıp barıp aqşam oqıluı kerek ekenin este wstağan jön. Auzı bekituli küyi namaz oqısa ol kelesi  künge esep bolıp ketedi.

Allanıñ senderge körsetken ğalamattarı köp, sol köp ğalamattardıñ qaysısına qarsı şığa alasıñdar sender. Jer betinde kezip jürgende adamdar özderinen bwrınğılardıñ tağdırları ne bolğanın qalay bayqamaydı. Sol  bwrınğılardañ tağdırları ne bolğanın qalay sender wqpaysıñdar. Ol adamdar senderge qarağanda älde qayda küş jağınan da, aqıl jağınan da, özderiniñ istegen qılıqtarı jağınana da artıq edi. Olardıñ jaratılısı senderge qarağanda basqa boldı, olardıñ wğınu parasattılığı da jaqındau boldı Alla tağalama. Nege sonıñ özinde de olar qarsı şıqtı. Olar bayağıda sol kökten kelgen qarğıs atqannıñ şırmauında qalğan adamdar. Onday bolsa sonday qauımdar jayılıp, köp bolğan sayın dozaq otına baratındığı dälel. Al endi Alla tağala mına ayatta sağan;

- Nege sender közderiñdi aşıp qaramaysıñdar – dese, senderge ol qatısı joq, olar solay joyılıp ketken siyaqtı. Olar joyılğanımen, olardıñ jatqan jerinde, ösken jerinde sender jürsiñder ğoy. Sender solardıñ  dänegi siyaqtısıñdar ğoy. Solar siyaqtı aqıldarıñ bar, solar siyaqtı oylarıñ bar. Biraq senderge Allanıñ öte ülken erekşeligi, şeksiz mwğjiza, betiñdi bwrsañ aman esen, eki düniede seni saqtaytın qwran berip twrğanda, sen äli de «Mwsılman bolu degen ne, payğambar degenimiz kim, dindi qalay wstauğa boladı, nege orazanı bwlay qısqartıp jatırmız» - degen, «nege?»- degen swraqtarmen äli de bir qarpayım ğana dünieni qabıl ala almay jüruleriñniñ sebebi nede? Sebebi, äli de senderdiñ boylarıñnıñ taza emestigi. Bwdan tazalaytın tek qwran ğana, Alla ğana ekendigin ayttı. «Meni tazalaşı, közimdi aşsı» - deseñ, tazalaytın qwday. Bet bwrıp moyındamaularıñnıñ  arqasında sender osı qalıpta jürsiñder...»

Iya, bwl Täñirimniñ «Ğafir» süresi täpsirinen alınğan üzindi eskertui. Sondıqtan, Tiñirdiñ ämirimen jazılıp otırğan bwl eskertpe el igiligine jarar – qazına, özim üşin Allamnıñ  didarına qauışu üşin jazılğan däneker dünie boluın tileymin.

Baqtıbay Aynabekov

İlimger-jazuşı

Abai.kz

6 pikir