Seysenbi, 22 Mamır 2018
Din men tin 620 2 pikir 17 Mamır, 2018 sağat 11:52

Zeket jinauğa qanday haqısı bar?

Biz osığan deyin oblıs ortalığında «Qostanay qayırımdılıq mekemesi» degen wyımnıñ barı turalı «Qayırımdılıq mekemesi me, medrese me?» atpen maqala («Qostanay tañı», 2016 jılğı 25 qazan, №116) jazğan bolatınbız. El arasında «pansionat» atalatın üş qabattı ğimarat aynalasında bolıp jatqan tüsiniksiz jağdaylar joğarıdağı maqalamızğa sebep bolğan edi.

Jalpı, biz barğan mekeme «Jibek jolı» qayırımdılıq mekemeler qauımdastığı» atalatın birlestikke qaraydı. Bwl ülken wyımnıñ respublikamızdıñ oblıs ortalıqtarında, qalalarında, audan ortalıqtarında köptegen qayırımdılıq mekemeleri bar. Osınday qayırımdılıq mekemeleri Qostanay jäne Arqalıq qalalarında ornalasqan.

 

Äñgime qalay bastalıp edi?

Sol jolı qalam aluımızğa türtki bolğan mäseleniñ biri – Däurengül Huanay esimdi azamatşanıñ tuğan bauırı Quattıñ «2014 jıldıñ tamız ayında Türkiya memleketine bilim alu maqsatında S'yanov köşesinde ornalasqan pansionat arqılı ketken» degen hatı negizge alındı. Mekeme basşısına qoyğalı barğan ekinşi bastı swrağımız – mekeme tärbieşileri qaramağına alınğan studentterge zañsız dini bilim berdi degen mäsele töñiregi edi. Olay deytinimiz, sol jılı Arqalıq qalalıq sotı «Arqalıq qayırımdılıq mekemesiniñ» oqıtuşısı U.Minandı QR Äkimşilik qwqıq bwzuşılıq turalı Kodeksiniñ 490 babı 3 böligi boyınşa ayıptı dep tanıp, oğan 100 aylıq eseptik körsetkiş (212 100 teñge) köleminde ayıppwl salu turalı qaulı etti.

Bastapqıda jolığuğa uağdalasıp twrğan mekeme qızmetkeri de sözinen tayıp, kelisken küni kelmey qoyğan-tın. Al osı maqala jarıqqa şığısımen redakciyamızğa «qayırımdılıq mekemesinenbiz» dep Ardaq, Meyirhan (Meyirhannıñ esimi maqala işinde ataladı) esimdi azamattar kelip ketti. Olar bas redaktorğa da kirip-şıqqan eken. «Teristeu beriñizder, mwnda jazılğandarmen kelispeymiz» degen sıñaylı äñgimeler aytıp ketti. «Ärine, özderiñizdi aqtap alarday hat, jauap maqala dayındap äkeliñizder, gazetke jariyalauğa äzirmiz» dep biz qaldıq. Biraq sol ketkennen älgi ekeu qaytıp at izin salğan joq.

 

Meşit eşuaqıtta zeket jinauğa şıqpaydı!

Bwl jolı da ötken maqala izimen qalam tartuımızğa tura kelip otır. Sonıñ biri – «Arqalıq qayırılımdılıq mekemesi» ökilderiniñ el arasınan «meşit atınanbız» dep sadaqa jinauı. Osı jayın resmi din qızmetkerleriniñ özi rastap otır.

Ötken jazda oblıstıq prokuraturanıñ bastamasımen Arqalıq qalası aumağında «Halıqtıñ qauipsizdigin qamtamasız etu» attı şara ötken bolatın. Jergilikti äkimdikten bastap, auıl şaruaşılığı, densaulıq, qarjı, salıq, din salasınıñ ökilderinen qwralğan komissiya sol öñirdegi qala, auıl twrğındarın mazalağan mäselemen tanısıp qaytqan eken.

Osı saparşılar qwramında din salasınan Fedorov audanındağı Jientay qajı meşitiniñ bas imamı Eset Ğabdimälikov barıp kelipti. Halıq arasında din, ruhani jağınan saual qoyğandardıñ arasınan atalğan pansionattıñ kümändi twstarı jöninde köp swraqtar qoydı deydi:

- Olar malı bar qazağı basım oñtüstiktegi audandarğa barğan. Öñirdegi onşaqtı auıldı aralap ülgeripti. «Üyimizge kelip, aldımen qwran oqıp, dwğa bağıştap, sodan keyin meşit atınanbız dep zeket jinaydı», osı dwrıs pa» dep swrağandar tabılıp jattı. Sebebi, «biz meşitpen birgemiz, ökil imamdı, jergilikti meşit basşılığın tanimız, nanbasañdar, mine, sureti» dep birge tüsken suretterin körsetedi eken. Odan keyin aytatındarı – «biz bwl zekettiñ jartısın meşitke beremiz, qalğanın medresemizde oqıp jatqan şäkirtterdi asırauğa jwmsaymız» deytin körinedi. Osılay işi-bauırına kirip, äbden sendirgennen keyin, ärine, halıq Alla razılığı üşin sadaqaların qiıp beredi eken. Biraq artınan imamdardan swrastırğanda, «qayırımdılıq mekeme» ökilderiniñ zañsız qızmet jürgizip kelgeni äşkere bolğan. Sol jerde auıl twrğındarı bizden «Bwl qayırımdılıq mekeme qızmetiniñ bağıtı dwrıs pa? Qanday da bir ağım, sekta emes pe? Bwlardıñ ökilderine zeket, pitir, basqa da sadaqa bereyik pe, joq pa?» dep swradı. Ras, bwl mekeme eşqanday ağımdı wstanbaydı, biraq olardıñ meşit atınanbız dep el aralap, sadaqa jinap jürgeni zañsızdıq! Eger bwdan bılay öytip sadaqa, zeket jinap keletin bolsa, eñ jaqın ornalasqan meşit imamdarına nemese qwzırlı organdarğa habar beriñizder.

Din ökilderi qayırımdılıq mekeme qızmetkerleriniñ öz betinşe dini bilim beruge haqısı joq ekenin aytadı. Sebebi, şäkirt oqıtqan künniñ özinde olarğa arnayı kuälik bermeydi. Ärine, Dini basqarmamen kelisilgen memorandum bar, sol boyınşa meşit imamdarın şaqırıp arnayı därister ötkizuge rwqsat berilgen. Biraq bwğan deyin de «pansionat» qızmetkerleriniñ däris bergendigi turalı äşkere boldı emes pe.

Al bıltırğı qırküyek ayınıñ ortasında «UAZ» köligimen Jankeldin audanınıñ Aqşığanaq auılına deyin barğan «qayırımdılıq mekeme» ökilderi ol jaqtan qoy, aqşalay «zeket» jinap äketipti. Bwl jöninde Torğaydağı Ospan Qoja äulie meşitiniñ bas imamı Rüstem Islamwlı estip qalıp, auıldan şığıp bara jatqan kölikten maldardı tüsirtip aldıq deydi:

- Aqşığanaqqa barıp, meniñ fotosuretimdi körsetip, «imamdarıñdı tanimız, medreseden arnayı kelip twrmız» degen soñ auıl adamdarı aqşası barı aqşalay, malı barı malday «zeket qorına» dep sadaqa qiıp bergen. Sosın men olarğa telefon soğıp, «öytip jalğan jolmen dünie jinauşı bolmañdar, alğan maldardı qaldırıp ketiñder» dedim. Äyteuir tastap ketipti ğoy. Alğan aqşaların da qaytartıp berdik. Meşit ökilderi eşuaqıtta zeket jinauğa şıqpaydı. Onday sadaqa türin är mwsılman, sonıñ işinde öziniñ jağdayı bar adamdar ğana şınayı nietimen meşit janındağı arnayı zeket qorına öz qolımen äkelip beredi.

 

Mekeme nege «qıspaqqa» wşırap jatır?

Maqalanı äzirleu barısında «Qostanay qayırımdılıq mekemesi» direktorı A.Seyitjaparovtıñ Qostanay memlekettik pedagogikalıq institutınıñ (universitetiniñ – Q.Q.) rektorı E.Äbil men oblıstıq jastar isi jönindegi basqarma basşısı K.Älimjanovqa jazğan arızdarı (orıs tilinde) qolımızğa tiip otır. QMPU basşılığına jazğan arızda 2 kurs studenti Quat Qanattıñ aqpan ayında JOO äkimşiligi tarapınan negizsiz qıspaqqa wşırap, aqırı qayırımdılıq mekemeni tastap ketuge mäjbür bolğanın keltiripti. Al jastar isi jönindegi basqarmağa joldağan şağımında JOO qabırğasında oqitın studentterdiñ QMPU men A.Baytwrsınov atındağı QMU äkimşiliginen qoqan-loqı körip, özderi panalauğa alğan tärbielenuşileriniñ şığıp jatqanın atap ötken eken.

Direktor A.Seytjaparpov atalğan arızında JOO tarapınan studentterge qatıstı zañsız jäne negizsiz is-äreket qabıldandı demekşi.  Alayda JOO qabırğasında bilim närimin susındap jatqan studentke birinşiden JOO jauaptı, erteñ joğarı bilimdi maman bolıp şığuına universitet mindetti. Sebebi oquğa qabıldanğan uaqıtta student pen JOO kelisim-şart jasasqan, eki tarap osı şarttı orındauğa mindetti.

Al, qayırımdılıq mekemesiniñ közdegeni studentterge qayırımdılıq körsetemizdep, mekemege jatqızıp alıp, odan keyin, studenttter özin özi qamtamasız etsin demekşi qündelikti üş mezgildik tamaq qorına jılu ne zeket jinatu (malday, aqşalay jäne t.b.).

Bizdiñ tüsinigimizşe, qayırımdılıqtı auqattı, jağdayı jaqı azamattar nemese mecanattar wyımdastıruşı edi. Al mına «Jibek jolı» associaciyasına qarastı jılu jinaytın qanday qayırımdılıq mekemesi ekenin halıqqa tüsinip bilu qiındau bolıp twrğan siyaqtı.

 

«Mwnda eşkim qalğan joq»

Bizdiñ bwl jolı «Qostanay qayırımdılıq mekemesine» qaytara soğuımızğa osı jağdaydıñ barlığı sebep boldı. Aldın ala biraz uaqıt boyı onıñ basşısı Ardaq Seyitjaparovpen kezdese almay jürdik. Birese Astanadamın, birese auırıp jatırmın dedi. Degenmen biz Qostanaydıñ S'yanov köşesinde ornalasqan mekemege qayta bardıq. Ğimarat işinde eşkim bolmadı, ayağımızğa kelip oratılıp jata qalğan mısıqtan basqa tiri pende körmedik. Al sırtqa şıqqanımızda jeñil kölikpen kelip toqtağan bir azamattı jolıqtırıp, gazetten ekenimizdi aytıp, jön swrasqımız kelip edi, qaşqaqtay bastadı. Esimin Qaynar dep tanıstırdı. Almatıdan osında jwmıs istep kelgen eken, juıq arada qayta ketemin dedi. Mekeme jataqhanasında kimder twratının swrap edik, «eşkim joq, bäri ketip qalğan» dedi. Jäne barlıq swraqtı Ardaq mırzağa qoyıñızdar degennen asqan joq. Aytpaqşı, özi de bizdi qalta telefonnıñ kamerasına suretke tüsirip, atı-jönimizdi qaytara swrap älek.

 

Bahıtbek TÄJİMBET, QMDB Qostanay oblısı boyınşa ökil imamı:

Meşit ökilderi eş uaqıtta zeket jinauğa şıqpaydı. QMDB Zeket qorı – zeket jäne qayırımdılıq sadaqalardı qabıldap, onı şariğat ükimderine say taratudı jüzege asıradı. Bwl qordıñ oblısımızda arnayı ökildigi bar. Al sadaqa türin är mwsılman, so- nıñ işinde öziniñ jağdayı bar adamdar ğana şınayı nietimen meşit janındağı arnayı zeket qorına öz qolımen äkelip beredi. Al meşittiñ atınanbız dep el aralap «jılu» ji- nau eñ aldımen zañımızğa da, Dini basqarma bekitken ereje-talapqa da qarsı.

Qıdırbek QIISHANWLI

Abai.kz

 

 

 

2 pikir