Seysenbi, 22 Mamır 2018
Aqmıltıq 1535 7 pikir 17 Mamır, 2018 sağat 12:45

Reyting degen ötirik dünie. Onı aqşağa satıp aluğa da boladı

 

Äsili, biz osı «Oybay, pälen qıldıq, tügilen qıldıq» dep, jariyağa jar sala bermeydi ekenbiz. Onday jarnamağa bas redaktorımızdan bastap bärimiz suıq qaraymız. Alayda, reyting deytin päleniñ izine tüsken zamanda mına tömendegi şağın maqalanı jazuğa tura keldi.

Birden oyımdı ortağa aşıq salayın: reyting degen ötirik dünie. Bizdi «ökşeley quıp kele jatqan» äriptesterimiz ökpelese de şındıq – osı. Reytingti aqşağa satıp aluğa da, qolmen şimaylap sızıp şığuğa da boladı. «Zero.kz» bar, basqası bar, barlığında solay. İs – naqtı nätijemen ölşenui tiis. Qoğamdıq sananı özgertude, qoğamdıq pikir qalıptastıruda, keybir äleumettik mäselelerdiñ şeşiluinde – sizdiñ sözdiñ salmağı negizgi rölge ie. Qalğanı – bos äñigme, qwr ayqay. Bir sözben aytqanda, «haypanutıe vse». Trend quu – hayptıñ jeteginde ketu – bügingi BAQ-tıñ (gäzeti bar, saytı bar, telearnası bar) sorı boldı qazir. «Pälenşeden qwrsaq köteripti», «tügilenşeden tuıptı». Odan qalsa, «ananıñ sirağı, mınanıñ mwrnı qisıq eken» degen aqparat. Öñşeñ tös pen tösektiñ töñiregin toruıldağan sarjağal basılımdar.

«Abai.kz» aqparattıq portalı bwl sanatqa jatpaydı. Biz jwrt qwsap, reyting quıp aq ter, kök ter bolıp jürgen joqpız. Biz sol reytingti aqşağa satıp alğan joqpız. Biz jılt etkendi jaza salıp, jwrtqa: «Biz – birinşimiz!» dep bösken emespiz. Biz haypanutıylardıñ deñgeyine tüsken joqpız. Qwdayğa şükir, öz oqırmanımız bar.

Biz öz sözimizdi jazdıq. Biz halıqtıñ sözin jazdıq. Kerek kezinde qolında biligi barlardıñ şımbayına batırıp aytıp ta kelemiz. Biraq, mümkindiginşe şındıqtı aytıp kelemiz dep oylaymın. Sözimizden aynığan joqpız. Bügin de solay.

Mine, keşe ğana Almaniyadağı qandastarımızdan jetken süyinşi habardı, Europarlament deputattarınıñ äreketke kirskeni turalı jazdıq. Osıdan keyin «Abai.kz» aqparattıq portalınıñ kezekti bir igilikti qadamı turalı jazbasqa bolmadı. Bwl – birinşiden, qazaq tildi sayttıñ halıqaralıq aqparattıq keñistikke qanat jayıp şıqqandığın äygileytin jayt bolsa kerek. Ekinşiden, ğalamtordıñ tiline aynalğan qazaq tiline, qazaq tilindegi aqparatqa endi şekteu qoyudıñ uaqıtı ayaqtalğanın añğartatın jayt ta osı bolsa kerek. Öytkeni, küni büginge deyin bizge wlttıq mäselelerdi aşıq ta, ayqın etip jazuğa türli taraptardan qısım bolıp kelgen edi. Äli de bola bereri sözsiz. Üşinşiden, törtinşiden...

Äñgimemizge oralayıq.

«Abai.kz» aqparattıq portalı Qazaqstannıñ aqparattıq keñistigine engen künnen beri üzilissiz köterip kele jatqan eki taqırıp bolsa, sonıñ biri – Qazaq köşi-konı. Şettegi, şekara sızığınıñ arğı betindegi qazaqtıñ tağdırı. Bauırlarımızdıñ tağdırı. Atalğan taqırıptıñ auqımında biz keybireuler sekildi, ortadan qosılıp, ayağına şıqpay, şarşap, şaşılıp qalğan emespiz. Biz äuelbastan Qazaq köşi-qonınıñ barlıq problemaların köterip, jeter jerine jetkizip kelemiz. Mäseleniñ şeşiluine tikeley jauaptı ministrler men äkim-qaralardı da ortaq iske jwmıla kirisuge mäjbür ete aldıq (ras, şeneunikter armiyası qazaqtıñ öz jerinde köbeyip, körkeyuine iştey qarsı, olardıñ deni köşi-qonnıñ wlttıq män-mazmwnın äli tolıq tüsinip bolğan joq).

Soñğı 7-8 jıldan beri köşi-qonnıñ, qandastardıñ mäselesin BAQ-ta twraqtı jazıp jürgen aqın, Auıt Mwqibektiñ, «Abai.kz» aqparattıq portalınıñ bas redaktorı, äri qwrıltayşısı, jazuşı Däuren Quattıñ, ötken jılı 250 qandastıñ qwjatın retteu üşin Jambıl oblısına barıp, jergilikti bilik pen Astanadağı aq jağalı wlıqtardı dür silkindirip qaytqan Qanat Äbilqayırdıñ eñbegi erekşe. Tipti, meniñ özim, osı uaqıtqa deyin Qazaq köşi-qonına qatıstı, qandastardıñ mäselesine qatıstı wzın-ırğası 40-tan astam maqala jazğan ekenmin. Iä, köşi-qon mäselesi biz üşin wlttıq mazmwnı tereñ taqırıptardıñ biri. Biz äli de köşi-qonnıñ kürdeli mäselelerin şeşu üşin qızmet jasaymız. Sebebi, közi aşıq, kökiregi oyau jwrt – «Abai.kz-ti» bügingi XXI-ğasırdıñ «bas baspasözi» dep biledi. Bwl – bizdiñ janımızdan, jan qaltamızdan şığarğan sözimiz emes, oqırmannıñ bağası.

Endi, joğarıda aytqan jañalığımmen böliseyin. Qazir Qıtay biliginiñ etnikalıq az wlttarğa, sonıñ işinde qazaqtarğa jasap jatqan sayasi sürgininiñ küşeygeni belgili. Qazaqstanğa kelip-ketip jürgenderdiñ pasporttarı tärkilenip, zeynetke şıqqandar Qazaqstanğa kelip azamattıq alatın bolsa, zeynetaqıları berilmeytin bolğan. Sonday-aq, Qazaqstannan ıqtiyarhat alıp, ärtürli salada eñbek etip jürgender Şınjañdağı jergilikti biliktiñ  arnayı şaqıruımen Qıtayğa ketkeni, onda «sayasi-tärbie» lagerleri men türmelerge qamalğanı, Qıtayğa barğandardıñ işinde Qazaqstanğa qayta almay qalğandardıñ köp ekeni jaylı derekter anıqtaldı. Bir sözben aytqanda, qazaq köşi toqtadı. Mülde toqtap qalmasa da toqırauğa wşıradı.

Ras, Qazaqstannıñ İşki ister ministri Qalmwhambet Qasımov mırzanıñ tike özimen kezdesken «Abai.kz» portalınıñ twraqtı avtorı Auıt Mwqibek Qazaq köşi-qonınıñ negizgi mäselelerin ministrge jetkizip, onı şeşudiñ joldarın da wsındı. Sırtqı ister ministri Qayrat Äbdirahmanov mırzamen kezdesken osı joldıñ avtorı yağni men de şettegi qazaqtıñ mäselesin basa ayttım.

Küni keşe ğana osı mäselege baylanıstı Bryussel'de alqa-qotan jiın ötti. Europarlament deputattarı Almaniyadağı qandasımız, jurnalist, «Abai.kz» aqparattıq portalınıñ twraqtı avtorı Ömirhan Altınnıñ üşbu hatı negizinde Qıtaydağı qazaqtardıñ jağdayın talqıladı. Bwl turalı bügin redakciyamızğa Ömirhan Altınnıñ özi habarlasıp ayttı. Europarlament Qıtaydağı Qazaq mäselesin baqılauğa aldı.

Parlament müşeleri  Lars Adaktuson, Uajid Han, Abigeyl Alis, Komitet törağasınıñ orınbasarı Barbara Loçbiler hanım, Adam qwqıqtarın qorğau jönindegi bilikti maman Ulriç Delius, Qıtaydağı Adam qwqıqtarın taptau äreketi bwğan deyin eşbir memlekette bolmağan deñgeyge jetkenin,  Europarlamenttiñ jäne Halıqaralıq wyımdardıñ sayasi qısımdı dereu toqtatuğa, adamdardıñ qorqınışsız, üreysiz, beybit qatar ömir süruin qamtamasız etetin şaralardı meylinşe tez arada qabıldau kerektigin aytqan.

Europarlamenttiñ tağı bir deputatı Yohim Zeller (Joachim ZELLER ) mırza da qazaqtar mäselesi jaylı söz söyledi. Ol mamırdıñ 10-11 künderi Astanağa Europarlament delegaciyası sapında kelip ketken edi.

Ömkeñniñ hatı oqılıp, tüsinikteme berilgennen keyin alğaşqılardıñ biri bolıp Sofiya Riçardson (Sophie RICHARDSON) hanım söz aldı. Ol «Human Rights Watch» Halıqaralıq Adam qwqıqtarın qorğau wyımınıñ Qıtay byurosınıñ basşısı.

Riçardson hanım soñğı uaqta Şığıs Türkistanda az wlttarğa, sonıñ işinde etnikalıq qazaqtarğa qarata adam qwqıqtarınıñ adam sengisiz täsildermen öreskel bwzılıp otırğanın ayttı.

Mine, «Abai.kz» kötergen, kötere beretin Qazaq köşi-qonınıñ bügingi auır häli aqırı Europarlament deputattarınıñ qwlağına jetti. Almaniyadağı qazaq qandastardıñ «Abai.kz» portalı jazğan maqalalardı kündelikti oqitını, Ömkeñniñ, Ömirhan Altınnıñ arnayı redakciyamızğa joldağan üşbu hatında bayandalğan eken.

Bwl «Abai.kz» portalınıñ alğaşqı äm soñğı jeñisi emes. Aukeñ, Auıt Mwqibek aytqanday, memleketaralıq qarım-qatınas etikası boyınşa, bir-biriniñ işki mäselesine aralaspau degen erejeniñ barı ras. Key mäselede Qazaqstan Ükimetiniñ qolın baylap otırğan da osı edi. Mwnday jağdayda, Halıqaralıq Adam qwqıqtarın qorğau wyımdarı, Täuelsiz BAQ şeşuşi rölge ie bolatını belgili. «Abai.kz» bwl mäselede ünsiz qalğan joq. Mäseleni, Bryussel'degi bilikti mamandardıñ qwlağına jetkizdi. Ömirhan Altın bauırımız da qajırlı eñbek, tabandılığın körsetti, bwl jolda. Biz barlıq mäseleni diplomatiyalıq jolmen şeşudi qoldaymız, ärine. Halıqaralıq Zañ normaları negizinde. Keşegi Bryussel'degi Eurodeputattardıñ da aytqanı – osı. Bizdiñ mindet - Memlekettik emes wyımdar arqılı Elimizdiñ Sırtqı ister ministrligi men Europarlamentti şınayı aqparatpen jalğastı qamdau! Oğan bizdiñ «Abai.kz»-tiñ äleueti tolıq jetedi!

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı,

«Abai.kz» aqparattıq portalınıñ kontent-redaktorı

 

7 pikir