Сәрсенбі, 16 Тамыз 2017
Мәңгілік ел 1370 13 пікір 15 Маусым, 2017 сағат 09:57

Ұлттық код отбасында басталады

Елбасы жариялаған рухани жаңғыру, оның ішінде ұлттық кодты қалыптастыру туралы мақаласы болашақ ұрпақты тәрбиелеуге арналған нақты бағдар болды.

Ұлттық код дегенге кейбіреулер «мұнысы немене тағы» дегендей тіксіне қарап жүр. Ұлттық кодты қарапайым тілмен айтқанда «қазақи тегіміз, қазақи діліміз, қазақи санамыз бен болмысымыз» деуге болады.  Мен 45 жыл ұстаздық еткен жанмын. Баланы оқытып, тәрбиелеп, тұлға ғып қалыптастырудың қызығы мен шыжығын іштен, өз басымнан өткеріп, танып білген адаммын. Сондықтан шын мәніндегі ұлтжанды, елін сүйетін ұлттық коды бар Азамат қайда, қалай қалыптасатыны туралы өз пікірімді ортаға салмақпын.

Жалпы дүниеге келген әр адамның бойындағы, қанындағы қасиеттері оның шыққан тегіне байланысты екені ешқандай дау тудырмайды. Алайда оларды ары қарай бағдарлап дамыту ата-анасына, отбасына, өскен ортасына тікелей байланысты. Отанын сүйгіш, ұлтжанды ақын ағамыз М.Шахановтың сөзімен айтқанда, әр адам туған анасынан басқа да өзінің тағдырын тамырсыздықтан қалқалап, өміріне мәңгі астана болар құдіретті 4 Ананы танып-біліп, қадірлеп-қастерлегенде ғана өз ұлтының шын мәніндегі толыққанды өкілі бола алады.  Ал ұлттың ең негізгі және бірінші көрсеткіші ол – тілі. «Тілі жоғалған елдің өзі де жоғалады» деп Ахмет Байтұрсынов үлкен ескерту жасап кетті. Біздің дана халқымыз немерелерін ата-әжесіне бақтырып, тәрбиелетіп үлкен көрегендік жасаған. Себебі жас отау иелері күнделікті бар күйбең тірлікті өз мойындарына алып, қарттардың  қолдарын босатқан. Ал ата-әжелер немерелеріне бесік жыры, ертегі, қисса-дастандарды айтып, тыйым сөздерді құлақтарына сіңіріп, өздерінің қолдарынан келетін өнерін олардың бойына сіңіріп отырған. «Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер» деген осыдан қалған. Ал қазақ халқының ауыз әдебиеті тұнып тұрған өсиет, насихат екені баршаға аян. Батырлық та, елжандылық та, отбасыға, үлкенге құрмет те, кішіге ізет те, қонақжайлылық та, қысқасы, бүкіл жақсы адами қасиетті дәріптеу осында. Осыларды құлағына сіңіріп, бойына жиып, санасына түйіп өскен баланың жаман әдеттен аулақ, тәрбиелі  де ізетті адам болары хақ. Біздің халқымызда отбасының әр мүшесіне қатысты мақал-мәтел бар. Бұл мақал-мәтелдер отбасының әр мүшесінің орнын, қызметін, олардың өзара қарым-қатынас сипатын нақты анықтап, ашып жеткізеді.  Оларға аналог басқа ешбір тілден табылмайды. өзге тілдерде тіпті «нағашы-жиен» деген атау да жоқ. Қазақ мақал-мәтелдерін, тиым сөздерін жаттап, жадында ұдайы сақтап жүрген адамның тілі бай әрі шешен, ойы ұшқыр, адамгершілігі мол болмақ.

Мақалада: «Замана сынынан сүрінбей өткен озық  дәстүрлерді табысты жаңғырудың маңызды алғышарттарына айналдыра білу қажет. Егер жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды» деп   өте тура айтылған. Қазақстанның Ресейдің бодандығында болған 74 жыл, басты назар экономикаға аударылған егемендік алған 25 жыл – жалпы алғанда ұлттық идеологиясыз өткен бір ғасырда орта есеппен тіпті үш ұрпақ  ауысты дегенде,   қазіргі ұрпақтың бойында қазақи қасиеттің, яғни ұлттық кодтың тек 30 пайызы қалды деп топшылауға болады. Бұрындары «іштен шыққан шұбар жылан ғой» деп, өз баласының бар кінәсін де, күнәсін де мойнына алып, ол үшін жауапты болатын аналардың орнына қазіргі «көкек аналардың», өз бала-шағасы тұрмақ аталас елдің жесір-жетіміне қамқор болатын азаматтардың орнына намыссыз, жауапкершіліксіз жігіттердің, бейкүнә нәрестелерге зорлық жасайтын есерсоқ еркектердің, жүз теңге үшін жақынын да аямайтын жауыздардың  қаптап кетуі осының дәлелі. Өз баласы тұрмақ, өзгенің баласына көз қырын салып, тәрбиелей, жөнге сала жүретін  қазағымыздың «ұлға отыз үйден, қызға қырық үйден тыйым» деген сөзі естен шығып, ұмытылғалы қашан. Қазіргі жастарға ескерту жасамақ түгілі, беттеріне қарауға жүрексінеміз. Осы жүз жылдықтың орта буыны біздер Қазақстан тарихынан мүлде мақрұмбыз,  ештеңе білмейміз. Бұрынғы тарихты білетін ата-әже кезінде кішкентай болдық, әке-шешелеріміз күндіз-түні соғыстан кейінгі қираған шаруашылықты, экономиканы қалпына келтіреміз деп тер төгумен болды, ал мектепте және жоғары оқу орнында ерте дүние мифтерінен бастап, бүкіл әлем тарихы мен Коммунистік партияның барлық съездері мен пленумдарының тарихын оқып өстік, ал қазақтардың Қазан төңкерісіне дейінгі тарихы біз үшін қымтап жабылған қазан болды.  Біз  Қобыландыны қазақ жырынан, Жәңгір деген хан болғанын Махамбеттің өлеңінен, Әбілқайыр, Абылай, Хан Кенені І.Есенберлиннің  романдарынан ғана оқыдық. Өмір сүрген, еліне, халқына сіңірген қызметін саралап оқымағандықтан, олар бізге тарихи тұлғалар емес, тек әдеби шығармалардың кейіпкерлері болып қана елестейтін. Ал өз елінің, өз тегінің тарихын білмеген адам өзгелердің алдында ештеңесін айтып, көрсетіп мақтана алмайды, еңсесін көтеріп, өзін асқақ ұстай алмайды.Өкінішке орай, біз сондай ұрпақпыз.

Менің өзімнің аз да болса қазақи қасиеттерімді сақтап қалғаным – ауылда туып, өскенім, атам мен апамның тәрбиесінде 8-9 жыл болғаным, ата-ене мен келіннің сыйластығын, шешен, орыс көршілермен татулықты, жолай ат басын бұратын құдайы қонақтарды да жылы қарсы алуды  көргенім, ақсақалдардың жиылып отырып айтқан әңгімелерін, шежірелерін тыңдағаным, келген елге күн демей, түн демей, қабағын шытпай жүріп шай беретін келіннің ізеттілігін  байқағаным болса керек.

Бұл рухани жаңғыру бағдарламасы елжанды, ұлтжанды ақынымыз М.Шаханов айтқандай,  «компьютер басты жарты адам»  болып өсіп келе жатқан қазіргі ұрпаққа, оларды тәрбиелеп жүрген отбасылар мен ұстаздарға  кешігіп болса да  жеткен өте қажетті бағдаршам болды. Бұл бағдарламаны іске асыруға  бағытталған тиянақты да ауқымды іргетас 2004 жылғы «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында Қазақстан аумағындағы тарихи-мәдени ескерткіштер мен нысандарды жаңғырту, 2013 жылғы «Халық – тарих толқынында» бағ­дарламасы арқылы әлемнің ең белді архивтерінен төл тарихымызға қатысты құжаттарды жүйелі түрде жинап, зерттеу арқылы қаланып қойды. Енді әр жеке тұлғадан бастап үкіметке дейін, барлық деңгейдегі ұжымдар мен ұйымдар жаппай ат салысып, талмай еңбектенсе, болашақ ұрпағымыз «ұлттық санасы кемелденген, елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр алған, біртұтас ұлы ұлттың перзенті» болып шығары хақ.

Қарт ұстаз, бала өсірген ана, немере сүйген әже ретінде айтарым, егемен елімізде өсіп келе жатқан ұрпақтарымыз өз ана тілінде таза сөйлеп, ежелден «ер» деген даңқы шыққан, намысын таптатпаған, туған жердің топырағын сүйгенде болмаса, ешкімге басын имеген, ешкімнің алдында тізесін бүкпеген ата-бабаларының тарихын, салт-дәстүрін біліп өссе, өз елі мен халқының тек малын жемей, қамын жейтін, туған жерін, аулын аялап, сақтап, қорғайтын, рухани шыңдалған, бәсекеге қабілетті, жаһандану үрдісіне жұтылып, өзін жоғалтып алмайтын халықтың лайықты Азаматы болып шығады деген сенімдемін.

Ақмаржан Ақыжанова, Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің ассоциативтік профессоры, филология ғылымдарының кандидаты

Abai.kz

 

13 пікір
Тарихшы 2017-06-20 05:42:53
Баня салып, оған аптасына бір түсу ол пірлеріңнің жуынғыштығын білдімейді. Арақ ішіп, доңыз жеуден аптаның қалған 5 күні сасып жүретіні шындық өтің жарылып кетсе де. Сенің жалшы болған атаң кебінделше жуынбаса жуынбаған шығар, ал менің бес мезгіл намазын тастамаған аталарым киіз үйде толық бой дәрет алуын тастамаған.
Бекназар 2017-06-19 11:23:05
Жапондар жеңіліп қалсада, сол жеңілістен үлкен нәтиже шығарған бірден-бір ұлт!!! Сондықтан, -Тарихшы- сіздікі жәй бос сөз. Орыстар жуынбай сасып жүрді дегенге ешкімде сене қоймас, өйткені олар жүрген жерлерінде әжетханамен өздерінің баняларын салып жүрді (жыл онекі ай жуынбай, көшіп-қонып жүрген өзіміздің қазақтарға қарағанда) Өтірікті айтқанда да, бір қисынмен айту керек қой. Ал, Сириядағы ваххабисттерді мақтағаныңа жол болсын. Ақымақтығыңды анық көрсеттің!!!!!!!!
Тарихшы 2017-06-18 05:26:18
Жапондардан қалай жеңіліп қалғанын үйреніңдер. Кімнен үлгі алатындарды дұрыс таптың! Ұшақтар, танктер, ракеталар жоқ кезде зеңбіректер мен шиті мылтықтың дауысынан зәредей қорқып, бір басы бүтін әскер құрап соғыса алмай жуынбайтын сасықтарды пір көріп 300 жыл құл болдыңдар ғой. Анау Сирияда соғып жатқан уақабистер сол кезде болғанда ғой, алқаш казактардың бар қаруын бір түнде тартып алып, өздерін Арктикадан асырып қуып тастайтын еді.
Көсеуші 2017-06-18 05:17:35
Ұлттық код, сылттық код деп, өзеуреп құлаш құлаш мақала жазып, өлең шығарып, жыр дастандарын жазып, конференция, жинындар өткізіп, жылда бір бәлеге шығарып бергеніне алданып отыра беріңдер. Ендігі бір 10 жылдан кейін маңғыт-аузыға саңғыт қып кеткенін бір-ақ білесіңдер.
Мәңгі ештеңе жоқ 2017-06-17 20:35:37
Осы өтірікті айтуға, қайталауға неге құмармыз? Мәңгілік ештеңе жоқ, оны адамзат тарихы дәлелдеді ғой, ендеше неге алашапқын боласыңдар? Елу жылда ел жаңа деген бос айтылған сөз емес. Жасандылық, жағымпаздық қазақтың жауы.k
Бота 2017-06-15 18:29:03
Егер жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды деп дөп басып айтқан. Толықтай келісемін.
балым 2017-06-15 18:28:46
Отан от басынан басталады деген сол
шұға 2017-06-15 18:28:30
қоғамдық оқиғаларға отбасыда білдірген пікірлер мен тартыстар ұрпақтың санасына әсер етпей қоймайды, сондықтан оң әрі оптимисті ойланайық.
мереке 2017-06-15 18:28:14
осы орайда Елбасының үнемі айтатыны сол ғой, отбасынан берілген құндылықтар мен қасиеттер өмірлік азық, сондықтан ұрпақ тәрбиесіне мән берейік.
әнел 2017-06-15 18:27:58
жалпы мақала авторының ойын құптаймын, тек ойы сәл шашыраңқы болып кеткендей.
Есболат 2017-06-15 12:38:50
Еліктегіштік жақсы қасиет емес!!! Оны білем. Е.Каринді құрметтеймін, сауатты жігіт. Бірақтан, егер, еліктегіштік қышап, шыдатпай бара жатса, онда өздерімізден (қазақтардан) әлдеқайда жақсы дамыған, өз ұлтының намысы мен ар-ожданын жоғары қойатын, мәдениеті мен өнерін әлемге танытқысы келетін алдыңғы қатарлы елдердің (халықтардың) іс-қимылдарына еліктегеніміз жақсы. Мен, қайталаймын - жапондарға еліктемей, олардың ұлтжандылықтарына қатысты іс-қимылдарына еліктеу керек!!!!!!! Яғни, біз өзіміздің ұлттық құндылықтарымызды ұлықтап, қастерлеп, ата-анамыздай сыйлап, қорғап жүретін болсақ, бұл өмір одан әрі қызықты, одан әрі тәтті бола бастайды. Маған сеніңдер. Қамшының сабындай қысқа өмірде өз ұлтыңның салт-дәстүрі мен мәдениетін сыйлап өткеннен артық мүдде жоқ. Жаратушы, Тәңір біздерді осылай ҰЛТТАРҒ бөліп жаратты!!!! (ал, біздің кейбір сауатсыз жастар, интелектуальдық деңгейі мен дүниетанымы төмен халықтардың мәдениеті мен салт-дәстүрлеріне, көп жағдайда қолдан жасалған радикалдық ағымдарға еліктеп жатыр, бұл, біріншіден, үлт үшін үлкен қасірет). Сондықтан, бет алды басқа халықтың дәстүрлеріне еліктеу жаратушының алдына үлкен кармический күнә болып есептеледі. Біз, қазақтар 8-9 ғасырларда қазақ даласына ислам дінін арабтар қылыштың жүзімен күштеп енгізгендерін ұмытпауымыз керек. бақсы - балгерлерді (қазіргі ортопед-хирургтер мен психологтар, фитотерапевттер мен экстраценстер) қуалап жүріп қырды. осыны кім өтірік деп айталады. Сол қылыштың жүзімен енгізілген дінді сол арабтар басқа бағытта пайдалануға көшті. ұзақ айтатын ештеңесі жоқ. Күнде естіп отырсыңдар. Аңқау болмаңдар, көшеде 8-9 ғасыр емес қой. Айтарым осы, Ел-болсаң Ел - бол, бірақ көбірек оқы, шырағым........
Ел 2017-06-15 12:11:10
Есболат сен е.қарин сияқты жапондарға еліктей бересің. Ешкімге еліктеудің қажетті жоқ. Бүгінгі жемқор ашкөз екі жүзді билікті орнынан тайдырып қатаң жазаласаң сол рухани жаңғыру болады. Рухани жаңғыру деп президент алдына ҮШ ТҰҒЫРЛЫ ТІЛДІ қосақтатып қойды ол абсурд ! Өзі ақымақпа əлде ел ұлтшылдар ақымақпа ???
Есболат 2017-06-15 11:09:37
ҚАЗАҚ ЕЛІКТЕГІСІ КЕЛСЕ, ЖАПОНДАРДЫҢ ҰЛТШЫЛДЫҒЫНА, ҰЛТЖАНДЫЛЫҒЫНА, МӘДЕНИЕТІНЕ ЕЛІКТЕУ КЕРЕК!!!!" ЕКІНШІ БІР МӘСЕЛЕ, АСА МАҢЫЗДЫ: ЕГЕР ҚАЗАҚТАР: - АЛДЫҢҒЫ ҚАТАРЛЫ ЕЛДЕРМЕН (ХАЛЫҚТАРМЕН) ҚАТАР ДАМЫҒЫСЫ КЕЛСЕ - ЖАПОНДАРДЫҢ ҰЛТЖАНДЫЛЫҒЫ МЕН САЛТ-ДӘСТҮРІН САҚТАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ ҚЫЗЫҒЫП, ЕЛІКТЕП, ӨЗІНІҢ, ЯКИ ҚАЗАҚТЫҢ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІН ҰДАЙЫ "ШИРАҚ" ЖАҒДАЙДА ҰСТАУҒА ТЫРЫСУЫ КЕРЕК. ЖАПОНДАРДАН - АЛАТЫН ҮЛГІ - ӨНЕГЕ КӨП. ЕНДІ, ҮШІНШІ АСА БІР ҚАЖЕТТІ ДҮНИЕ: - ОЛ ҚАЙТАДАН СОЛАЙ....... (екінші мәселені қайта оқыңыз.

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 2862
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 7429