Сәрсенбі, 18 Қазан 2017
Әдебиет 1708 17 пікір 19 Маусым, 2017 сағат 00:45

Абай шығармашылығы қатаң саяси құрсаудан қашан босайды?

Көпке аян, Абай кітабы алғаш рет 1909 жылы жарық көрді. Ал 1933 жылы тұңғыш толық жинақ баспадан шықты. Сонан беріде ұлы ақынның өлеңдері мен қарасөздері жинағы шамамен 25 рет басылыпты. Олардың баршасына да ортақ сипат – жинақ соңында берілетін түсініктер қатаң саяси құрсаудан   босанған емес. Түсініктердің текстологиялық қателер мен шығарманың қандай жағдайда жазылғаны сияқты тек үстіңгімен шектеліп келгені содан. Абай даналығы және кемеңгердің кемеңгерлігі неде деген тереңгі мәселеге апарар есікке қара құлып салынғаны айтпасақ та аян. Шыны керек, кеңестік кезеңдегі жинақтарда оқырман санасына даналық танымды шөктіру, дүниеге Абайдың көзімен қарауды үйрету деген мақсат қойылған да жоқ.

Енді бүгінгі тәуелсіздік жағдайына келер болсақ, керісінше, жаңа жабық қалды, құлып салынды делінген мәселе заман сұранысына айналып, маңдай алдыға шығып отыр. Бұл Абай жинағы кешегі қасаң қалыптан босанып, бүгінгі еркін дәуірге сәйкес түзелуі, дұрысталуы керек деген сөз.  Абай кітабы – абайтану ғылымының айнасы. Оларды бөлектеп қарастыру мүмкін емес.

Сенсеңіз, жаңағы Абай кітабы түзелсін, дұрысталсын деген пікірді мен алғаш қазақтың Герағасы - Герольд Бельгердің аузынан естіген едім. Қалайша? Сабыр етсеңіздер, баяндай кетейін, 1995 жылдың май айы. Абай қорының президенті Балтабек Ерсәлімов және мен, «Абай» журналының ғылыми қызметкері, Семейден сол кездегі астанамыз - Алматыға келіп түскенбіз. Редакция тапсырмасы – журналдың даяр санын баспаханаға өткізу және келесі нөмірге материалдар жинау болатын. Бұл Абайдың әлемдік тойына небары үш-ақ ай қалған, исі қазақ «Абай, Абай» деп рухтанып тұрған ғажайып уақыт еді. Қайда барсақ та есік айқара ашық, ғалым де, мейлі, ақын-жазушы де Абайдың өзі келіп қалғандай құрақ ұшып қарсы алып, төріне шығарып жатты. БАҚ өкілдері тіпті «Жетісу» деген қонақ үйге,  нөмірімізге дейін іздеп келіп, тауып алатын болды. Не керек, айтып жеткізуге тіл қысқа, әр күніміз кинодағыдай әдемі өтіп жатты. Бір күні Бельгердің үйіне барып, сәлем берудің де сәті түсті. Герағаң ескі танысы Балтекеңді қуана қарсы алып, бәйбішесіне «Кәнеки, шәй қамдай беріңіз» деді, біз бір бөлмелі аядай пәтердің залына өтіп, жайғастық. Амандық-саулық сұрасқан соң, әңгіме тетігі, әрине, Абайға ауысты. Ұлы ақынға деген халықтың ықыласы ерекше, асыл мұраны зерттеу, таныту жұмысы бұрқырап жүріп жатыр, бұрын-соңды болмаған соны деңгейде деген сыңайда желпініп, Балтекең көрікті маздатсын кеп. Герағаң болса, тыныш, үнсіз, көзін жұмған хәлде тыңдап отыр, тыңдап отыр, ақыры шыдамы таусылды білем, қолын көтере: «Әй, қазақтарым-ай, мақтанғанда алдыға жан салмай, желдей есесіңдер-ау! Мен бірдеңені білсем, Абай кітабы әлі түзеліп те, дұрысталып та біткен жоқ. Барша қазақ жабылып жүріп, соған әлің жетпеді. Ау, қашан бітіресіңдер, қай ғасырда, а?!», - деп қалың қабағын түкситті. Абай жайлы әңгіме осымен тәмам болды. Жарықтық жоғарыда айтылған саяси құрсауға меңзеді ме, білмеймін, ол күнде сөз ұғатын хәлде емес ек,  ұшпаққа әне-міне шығамыз деп жүрген шағымыз ғой. Әйтсе де, қамқор ағаның жаңағы дуалы сөзі мен кейісті үні ұмытылмастай құлағым түбінде мәңгі қалып қойды.

Сонымен, Абай кітабын осы заманға сай жаңғыртатын уақыт жеткелі қашан. Жел сөз болмауы үшін, дәлелге соңғы 1995 жылғы Толық жинақты қолға алып, біраз сын тезіне   салмақпыз. Біріншіден, ондағы «Түсініктер» бөлімі алдыңғы кеңестік кезеңдегі жинақтардан алынған. Мәтіндік қателер жайлы мәліметтер бастан-аяқ көшірілген. «Түсінік» деген ұғым түсінуге ауыр терминдер мәнісі мен даналық танымдар астарын  ашықтау деген мағынаны білдіреді. Бірақ екі томдық кітапта Абай шығармасының мән-мазмұны, әсіресе, ойшылдық әлемі жайлы түсініктер жоқтың қасы, тіпті қолыңа шам алып ізде, тапшы кәне. «Түсініктер» деп ат қойған көлемді бөлім шын мәнінде «Текстологиялық дәлсіздіктер» бөлімі болып шыққан.

Академиялық делінетін жинақтың келесі ақсап тұрған жері – кейіннен табылған өлең шумақтар сырт қалған. Мағауияға жазған хатындағы, Мұстафа дейтін ақсақалдың естелігіндегі, сондай-ақ, Шәкәрім мақаласынан жеткен Абай шумақтары баршылық. Кітапты шығарушылар неге осындай Абайдікі екені талассыз мұрадан қашқақтағаны бізге түсініксіз. Ол ол ма, Абайдың «жазылған жылы белгісіз» деген 18 өлеңінің сегізі кітапқа кірмепті. Оның ішінде «Тәңірбердіге» деген туындының «қысқарып» қалғаны өкінішті-ақ. Ал керек болса, мұны ұлы мұраға қиянат демей көр.

Жарайды, бұлар асығыстық салдары дейік. Бірақ сөз болып отырған екі томдық жинақта Абайдың төл өлеңдері мен аудармалары мидай араласып берілгені несі? Тек 1945 жылғы жинақта ғана осы тәсіл пайдаланылған еді ғой. Қанша жерден уақыт талабы болса да, оған М.Әуезов азар да безер қарсы тұрған. Бұл тәсіл әлемдік тәжірибеге де жат. Айтайын дегенім - алдағы жинақтарда  аудармаларды бөлек жариялау, яғни Мұхаң қалыптастырған сара жолға қайта оралу талас тудырмайтын қажеттілік. 1995 жылғы Толық жинақ сын көтермейтін нашар, әлсіз басылым деуімізге осы айтылған үш дәлел жеткілікті сияқты (абайтанушы ғалым Қайым Мұхаметхановтың аталмыш жинақты шығарушылар арасында менің атым да тұр, бірақ іс жүзінде мені оған қатыстырмады, тіпті жолатқан жоқ деген ренішін сан рет өз аузынан естігенбіз. Кем-кетік пен қиғаштық көптігінің бір себебі осы арада жатса керек).

Абай жинағы қайтсек жаңғырмақ? Енді осы басты мәселеге ауысайық.

Біріншіден, Абай шығармаларының хронологиясын қатаң ұстану қажет. Ол үшін Абайдың өсіп-өрлеуінің саты-сатыларына жіті көңіл бөлу шарт. Бұл   «адасып» жүрген, сондай-ақ, жылы белгісіз деген өлеңдерді өз орнына қою амалы. Абай ойы мен ізденуінің саты-сатысын анықтау методологиясы көмегімен осы жолдардың авторы «Абай шығармаларының хронологиясы» (2017 жыл) атты зерттеу еңбегінде 40-қа тарта Абай туындысының жазылу мерзімін  анықтауға қол жеткізді. Бұл ретте қандай дерек-дәйекке, қала берді, темірдей логикаға сүйендік, оны баяндау өз алдына ұзақ әңгіме.

Екіншіден, қара сөздердің рет санын қалпына келтіру және Абайдың соңғы «Тасдиқ» (қазіргі 38-ші қара сөз) атты еңбегін бөлек жариялау күн тәртібінде тұр. Қара сөздердің хронологиясы 1933 жылғы Толық жинақта саяси қыспаққа бола тұтастай өзгертілгені аян. Егер қара сөздерге Абайдың көзі тірісінде қойылған рет сандары қайтарылса, бұл абайтану ғылымының да ілгерілеуі болмақшы.

Құр сөз болмауы үшін бір мысалды келтіре кетейін. Кітап «Тасдиқты» хакім Абай 1899-1901 жылдар аралығында аяқтап, іле-шала «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деген әйгілі өлеңіне қалам тербеген ғой. Бұл өз өзінен менмұндалап тұрған жәйт. Шыны сол, аталған қос еңбегінде ой алыбы өзінің осыған дейін паш еткен философиялық және теологиялық ой-танымдарының күллісін бір жүйеге салып, қорытындылап өтеді. Амал қанша, қазіргі Абай басылымдары кісіні бұлай болмаған деп сендіреді. Өзіңіз ойлаңыз, «Тасдиқ» трактаты - 1898 жылғы, ал «Алланың өзі де рас...» өлеңі 1902 жылғы болып саналады. Сөйтіп, Абайда төрт жыл әзірге бос. Бұл қисынсыздықты әлем халқына және де өзіміздің жас ұрпаққа қайтіп түсіндірмекпіз?

Мынаған қараңыз: осы мақаланы жазу үстінде «Тасдиқ»-ты, яғни «38-ші қарасөз»-ді ізерлеп жүрген Астана қаласының тұрғыны Сұлтан Ибраев деген азаматтан жағымды хабар келіп жетті. Ол маған Абайдың өзі көмекке келді, яғни трактатында «...электрияны тауып, аспаннан жайды бұрып алып, дүниенің бір шетінен қазір жауап алып тұрып...» дегеніне нақты екі факті табылғанын айтты. Сөйтсек, Абай бізге 1901 жылдары бүкіл планетаны шарлап өткен екі орасан ғылыми-техникалық жаңалықты жеткізіп отыр екен: біріншісі – америкалық Теслер деген ғалымның электр зарядын тауып, оны өлшегені, екіншісі – Англия жері мен Солтүстік Мұзды мұхиттың бір аралы арасында радио байланыс орнап, жауап алынғаны («тақ-тұқ» еткен дыбыстар арқылы). Мінеки, бұдан артық бұлтартпас дәлел бола ма. Мұны Абай қара сөз мұрасын 1901 жылы тәмамдаған деген пайымға күмәнмен қарайтын азаматтар үшін келтіріп отырмын.

Сонымен, қорытындылап айтқанда, Абай жинағының дәуір сұранысына сай жаңғыртылуы - маңызды мемлекеттік мәселеміз. Елбасымыз ұсынған «Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру бастауында Абай жинағы тұрса - қарапайым көпшілік құп көріп, «бәрекелді» деп сүйсінер ісі сол болмақ. Өйткені, анық-қанығы Абай мұрасы халқымыздың рухани шөлін қандырған кәусәрі болып келді және бола да бермек. Ендеше ойшыл ақынның үш-ақ жыл қалған 175-жылдық мерейтойына жаңғырған кітабын даярлап үлгерейік, ағайын. Жинақты қатеден арылту, оған сапалы ғылыми түсініктер жазу едеуір уақытты талап етері сөзсіз. Сондықтан билік басындағы азаматтарға қам-қарекет қазірден ойластырылса, келелі іс-шараны ұйымдастыру ертерек қолға алынса деген абайсүйер көптің тілеуін жеткізгім келеді.

Асан Омаров, абайтанушы ғалым

Abai.kz

 

17 пікір
Алмагуль апай 2017-07-17 22:58:54
Яғни күштілігі сол- ол адам жанындағыларға өмір силап отырады екен..., Сынап, мінеп, түзетіп,әрине ол оңай іс -жазушыларға да, сахнада да, жәй адамға да, бірақ аяқты аңдап басып сөйлеу - жауапкершілігі шектен шықпауы тиіс.. Өмірде ең керекті нәрсе шайқастықпен батыра сөйлепберген сұрақ емес, / анау неге жаман, сен кімсің мен тұрғанда деген,мынау дұрыс емес қой неге, ақымақсың ба, жындысың ба-жұтсың ба, менің дұрыс идеямды өшірдің ғой , ал ол идея зиянды идея болса егер адамды рухтандырады ма екен онда!)!??? Аталарымыздай-Мұхтардай , Сабиттей, Герольдттей тб. жарық жұлдыз бола алмасаң ешкім кіналы емес қой А иначе еще раз возникает такой вопрос МАЙКЛА КЕРРИГАНА:-" Идете ли вы совершенно идеально счастливым своим путем /// жұмақтық емес қой, жалған өмір болса онда қалай сыннан өткенің, а дегенде оқи қалып ,ақшасыз барлығына үлгеріп, жұмысыңды да үлгеріп, семьяңда да бәрі жақсы болды ма және дегені ғой/?/// почти каждый ответит на этот вопрос положительно!!!- -НО ТАК ЛИ НА САМОМ деле депті ғой планета данасы!! Ал ендеше, барлығына үлгергеніңіз , жер идеализмі емес болса,ол тек түсіңдегі ертегі ғой дегені екен!? Өмірде тек даналар бағыттағыш философияны береді екен,оны барыңша үлгеруге тиісті болып,жүре берсеңде ол да тазалық және бақыт алып келеді екен !!!!!- ДОБРОЕ-СОСТРАДАНИЕ деп отыр дана орыс,-в ОТЛИЧИЕ от уныния, жалости к себе и бесполезных переживаний, является созидательным чувством, оно совершенствует даже больную душу, заставляет людей помогать друг-другу ол да үлкен бақыт екен ендеше !! Барлық зұлымдықтарды жасағаннан, содан масайрағаннан да, адамгершілік шегінен шыққанына да мас болып басы айналып, тіптен ғайбаттау да-шылым тартып отырғанмен де тең адам екен, себебі көреалмаушылығымен, топастанып зәрімен намысын қорлап/ сен кімсің деп, онда-барлығынан жоғары сымақ болған/зиян келтірсе,пәстетуге дайынтұрса барлығы бір атадан шыққан балалар сияқты ,бір біріне туысқан сияқты тіршіліктің жүрек тазалығы жоқ,зұлымның-зұлым терапиясы болғаны.Әрине ол жерде ауруда көп, менмендік қырсық,кейкілік залалы да көп, рухың былай тұрсын, саныңда, иманды санаң да азая беруі ықтимал екен дегені еді. Барлық адамзаттардың тазалық теориясына- дана атамыз әбден куйгеннен40 саналы терапиясын ғалымдылықпен болжағаны- елін жаны ндайсуйгені,бірақ көңілі жарым болып, толмағаны,содан барып, теориясын қосқаны ендеше!!!! Яғни күштілігі сол- ол адам жанындағыларға өмір силап отырады екен..., Сынап, мінеп, түзетіп,әрине ол оңай іс -жазушыларға да, сахнада да, жәй адамға да, бірақ аяқты аңдап басып сөйлеу - жауапкершілігі шектен шықпауы тиіс.. Өмірде ең керекті нәрсе шайқастықпен батыра сөйлепберген сұрақ емес, / анау неге жаман, сен кімсің мен тұрғанда деген,мынау дұрыс емес қой неге, ақымақсың ба, жындысың ба-жұтсың ба, менің дұрыс идеямды өшірдің ғой , ал ол идея зиянды идея болса егер адамды рухтандырады ма екен онда!)!??? Аталарымыздай-Мұхтардай , Сабиттей, Герольдттей тб. жарық жұлдыз бола алмасаң ешкім кіналы емес қой А иначе еще раз возникает такой вопрос МАЙКЛА КЕРРИГАНА:-" Идете ли вы совершенно идеально счастливым своим путем /// жұмақтық емес қой, жалған өмір болса онда қалай сыннан өткенің, а дегенде оқи қалып ,ақшасыз барлығына үлгеріп, жұмысыңды да үлгеріп, семьяңда да бәрі жақсы болды ма және дегені ғой/?/// почти каждый ответит на этот вопрос положительно!!!- -НО ТАК ЛИ НА САМОМ деле депті ғой планета данасы!! Ал ендеше, барлығына үлгергеніңіз , жер идеализмі емес болса,ол тек түсіңдегі ертегі ғой дегені екен!? Өмірде тек даналар бағыттағыш философияны береді екен,оны барыңша үлгеруге тиісті болып,жүре берсеңде ол да тазалық және бақыт алып келеді екен !!!!!- ДОБРОЕ-СОСТРАДАНИЕ деп отыр дана орыс,-в ОТЛИЧИЕ от уныния, жалости к себе и бесполезных переживаний, является созидательным чувством, оно совершенствует даже больную душу, заставляет людей помогать друг-другу ол да үлкен бақыт екен ендеше !! Барлық зұлымдықтарды жасағаннан, содан масайрағаннан да, адамгершілік шегінен шыққанына да мас болып басы айналып, тіптен ғайбаттау да-шылым тартып отырғанмен де тең адам екен, себебі көреалмаушылығымен, топастанып зәрімен намысын қорлап/ сен кімсің деп, онда-барлығынан жоғары сымақ болған/зиян келтірсе,пәстетуге дайынтұрса барлығы бір атадан шыққан балалар сияқты ,бір біріне туысқан сияқты тіршіліктің жүрек тазалығы жоқ,зұлымның-зұлым терапиясы болғаны.Әрине ол жерде ауруда көп, менмендік қырсық,кейкілік залалы да көп, рухың былай тұрсын, саныңда, иманды санаң да азая беруі ықтимал екен дегені еді. Барлық адамзаттардың тазалық теориясына- дана атамыз әбден куйгеннен40 саналы терапиясын ғалымдылықпен болжағаны- елін жаны ндайсуйгені,бірақ көңілі жарым болып, толмағаны,содан барып, теориясын қосқаны ендеше!!!! Яғни күштілігі сол- ол адам жанындағыларға өмір силап отырады екен..., Сынап, мінеп, түзетіп,әрине ол оңай іс -жазушыларға да, сахнада да, жәй адамға да, бірақ аяқты аңдап басып сөйлеу - жауапкершілігі шектен шықпауы тиіс.. Өмірде ең керекті нәрсе шайқастықпен батыра сөйлепберген сұрақ емес, / анау неге жаман, сен кімсің мен тұрғанда деген,мынау дұрыс емес қой неге, ақымақсың ба, жындысың ба-жұтсың ба, менің дұрыс идеямды өшірдің ғой , ал ол идея зиянды идея болса егер адамды рухтандырады ма екен онда!)!??? Аталарымыздай-Мұхтардай , Сабиттей, Герольдттей тб. жарық жұлдыз бола алмасаң ешкім кіналы емес қой А иначе еще раз возникает такой вопрос МАЙКЛА КЕРРИГАНА:-" Идете ли вы совершенно идеально счастливым своим путем /// жұмақтық емес қой, жалған өмір болса онда қалай сыннан өткенің, а дегенде оқи қалып ,ақшасыз барлығына үлгеріп, жұмысыңды да үлгеріп, семьяңда да бәрі жақсы болды ма және дегені ғой/?/// почти каждый ответит на этот вопрос положительно!!!- -НО ТАК ЛИ НА САМОМ деле депті ғой планета данасы!! Ал ендеше, барлығына үлгергеніңіз , жер идеализмі емес болса,ол тек түсіңдегі ертегі ғой дегені екен!? Өмірде тек даналар бағыттағыш философияны береді екен,оны барыңша үлгеруге тиісті болып,жүре берсеңде ол да тазалық және бақыт алып келеді екен !!!!!- ДОБРОЕ-СОСТРАДАНИЕ деп отыр дана орыс,-в ОТЛИЧИЕ от уныния, жалости к себе и бесполезных переживаний, является созидательным чувством, оно совершенствует даже больную душу, заставляет людей помогать друг-другу ол да үлкен бақыт екен ендеше !! Барлық зұлымдықтарды жасағаннан, содан масайрағаннан да, адамгершілік шегінен шыққанына да мас болып басы айналып, тіптен ғайбаттау да-шылым тартып отырғанмен де тең адам екен, себебі көреалмаушылығымен, топастанып зәрімен намысын қорлап/ сен кімсің деп, онда-барлығынан жоғары сымақ болған/зиян келтірсе,пәстетуге дайынтұрса барлығы бір атадан шыққан балалар сияқты ,бір біріне туысқан сияқты тіршіліктің жүрек тазалығы жоқ,зұлымның-зұлым терапиясы болғаны.Әрине ол жерде ауруда көп, менмендік қырсық,кейкілік залалы да көп, рухың былай тұрсын, саныңда, иманды санаң да азая беруі ықтимал екен дегені еді. Барлық адамзаттардың тазалық теориясына- дана атамыз әбден куйгеннен40 саналы терапиясын ғалымдылықпен болжағаны- елін жаны ндайсуйгені,бірақ көңілі жарым болып, толмағаны,содан барып, теориясын қосқаны ендеше!!!!
Алмагуль апай 2017-07-17 22:50:56
-Ия ,ағайындар,Ел болам десеңіз әр адам- тек өзін ғана ойламауы тиіс.. Еш болмаса барлық ауру нервтен болса, көркем мінезділер болайық!!?? Олар қайта көп жыл өмір сүрумен бірге ортасын да үзақ өмір сүруге талпындырады екен.. Ал көреалмаушылығы бар, басқалар оның алдында пәстеу болғаны дұрыс деп,өзін ғана періштедей көре алса , өз бойында да таккаппарлықпен ауру туғызады екен. Таккаппарлық ешкімге де ұнамас - теріс зарядымен. Ондай адамның психологиясында біліне түседі біреуді сондықтан кемсітіп,шағыстырып, өзінен артықшылық болмай қалса,басқаның артықшылығын ғайбаттауға кіріседі екен, әрине оны адамгершіліксіз ,имансыз, жүрегі таза емес ғайбаттаушылық пен сценарий құрғыштығымен қызғанғаны болар,әпсәтте майдакүнемдікке көшеді де тұрады екен. егер оған қарсылық көрсетіп, қорғанса, жұртқа өз сахнасын пайдаланып, адами жақсылығын жаман көрсетумен болса, аудиторияға көбейтсе, ендеше қандай атаңның басы- руханилықты ту етіп отырғаның онда, себебі Ұлы бабам Абайда айтқан еді ғой жақсы адам бес нәрседен қашық болғаны деп, және де тек қана мәңгілік біреуге кесірлі сірескен топастығымен шуйілсе де , артықшылығы екені де, болып толғаны- болғаны екені де шіркін!!! - Жанның*сананың* жүректің иманды*-басты азығына одан сайын тағы жоғарғы азықтар керек қой ... . Сондықтан ұмытылған, қайта келгіш РЕНЕССАНС философиясы да керек- адам баласына, жан азығымен суйрегіш, талпындырғыш ,түсіндіргіш балласт екен. Міне сонда, ал ол орындалса- мысалы жақсылығы бар музыканы ашсаң- керемет жақсылықты ашсаң адамзатқа - ұлтыңа пайда алып келетін ерекше формуланы ашып, адамзатты аурудан қашырту, өлімнен құтқаруды ашу және басқа жоғарылықтар,құндылықтармен құлықтылығы барөмірді сақтап ,алып келу-біреуді әрине жазығы азды да-қорғап, жақсылық алып келу, ол да үлкен сансыз бақыт екен, Яғни өзіңді жақсы адам қатарында санай алып,болып, басқаға бақыт әкелу, ол адам да әрине иманды , адамгершілігі мол адам болғаны- өзі де басқаны да рухтандырғаны жаңа өмірге..
Серж 2017-06-27 16:18:33
Абай (Ибрахим) Құнанбаев қазақтың ұлы лирик ақыны. Кезінде болыс болған. Елдің тыныштығы үшін "дала" заңдарын шығарған. Философиялық ой толғаған қоғам қайраткері. Орыс әдебиеті мен орыс революционерлерінің прогрессивті ойларын қолдаған. Орыстардан үйренетін дүниелер көп деп, орысша оқып - үйренуге үгіттеген. Онысы енді дұрыс, (көріпкел Абайдың) көксеген ойы 20-ғасырдың екінші жартысында орындалды. Өйткені, Абай - қазақтар өздіктерінен өркениетті мемлекет құра алмайтынын өзінің бес саусағындай білген!!!! Бұған таң қалатын дәнеңе де жоқ. Ол шыныменде солай. Сіздерше, немене, Абай сонда Қытайға еліктеңдер, Қытайдан үйреніңдер деп айтуы керек пе еді?! Абайдың ол сөздерін әлі дұрыс пайдалана алмай келеді қазақтар!!! Босқа былжырақтауды қойыңдар.
! 2017-06-20 19:22:40
Абай неге орыс дей берген?соны мəңгүрттер кəзір өз ыңғайларына пайдаланып жүр!Абай бүйдепті сүйдепті,-деп.қазақты жамандап.
Апырай,ә! 2017-06-20 12:58:17
Құлбек Ергөбек Сәбитті мадақтап, "Мөлдір махаббаты" мен "Адасқандарын" "құран" етіп зерттеп, нан тауып, пірәпесір боп отыр ғой. Жерін жеп, тойынып алған соң Сәбиттің аруағын қорлауы азаматқа жараспайтын қылық, кешірілмейтін күнә.
ҰСТАЗ АНА 2017-06-20 09:15:47
Мемлекет меңіреулік жасағанымен , Алла ға шүкір Халық арасында жүріп жатыр . Соның арқасында авторға белгілі 2 000 - нан аса балалар бар. Оның қайбіреулері Елге белгілі - бала Жамбыл - Жансая - Димаш - әне Ондаған бала ЭКСПО- ға өз жаңалық ұсыныстарын көрсетпек ! Осыны мемлекет деңгейінде Халықпен үндесе отырып қолға алса.... қандай тамаша болар еді. НОБЕЛь сыйлығын қайтерсің... мынау азып- тозып бара жатқан ұлтымызды сақтасақ екен...
Әбу 2017-06-20 09:06:56
"Аңыз адам" журналының былтырғы жыл соңындағы бір нөмірінде профессор Құлбек Ергөбек сұхбат сұраққа орай Сәбит Мұқанов жарықтықты: "Өй, иә, нағыз жағымпаз болған!" деп келеке етіпті. Алматыда шығатын біздің үлкен гәзеттің редакциясына сол сөлекеттік туралы сын мақала келіп түскелі екі ай болды, басылмай жатыр, содан көшірме-үзінді алып едім, ол былайша: "Көзі тірісінде: «Жолы кең жазушы» (Мұхтар Әуезов), «Мені «Жазуға кіріс» деп мазалап жүрген» (Ғабит Мүсірепов), «Шығармалары, әсіресе поэзиясы біздің көркем шежіреміз сияқты» (Ғабиден Мұстафин), «Халқына тартқан қаламгер» (Мұзафар Әлімбаев), «Бәріміздің Сәбитіміз» (Нәзір Сафаров), «Кәдімгі Сәбит Мұқанов» (Сафуан Шаймерденов) деп бағаланып, құрметтелген Сәбеңнің аруағын мазалау, өкінішке қарай, Сәбең бақиға аттанып керткеннен бес-алты жылдан соң-ақ басталыпты: «Сабит Муканов отличался қазақбайским многословием. Но иногда выражался энергично. Тыңдадым Сталиннің үндеу сөзін, Шымырлап, бойды билеп толқып сезім. Қайрат, намыс, кек, муза араласып, Отырдым зорға ұстап бойымды өзім. «Муза здесь неуместна. Видно, в оргинале стояла все же «ыза» «гнев».Для Сабита все это «жарасып-ақ тұр». Но Ауэзов вряд ли бы до такого опустился.Вспоминется, «богач-батырак». Ауэзов был духовный богач, а Муканов – духовный батрак. Первый – интеллектуал, второй – «жай пысық», «қызыл белсенді», нищий энтузиаст, низовой активист. Продукт классовой схватки. Бог одарил его талантом. Но талант был батраческий. То есть агрессивно-напористый, тенденциозный. Порождение времени, не имеющего будущего. Герольд Бельгер, «Плетение чепухи» («Общественная позиция – ДАТ». 26. 01. 2017 ж.). Асан Омаровтың мақаласында Г.Бельгер "Абайтанушылардың бәрінен артық ғұлама болды" дегендей сыңай бар. Сонда ол нені атап айтты екен? Ештеңе айтпағаны сөзсіз. Ал біздің біраз қазақтар Бельгерге тең таппай қиналады, тіпті бір журналист әйелдің , аты-жөнін ұмытып қалыппын, бұдан 3-4 жыл бұрын: "Қазақтан Гера аға Бельгердей сыншы шықпағанына қатты ұялып жүрмін" дегені есімде. Қандай сыны үшін төбесіне көтерді? Оны айтпады. Сәбеңді кемсіткені сияқтылары үшін бе?..Бельгер жарықтықта бір тәсіл болды: гәзетте бүгінгі кейбір басшыны, мысалы, Н.Назарбаевты сипай сынаған болады да, артынша көкке көтере мақтайды. "Айқын" гәзетінде 2013 ж. шыққан сұхбатында: Нұрекең - ерекше жаратылыс, бүгінгі ұрпақ білмейді, ертеңгі ұрпақтар менің жазғандарымнан біліп, бағалайтын болады..." десе, "Плетение чепухиінде": Нұреке, сізді құдай қазақтың бағына жаратты..." деді. Бұларды айтқандағы ойым: кімнің болсын аруағын силауымыз керек, бірақ 1 оң сөзін 10-20 етіп бекер мақтамау керек. Біздің жаза білетіндердің біразы Г.Бельгерді ұстаз тұтып жүр. Не үшін? Қазіргі чиновниктер жіберген қатені көбінесе сол чиовниктің аты-жөнін атамай сынайтыны үшін бе? Көбінесе сөйтті емес пе? Г.Бельгердің аруағы маған ренжімес, мен жалған айтып отырған жоқпын. Мұхтар Әуезов бастап, ең силы ағаларымыз құрметтеген Қазақтың Сәбит Мұқановының аруағын силамаған Г.Бельгер туралы ешкім "білмеген" шындықты айтуым керек болды. Оның "Чепухиін" оқитындар көп, ал мынау айтқанындай үлкен қателігін айту жоқ, "қазақтан артық Гер аға" деген жаттанды сөз тарап кетті, - бітті.
Ақыл айтайын 2017-06-20 05:11:25
Екі сатылы - ( Тіршіліктің түрі мен Сананы жетілдіру ) - МЕТОДОЛГИЯСЫ - екі бағдарлы - ( Жүрек тәрбиесі мен Ақыл тәрбиесі ) - ЖҮЙЕЛЕРІ бар - ЖЕТІ НЕГІЗДЕРДЕН - ( отбасын құруға дайындық және ұрық тазалығы, ана құрсағындағы тәрбие - нәресте - балбөбек - сәбилік - балиғат - кәмілеттік кезеңдерден ) - тұратын... " ПЕДАГОГИКА мен ПСИХОЛОГИЯ НЕГІЗДЕРІ" - атты оқулықтың ұсынылғанына ондаған жылдар болды.===== Нобель сыйлығына ұсынып көріңіз. Адамзатқа шынымен пайдалы нәрсе болса далада қалмас.
Арлан 2017-06-20 03:06:48
біз мұхтардың "абай жолын" кеңес үкіметі құлағанша сол күйі қабылдап келдік емес пе, ал, онда әкесі Құнанбайды надан , қара ниет адам етіп көрсеткені әлі күнге ұмытылмайды. сөйте тұра тарихи жалғандыққа барғаны үшін мұхтарды да аяп ақтадық. Өйтетін еді, бүйтетін еді деп. Әкең туралы біреу солай тарихқа жазса сен кешетін бе едің ! Жоқ, Құнанбайдың өзі тіріліп келсе...тірідей іреп сояр еді. "Ұлы" жазушыңның пендешіліктері көп көрінеді және Абай туралы кеңес уақытында алғаш жазған Әуезов емес еді. Міне тағы сондай қорқақтықтан бүлдірген "саясаттары" шығып жатса таң қалмаймыз. Бастасын. Неге етектен тартамыз.
ХАЛЫҚ 2017-06-19 23:07:56
Мынау - ОҚЫРМАН - шынында да ақымақ , -
Төкен 2017-06-19 22:40:49
Құдайсыз қоғамды насихаттаған коммунистер Абайды да өз мақсаттарына пайдаланды.Шіркеу мен мешіттерді жауып, молдаларды таспен қуған заманда Абайдың аузымен "құранды молда теріс оқыр, дағарадай болып сәлдесі..."деп хакімнің стиліне бейімдеп өлең қосып жіберді.Қара сөзінде де молдаларға қырғидай тиетін жері бар.Енді ойлап көріңіздер, әкесі Құнанбай қажы болған, дін ісіне белсене араласқан адамның ұлы, "Алланың өзі де рас, сөзіде рас" деген ғұлама Абай әлгіндей сөздерді айтуы мүмкін бе, әрине жоқ.Егер дін жайындағы осы сөздерді өз заманында айтса, әкесінен таяқ жемесе де, сөгіс есітері анық еді.
АБЫЗ деген біреуге 2017-06-19 22:04:28
Абайды сыйлайтын болсаң көпірме алаяқтарға ерме, Абайдың мұрасы осы уақытқа дейін қаншама зерттелді. Енді соларға жабысып,ойбай оңбаған сәбет өкіметі қашанғы қыса береді деген сылтаумен Абайдікі деп барлық мусорды жапсырайын деппе едіңдер оған ? Өйтіп табыс тапқанша, атақ-шатақ алам деп жыртылғанша, Абайдың барын насихаттап, сауабын алыңдарсай. Бірақ өзін өзі АБЫЗ деп қомпитқан "АБЫЗ"-СӘБІЗ оны бәрібір түсінбейді. АБЫЗ-СӘБІЗ бір күні шіріген қарбыз болып қалуы да мүмкін.Әркім теуіп тастайтын.Абайды құлқындарыңа пайдаланбаңдар, өңештеріңнен бәрібірн өтпейді.
АБЫЗ 2017-06-19 17:43:03
ИӘ-Ә, ОҚЫРМАННЫҢ СӨЗІ ҰЯТ-АҚ ?!..
Қазыбек 2017-06-19 17:25:30
Мыныу "оқырман" деген біреу айдалаға қарап оқыранба. жағаға қолың жетпесе балақтан ал дегеннің кебі ғой мынауың.
Оқырман 2017-06-19 15:43:41
Осыған дейінгі Абайтанушылардың бәрі ақымақ, білімсіз, тіпті Әуезовтің өзі түк білмей қателесіпті, сондықтан Абай шығармаларын бұрынғылар жеркене лақтырып тастаған кәкір-шүкірдің, қоқыстың бәрін қосып, қомпитайық, кейін тарихта Абайды "толықтырған нағыз абайтанушы өзім" деген атым қалады деген бақай есеп сияқты мына мақала. Киелі нәрсеге бармағыңды жүгіртіп күнәға қалмаған дұрыс. Абайды толықтырғыңыз келсе тың ойлар айтып, әр өлеңінің жазылу тарихын айтыңыз.
ҰСТАЗ АНА 2017-06-19 13:23:07
Мынау аса ардақты ғұлама азаматымыз, проф. Совет-Хан Ғаббасұлының пікірін - Президентке - Үкіметке - Парламентке - жеткізуге қолқабыс етер азаматтардан өтінемін. Ана ретінде өтініп сұраймын ?!..
проф. Совет-Хан Ғаббасұлы. 2017-06-19 10:35:04
АСАН - азаматымның айтқандары керемет ! Тек, АБАЙДЫ - түсіну мен ақиқатын анықтау үшін - бүгінгі ОРЫСҚҰЛ-психологиядан құтылу керек ?!.. Жалпы сонау АЛЫП ЕР ТҰҢҒА мен МӨДЕДЕН бастап... Кешегі АСАН-қайғы - КЕТБҰҒА - КЕЛБҰҒА - БҰХАР - ДУЛАТ - МАХАМБЕТ - тәрізді данагөйлеріміздің қайсысын да... дұрыс талдап, тереңнен тарта түсініп жүрміз бе ??.. Әрине.., жоқ !!.. Себебі.., қайда ?.. АЙТАЙЫН !!!...Бар құдірет те... қасиет те - Адам тәрбиесінде екені - АҚИҚАТ қой. Ендеше - Ұрпақ тәрбиесіне қолданып жүрген - бүгінгі МЕТОДОЛОГИЯСЫ мен ЖҮЙЕСІ жоқ... НЕГІЗДЕРІ қате ... евроцентризмге құрылған ПЕДАГОГИКА мен ПСИХОЛОГИЯДАН құтылу қажет-ақ ?!.. Оның орнына - не ұсынасың ? - десеңіз ... ТЫҢДАҢЫЗДАР !!.. Екі сатылы - ( Тіршіліктің түрі мен Сананы жетілдіру ) - МЕТОДОЛГИЯСЫ - екі бағдарлы - ( Жүрек тәрбиесі мен Ақыл тәрбиесі ) - ЖҮЙЕЛЕРІ бар - ЖЕТІ НЕГІЗДЕРДЕН - ( отбасын құруға дайындық және ұрық тазалығы, ана құрсағындағы тәрбие - нәресте - балбөбек - сәбилік - балиғат - кәмілеттік кезеңдерден ) - тұратын... " ПЕДАГОГИКА мен ПСИХОЛОГИЯ НЕГІЗДЕРІ" - атты оқулықтың ұсынылғанына ондаған жылдар болды. Бұл монография тұтастай жаңалық ретінде мойындалып - 2011 жылы ПАТЕНТЕЛГЕН № 1408 екенін ескертемін. Күллі ҚАЗАҚ жұрты... шынайы Ұлтымызды сақтап Ел болуды ойлайтын уақыт жетті...

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 7653
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 14884