Сенбі, 18 Қараша 2017
Алашорда 2263 12 пікір 12 Шілде, 2017 сағат 08:25

Бекмахановты қуғындаған Храмков  

ХХ ғасырдың 50-жылдары қазақтың соңғы ханы Кенесары Қасымов басқарған ұлт-азаттық көтеріліске арналған зерттеулері және «ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарындағы Қазақстан» атты еңбегі феодал, қазақ халқының қас жауы сұлтан Кенесарыны дәріптеді, «ұлтшылдық» негізде, «аға ұлтқа қарсы»  жазылған деген желеумен қазақтан шыққан көрнекті тарихшы ғалым Е.Бекмаханов қатты сынға ұшырады. Ғалымды 50-жылдарың басында орын алған қуғын-сүргіннің үшінші толқыны айналып өтпеді.

Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары ғылым мен мәдениетті саясиландыруға барынша күш жұмсалды. 50-жылдары республикада «буржуазиялық ұлтшылдыққа қарсы» қарсы науқан өріс алды. Бұқаралық ақпарат беттерінде қазақ интеллигенциясы өкілдерін айыптаған «Қазақстан тарихындағы буржуазиялық ұлтшылдыққа қарсы», «Ұлтшылдықтың, ескіліктің шырмауында», «Қазақ әдебиеті тарихындағы Кенесары Қасымов қозғалысын зерттеушілерге қарсы», «Тарихи шындық бұрмаланбасын» т.б. сарындағы мақалалар жарық көрді. Республиканың идеологиялық кеңесінде Кенесары Қасымов қозғалысының, Алашорда қайраткерлерінің ақталмайтындығы туралы үзілді-кесілді айтылды (Қазақстан Республикасы Президенті мұрағаты, 708-қор, 35-тізбе, 1293-іс). Зиялы қауым арасында күдіктілік пен үрей орын алды.

Сол жылдардағы мұрағат құжаттарынан Қазақстандағы бұл саяси науқанда «қызыл идеолог» И.П.Храмковтың әсіре белсенділігін аңғаруға болатындығы. Қазақстан ғалымдарының «ашық аспанына бұлт үйірген, қара түнек орнатқан» бұл бейбақ кім еді деген заңды сұрақ туындайды.

Иван Петрович Храмков 1905 жылы Калуга облысы, Полотнянный завод селосында дүниеге келген. Әр жылдары слесарь, заводта партия ұйымының хатшысы, аудандық комсомол ұйымының хатшысы, Калуга губерниялық комсомол ұйымының үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, Москва облысында партия ұйымының хатшысы, Қарашай автономия облыстық комитетінің екінші хатшысы, Ставрополь аудандық комитетінің үгіт жұмыстары бойынша хатшысы, Пятигорск қалалық БКП(б) комитетінің бірінші хатшысы   қызметтерін атқарған (Костанайская область. Энциклопедия. – Алматы: Издательств «Арыс», 2006. с. 689). Партиялық жұмыста болған И.П.Храмков 1948 жылы Жоғары партия мектебін сырттай аяқтаған соң, БК(б)П Орталық Комитеті идеологиялық жұмыстар деңгейін көтеруге жәрдемдеседі деген желеумен Қазақстанға жіберген. Мәскеудің жолдамасымен келген «іскер» кадр Қазақстан К(б)П ОК-нің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалған. Қытымыр партия қызметкері, шовинст  И.П.Храмков қоғамдағы объективтік жағдайға байланысты ұлттық интеллигенцияның ұлттың сана-сезімін қалыптастыруда белсенді рөл атқаратындығын жақсы түсінген.

...1950 жылдың шілде айында Қазақ КСР ІІМ Мұрағат басқармасының бастығы И.З.Чумак БК(б)П Орталық Комитетіне жіберген құпия хатында Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі И.П.Храмковтың тапсырмасы бойынша мұрағат басқармасының 1949 жылы шығарған «Алма-Ата в период октября и в годы гражданской войны»(Летопись событий) атты кітабын талқылап және көпшілік пайдаланудан алып тастауға тапсырма берілгендігін баяндаған (Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағаты, 544-қор, 1-тізбе, 1455-іс). Кітапта жіберілген нақты кемшіліктер туралы Қазақстан К(б)П ОК-ті тарапынан ешқандай ескерту берілмегенін және олардың өздері де білмейтіндігін жаза келіп, сол күні партия қатарындағы тарихшыларға кітаптағы кемшіліктерді табуға және кітапты айналымнан алып тастауға тапсырма берілгендігін жазды. Бұл тапсырма республика партия комитеті қызметкерлері тарапынан тікелей БК(б)П ОК-нің директивасы ретінде қабылданатындығы сөзсіз еді. Осындай жағдайда бұл кітапты қорғайтын тұлғаның табылуы да екіталай еді.

27 шілде күні И.З.Чумакты И.П.Храмковтың тікелей тапсырмасы бойынша орынбасары Иванов шақырып КСРО ІІМ мұрағат Бас басқармасына кітаптың баспадан шығуы туралы түсінік жазу қажеттігін ескертеді. Бөлімге төмендегі екі сұраққа түсініктеме беруді талап етеді. Біріншісі, кітапты дайындау барысында БК(б)П ОК-нің жанындағы Марксизм-ленинизм институтының Ленинград қалалық комитеті жанындағы партия тарихы институты шығарған «Большевики в период подготовки и проведение Великой Октябрьской социалистический революций» (Хроника событий в Петрограде) атты кітаптағы деректер пайдаланылған. Екінші, неліктен жарық көрген кітапта БК(б)П ОК-ті жанындағы Марксизм-ленинизм институтының рұқсатынсыз «История гражданской войны в СССР» атты 2 томдыққа сілтеме жасалады. Қойылған сұрақтарға берген жауабында И.З.Чумак «Хроника событий в Петрограде» атты кітаптың айналымнан 1950 жылдың 30 наурызында алынғандығын, басқарма тарапынан жарыққа шыққан кітап 1948 жылдың тамыз айында баспадан шыққандығын және аталған кітапқа 1947 жылы «Большевик» журналының №21, «Партийная жизнь» журналының №18 сандарында жарияланған оң пікірлер назарға алынғанымен түсіндіреді. Марксизм-ленинизм институтымен келісу туралы нұсқаудың болмағандығын назарға береді.

Қазақстан К(б)П ОК-ті өз тарапынан кітапта «елеулі кемшіліктердің» барлығын мұрағат басқармасына ескертеді. Атап айтсақ, кітаптың бірінші тарауында революция жылдарында бұқара халықты ұйымдастыру және мобилизациялау шараларында негізінен контрреволюциялық күштердің құжаттары енгізіліп, көп орын берілгендігі ерекше назарда ұсталды. Кітапқа бұл құжаттардың енгізілуіне байланысты З.И.Чумак өз көзқарасын төмендегіше білдіреді. Контрреволюциялық күштердің құжаттарын пайдалана отырып, олардың келісімпаздық, буржуазиялық, контрреволюциялық іс әрекеттерін әшкерелейтін қажетті құжаттардың енгізілуі себептерінің бірі сол тұстағы жергілікті большевиктік ұйымдардың құжаттарының сақталмауына байланысты, «жау лагерьдегі» элементтердің құжаттарын пайдалануға мәжбүр болғандықтарын ескере кетеді. Жарық көрген «жылнама» партиялық тұрғыда жазылғандығы туралы 1950 жылдың «Большевик Казахстана» журналының №3 және «Казахстанская правда» газетінің 9 сәуірдегі сандарында оң пікір жазылған. Назар аударатын жағдай И.З.Чумак бұл істі қолдан ұйымдастырып отырғандар барлығын ашына айта келіп, аталған мәселені кейбір тарихшылар мен КСРО ІІМ мұрағат Бас басқармасындағы бірлі-жарымды қызметкерлердің мемлекеттік мұрағат қорларындағы материалдарды пайдалануды жете бағаламайтын көзқарастарын таңуға пайдаланатындығы туралы пікірін ашық айтты.

...Айтылған пікірді өмірдің өзі дәлелдеп бергені сол, іле-шала 1950 жылдың желтоқсан айында тарихшы-ғалым Е.Бекмахановқа қарсы баспасөз бетінде «шабуыл» басталды.

И.З.Чумакпен әңгіме барысында И.П.Храмков мұрағат органдары тарихи материалдар жинағын шығару, өзінің «партиялық» көзқарасы бойынша мемлекеттік мұрағаттар ісі еместігін айтады.

Бұл кезеңдерде мемлекеттік мұрағат қорын пайдаланудың нәтижесінде тарихи құжаттарға сыни көзқараспен қараған зерттеушілер қудалауға түсе бастады. Ленинград пен Москвада «Ленинград ісі», «Дәрігерлер ісі» дейтін саяси науқандар қызу жүріп жатқан кезде Қазақстанда «Бекмаханов ісі» дейтін іс қолдан жасалды. Е.Бекмаханов 1943 жылы Алматыда мұрағат деректері бойынша жарық көрген «Қазақ КСР тарихы» атты күрделі еңбектің негізгі авторларының бірі болды. Бұл еңбекті жазуға үлкен авторлар ұжымы, оның ішінде соғыс жылдарында Алматыға көшіп келген белгілі кеңес тарихшылары А.М.Панкратова, Б.Д.Греков, И.М.Дружинин, А.П.Кучкин т.б. қатысқан болатын.

1950 жылғы желтоқсанның 26-сында «Правда» газетінде «Қазақстан тарихы мәселелерін маркстік-лениндік тұрғыдан баяндайық» деген мақала  жарияланып, Е.Бекмаханов қатты сынға алынды. Ол еңбектің 14 тарауында К.Қасымовтың басшылығымен болған көтеріліс тарихын жазған болатын.  Бұл кітаптың кейбір сыншылары оны орысқа қарсы жазылған және онда Ресейге қарсы ұлт-азаттық көтерілістер дәріптелген деген айыптар тақты.

1951-1953 жылдардағы қуғын-сүргінге күні бүгінгі дейін саяси баға беріліп, жазықсыз жазаланғандардың тізімі жарияланған жоқ. Қазақ ғалымдары Қ.Сәтбаев, М.Әуезов, Қ.Жұмалиев, Е.Ысмайылов, Ә.Қоңыратбаев, Б.Кенжебаев, Е.Ысмайылов, Қ.Мұхаметханов, Б.Сүлейменов, Ә.Қоңыратбаев т.б. қудалауға ұшырады.

Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық көтерілісті реакциялық-монархиялық деп жариялау туралы ой И.П.Храмковтан өрбіген. Жазушы М.Сәрсекенің жазуынша бұл мәселе бойынша қозғаушы болатын мақаланы жергілікті тарихшылардың көмегімен және «Правда» газетінің тілшілері А.Черниченко мен В.Озеровтің қатысуымен бөлім меңгерушіснің кабинетінде даярланды (М.Сарсеке Ермұхан Бекмаханов. Ғұмырнама. –Астана: Фолиант, 2010 жыл). Бұл мақалаға респбулика  партия ұйымының бірінші хатшысы қол қояды деп күтілді.

Бірақ Қазақстан КП(б) бірінші хатшысы Ж.Шаяхметов «Бекмаханов ісіне» байланысты «Соғыс күндерінде қазақ жауынгерлеріне жазған үндеу хатта «Кенесары мен Наурызбай батырлардың рухы жебеуші болсын!» деген сөзімнен қалайша танамын?» деп үзілді-кесілді бас тартқан соң, И.П.Храмков жергілікті тарихшылар Х.Айдарова, Т.Шойынбаев және А.Якунинге қол қойдырған. Алайда қазақстандық қол қойған үш тарихшының іс-әрекеті амалсыздан болған шара болғанымен, ар алдында, ғылымға деген адалдықтан аттағандарын жоққа шығаруға болмас.

Е.Бекмахановтың сыншылары қазақтар мемлекеттілікті тек Қазан төңкерісінен кейін ғана алды деп данагөйлекке салынып, қазақ халқының тарихында мемлекеттілік болып көрмеген деген сандырыққа дейін барды.

Қуғын-сүргін науқанының дем берушісі И.П.Храмков пен жандайшаптары ойлаған мақсаттарына жетті. Айыпталған Е.Бекмаханов 1951 жылы партия қатарынан шығарылып, ғылыми атақ дәрежелерінен айырылып, «қоғамға зиянды элемент» ретінде оқытушылық жұмыстан алыстатылды. 1952 жылы күзде тұтқынға алынып, «әділ кеңестік» сот үкімімен 25 жылға бас бостандығынан айырылып, Шығыс Сібірдегі Бодайбо қаласындағы тұтқындар лагеріне айдалды.

Қазақ тарихшысын қудалаудың бастамашысы болған И.П.Храмков 1954 жылы Қостанай облыстық партия комитетінің бірінші хатшы болып тағайындалған. Ол науқанға мұрындық болып, жау элементтерді топтап әшкерлеген табанды жұмысы мен идеологиялық майдандағы жетістіктері бағаланып 1956, 1957 жылдары Ленин орденімен марапатталды. Бірақ сан-салалы шаруашылығы бар облысты басқара алмай, 1959 жылы Н.С.Хрущевтің қаһарына ілігіп, орынынан босатылып, Москвадағы «Колос» баспасында ұзақ жылдар еңбек етіп, зейнетке шыққан.

Тарих тек ғылым үшін ғана зерттелмейтіндігі белгілі. Ол, ең алдымен, өткен тарихтан тағылым, сабақ алу үшін зерттеледі. Қазақтың көрнекті тарихшысының басынан өткен тауқымет төл тарихымызды бұрмалаушыларға сабақ болуға тиісті деген ойдамыз.

Аққали Ахмет, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің профессоры, тарих ғылымдарының докторы

Abai.kz

 

12 пікір
Еділ қаған 2017-07-13 21:07:29
".....төреде бауыр жоқ" деген мақалды "Төреге" берген мен едім. Ұнап қалыпты. Негізінде бар шығар. Бұл мақал тарихы батыс өлке қазақтарынан қалған еді. Берке, Сайын хандардан соң Жошы ұлысына Шыңғыстың өзге ұлдарынан тарағандар көз аларта бастады. Әсіресе Төле , Шағатайлықтар өз еншісіне жазылмаған ұлыстарға ауыз сала бастады. Әбілғазының өз шежіресін "Жошы ұлысы өзбектікі еді "деген жазуы арғы дәмесі түбі сол. Оны қазақ "тарихшылары" қазір дейін аңғарған емес. 13 ғасыр соңында Төле ұрпағы Құбылай өмірден өтпес бұрын, оның ықпалымен інісі Тоқтағу (Тоқты) Алтын Орда тағына келді. Құбылай империясы 14 ғ. ортасында құлаған соң билікке қырғын талас батыстағы осы Жошы ұлысында (Дешті Қыпшақта) жалғасты. Төле тұқымы Тоқтағу Дешті Қыпшақта туыстан жалғыз қалған еді, себебі өз ұлын Алтын Орда тағына отырғызам деп, айналасының, туыстарының барлығын өз бұйрығымен қырып тастаулы. Хандық тағына лайықтаған ұлы оған жете алмай жастайынан қайтыс болып кетеді.. Тоқты хан өлер сәтінде таққа қояр әулетінен бір адам таппай қиналады. Сонда қасындағы қатыны "ініңіз өлгенде артында бір бала қалып еді, сізден жасырып Шеркеш ұлысына қашырып жіберіп едім" деп сырын айтады. Тоқты хан Кавказға адам жіберіп 14 жастағы Өзбек ханды алдыртып, тағына қояды. Бұл жерде бір тарихшылар Тоқты (Тоқтағу) Сайын ханның баласы десе, екінші біреу осы арасын айыра алмай Тоқтағу мен Өзбек ханды бір адам деп соққан еді. Бірақ үшінші бір тарихшылар Өтеміс қажының дерегімен және Тоқтағумен қаны бір бұл Өзбек ханды Сайын хан - Жошының емес, Төленің өз қаны деп кесті. Алтын Орда тағында осы Тоқтағудан басталған , атадан балаға қан арқылы берілетін бақталастық, көре алмаушылық, билік үшін өз туыстарының қанын төгу деген осылардан басталған еді. Өзбек ханның өз ұлдары Тыныбектің көзін бауыры Жәнібек, Жәнібектің көзін Бердібек, Бердібекті Құлпа, Құлпаны Наурыз құртқан еді. Алтын тақтағы Сайын хан, не Төле тұқымы осылармен біткен. "Таста тамыр, төреде бауыр жоқ" мәтел түбі осы еді. Бұдан соң билікке әз Жәнібек аталары Өріс хандар, Орда Ежен тұқымдары келді. Дегенімен төрелер арасында Төле қаны әлі бар. Осы себепті өз туыстарын, әкесін, туған бауырын алтын тақ үшін көзін қиятын Шыңғыстың өзге тұқымдарына, төрелерге қазақ сене бермейді. Тоқтағу - Құлағудың туған ағасы. "Ақсақ құлан". Қ.Н.
1 2017-07-13 15:12:07
Бұл саққұлақ Аққали қанды қырғын кезіңде Үкілі Ыбырайдың өлімін ұйымдастырған, Қазақстандағы қызыл террорды ұйымдастырушылардың жетекшілерінің бірі, НКВД-ның қанды қол сарбазы Шаяхметовтің жоғарыдағы сөзін қалай естіп қойды екен, соны түсіндірсінші.
Төре 2017-07-13 10:16:02
бізде лайықты кадр жоқ?... деген ой, біздің "қазақи" мінезімізде. Ол мінез кейіндері пайда болып, оны сырт күштер ұтымды пайдалаған, әліде пайдалануда. Кадр дайынау, оларды тағайындауда қалыптасқан жүйе жоқ. Біздің негізгі жүйеміз, туған-туыс, құда-жекжат, нашар маман болсада, басшыға жалған "адалдығын" көрсете білу... Бұрын Қазақ мұндай болмаған... Мысал керек болса: Қазақтың бас Хана Әбілмімбет, Бас Хандықты өзінің туған ұлы Әбілфейізге (өте талантты сұлтан) бермей Абылайға бергені ... Содан қалған мақал. Бұл мақал билікке ғана қатысты: "Таста тамыр, Төреде бауыр жоқ!" деген. Оны кейінгі Төрелер біздер, кері түсініп, дұрыс пайдаланбай жұрміз. Қазіргі кездері кездей соқ билікке келе қалған бірлі-жарым Төрелер, көлеңкесінен қорқып ұясынан безген "қаршыға" тәрізді сопайып, жасырынып жалғыз қалуда. Аттарын атап берер едім зияным тиіп кетер деп, атамай отырмын.
Еділ қаған 2017-07-13 09:58:33
Шіркін, Сталин мына Дәуір Жақанмен ақылдаспаған екен ғой ! Басшылар төменнен сұралынбайды, жоғарыдан тағайындалады. Ату, құртуға жоспар да жоғарыдан ! Себебі үлкен қаражаты, мол шикізат, техникалық қоры жоқ кедейлердің соц. мемл.тін аз жылда тұрғызатын "тегін жұмыс қолы, құлдар армиясы" керек. Ағылшын президенті кекеткендей елді "соқамен қабылдап алып, 25 жылда атом бомбасымен шығарып салған" тиранның заманы ол ! Гемосексуалист Голошиекин мен Ежов қазақтан сұрамайды, кімді құртатынын...Қазаққа , ұлтыңа тиісу жаман әдеттеріңді қойғандарың жөн. Әлі де терең зерттеңдер.
Дәуір Жақан 2017-07-13 08:27:16
Е, қазекем, "өзге жұрттан тілің ұзын" (Абай), амал не! Қазақ өлкелік партия комитетінің басшысы кім болады, кандидатурасын ұсыныңдар деген Кремльге біздің екіге бөлініп айтысып жүрген ағаларымыз: бізде лайықты кадр жоқ, өздеріңіз жіберіңіздер, деп Голощекинді сұрап алды. Ол Свердлов-Троцкий жобалаған аштықты жасады. Орныма лайықты кадр жоқ, өздеріңіз жіберіңіздер, деп Қонаев Колбиннің жолын ашты, Желтоқсан қасіреті болды. Тарихшы мырзалар, осы фактілер рас қой? Әу бастан билік үшін өзара араздықпен сырттағы үрритсоқтарға жем болып келе жатқан қазекемді 1954-жылы Ж.Шаяхметовтің орнына келген П.Пономаренко: әлем таныған ғалым Қаныш Имантайұлы Сәтбаевты, жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовті қуғындаған неткен халықсыздар?! -деп жерге қаратқан.Пленумда. Рас қой? "Халық жауы" науқанында да қазекем басқа республикалардан оза шапқан. Рас қой? Бәрі де рас. Сондай кеселдерді білетін тарихшыларымыз бен саясакерлеріміз әлі күнге дейін шындықты айта алмай, айнала жортып жүр, мысықша жасырып. Ұят!!!
Theresa8 2017-07-13 07:44:02
Барлығына ерекше алғысымды білдіремін, Feigeles несие компаниясы 30 қаңтарға дейін несие ұсынады, 3% -ы, егер сіз мүдделі және білгіңіз келсе, өмірді ыңғайлы ету үшін банктен арнайы ақшалай қаражат бере алмайтын адамдарға:Adamfeigelesfirm@yahoo.com :)
adamfeigelesfirm 2017-07-13 06:36:48
= Міндетті емес, егер сіз өзіңізге ұнайтын болсаңыз, онда сіз өзіңізге қажетті ақпараттарға ие боласыз. Puedo pedir préstamos € 1,000-ден 80 000 000,00 евроға дейін. Мәселен, 3% -дан астамы өздеріне арналған, тәуелсіздік туралы шешім қабылдады. 1-30 аптаға дейінгі аралықта сіздермен бірге жұмыс істеуге болады. Әуесқойлыққа қатысты хипотекариялар, инверсияларға арналған преамбулалар, автомагистральдарға арналған преамdбулалар, жеке тұлғалар туралы престаттар, жеке тұлғалар туралы ақпарат, тіркелу және тіркелу, сондай-ақ, кез-келген сайтқа кіруге болады. Артықшылығы жоқ, ешкімнің қолы жетіспейді. Dïgale-дің бастамасы бойынша, ол тек қана жеке-дара емес. электрондық пошта: Adamfeigelesfirm@yahoo.com Клиенттердің ешқайсысы жоқ
Тарихшы 2017-07-12 21:51:29
Бекмахановты қудалаған Храмков емес, ол тек ресми бағыт беруші. Автордың Бекмаханов ісі неден басталғанын, оны бастаған адамдарды білмейтіні қынжылтады. Тарихын, оқиғасын білмейді. Шынындада Медеу Сәрсекеевті жүйесіз кәніспектілепті, ал шынында қазіргі қазақбайлықпен кәмпелескепті. Оның үстіне Сәрсекенің кітабы шалағай кітап. Алдыңғы пікірмен келісемін. Сәтпаевтың көрген қуғыны Бекмахановтың кінәсінен.Соның мойнында. Ал оны білетіндер бүгін айтқылары келмейді.Шындық бәрібір алдан шығады. Оның үстіне Тілеш Шойынбаевтың естеліктері де, айтқандары да бар. Тағлымы: кім болсаң да адал бол, адам бол, астамшылық, кеудемсоқтық жасама, бәрі ақымақ, мен ғана ақылды деме, орынды да, орынсыз да есірме. Мұны Бек Сүлейменіовтің айтқандарынан да естігеміз.
Бекмахановтың көз көрген шәкірті 2017-07-12 20:36:24
Мен осы бір автордың жазғандарының бәрі белгілі жағдайларды қайталап, жұрттың бұрын жазғанын қайталап /компиляция/ жасайтынына таң қаламын. Өзі зерттеп, сол документтерді өзі ақтарып жазса бір сәрі. Медеу Сәрсеке дегеннің кітәбі Бекмахановтың кемпірінің өзі ұнатқан, ұнатпаған адамдарды қалай сипаттаса, солай өтірік айтқан әңгімелері негізінде жазылған. Ақиқаттан аулақ. Тек С.Жақыпбековті айтсақ та жеткілікті. Кезінде Москваға берген түсінік жазбаларында Бекмаханов Қаныш Сәтбаевқа барынша көлеңке түсіріп, орнынан алынуына себеп болды. Соттан Шаяхметов әрең алып қалды. Сондай дүниелердің анық-қанығын білмей "сайрау" ұят қой. Бекмаханов небәрі біржарым жыл отырып шықты. Онан бұрын сотталып кейін шыққан ғалым Бекежан Сүлейменов пен Қайым Мұхаметханов.туралы неге бұл автор жазбайды? Себебі Б.Сүдейменов өз уақытында Бекмахановпен пікір таластырған ғалым. Ол неге бұрын сотталды ? Олар да көп отырған жоқ. Бүгін Бекмахановтан басқа жапа шеккен ғалым болмағандай. Себебі Бекмаханов туралы жазбаған адам жоқ. Ал аналарды жазу үшін ізденіс керек. Ақиқаттық, адалдық тұрғысынан жазу үшін автор шын зерттеуші болса Бекмахановтың отырып келгеннен кейінгі өмірін зерттеп жазсын. Сол кездегі КазГУ-дің тарих факультетіндегі моральдық ахуал документтерде жатыр, көзі тірілер де ешнәрсені ұмытқан жоқ. Сондықтан мұндай судың бетіндегі "ертегі" өз алдына, шынайы тарих өз алдына.
ахмет аққали 2017-07-12 19:51:46
Сұлтан, Аман Шота мырза Сізге Алла риза болсын! Батыр бабаларымыздың рухтары әрдайым желеп-жебеп жүрсін. Асқа шақырсаңыз барамыз.
Сұлтан, Аман Шота 2017-07-12 10:10:57
Абай кз осыдан біраз бұрын КЕНЕСАРЫНЫҢ ШЕЙІТ БОЛҒАНЫНА 170 ЖЫЛ. ҚАЛАЙ АТАП ӨТЕМІЗ? деген кішігірм мақала жарық көріп еді... Осыған байланысты, Алла Тағала нәсіп етсе, ұстіміздегі жылы 7 қазанда Тараз қаласында Абылай Ханнанның ержүрек ұлы Қасым сұлтанға және оның ержүрек қаһарлы ұрпақтары, Қазақтың соңғы Ханы Кенесары, Сұлтандар: Саржан, Есенгелді Наурызбай, Садық (Сыздық), Бопы, ханша Бопай, сол тізімде Сұлтан Ермахан Бекмахановта бар. Сонымен қоса басқада ханның адал серіктері мен батырларының рухына Құран бағыштал, тағзым етіп Ас беруді жоспарлап отырмыз. Аққали Ахмет мырза, Сізді сол Асқа шақырамыз?
Қанат Жанашұлы 2017-07-12 09:11:51
Бұл да біз біле бермейтін Е.Бекмаханов туралы тарихтың беттері. Мұндай деректер әліде керек , сондықтан осы тектес мақалаларды "Абай" кз көбірек жарияласа деген ойдамыз. Әсіресе, осында айтылған " Дәрігерлер іс " ашылмай қойды. Сол жылдардағы республика дәрігерлері тағдыры мәселе бізге керек болып тұр. Алдағы уақытта осы тақырыпты "Абай" кзден күтеміз.

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 9974
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 18056