Сәрсенбі, 18 Қазан 2017
Алашорда 3877 685 пікір 18 Қыркүйек, 2017 сағат 10:30

Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы

Сарырқаның шығыс бөлігіндегі тау жотасы Шыңғыстау, оның ең биік жері Мұңал шыңы деп аталады. Тау солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған. Шығыс Қазақстан облысының Абай, Аягөз аудандары аумағында. Қазақ шежіресі бұл таудың атауы әйгілі Шыңғыс ханның құрметіне қойылғанын айтады. 1206 жылы Темір  ханды қазақтың он екі биі Қазтаудың басына ақ киізге көтеріп алып шығып, Темірдің де, оның хан деген лауазымын да, таудың да аттарын өзгертіп  Темірді Шыңғыс, хан деген лауазымын Қаған, сол сияқты таудың да атын Шыңғыстау деп өзгертіп, осы таудың ең биік шыңын Шыңғыс ханның аталарының құрметіне Мұңал шыңы деп атаған болатын. Шыңғыс ханның тегі қазақ екендігіне бұдан артық қандай дәлел керек.

Күні бүгінге дейін бүкіл әлемнің тіл мен тарих ғылымдары  «Шыңғыс» хан есімі атауының не мағына беретінін тиянақты түсіндіріп, бір тұжырымға тоқтай алмай келеді. Тарихшылар Шыңғысхан есімінің дүниеге келуін тарихын былайша суреттейді:

1. «Маған (Көкешіге) Тәңіріден ишарат болды. Темучинғе бар, елге, халыққа «бұл күннен

соң Темучин демесін, Шыңыз десін, жер жүзінің патшалығын Шыңызға, оның балалары мен тұқымына бердім» деп айтты» деді. «Шыңның» мағынасы ұлық және қатты деген болар, ыз – оның көпшесі» (Әбілғазы «Түрік шежіресі» еңбек 1662-1663 жылдары жазылған).

Уәж: Қазақта ежелден биік тауларға ұлы тұлғалардың есімін қоятын дәстүр бар. «Ұлы», «ұлық» деген сөздер синоним ретінде қолданыла береді. Мысалы, ұлы тұлға (ұлық), биік тұлға,  Ұлы-тау, биік тау. Ал, қатты дегенге келсек, Шыңның тастан тұратынын, сол тастың қатты екенін меңзегені деп түсінгеніміз дұрыс. Мысалы: тастай қатты, тастанда қатты (Тастемір).  Бұл жерде тарихшы-ғалымдар көп ескере бермейтін тағы бір  себеп бар. Ол ұлы тұлғаларға Ата мен Аналарының «азан шақырып» қойған есімдерінен де басқа лақап (мақтау) есім берілетіні. Атамыз Темірге Шыңғыс қаған есімі  осылай берілді.  Алашқа – Ас, Алшын; Алшынға – Көкбөрі;  Алып ер Тобышқа – Арыстан;  Қожа Ахмет Иассауиге – Қазіреті Сұлтан; Бұмын қағанға – Ел хан; Мұхаммед ханға – Орыс хан; Бейбарс атамызға - Ал (Алшын) Захир; Әбілмансүрге – Абылай, Ерасылға – Қабанбай, Ибрагимге - Абай деген лақап ат берілгенін еске алыңыз. Ал, екінші буындағы «ызға» келсек, «ы» мен «і» дыбыс-таңбасы бір топқа жатады. Бұл жағдайда Шыңыз - Шыңның (Шынның (Ақиқаттың)) ізі деген мағына беріп тұр. «Көпшесі» дегенде осы айтылғанға әбден келеді. Мысалы, ыза болу (ұлғаюы, ашудың шегі), ызғырық (желдің күшеюі), ызғындай болу (көбею) т.т.

2. «Бәрі оны Чингиз (Шыңғыс) деп ұлықтады, себебі бұл сөз Тұран тілінде Патшалардың

Патшасы дегенді білдіретін еді» (Хондемир Гияс-ад-дин (1475-1536) «Моңғолдар тарихы» СПб, 1834, 18-бет).

Уәж: Атам қазақтың сөздік қорында бір ұғымның бірнеше атаулары бола береді. Мысалы, ағашты жер, қалың ағаш, орман, тоғай деген сияқты. Бұлда сондай.

3. «Шыңғыс хан патшалардың патшасы болады. Могол тілімен және Көкжут Тәңірі сондай ат қойды. Барша ұлықтар ол мағынаны қабыл қылды» (Қадырғали Жалайыр («Шежірелер жинағы» 1602 ж.).

Уәж: Өте дұрыс тұжырым. Темірге хандардың ханы болғасын лауазымын Қаған (барлық хандардың ағасы), соған сәйкес Шыңғыс деген мақтау (лақап) есім берілді.

4. «Шашу тойында татардың Төмүчинін алып келгенде туды деп, темір бесікке бөлеп, Төмүчин деп атаған жөні осы екен. Шыңғыс қаған туып, жеті күн өткеннен кейін, мұхит аралының ішінде бір қаралтым құс, күр қара тастың үстінен күн бағытымен айналып, үш күн бойы шақырады...

«Сол қаралтым құс түңлікке қонып,

«Шыңғыс, Шыңғыс!» деп шақырады.

Сол құстың дауысы шыққан себептен,

Шыңғыс қаған деп атаған» («Алтан Тобыш» 47-бет).

Уәж: Тарихи деректерде Теміршіге Шыңғыс есімі 1206 жылғы Құрылтайда берілгені  айтылады. Біз бұдан қазақтың рулық шежіресінің тілін білетін жандарға арналған құпиялы ақпарат көзін көреміз. Мысалы:

«Татардың Төмүчинін алып келгенде туды деп, соның құрметіне сол есім берілді» дейді. Демек, екеуінің арғы тегі бір халық. Әйтпесе, ондай құрмет көрсетілмес еді. Біз бұдан жауласып жатырса да, татар мен мұңалдың тегі бір халық екенін көреміз. Автордың бізге айтайын дегені де осы болса керек. Енді осының үстіне Татардың сөз түбірі «Ат, Ата» екендігін қосыңыз.

«Темір бесікке бөлеу» - Темірді алғаш ойлап тауып, оны «қамырдай илеген» Қазақтың Алшын руы дегенді білдіріп тұр.

«Мұхит аралының  іші» - ежелде түркілер аралды «Ада» деп атаған. «Ада» деген арал атауы Маңғыстаудағы Қазақ мүйісінде күні бүгінде де бар. Ал, Мұхиттың тұбірі «Ұқ», яғни Нұқ пайғамбар атамыздың есімін береді.

«Мұхит аралының ішінде бір қаралтым құс» - жер бетіндегі барлық қаралардың түбі де Маңғыстаудағы Түпқарағаннан (Қарағантүптен, Қарағантүбектен), яғни Қаралардың шыққан түбінен алады. Ал, «құсқа» келсек, осы жерде «Құсшы қорымы» күні бүгінде де бар. Демек, «қаралтым құстың» мағынасы осы.

«Бір қаралтым құс, күр қара тастың үстінен күн бағытымен айналып, үш күн бойы шақырады...» - Шыңғыс есімінің шығу тегі Маңғыстаудағы Ман Адайларға қатыстылығы айқын меңзеліп тұр. Себебі, Қара тасты – Қаратау, Күн бағытын – Күншығыс, Үш күнді Адайлардың Сауранды үш айналуымен сәйкестендіруге әбден болса керек.

5. «Шыңғыс» сөзінің не мағына беретіні кезінде ғалымдар арасында пікірталас тудырып, түрлі болжамдардың өмірге келуіне себеп болғанымен, пәтуалы тұжырымын таппағаны мәлім. Біздің пайымдауымызда: «Шыңғыс» сөзі әу баста «шың» және «ғыз» (күш) деген екі сөзден құралған. Осындағы «шың» – таудың ең биігі» дейді. (Қ.Салғарин «Ұлы қағанат» 382 бет).

Уәж: «Шыңға» жасаған тұжырымына толықтай келісеміз. Ал, «Ғызды» күш деген мағына береді дегенін, «шыңға (биікке)» балама ретінде ғана қабылдауға болар. Және оның үстіне Шыңғыс есіміне жалғанып тұрған «ғыз» емес «ғыс».

Атам Қазақтың сөз жасау жүйесіндегі дыбыс-таңбалық рет бойынша да бұл сөз «Г», «Ғ», «К» және «Қ» болып, толып, толысқан жалғасын табады.

6. «1206 жылдың көктемінде Онон өзенінің бастауында Ұлы  құрылтай Монғолияның түпкір-түпкірінен жиналған хандар мен нояндардың, Шыңғыс ханның жаңа және бұрынғы жақтастарының құрылтайы шақырылды. Жиналғандардың төбесінде, моңғол әскерлерінің қорғаушысы сүлде рухының тоғыз құйрықты ақ туы желбіреді. Өзінің алғашқы шешімдерінің бірінде құрылтай Темүжінді – Шыңғысты Моңғолия билеушісі етіп жариялады, оған хан Шыңғыс деп ат қойды, немесе «оны император қылды», делінген «Асыл сөздердің» қытай аудармасында (І.Есенберлин).

Уәж:  Олар бұл жерде «Шыңғыс» деген сөздің өзін император (ұлы билеуші) деген мағына береді деп отыр. «Білмеген адам «у» ішеді» деген осы. Алайда, балама мағынасы ретінде қабылдауға әбден болады.

«Моңғол әскерлерінің қорғаушысы сүлде рухының тоғыз құйрықты ақ туы желбіреді» - Біз бұл жерде де Шыңғыс ханның тегі Қазақ екенін айқын көреміз. Шыңғысхан қағанаты туының ақ және оның тоғыз шашақты болатын себебі, Ақ -  ақиқат пен аға болса,  тоғыз саны Мұңалдың тетелес ағасы Тобыштардың сандық атауы. Тобыш пен тоғыздың түбірлес болатыны осыдан. Олар сонда өз ағаларының есімдерін ту етіп көтеріп жүрген болып тұр.

Ал, Біз ағаларымызға осындай құрмет көрсете алып жүрміз бе?

 7. «Шың – қазақ тілінде таудың ұшар басы, ұшарлығы; ғыс – көне түркі тілінде (қазіргі қазақ тілінде «қияс» түрінде сақталған) нұр, сәуле. Ендеше, бұл есім «биік, нұр сәулелі хан» деген мағына береді» дейді (13-б.). («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде»: 1. Қияс – Қиғаш, қиыс. 2. Қисық, бұрыс, бір қырын. 3. Ауысп. Қыңыр, қырсық, қиқар» (Қ.Данияров «Қазақстанның балама тарихы». Алматы: «Дайк-Пресс», 2008, 505-бет).

Уәж: «Нұр, сәуле» - балама сипаты ретінде қабылдауға әбден болады. Алайда,  Қияс сөзінің шығу тегіне байланысты басқаша тұжырым ұсынамын. Себебі, Қиястың түбірі «Қи, Қия» -  бастауын Қаз Адайдың мұңалынан өрбитін Қиян (көпшесі Қият) руынан алады. Қиян мен Қияттың түбірі Қия. Маңғыстаудағы ең терең ойпаттың Қарақия атанатыны осыдан. Ары қарай сөз түбірімен қуаласақ, Қияның түбірі «Иә». Иә, Иә кәдімгі Азия дегеніміздегі екінші буында тұрған «Иә (Ия)». Ал бірінші буында тұрған «Аздың» Қаз бен Қазақтың сөз түбірі екендігіне кімнің, қандай дауы бар. Міне сөз түбірлері осылай сөйлейді және ешқашан жаңылыспайды.

Тарих тағлымы: Сөз түбірі (өз түбі, өз Атасы) ешқашан жаңылыспайды. Жаңылысатын адамдардың санасы, яғни білім деңгейлері мен ақылы ғана.

8. «Әлемді дүр сілкіндірген ұлы хан алдымен өзін шығыстың билеушісі – Шығыс хан деп атады. Шығыс хан сөзі бірте-бірте әбден құлағымызға сіңген Шыңғысхан сөзі болып өзгерген».  (Қ.Закирьянов «Шыңғыс ханның түркілік ғұмырнамасы». 268 бет).

Уәж: «алдымен өзін шығыстың билеушісі – Шығыс хан деп атады» дегенге еш келісуге болмайды. Оған «Шыңғыс» деген лақап (мақтау) есімді халық берді. Ежелде лақап есім ұлы тұлғаларға тек қана осылай берілген. Кейіннен орыс патшалығын құлатқан еврейлік-большевиктер лақап есімді өздері таңдап алып, қазақтың бұл жақсы қағидасының мәнін жойып,  қолданыстан шығарды.

1206 жылғы құрылтайға дейін Шыңғыс хан шығысындағы мәнжүрлерді де, корейлерді де бағындырған жоқ еді. Алайда, Шығыс пен Шыңғыстың синоним екеніне тоқтағанымыз дұрыс болар. Себебі, шығысың болмаса, түстігің мен батысыңда болмаған болар еді.

9. «Шыңғыс» сөзі туралы «1910 жылы Қазанда шағатай тілінде басылған «Тауарих хамса» деген кітапта «Темүжінді соғыс ғылымы тәсіліне қарап, парсыша «Жың анкиз» (жиһангер) – жиңгыз – Шыңғыс» деп атады делінген. Осы түсінік дұрыс болуы мүмкін» («Моңғолдың құпия шежіресінің» М.Сұлтаняев аудармасы. 63-бет).

Уәж: Бұл жағдайда 1206 жылғы Құрылтайға жиналған  қазақ руларының бәрі жаппай парсыша сөйлеген болып шығады емес пе!? Меніңше мұндай тұжырым жасап, жазу түгілі, ойлаудың өзі білімсіздік. Себебі, Шыңғысты хан көтерген 40-қа жуық ру-тайпалардың бәрі күні бүгінде де қазақ халқының құрамында.

10. «Осы шежірені («Тауарих Хамсаны») аударып,  «Шыңғыс» деген сөзге түсінік берген Моңғолияның тіл ғылымының докторы  Д.Церінсодным «Осы түсінік дұрыс болуы мүмкін» деп жазыпты.

Уәж: «Апама жездем сай» болып шыққан. Демек, бұл қазіргі Монғолияның Шыңғысхан бабамызға тектік қатысы жоқ деген сөз.

11. «Құрылтайда оны таққа отырғызып, Шыңғысхан» деген ұлы атақ берілді. Бұл атақты бекіткен Көкөші болды... Оның аты Төбе-Тәңірі болатын. «Шың» дегеннің мағынасы – күшті, мықты, ал «Шыңғыс» - осының Қара Қытайдың ұлы билеушілерінің атағы болған гурхан сөзімен мағыналас көпше түрі, басқаша айтқанда ұлы да мықты билеуші» (Рашид-ад-дин).

Уәж: «Құрылтайда оны таққа отырғызып, Шыңғысхан» деген ұлы атақ берілді» - дейді. Дұрысы «Құрылтай таққа отырғызды» емес, Құрылтайда халық Темірді хан сайлап, хан көтерді болады. Бұл ең басындағы Мұңал даласында (қазіргі Моңғолияда)  болған оқиға. Ал, оған Құрылтаймен екінші рет қаған (барлық хандардың ағасы) деген ең ұлы лауазым беріліп, Шыңғыс деген лақап (мақтау) атты еншілеген жер қазіргі қазақ даласындағы Сарыарқаның төсіндегі Қазтау. Сол жерде Қазтаудың да аты Шыңғыстау болып өзгертіледі. Сонымен қатар, Шыңғыстаудың ең биік шыңы «Мұңал шыңы» деп аталады. Біз ол жайлы әңгімеміздің басында айтқанбыз.

«Бұл атақты бекіткен Көкөші болды... Оның аты Төбе-Тәңірі болатын» - Біз бұдан Шыңғысты хан (қаған) көтергендердің Тәңір дінінде болғанын көреміз. Көнекөз қариялар күні бүгінде де «О, Құдайым!» мен «О, Тәңірімді» қатар қолданып жүрген жоқ па!?

«Шың» дегеннің мағынасы – күшті, мықты» - тек қана балама мағынасы ретінде қабылдауға болады. «Шыңның» тікелей мағынасы олай емес. Оған кейін арнайы тоқталатын боламыз.

«Ал «Шыңғыс» - осының Қара Қытайдың ұлы билеушілерінің атағы болған гурхан сөзімен мағыналас көпше түрі, басқаша айтқанда ұлы да мықты билеуші» - Ұлы да мықты билеуші дегеніне толықтай келісуге болады.

12. Қытайлық Чжао Хунның мәліметтері бойынша, «Шыңғыс» - «Тянцы» - аспан шарапаты немесе «аспанмен шарапатталған», ал «император Шыңғыс»-билеуші, мемлекеттің негізін салушы делінген. Темүжіннің хан көтерілуі мен «Шыңғыс» атағын иеленуі шамандық салттар бойынша шаман Көкөшінің басшылығымен іске асты. Осыған байланысты «Шыңғыс» деген атақ кейде көне татар-моңғол рухы – тәңірлердің бірінің атауы деп те түсіндіріледі.

Уәж: Біз бұл мәліметтен «Шыңғыс» есімінің Тәңір дініне қатысты екенін көреміз. Маңғыстаудың қырында (Үстіртінде, Үстіңгі жұртында) Шың деген тау биігінің болуы осы айтылған сөздің растығын айғақтаса керек. Әйтпесе, Қашаған жырау «Шыңғыстай болып Шың да өткен» деп жырламаған болар еді. («Жыр-дария». 138 бет).

13. Танымал моңғолтанушы Д.Банзаров моңғол жазбаларынан қажылар рухы – Шыңғыс-тәңірдің бар болуы туралы естеліктер кездестірген.

Уәж: Ешбір халық жалған естеліктерді есте сақтамайды.

14. «Темүжін иеленген» Шыңғыс атауының мағынасына түсінік беру өте қиын. Бұл атақты Темүжін сол кездердегі моңғол бақсытанушылары бас иген жарқын рухтың атының құрметін алған деген жорамал жасауға болады. Сонымен қатар, көбі Темүжінді аспанның өзі таңдады деп санауы бұған түсінік, Темүжіннің өзі де оның тағдырына «Мәңгілік аспанның» араласқанына көп бас ауыртқан болса керек. Қазіргі кездегі түсінікке қарағанда «Шыңғыс» сөзі түріктің «тенгіс» сөзінен шығып, «теңіз», мұхит, ал «Шыңғысхан» деген сөз «мұхиттің, жер-судың иесі» деген мағына берді деген көзқарас қалыптасқан» (Академик Б.Я. Владимирцов «Шыңғысхан әлем сілкіндірушісі» 55-56 беттер).

Уәж: «Шыңғыс» атауының мағынасына түсінік беру өте қиын» дейді. Өзгелер үшін әрине қиын. Ал, «Шыңғысхандай ұлы тұлғаны дүниеге әкеліп, сол қағанаттың қарашаңырағын ұстап отырған қазақ халқы үшін оның түкте қиыншылығы жоқ. Менің мына сараптамам осы айтылғандардың айдай айғағы болмақ.

Өзі академик бола тұра шың мен теңіздің аражігін ажыратуға да білімі жетпеген.

15. «Чингиз» (Чингис, Хингис) сөзінің мағынасы әліге дейін анықталған жоқ. Шығыстанушылардың ойынша ол түрік-моңғол сөзі, теңіз, мұхит деп, «хан – мұхит», «Әлем – билеушісі», «Әлемдік – хан» дегенді білдіреді» (тарихшы-ғалым, профессор Тұрсын Сұлтанов «Поднятые на белой кошме, Ханы казахских степей» Астана – 2006, 12 бет).

Уәж: Бұл да «Апама жездем сайдың» кері. Атам Қазақтың рулық шежіресін басшылыққа алып, ақын-жырауларымыздың шежіре-дастандарын, қанатты асыл сөздерін зерттеген де   мынадай тұжырым жасамаған болар еді. Өзі қазақ бола тұра қазақтың қарапайым ғана  «Шың» деген сөзінің мағынасына түсінік бере алмай, «астындағы атын алты ай іздеу»  тарихшы-ғалым, профессор үшін кешірілмес кемшілік деуге әбден болар.

Біз бұл ғалымның тұжырымынан Қазақстан тарих ғылымының Қазақтың шынайы тарихынан қаншалықты алшақтап, айдалаға қаңғып кеткенін айқын көріп отырмыз.

16. «1189 жылы тайпалар көсемдері оған «Шыңғыс» атағын беріп, хан сайлады. «Шыңғыс» - «теңіз, мұхит» «Теңіз» дегенді білдіреді. Сонда «Шыңғысхан» теңіздей шалқар аумақтың иесі деген болып шығады. (Қазақстан тарихы 1 том. 296 бет).

Уәж: «Апама жездем сай». Жат жұрттың тарихшылары не айтса соны қайталаған. Өз туған елінің тарихын өз сөзімен зерттеп тұжырым жасауға саналары, яғни ақылдары мен білімдері жетпеген.

Демек, Біздің мына жағдайымызда Қазақстанның тіл мен тарих ғылымына түбегейлі реформа қажет. Қазақты ұлт ретінде де, мемлекет ретінде де менсінбегендіктен мемлекеттік тілді меңгермеген, шет ел не айтса соны құп көретін «ләппай, білгіштерге» бұл салаға деген көзқарастарыңыздан өз еріктеріңізбен бас тартуға кеңес береміз.  Себебі, сіздің шынайы өмірбаяныңызды өзіңізден басқа ешкім жаза алмайды. Бұл да тап сондай дүние. Қазақтың шынайы тарихын өздерінен басқа ешкім жаза алмайды.

17. 1206 жылғы Шыңғыс қағанның ел таңбасында төмендегідей сөздер ойылып жазылған. Онда: «Көкте тәңір, жерде қаған бар. Әлем иесінің таңба мөрі» (Эренжан Қара-Даван, Чиргис – хаан как полководец и его наследие. А-А, 1991, 19 бет).

Уәж: Шыңғыс қағанның өз сөзі. Міне, нағыз қазақтың өз сөзі. Қысқа да нұсқа. Бір ауыз сөзге бәрін сиғызған. Осы сөзді бізге жеткізгені үшін Қара-Даванға алғыстан басқа айтарымыз жоқ.

Жарайды. Осымен доғарайын. Әйтпесе, «тисе терекке, тимесе бұтаққа» дегендей болжамдарды  әлі де көптеп жалғастыра беруге әбден болады.

Өздеріңіз көріп отырғандай, орыс тілді Қазақстан билігіне тәуелді тіл мен тарих ғылымы «шың (таудың ең биіктік шыңы)» мен «теңізді (суды)» ажырата алмайтын жағдайға жеткен.

Шындығы, «Шыңғыс» сөзінің түбірі «Шың» деген сөз «таудың ең биік шыңы, яғни ең ұлы биіктік» деген мағына береді. Мысалы, мен таудың ең биік шыңына шықтым.

«Құмнан зырылдап өтеді.

Құмның арғы шеті шың еді.

Шыңға таман жетеді.

Шыңның шықты басына...

Шың жағалап жүреді.

...Биік тау мен шыңдары.

...Қарамая шыңдары». (Қырымның қырық батыры 27 бет).

«Ақын Шәйтім Мұңайтпасұлы – Шың деп аталатын Үстірттің Арал теңізі бетіндегі биігін жайлаған белгілі ақынның бірі» (Бейнеу (тарихи-танымдық әңгімелер) Алматы-2003 42 бет).

«Шың» - ең жоғары биіктік, Қазақ даласының бір пұшпағы Маңғыстауда дүниеге келген. Оның топономикалық айғақтамасы Үстірттің Арал теңізі бетіндегі ең биік жердің «Шың» деп аталуы болып табылады.

Ежелгі жазбалардың бәрінде, қасиетті Құран-Кәрімде де Ұлы Жаратушы - Алланың адам баласына аян беретін жерінің атауы Синай тауы делінеді.  Сөз түбірі Син (Сын). Қазақта осы түбірден Сын, Сынды, Сынай, Сынтас, Сыңғырлау, Шын, Шындық (Ақиқат), Шың, Шыңырау, Шыңдау, шыңдалу, шыңдаушы (темірді) деген ұғымдар туындайды. Бәрінде де сөз түбірі Сын, Шын, Шың. Бұлардың бәрі синоним сөздер. Қазақтың ежелгі  «Сына» жазбасы солардан қалды. Олардың ең алғашқы ғұмыр кешкен жерлері Маңғыстаудың қыры, яғни Үстірті (Үстіңгі жұрты). Ол жерде қазір Маңғыстаудың қара ойынан Үстіртке  көтерілер  жерде Сынды асуы, Сынды тауы және осы аттас құдық бар. Осы қырдың бір биік жері жоғары да айтқанымдай, күні бүгінде де «Шың» деп аталады. Міне Алшын атауының шығу тегі. Бұл жер Сынды тауындағы түйелі ауыл тұрғындарының Ұлы Жаратушы Алланы алғаш таныған жері.  Ол жерде күні бүгінде де Қаратүйе - Ман ата деген тау атауы бар.

«Шыңғыс хан Аль-Темирджи татар ханы болғанда Шығыс және Солтүстік елдеріне иелік етті» (Эннувейри (1279-1333 ж.ж.) арап тарихшысы). Біз бұл деректегі «Ал» деген түбір сөзден  Шыңғыс ханның тегі Алшын, ал есімі Темірші екенін айқын көреміз.

Шыңғыс ханға қатысты аударма шежірелердің бәрі оның Ата-Анасының «Азан шақырып» қойылған  есімі Темүжін (Темучин, Темужин, Темуджин, Төмүчин т.б.) болғаны айтылады:

«Құпия шежіреде»: «Сол кезде Есүкей батыр Татардың Темүжін-Үке, Қоры-Бұқа бастаған татарларын жаулап келгенде… Шыңғыс қаған туыпты…. Татардың Темүжін-Үкені әкелгенде туды деп атын Темүжін деп қойған мәні сол (77-б.)» делінген.

Тура осылай деп Рашид ад-Диннің «Жамиғ-ат-Тауарихында» да баяндалған (І том, 2-кітап, 75-б.).

«Шашу тойында татардың Төмүчинін алып келгенде туды деп, темір бесікке бөлеп, Төмүчин деп атаған жөні осы екен» делінген Лубсан Данзан 1628 жылы жазған делінетін «Алтын топшы» кітабында. 47 бет).

Уәж: Шыңғыс ханның «азан шақырылып» қойылған есімі Темүжін (Темучин, Темужин, Темуджин, Төмүчин) емес екендігін оп-оңай дәлелдеуге болады.  Себебі, қазіргі «моңғол» атанып жүрген  тұңғұс-мәнжүрлерде де, түркілерде де мұндай есім жоқ. Ал, қазақта Темір, Темірхан, Темірби, Теміржан, Теміртас, Темірбек, Темірғали, Темірлан,  Өзтемір, Шынтемір, Бектемір, Тастемір деген сияқты темір металына қатысты есімдер толып жатыр.

Шыңғыс ханның «Азан шақырылып» қойылған есімі Темірге қатысты екендігі мұсылман тарихшыларының еңбектерінде айқын көрсетілген. Олар Шыңғыс ханның ата-бабасы жайлы жауынан жеңіліс тапқан Қиян (Қият) және Нүкіз (Нөкіс) екі адам азғана елін бастап, Алтай тауының Еркіңе қон (Ергенекон) аңғарын 450 жылдай қоныстанғаны, кейіннен халқы аңғарға симағандықтан таудың темір кені мол тұсына көрік орнатып, отпен балқытып, таудан түсер жол жасағаны айтылады. Шыңғыс ханның үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері Жошы ханнан тараған Әбілғазы баһадүр хан 1663 жылы жазған «Түрік шежіресі» атты кітабында мұны былайша баяндайды: «…таудан шығатын жол іздеді, таппады. Іштерінде бір темірші бар еді, сол айтты: «Пәлен жерде бір темір кені бар, соны ерітсе, жол болар еді». Ол жерді барып көріп, теміршінің айтқанын мақұлдады. Ол елге отын және көмір жинатты. Таудың кен жеріне ағаш пен көмірді үйіп, жетпіс теріден көрік жасап, жетпіс жерге құрды. Көрікті бәрі бірігіп басты. Құдайдың құдіретімен от күшті жанғаннан соң, тау темір болып аға берді… Сол шыққан күнін той етіп тойлау моңғолдың дәстүріне айналды. Ол күні бір кесек темірді отқа салып, қызарған кезде оны қышқашпен ұстап, төстің үстіне қойып, әуелі ханы, одан кейін бектері балғамен ұрар еді. Бұл күнді тар қапастан шығып, ата жұртына келген күніміз деп құрмет тұтар еді ( 29-бет)».

Алшындардың темірді «қамырдай илегені» ежелгі шежіре-дастандардың бәрінде айтылады. Қазақ шежіресінде темірші – ұсталардың пірі (ұстазы) он сегіз мың ғаламды билеген әйгілі Сүлеймен патшаның әкесі «Ер Дәуіт» делінеді. Қорқыт бабаның да,  Шыңғыс ханның да тегі Қиян (Қият) руынан екендігіне де ешкім дау айтпайды. Ол жайлы ауызша да, жазбаша да айқын жазылған.

Ал, екінші буындағы «ғыс» жалғаулығынан, сөз басы болып жаңа сөз жасалмайды. «Г,Ғ,К,Қ» деген топтағы «Ғ»-ны Қ» мен ауыстырғанда ғана бұл сөзден «Қыс» деген жаңа сөз туындайды. Осыған орай Атам қазақтың сөз жасау қағидасында «ғ» мен «қ» дыбысы сөз үндестігіне орай ауыстырылып қолданыла береді. Мысалы, Маңғыстау – Манқыстау, Шынғыстау - Шыңғыстау деген сияқты. Біз бұл сөз тіркестерінен Манғыстау мен Шыңғыстаудың синоним екенін көреміз.

Қыстың сөз түбірі (өз түбі) – «Ыс». Соған сәйкес, Қыс және ыссы деген ұғымдардың да – сөз түбірі осы. Бұл жалпы ауа райының ыстық және суық кезеңінің ең биік шыңы. Ұзақ жанған оттан да «ыс» қалады. Мысалы, ошақтың мұржасында.

Ыссы (ыстық) – Анаңның ыстық құшағы. Күннің жылуы мен ыстығы, Алланың мейірімі, яғни барлық дүниенің шырқау шыңы.

Қазақта осы «ыс» түбірінен туындайтын «пысы басты» деген сөз бар. Міне осы бір ауыз сөз бізге бүкіл әлем тарихын айна-қатесіз сөйлетіп бере алады.

Қазақтың 30 дыбыс-таңбалы Әліппесінің 1 мен 14 реттік санын құрайтын «Ал» деген буын сөз бен «Алпыс» деген сан атауының қалай сөйлейтінін талдап көрейік:

Ал (Алғы, Алғашқы, Алдыңғы);

Алғи (ру атауы, Адайдың ежелгі ұраны, ежелгі шежіре-дастандарда Алғидың даласы, Алғидың тауы, Алғидың ала шөлі т.т. болып кездеседі, Алғи руы қазіргі Орта жүз Қоңыраттың құрамында);

Алаша (ру, Алшыннан тарайтын он екі Ата Байұлының бір баласы);

Алаш (Қазақ пен Алаш синоним. Ақиқаты Алаш қазақтың баласы. Алаш қазақтың ұраны (Ұранға шығу үшін ұранға шығаратын елі болуы керек). Алаш жұрты);

Алты Алаш (Алаштың өсіп, өніп көбеюінен дүниеге келген Адам Атаның алтыншы буын ұрпағы;

Балықшы (Алты Алаштың рулық шежіредегі атауы, Адайдың алтыншы буын ұрпағы);

Алшын (Алаш шыны (Шын Алаш), Алаштың Алланы таныған шындығы, Алаштың (қазақтың) шыққан шыңы));

Алты - Алты саны Алаштың (Балықшының) сандық атауы;

Алпыс – Балықшының он (Мұңал-Монғол) еселенген сандық атауы.

Бәрінің «Ал» деген бір түбірден болатыны осыдан. Алпыс саны атауындағы «ыс» пен «пыс» деген түбірден пайда болған, «пысы басты» деген ұғым осылай дүниеге келді.

Атамыздың лақап (мақтау) есімінің құрамындағы «Шың (Шын)» және «Ғыс (Қыс)» деген екі буынның толық мағыналары осы. Бұл Шыңғыс қаған Алшын-Көкбөрінің, яғни Қазақ халқының төл ұрпағы және бұл ұғымдардың бастау алған жері Маңғыстау, ал Шыңғыстау оның жалғасы   деген сөз.

Тау – «Т» дыбыс-таңбасы сөздің қай жерінде қолданылса да толып, толысқан Ата, ал, «Ау – Ауа Ана» деген мағына береді. Адам баласы үшін өзін мына жарық дүниеге әкеліп, «қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай» тәрбиелеп өсірген Анасынан жақын, Анасынан ұлы, Анасынан биік ұғым бар ма? Сол үшін де, сол Анаға ең ұлы құрметін білдіру үшін бүткіл жер бетіндегі тастан жаратылған биіктіктердің бәрін жалпылама атаумен Тау деп атады. Ал, сол таулардың әрқайсысына, яғни Ата мен Ананың Ақ сүтін ақтағандарға Таудың атын берді. Шыңғыс қағанның құрметіне Шыңғыстаудың атын беру себебі осы. Бүткіл жер бетіндегі таулардың атауы осылай дүниеге келді.

Ал, Қағанға келсек, Қаған да таза қазақ сөзі – сөз түбірі Аға, ары қарай Қа (Қазақ, Қара (Қар (Ақ) пен Қара), Ағ (Ақ, ақиқат), Аға және Ан (Ана) деген біріккен сөздерден тұрады.

Қаған (Қ-аға-н) - барлық хандардың ағасы, әлемді билеген ең ұлы хан. Сөз құрамындағы Аға деген  түбір сөздің, Хан деген сөздің қақ ортасында айшықталып тұруы тек қана осыны білдіреді. Қазақта осындай сөз жасауы тек қана бұл емес, бұдан да өзге сөздер жеткілікті. Мысалы, С-аға-қ (Сақ аға, «Су ақпайтын ба еді сағадан, сөз басталмайтын ба еді ағадан»), С-ада-қ (Сақ ата, қазақтың әйгілі қаруы Садақтың авторы), С-ене-к (Сақтардың Енесі) С-аба-қ, (Сақтардың Бабасы), С-ана-қ (Сақ ана), Қ-аға-з  (Қаз аға), Қабар (Қ-аба-р) Қардың (Ақиқаттың) апасы (қар мен ақ синоним), К-өлең-ке (Өлеңнің көкесі. «Өлең сөздің патшасы» (Абай). Өлең мәңгі сөзбен бірге, көлеңке мәңгі адаммен бірге), Қ-алма-қ  (Алма тұтас дүниені қақ жарып, Адам Ата мен Ауа Ананы ұжмақтан қуып шықты. Шежіре-дастандардағы қазақтың барлық жауларының «қалмақ» деп жалпылама атаумен аталатынының сыры осы) т.т. болып кете береді.

Қаған атауы өз бастауын Маңғыстаудың Түпқараған түбегіндегі Қаңға бабадан (алқап, елді мекен, ежелгі қорым, қамал) алады. Қаңға бабаның түп атауы Хан аға. Бүткіл жер бетіндегі ең алғашқы хандық құрылған жер осы. Қазақтың сөз жасау қағидасында екі сөзден бір сөз жасағанда, дыбыс үндестігіне сәйкес екінші сөздің бірінші дыбысы, немесе бірінші сөздің соңғы дыбысы түсіп қалып, қосылып айтылады. Мысалы, Би Адай – Бидай, Қу Адай әке – Құдайке, Үстіңгі жұрт – Үстірт, Атамыздың жұрты – Атажұрт, Сары аға – Сарға, Торы айғыр – Торайғыр, Торы ат – Торат (Таурат), Ман әке – Меке, Балықшы Сақ Ғұн – Баласағұн, Сақ аға – Саға, Сақ Ана – Сана, Қазық жұрт – Қазығұрт, Ар апа – Арап, Қаз бір (Қаз пір) – Қазір, Бүгінгі күн – Бүгін, Оқ пен қыз – Оғыз, Ада (Ата) мен Ай – Адай, Төрдегі ін (үй) – Төркін, Қожа Ахмет – Қожахмет, От Ман (Отпан) – Отан, Қыз Ман – Қызан, Жеті ру – Жетру, Барын ауыл – Барнаул, Жары бұлақ – Жарбұлақ, Жары кент – Жаркент, Жары тас – Жартас, Жары құм – Жарқұм, Мандардың қыстауы – Манқыстау т.т. болып кете береді. Демек, хан елдің ағасы болса, Қаған ел мен бірге барлық хандардың ағасы. Қазақ халқының өз хандары мен қағандарына Құдайындай сеніп, айтқандарын мүлтіксіз орындайтындарының және олардың алдында «Хан аға» деп қолын кеудесіне қойып, бас иіп тұратындарының сыры осы. Атам қазақтың өз ханы мен қағандарына құрмет көрсеткендері  соншалық олар отыратын орын тақты, алтын тақ деп атап, бастарына «тақия» етіп киіп жүрген. Ал, олар өз кезегінде Әз әулие (қазақ) атасының есімі мен Анасының атын басына көтеріп,  әжесін Тәж деп атап бастарына киген.  Қазақтың ата-бабаларынан қалған ежелгі қағида да  інілері ағасына қарсы шығып, беттерінен алып, жағасына жармаспаған. Қазақта Аллатағала деген ең ұлы да, аса қастерлі ұғым бар. Осы сөздің құрамы Алла, Ата және Аға деген үш біріккен сөзден тұрады және Ал (алғы, алдыңғы) сөзі осы сөз құрамында төрт рет қайталанып, осы үш ұғымның үшеуінде ортаға алып тұр. Сол үшін де оларды Қас би (Каспий), Бас би, Тау би, Шыңби, Көпби деп атаған.  Бүткіл жер бетінде Адам-адам болғалы  мұндай сөз жасау мәдениетіне еш бір ел жете алмаған.

Шыңғыс ханға ата-аналарының «Азан шақырып» қойған есімі Темір. Біз мұны оның көптеген ұрпақтарының осы есімді иемденгенінен де айқын көре аламыз. Мысалы, (Қадырғали Жалайырдың «Шежірелер жинағы» бойынша) Шыңғыс ханның ұрпағынан: үлкен ұлы Жошының он үшінші ұлы Тоқай Темір, ал оның ұлы Бай Темірдің немересі Кен Темір; Жошының өзге ұлдарынан тараған немере-шөберелерінің есімдері — Мөңке Темір, Інжіл Темір, Тоқтемір, Илақ Темір, Бектемір, Түлектемір, Тоқта Темір, Құтлық Темір, Темірбай; Ал Шыңғыстың екінші ұлы Шағатай ұрпақтарының ішінде Темір, Бұқа Темір, Өрік Темір, Әбіл Темір, Қабыл Темір, Жұлдыз Темір, Белге Темір, Иса Темір, Бек Темір, Құтты Темір, Айық Темір, Тоқатемір, Шегін Темір есімділері бар. Үкітай мен Төледен тараған ұрпақтарда да Темір текті есімділер баршылық.

«Темучин» - сапалы темір және болат дегенді білдіреді. Міне осылайша, Шыңғыс ханның шын аты Темучин емес, Темір болады» (Иокинф-Бичурин).

«Рашид-Ад-Диннің сөзінше, Монғолдар ер адамның тегін анықтау үшін сөзге «чин (шын)» деген жалғау қосады. Осы жалғауды алып тастасақ оның аты Темір-железо болып шығады» (М.Тынышбаев. «История казахского народа» 112-б.).  Шынында да Теміршың, Шынтемір, Шынболат деген есімдерден «шынды» алып тастасақ осы айтқандай болып шығады. Және біз бұл есімдердің Алшын атауына байланысты екенін айқын көреміз.

Шыңғыс хан ұрпақтары арасында, нақтылай айтқанда, Үкітайдың екінші ұлы Құтанның баласының аты Шынтемір, алтыншы ұлы Қаданның немерелерінің ішінде де Шынтемір, Шынболат есімділері бар. Мұндай есімдер қазақта жетіп артылады.

Ал, Темучин (Теміршың), Темірші дейтіндеріміз де шындықтан көп алшақ кетпейді. Теміршің де, Шыңғыс та темір металына қатысты. Тек біріншісі, Теміршің – «темірді шыңдаушы, ұста» деген сөз болса, екінші есімі, Шыңғыс та теміршілердің тілдік қорындағы сол, «шың, шыңдалған» деген балама мағына береді.

Қазақта «шы», «ші» деген жалғаулар, кәсіби мамандықты білдіреді. Мысалы, малшы (мал бағатын адам), жылқышы (жылқы бағатын адам), қойшы, жаушы, шолғыншы, сауыншы, қымызшы, аспазшы, түйеші, егінші, шөпші, жүргізуші, темірші (ұста), етікші т.т. болып жалғасып кете береді.

«Төмөр – темір, Төмөрч (ин) – ұста» («Моңғол-қазақ тілі сөздігі»).

Ал, «Н» дыбыс-таңбасы сөздің қай жерінде қолданылса да Нұқ пайғамбар атамыздың есімін беріп, баласы, ұрпағы дегенді білдіреді. Мысалы, Сарин, Алтынсарин, Нұралин, Нұртазин, Майлин, Карин, Мамин т.т.

Шыңғыс сөзінің шығу тегіне келсек, бұл ұғым Шың (Шын) және Қыс (ғыс) деген екі біріккен сөздерден тұрады.  Мұнда екі түбір сөз бар «ың (ын)» және «ыс (іс)».  Шың – таудың ең биік жері (шыңы).  Шын – сөздің ең расы, ақиқаты.

Ал, Қыс (Ғыс) – бұл Мандардың қыстауынан шықты деген мағына беріп тұр.

«Шыңғыс» сөзінің қазіргі моңғолға еш қатысы жоқ. Себебі, Шыңғыстың бірінші буынындағы «Шыңнан - шыңдалған» деген сөз туындайды, яғни темірдің шыңдалуы дегенді білдіреді. Рашид-Ад-Диннің «Шынның мағынасы – күшті, қатты», Әбілғазының  «Шыңның» мағынасы ұлық және қатты деген болар» деуімен де сәйкес келеді. Ал қазіргі моңғол тілінде мұндай сөз жоқ. Ол тілде «шыңдалу» – тужирэх, ал «темір шыңдау» – төмөр ширээх делінеді.

Қазақтың дыбыстық таңбалары: 1.А,Ә,Е,   2.Б,П,  3.Г,Ғ,К,Қ,   4.Д,Т,   6.Ж,З,   7.И,Й,Ы,І,  8.Л, 9.М,   10.Н,Ң,   11.О,Ө,    12.Р, 13.С,Ш,    14.Ү,Ұ,У,  15.Һ.  болып, 15 топқа бөлінген.  Қазақ Алып биінің кереметі, барлық таңбалар мен буындар осылай 15/15 болып белгілі бір математикалық жүйеге, яғни Адам Атамыздың шежірелік жүйесіне сай орналастырылған. Мына топтардың басында тұрғаны бастауы болса, соңында тұрғаны сол буынның толып, толысқан соңғысы. Бір дыбыс-таңбадан тұрғандары мағынасы өзгермейтіндері.

Шыңғыс дегеніміздегі екінші буынның басында тұрған «Ғ» дыбыс-таңбасы осы кестенің үшінші қатарының екінші буынында (Г,Ғ,К,Қ) орналасқан. «Г» - газ (ауа) деп Қаз-дың негізін қаласа, «Ғ» - Аға деген сөздің және қимыл әрекеттің шыққан шыңын білдіріп тұр.

Мысалы, осы екінші буында тұрған «ғыстан» - ағыс (қимыл-әрекет), бағыс, күнбағыс (ежелгі Күндер (гүндер) салған Ата-баба жолы, бағыты), соғыс (Аталар салған Алланың ақ жолынан таймау үшін), тоғыс (толып, толысқан мүдделердің бір жерден шығып тоғысуы), шығыс (бастау, күннің шығысы), Шынғыс (шын-рас, яғни Алланың Ақ жолы, Шыңғыс (Шың – таудың ең биік шыңы, баламасы адам баласының Алланың Ақ жолын танудағы ең биік санасы),  сөз ортасында Манғыстау (Маңғыстау, яғни Мандардың қыстауы), Шынғыстау (Шыңғыстау) болып шығады.  «Ғыс-тың» толық мағынасы осы. Қазтаудың атын өзгертіп Шыңғыстау деп қоюларының да сыры осы.

Қазақ та «Ғыс» бірінші буынға қойылып сөз жасалмайды. Қас билердің бір ауыз сөзбен тарих жазу кереметі де міне осында.

Қазақтың рулық шежіресінде Адамзаттың дүниеге келуі, есеюі, кемеліне келуі мен толып толысуы дыбыстық таңбалар және сандармен белгіленіп бәрі қатар өріледі. Сол үшінде кейде біздер, санның орнына 1-А, 2-Ә, 3-Б, 4-Г, 5-Ғ, 6-Д, 7-Е, 8-Ж, 9-З, 10-И, 11-Й, 12-К, 13-Қ, 14-Л, 15-М, 16-Н, 17-Ң, 18-О, 19-Ө, 20-П, 21-Р, 22-С, 23-Т, 24-Ү, 25-Ұ, 26-У, 27-Һ, 28-Ш, 29-Ы, 30-І  деген дыбыстық таңбаларын қолданамыз.  Адамзаттың жетпіс мың жыл ғұмырындағы ең алғашқы әлемдік ұлы держава Қазақ қағанаты  қолданған дыбыстық 30 таңбаcы осы. Бұл 30 таңба әлем тарихындағы адамдардың, рулардың, тайпалардың, елдердің, хандықтардың (мемлекеттердің), қағанаттардың дүниеге келу, яғни ата тектік рет санымен толықтай сәйкес жасалған. Біз Алып би (Әліппе) әлемінде өмір сүріп келеміз. Әліпби – халықаралық жағдайда түрлі мемлекеттердің, ұлттардың мәдени қарым-қатынасын жүзеге асыратын және олардың шыққан тегінің реттік орнын анықтайтын ең сенімді құрал.

«Ыс» деген түбірдің алдына қойылатын дыбыстық-таңбалардан Ғыс (5), Қыс (13), Мыс (15), Пыс (20), Рыс (21), Тыс (23) деген алты сөз ғана туындайды. Өздеріңіз көріп отырғандай Бес деген баға «ғыс»-қа берілген.

Ал, Ад 1-6, Ада 1-6-1, Адай 1-6-1-11, Адам 1-6-1-15, Манғыстау 15-1-16-5-29-23-1-22-26 болса, Шыңғыстау 28-29-17-5-29-22-1-22-26 болып, Адам Атаның ұрпағы Ман Ата, Шыңғыстау Маңғыстаудың жалғасы екендігі айқын көрініп тұр.

Қазіргі өтеміз деп отырған Латын Әліппесі Ата тарихымызды осылай сөйлете ала ма?

Осы жерде арнайы атап өтілуге тиіс жағдай, олардың бәрі сол заманда түркі тілінде, яғни қазіргі қазақтың Ана тілінде сөйлеген. Себебі, Күн қағаны Мөде б.з.д. 209 жылы құрған империядан бергі 1500 жыл ішінде қазіргі Мұңалия (Моңғолия) аймағында қазақ этносын құраған көптеген тайпалар мен рулар өмір сүрген. Бүгінгі күні Керілген (Керулен) өзенінің арнасынан 25 шақырым жердегі Шыңғыс ханның жазғы жайлауы Аваргада 1990 жылы қойылған ескерткіште Шыңғыс қаған империясының негізін қалаған қырыққа жуық қазақ тайпасы мен руларының таңбасы қашалған.  Олар: арғын, бағаналы, балталы, шапырашты, беріш, ошақты, жалайыр, тарақты, тама, табын, жаппас, шекті, қаңлы, телеу, керей, алаша, таз, ысты, адай, сарыүйсін, дулат, уақ, қоңырат, рамадан, алтын, кете, төртқара, қарасақал, жағалбайлы, шеркеш, сиқым, албан, ботбай, шымыр, матай және терістаңбалы. Бұл рулардың барлығы күні бүгінде де Қазақ халқының құрамында. Олар тілін өзгертіпті деген дерек еш жерде жоқ және бола да алмайды. Себебі, көшпелі халықтың тілі ешбір елдің тілімен будандаса алмайды.

 Шыңғысханның өзі де, қағанаты да ежелгі қазақтар сияқты бір ғана Тәңірге сыйынды.   «Мұңалдың Құпия шежіресінде» Шыңғыс ханның үш рет «мойнына бұршақ салып», Тәңірден тілек тілегені айтылады. Маңғыстаудағы ежелгі қорымдарда (мысалы Қараман Ата, Шопан Ата, Шақпақ Ата т.т.) Тәңірлік кірес таңбалы зираттар көптеп кездеседі. Тіпті «Шақпақ Ата» жер асты мешітінің өзі де кірес бейнесінде салынған.

Шыңғысхан қағанатының ұраны Алаш, таңбасы «Тіл» мен «Жебе» болды. Бұл таңба Шыңғыс қағанның туған жері Мұңалияның (қазіргі Монғолия) Аваргада деген жерінде Шыңғыс ханға арналып қойылған обелскіде таңбаланған. Маңғыстау мен Үстіртте мұндай таңбалар кездеспейтін бірде-бір қорым жоқ десе де болады.

Әлемдегі ең үлкен құрылық Азияны (Қазияны, Қазақияны) мекендеген халықтардың Темірді – Шыңғыс, Қазтауды – Шыңғыстау, хан деген лауазымын – Қаған деп өзгертулерінің ақиқаты осы.

Сөз соңында айтарым. Қазақта «Ердің екі сөйлегені өлгені» деген мақал бар. Аталарымыз екі сөйлемеген. Уәдесін жұтпаған. Сөздің қадірін білген. Өз тарихын бір ауыз сөзбен жазған. Орынымен айтылған бір ауыз сөзге тоқтаған. Мына «Шыңғыс» деген жалғыз ауыз сөз осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ. «Тектіден туған текті», көне көз қарияларымыздан білім «сарқытын» ішкен, Ата салтын сақтайтын  ерлеріміз бұл сөзге тоқтар, орыс, арап, парсы, ағылшын қытай т.т. табынған «Тегін білмейтін тексіз, жеті атасын білмейтін жетесіздер» тағы да жағама жармасар...

Бірақ ондайлардың мынаны есте сақтағандары жөн. Алып биімізді (Әліппемізді) қайта-қайта ауыстырып (бір ғасырға жетпейтін уақыт ішінде үшінші рет ауыстырылмақшы), қазақ тарихында болып көрмеген тәжрибе жасап сәбилерімізді балабақшадан бастап үш тілде оқытып, ЖОО-нан тарих сабағын алып тастап қазақты тілі мен тарихынан айыруға қанша жанталасқандарымен одан түк шықпайды. Себебі, қазақи ілім тек қана кітап арқылы емес, жүрек арқылы да жалғасады. Ол ілімнің аты Тарихат жолы, яғни Сопылық ілім. Бұл ілім ел арасында Ар ілімі, Жан ілімі, Хал ілімі, Хақ ілімі  деп те атала береді. Жоғарыдағы зерттеу еңбегімді сол ілімнің шапағаты деп білгейсіздер.  Ал, қазақи жүректердің соғысын тоқтату бір Алладан болмаса, адам баласының қолынан келмейді.

ОСЫ ЖОЛДАРДЫ ОҚЫҒАН БАРШАҢЫЗҒА ҰЛЫ ЖАРАТУШЫ АЛЛА ИМАН БЕРГЕЙ!

«Кім өз үйін дұрыс басқара алса, ол мемлекетті де дұрыс басқара алар, кім он адамға өз сөзін тыңдата алса, ол үлкен әскерге де басшылық ете алар. Кім де кім өзіндегі жаман қылықтарынан арылса, мемлекет қамын ойлай алар» (Шыңғыс қаған өсиетінен).

Мұхамбеткәрім Қожырбайұлы, Маңғыстау      

Abai.kz

         

 

 

685 пікір
Кенжебай 2017-10-15 13:30:02
Әбдияр 2017-10-15 13:00:23 Қырғыз президенті өзін қызғыз емес, қазақпын деп отыр. Бұл нені білдіреді. Бұл қызғанышты білдіреді. Мұны айтып отырған қарапайым адам емес, көрші елдің басшысы. «Біз тарихты жақсы білеміз. Қазақ біздің туысымыз. Қазақпен қанымыз бір. Қазақ деген бізбіз. Осыдан 500 жыл бұрын Қазақтарға Шыңғыс ұрпақтарын сұлтан (хан) етіп біз сайлап бердік» (Қырғызстан Респубкасының Президенті Алмасбек Атамбаев. Бейнекөрілім: Andrey Andrey 7 қазан 2017 жыл.)
Пікірлеріне балағат сөз қосып сөйлейтіндерге 2017-10-07 09:08:45
АСТАНА. КАЗИНФОРМ — Жителя Мангистауской области арестован за SMS сообщение с нецензурной бранью, сообщает МИА «Казинформ» со ссылкой на сайт областного суда. «В Бейнеуском районном суде рассмотрено административное дело по части 1 статьи 434 Кодекса об административных правонарушениях Республики Казахстан в отношении К. Судом установлено, что К. 22.08.2017 года, примерно в 18.00, умышленно написал SMS сообщение с нецензурной бранью в адрес Ж., тем самым нарушил покой физического лица», — говорится в сообщении пресс-службы Бейнеуского районного суда. Постановлением суда К. признан виновным в совершении административного правонарушения и ему назначено наказание в виде административного ареста на 2 суток. Постановление суда вступило в законную силу.
Руды жамандап келеке, күлкі етушілерге! 2017-10-06 14:12:43
ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Сауытбек Абдраxманов қазақ тіліндегі сайттарда рулық алауыздықты туғызатын мәселелерге алаңдайды, деп xабарлайды Ұлт.кз тілшісі ҚазАқпарат агенттігіне сілтеме жасап. "Өкінішке қарай, қазіргі кезде саяси экстремизм, ұлттық пен рулық алауыздықты туғызатын жағдайлар аз емес. Мәселен, қазақ тіліндегі сайттардың бірқатарында ұлттың бірлігіне қауіп төндіретін, жекелеген өңірлерге, жекелеген тайпаларға, жекелеген руларға тіл тигізетін, күлкіге айналдыратын мәселелер дендеп бара жатыр. Осы мәселеге баса назар аударғым келеді. Бұл жақсылықтың басы емес", - деді танымал журналист Абдраxманов бүгін Өңірлік БАҚ форумында.
Төреші 2017-10-06 09:07:47
Сонымен, зерттеу еңбек 3591 рет оқылып, 681 пікір жазылды. Алайда, осы 681 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Содан кейін тағы бір ұсыныс Қанат Жанашұлынан түсіпті ..."Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі" деген. Бұл тұжырымға Ермек, Есен, Әнебай үшеуі тұшымды талдау жасаған. Олар да бұл әңгіменің аяғын Адайға апарып тіреді. Тағы бір ұсыныс Кенбай деген азаматтан түсті. "Шыңғыстың есімі - Темушин - яғни Түйеші деген мағына береді" деген. Күні бұрын менде айта кетейін. Қазақтың түйені - Тимучин дегенін естімеппін. Шежірешілерден де бір ұсыныс түсті: "Алаш қазақтың баласы, Алаштың, Алты Алаштың шаңырағы Алшында қалды. Шын мен Шыңның қайдан шыққанын білгіңіз келсе, "Ал" деген түбірден кейінгі Шын (Шың) деген екінші буынға назар аударыңыз. Жүз пайыз кепілдік береміз, басқа ақиқатты еш жерден іздеп таба алмайсыз" деген. Осы пікір осыны меңзеп тұрғанымен Біз бұғанда нүкте қоймаймыз. Әлі де ұсыныстар келіп түседі деп сенеміз. Мен бұл тұжырымдарды өткен бағалауымда да айтқанмын. Одан бері басқа ұсыныс түскен жоқ. Сонымен Шыңғыс - Алшынның жалғасы, баласы, ұрпағы деген тұжырымға тоқтауға бет бұрып тұрмыз. Дәйекті деректерге негізделген ұсыныстарыңыз болса беріңіздер?
Ерлан 2017-10-05 11:30:23
«Семей қаласынан шамамен екі жүз жиырма километр қашықтықта, Семей-Қайнар жол бойында, Абай аудынанда Шыңғыстау атты тау бар (Шыңғысханның атымен). Осы Шыңғыстау тауының бір шыңында Тимуджин ақ киізге отырғызылған және хан атанған, сол күннен бастап жаңа атына ие болғаны туралы аңызды ақсақалдар жас буын өкілдеріне құнттап айтып беруде» http://toureast.kz/tour-78?lang=kz.
Есен 2017-10-05 11:24:53
Жергілікті жұрт осы ата қонысын Шыңғыс ханның бейнесімен байланыстырады, халықтың сенімі бойынша ол өз жоры қтарында дәл осы өңірді қоныс еткен. Бұл, бәлкім, болашақ Жаһангер жолындағы Бұқара мен Самарқанды қиратып, Үргеніш, Балқы, Бамиан, Нишапур қалаларының күлін көкке ұшырып, Хорезм шахын тізе бүктіру үшін жорыққа шыққан 1219 жылы болуы мүмкін. Ал мұның алдында ол Сыр бойындағы қалаларды бағындырып, Отырарды жермен жексен етті. Шыңғысханның қазақ даласында екінші мәрте аялдауы анағұрлым ұзақ болды – ол алты жылдық жорықтан қайтып келе жатып, 1224 жылдың көктемі мен жазын осы өңірлерде өткізді. Шыңғысханның ордасы Балқаш пен Алакөлдің арасындағы қолайлы бір қоныста орналасқаны туралы дәйекті мәлімет бар. Бұл қоныс неге аң мен құсқа, жайылымға бай, таулы қырат арасында көлеңкелі салқын самал жазығы бар Шыңғыстау болмасқа? Шыңғыстаудың солтүстік-шығысындағы Орда тауының атауы хан ордасының орналасқан жерін меңзеп тұрғандай. Жергілікті тұрғындар арасында дәл осындағы Хан биік деген жерде Шыңғысханды ақ киізге орап хан көтерген деген аңыз таралған. Бұл аңызды XIX ғасырдың аяғында Құнанбайдың баласы Шәкәрімнің немере ағасы Халиолла (Халел) хатқа түсірген: «Шыңғыстау таулары Орда, Доғалаң және Шұнай тауларының тобынан ойпат арқылы бөлінген. Шыңғыстаудың дәл ортасында «Хан» атты тау жеке дара тұр. Бұл жерлер туралы қайсақтарда мынадай аңыз сақталған. Өзінің бір жаулаушы жорықтарынан кейін, (Қарақытайлық) Гөрханды бағындырған соң Темучин Шыңғыстауға тоқтаған. Қайсақтар оған бағынуды ұйғарды. Осы мақсатта олар елшілік жасақтап, оның басына қадірлі би Майқыны қойды. Ол өз серіктерімен Темучинді ордасынан тауып, оған сыйлықтар берді. Бұл Темучинге өз еркімен бағынған жалғыз халық болатын. Сонда бақсы айтты, ол әлі көптеген халықтарды бағындырады және сондықтан да ол «Шыңғыс-хан», яғни әлемнің 13 Бірінші бөлім. Шыңғыстау: даналық дәні иесі, ұлы хан деп аталуы тиіс деп болжады. Темучин осы жерде (осы тауда) өз атын өзгертпекке бекінді. Шыңғысханға бағынған барлық он екі тайпаның өкілдері Хан тауының шыңына бір-бірден қазық қағып, оның үстіне сәкі жасап, ақ шатыр тікті. Майқы бастаған барлық билер әрқайсысы бір шетінен ұстап ақ киізге Темучинді отырғызып, дайындалған шатырға көтеріп мінгізді. Бұл салтанатты рәсім кезінде билер мен халық «Шыңғыс-хан», «Шыңғыс-хан» деп ұрандады. Содан бері Темучиннің хан сайланған тауы «Шыңғыстау» аталып кетті». (Халиулла. Киргизское предание // Московская иллюстративная газета. 1892. № 274). Халиолланың бұл жорамалын Шыңғысханның жуан қарағай бөренелерінен салынған ордасы туралы Тобықты руының көсемі Құнанбайдың өзінің әңгімесі де растайды. Бұл мұнараларды Құнанбайдың бабалары өз көздерімен көріпті. Оның бұл әңгімесін қазақ даласына қызмет жөнімен келіп-кетіп тұрған айдаудағы поляк Адольф Янушкевич (1803-1857) жазып қалдырған. Шәкәрімнің өзі де кейінірек, 1911 жылы, өзінің «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі» кітабында Шыңғысханның шын аты Темучин, ал Шыңғыс есімі ұлы, құдіретті дегенді білдіреді деп жазып, осы жорамалды қайталайды. Осыған ұқсас мәліметтердің негізінде кеңес дәуірінің өзіндегі ғалымдар (мысалы, Константин Юдахин) Шыңғысханның есімінің мәнін біршама басқаша түсіндірді: «шын (шин – чин) – нағыз, шынайы деген түркі сөзінен шығарды. Яғни Шыңғысхан – нағыз хан. (Ерлан Сыдықов "Шәкәрім")
Әнебай 2017-10-05 07:22:16
«Шыңғыс хан аспаннан салбырап түскен жоқ, жер бетіндегі бір тайпадан шықты. Қазақ тайпаларының арасында ең көне, ұлы тайпа Адайлар. Бұлар Кирдің де, Дарийдің де тас-талқанын шығарған. Адайлар менің екі туып бір қалғаным емес, алай да, ақиқаты: Шыңғыс хандай ұлыны тек Адай халқы тудыра алса тудырды! Шыңғыс ханның шежіресі осыны меңзейді. Қалғандарының бәрінікі оттаған! Мен Кеңес дәуірінде Адай көтерілісін көрген адаммын, ал сіз осынша шіренетіндей не көрдіңіз? ...Демек, түрік тілін білетін Чжао Хун Өгедейді Адай деп атаған. Өгедей дегеніміз – Ақ Адай болса керек. Тағы да, Адай. Құдай-ау, бұл Адайдан құтыламыз ба, құтылмаймыз ба? Шыңғыс хан Адай болмаса, баласының атын Адай деп қояр ма еді?» (Қайрат Зәріпханұлы Дәукеев, Шежіре жазушы).
Есен 2017-10-05 00:49:36
«Шыңғыс, Бату хандық құрып тұрған ел, Қарақыпшақ Қобыландылар туған ел, Ерегескен дұшпан-жауын қуған ел Емес пе едің – жұртым саған не болды?!».. (Ғұмар Қараш).
Қадырбайға 2017-10-05 00:21:04
Шыңғыс ханның тегінің қазақ екендігін Қазақ халқының ұлы ақыны Қазанғап (1889-1945) өзінің ата-тегі жайлы жырында: «Төле дейді ұранын, Қоғалы дейді тұрағым, Бақтиярдан ажырап Бәйдібек бай, Жәнібек Жалғыз ұлы Жарғышақ Домалақ деген ананың Албан, Суан, Дулат боп, Бөлініп бері шығамын Жарылғамыс, Жанту боп Жаныстан келіп тарады Патша менен ханы көп Ілгері өткен заманның Ұлы Шыңғыс ханыңды Алдымен баян қылайын» («Төле би». Алматы 1991.-18 бет.) Міне өзіңіз көріп отырсыз, Қазанғап атамыз Шыңғыс ханды Қазақтың ұлы ханы деп айшықтап айтып отырған жоқ па?! Егер Шыңғыс ханның тегі қазақ болмаса атамыз өз тегін баяндай отырып Шыңғыс ханды аузына алмаған болар еді.
Қадырбайға 2017-10-05 00:02:41
Мұндай жала жабу, жалған жазбалардың мыңын емес, миллионын келтіруге болады. Себебі, патшалық Ресей мен кешегі Кеңес билігінің осындай саясаты болды. Бұған жерден жеті қоян тапқандай болып мақтанатын түк те жоқ. Кеңес үкіметінің жалған саяси жазбаларын қазаққа қайта тықпалауыңыз дұрыс болмайды. Сізге ақиқатты іздеуге кеңес береміз. Бейнелеп айтқанда, "орысқа бодан болып, алақандай жерде отырған, бар-жоғы бес адамнан тұратын бурядтың" бүкіл әлемді бағындырды дегеніне Сізден басқа кім сенсін. Сіз бұл жазбаңызбен ұлт мүддесіне қызмет етіп отырған жоқсыз.
Қадырбай 2017-10-04 20:14:27
Орыс ғалымы В.Кузнецов Шыңғысханның түріктерге ешқандай қатысы жоқтығын, бірақ ол батысқа қарай шапқанда түрік тайпаларын бағындырып, өзіне ілестіріп әкеткенін айтады. Себебі көшпелі түрік тайпалары да моңғолдар сияқты дайын асқа тік қасық деген әдіспен ежелден бірін бірі жаулап алу саясатын жүргізген, сондықтан Шыңғысханның басқаларды оңай бағындыруы, оңай олжа, құлқын оларды- түрік тайпаларын Шыңғысханға қызмет еттірді. Ал Шыңғысхан өзінің бурят екенін үнемі жасырып келген, себебі ол өзі бағындырған тайпаларға ортақ болғысы ниетінде болды. / В.Кузнецов. Монголия в эпоху Чингисхана: парадоксы власти. Москва-Владивосток, 1997/
Бек 2017-10-04 17:25:22
Орыстың белгілі ғалымы Л.Л.Викторова: «Сол кездің моңғолдары үшін ата-бабаларының өнегесі ұрпағының жадында жатталып қалуына ұмтылу, дәстүрге және туыстық қатынасқа ерекше құрметпен қарау тән болған. Өздерінің шыққан ата-тегін жаңылыссыз жатқа білетін білгір шежірешілер өз білімдерін балаларына ұқыптылықпен беріп отырған. Сол себепті де шежіре кітаптары бірінші дереккөздік мәнге ие». Түсініктеме: Бұл орыс ғалымының қазақ рулық шежіресіне берген бағасы. Бұл шынында да солай болатын.
Есен 2017-10-04 11:19:18
Орыс тарихшысы Александр Бушков «Шыңғыс хан және беймәлім Азия» кітабында: Моңғолдардың жартысынан көбі қазіргі кезеңде киіз үйді мекен етеді, ал тұрғындардың білім деңгейі өте төмен дәрежеде. Яғни, Шыңғыс ханның тегі түркі болғандығына сүйенейік… Шыңғыс ханның моңғол болуы еш мүмкін емес. Осы жерде түркілер жайында мәселе қозғалып отыр. Өте ірі көлемде дүниені жаулап алу үшін тек қана үлкен орда ғана емес, сонымен бірге бес қаруы сай, дайындығы мол әскер керек. Моңғолдар ұлттық салт-дәстүр мен мемлекеттіліктен жұрдай болғандықтан, олар аз уақыт ішінде әскер құрып үлгере алмас еді, осылайша бізде Азияда ХІІІ ғасырда мемлекеттілікті құру, кәсіби әскерді жасақтау, басқарушылық жүйені ұйымдастырудың тәжірибесіне кім ие болған деген ең қарапайым мәселенің шешімін тапқандаймыз… Бұл сұрақтың жауабын іздеп жатудың қажеті шамалы. Сұрақтың жауабы анық. Олар, әрине, сан ғасырлық қағанат пен мемлекет кұру тәжірибесі бар түркі тайпалары екені сөзсіз. Демографиялық есеппен XXI ғасырды ХІІІ ғасырмен салыстыратын болсақ, онда сол кездегі моңғолдардың саны 50-60 мың адамды ғана құрайтын. Ал Шыңғыс ханның әскері 300 мың адамға дейін жететін. Моңғолдарға ақиқатты ажыратып алудың уақыты келгендей, сондықтан да олар өзге халықтың тарихына таласпаулары тиіс. Одан әрі Александр Бушков былай деп жазады: “Моңғол жазуы ХVІІ ғасырда қалыптасты. Сондықтан да қазіргі кезеңде Шыңғыс ханға жақын болып келетін ешқандай жылнама деректер жоқтың қасы”.
Әнебай 2017-10-04 10:49:53
«Белгілі тарихшы Г.Н.Вернадский 1913 жылы Санкт-Петербург университетінде оқыған лекциясында Моңғол империясының 1331 жылғы картасында орыс жері де «Алаш» құрамына кіретіндігін, оның империяның Қиыр Солтүстік батыстағы ажырамас бөлігі екендігін атап айтады. Бұл дерек бізге «Алаш этнонимінің түп-төркініне бүгінгіден мүлдем басқа таным тұғырынан, мағына мұнарасынан қарауды талап етеді» (Т.Жұртбай. Түркістан газеті. №23 (653). 18.01.2007). Алаш пен Қазақ синоним емес пе? Моңғолдың тегінің казақ екендігіне бұдан артық қандай дәлел керек.
Әнебай 2017-10-04 10:17:00
«Жылнамалар жинағының» авторы «моңғолдың шыққан тегі - түрік» деп айқын көрсеткен. Түсініктеме: Еңбектің авторы Рашид ад-Дин Фаздуллах ибн Абул-Хаир Али Хамадани – Моңғол империясының дәуірлеп тұрған кезінің көз көрген куәгері, Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Ғазан хан мен Олжайту ханның уәзірі болған адам. Осы арада басын ашып айта кетер бір мәселе – бұл еңбектің авторлығы бір адамға телінгенімен, шын мәнінде, «Жылнамалар жинағы» (1300-1310 ж.ж.) – ұжымдық еңбектің жемісі. Заманында білікті билеушілердің бірі болған Ғазан хан ғұлама уәзірі Рашид ад-Динге арнайы тапсырма беріп, қасына мұңғұл халықтарының тарихын мейлінше терең білетін, даланың теңдессіз шежірешісі Болат бастаған алты моңғол шежірешісі мен сол кездің ең мықты деп есептелінетін бірнеше білікті тарихшысын (Абдуллах Қашани, Ахмед Бухари және т.б.) қосып, осы еңбекті жазғызған. Сондықтан да бұл еңбекті өз заманының білімді де білікті мамандары бірігіп шығарған энциклопедиялық жинақ деу артық айтқандық болмайды. Міне, осы энциклопедиялық еңбекте моңғол халықтарының шығу тегіне қатысты: «Барлық моңғолдар, түрік тайпалары және барлық дала тұрғындары Абулджа ханның тұқымынан тарайды», - деп, ақ қағазға қара сиямен ап-анық етіп жазылған. Автордың мұндағы «Абулджа-хан» деп отырғаны бүкіл түрік халықтарының түп атасы деп есептелінетін Нұх пайғамбардың баласы Йафет (Йафес). Арнайы тапсырмамен моңғолдар тарихын жазуға арналған шығарманың бірінші томының бірінші кітабының моңғол халықтарының пайда болуы мен олардың түрлі тайпаларға бөлінуіне арналмай, «Түрік халықтарының пайда болуы және олардың түрлі тайпаларға бөлінуінің жағдайы туралы» деп аталып, тек түрік халықтарына арналуы – сол түп бастаудың бірлігін, яғни мұңғұлдардың шыққан тегінің түрік және оның тарихи шындық екенін мойындаудан жасалып отырған іс екенін пайымдау онша қиындық туғызбайды. Егер сол кезде мұндай мойындау болмаса, Бірінші кітап түрік халықтарына арналмас еді...
Алшынбек 2017-10-04 09:53:35
Мақаланы да, пікірлерді де түгел оқып шықтым. Сөз жоқ. Әдемі пікір сайыс. Бірақ менің көңілімнен шықпаған жері кейбір пікіршілердің Әсіресе, Шал, алқаш, Төре, 1,2,3,4,5 деген сан атауымен шығып отырғандардың адамның, рудың, елдің атына анайы, дөрекі, қорлау сөздерді тым көп қолданатындары. Оның есесіне басқалары, әсіресе Шежіре мен Шежіреші деген атпен шыққандардың өздерінің аттарына қаншама қорлау лас сөздер айтылып жатса да олардың бірде-бірі сыпайылықтан аспай, сұрақтарына тиянақты жауап беріп отырған. Менің бұл пікіпсайыстан айқын түсінгенім "Адам қандай болса, сөзі де сондай" болады екен. "Ауыздан шыққан сөз, атылған оқ" демекші "Іріген ауыздан шіріген сөздер" шығады екен. Олар, мысалы, соншама кілауызданбай-ақ анау шежірешілер сияқты сыпайы жауап жазса болады емес пе?
Есен 2017-10-04 09:11:19
Әнеке! Дұрыс айтасыз. Ол мұнда да біресе, құмалақшы, біресе еліктемең, біресе Адайбек болып шығып отыр. Шамасы, жұрттың бәрін "ақымақ" деп ойлайтын болуы керек. құмалақшы 2017-09-23 17:25:00 "Бұл білгіштер бүйтіп бос сөйлей бергенше ақшаларын жинап, Шыңғысханның моласын анықтау үшін құмалақшылардың халықаралық жарысын өткізбейме? Сосын оның сүйегіне гендік сараптау жасап, адай екенін анықтатып, іспірәпкә алуларына болады ғой. Сосын Гитлердің сүйегін іздеуге құмалақ салдырып, оны да ген жолымен анықтатса, кезекте Александр Македонский, Наполеон, Саддам Хұсейн, ағайынды Кеннедилер тұрар еді. еліктемең 2017-09-20 00:32:17 "Сталин - қазақ, Ленин - қазақ, Гитлер - қазақ, Аристотель - қазақ, Пифагор - қазақ... тағы кім бар, бәрі қазақ, болдыма, қышуларың қандыма, қанбаса мына жынды автормен жынды болып жағаласа берің" деп отыр. Оның мұндай сөздері саиттердегі көптеген мақалаларда өріп жүр. Бәрін жинап қойып Сізбен хабарласармын.
Әнебай 2017-10-03 23:48:10
Есеке! Адайбектің мына бір сөзіне назар аударып көріңізші: "Қожырбайұлы ағамыз Кенбай болып, тіпті түркі тайпаларының бәрі қазақтан шыққанын, оның ішінде адайдан шыққанын дәлелдеуде" дейді. Ұялған тек тұрмас дегеннің нағыз өзі осы ғой. Шежірешілердің уәждеріне қарсы айтар уәж таппайғасын енді Адайбек болып шығып, Қожырбайұлын келеке еткісі келіп отыр. Маған бұл пікіршінің сөзі де, өзі де жақсы таныс. Оның мұндай сөздері Қожырбайұлының көптеген мақалаларын талқылауда кездеседі. Маған оның алғашқы кездерде Қожырбайұлымен шежіре-тарихтан сайысқа түсемін, деп нокаутке қалай кеткені де есімде. Ол содан бері ашық пікірсайысқа шықпай осындай сөздер жазады. Бұдан былай бұған арнайы бөлек бет ашып, оның осындай бірінен-бірі аумайтын сайқымазақ сөздерін жинап жүрейік. Шарасын содан кейін алармыз.
Есен 2017-10-03 22:55:58
Қазіргі журналистер күні-түні теледидардан əншілердің, артистердің отырған-тұрғанын, не ішіп-не жегенін, кіммен жатып тұрғанын əңгіме қылады. Білесіз бе осының бəрі неліктен. Мұың бəрі қазақи білімсіздіктен, сауатсыз, надандықтан. Олардың қазақи шежіре-тарихқа тісі батпайды. Өздері ештеңе түсінбегесін, түсінбейтін дүниелерін келеке еткілері келеді. Сіздің осы əңгімеңізді көп жерде оқыдық. Сөз түсінбейтін баланың ісі. Оданда адам болғыңыз келсе қазақтың өз шежіресіне мəн беріңіз. Шежіре-жырларды, дастандарды оқыңыз. Бірақ, оған жету үшін ақыл керек.
Есен 2017-10-03 22:55:31
Қазіргі журналистер күні-түні теледидардан əншілердің, артистердің отырған-тұрғанын, не ішіп-не жегенін, кіммен жатып тұрғанын əңгіме қылады. Білесіз бе осының бəрі неліктен. Мұың бəрі қазақи білімсіздіктен, сауатсыз, надандықтан. Олардың қазақи шежіре-тарихқа тісі батпайды. Өздері ештеңе түсінбегесін, түсінбейтін дүниелерін келеке еткілері келеді. Сіздің осы əңгімеңізді көп жерде оқыдық. Сөз түсінбейтін баланың ісі. Оданда адам болғыңыз келсе қазақтың өз шежіресіне мəн беріңіз. Шежіре-жырларды, дастандарды оқыңыз. Бірақ, оған жету үшін ақыл керек.
Адайбек 2017-10-03 20:55:01
Қожырбайұлы біздің мақтанышымыз. Не болса о болсын ол кісі адайдың бүкіл дүниежүзі адамзатының, тіпті тіршіліктің , хаюан, жәндіктерінің бәрінің басында тұрғанын шаршамай дәлелдеумен келеді. Бәрін жаратқан адай. Шыңғысхан жәй жол жөнекей адайдың кім екенін көрсету үшін ғана айтылған дәлел ғой. Қожырбайұлы ағамыз Кенбай болып, тіпті түркі тайпаларының бәрі қазақтан шыққанын, оның ішінде адайдан шыққанын дәлелдеуде. Тезірек ол кісінің ашқан жаңалықтарын мойындасаңыздар келесі кезекте Напілион мен Гитлердің қазақтан, оның ішінде адайдан шыққанын дәлелдеу тұр. Ол оңай нәрсе ғой, ағамыз біледі Нәпіл деген адайдың онан соң мұңалдың төртінші ұлының тоқалынан туған Нәпіл екенін. Ал Гитлер Әдөліп Тайсойғандағы қасапшының шегі бітеліп қалып қиналып жатқанда туған баласы ғой. Әкесі ішім деп қиналып жатқанда жұрт оны Қи тілер деп атап кеткен екен. Әкесі Қи тілер өлген екен деп ойлаған жұрт оның жаңа туған баласына Адайөліп деген ат беріпті. Кейін ол Керманға барып сол жақтағыларды бағындырғанда Адөліп деп аталып кетіпті. Міне біз адай қандай кереметпіз. Алда Қожырбайұлына Істәлін мен Леніннің, Тірөскидің адай екенін дәлелдеу тұр. Ал Рүзбелттің адай екенін дәлелдеп қажеті жоқ, ол адайдың жауға шапқанда беліне тағатын Ұрысбелдік деген сөзінен шыққан. Ағылшындар мақтанып жүрген Черчилі адайдың Шершілі ғой. Ол шершіл болсада Әңгілді /адайдың бір бөлшегін/ мықты басқарған.
Әнебай 2017-10-03 18:02:42
Есеке! Мынадай (Есен 2017-10-03 15:01:52) "алкаштың" пікірлерін талдағаныңыз сияқты Төренің тағы бір сыбайласы "Шалдың" да сөзін саралап берсеңіз жақсы болар еді. Екінші қайтып, адам арына тиетін лас, қорлау, анайы сөздермен шықпайтындай етіп. Сосын қай жерден "шал" деген пікіршіні көрсек артына соны салып жіберіп отырармыз.
Кенбайға 2017-10-03 17:51:43
"Шыңғыс тауындағы "Мұнал шыны" емес, "Мұнар шын" деп қазекем айтқан" дейсіз.. Сіз қай Қазакемізді айтып отырсыз. Қазақша сөздердің мағынасын білмейтін, Қазақтың Ана тілінде зордан сөйлейтін шалақазақтарды ма? Есіңізге ұстаңыз. Қазақ та Таудың биік жері "шын" деп айтылмайды, "шың" делінеді. "Шын" деп сөздің расын, ақиқатын айтамыз. Біз оқыған дүниелердің бәрінде "Мұнаршын" емес, Мұңал шыңы делінеді. Және ол таудың ең биік шыңын "Мұнаршын" деп атайтындай еш негіз жоқ. Ал, Мұңал - Шыңғыс қағаннын арға Атасы, яғни руының аты болады.
Кенбайға 2017-10-03 17:42:14
"Шыңғыстың тұқымдары қазақтанғаны рас" дейсіз. Қазақ деген ұлттың рулық шежіресі бар. Сол рулардың іішнде болса ғана қазақ бола алады. Қалғандары кірме болады.Сол Шыңғыс ханнан бері Қазақтың барлық хандары Шыңғыс ханның үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері Жошының ғана ұрпақтары болды. Шыңғыс кірме емес, қазақтың өз баласы. Қазақтың кенжесі Алшыннын, Алшынның кенжемі он екі ата Байұлының, Он екі Ата Байұлыынң кенжесі Адайдың, Адайдың кенжесі Мұңал болады. Қазақтың "Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі" дейтін мақалының сыры осы. Шежіре білмесеңіз Сіздің көретін күніңіз осы. Түйе мен Темірді, түйе мен Шыңғысты ажырата алмай мәңгі жүре бересіз.
Кенбайға 2017-10-03 17:33:24
"Сартқожа Қаржаубай "Шыңғыс қазақ емес" деп жазғаны жөндік" дейсіз. Ол кісінің Моңғолияға барып келіп солай деп жазғаны рас. Бірақ талай тарихшылар мен шежірешілер тарапынан ол кісінің пікірі қате екені кезінде талай айтылды. Ол, кісінің сөзін содан бері Сізбен басқа ешкім ауызға алмайды.
Кенбайға 2017-10-03 17:28:24
«...Қожа Ахмет Йасауидің сопылықтың түркілік бағытын жасауы, түркілердің рухани дербестікке ұмтылуы ислам әлемінің барлық жерінде қолдау таба қойған жоқ. Әсіресе, Хорасан мен Үргеніш ғұламалары Йасауи жолына қатты шүйлікті. «Диуани Хикмет» пен «Насаб-наманың» Қоқан нұсқасында Хорасаннан Баба Мачин мен Үргеніштен Имам Марғузи келіп, бұл жолдан қайтуды талап еткендігі, бірақ өздері Йасауимен болған ілім жарысында жеңіліп, өздерінің соңында Йасауиге шәкірт болғандығы айтылады. Бұл рухани теке-тірестің соңы XІІІ ғасыр басында Хорезм шах Мұхаммедтің Түркістан мен Мауараннахрды билеген Қарахандықтар билігін жойып, өз мемлекеті құрамына қосып алумен аяқталды. Араб тарихшысы Йақут Хамауи өзінің «Му'жам ал-булдан» атты еңбегінде Мұхаммед бин Текештің Түркістан мен Мауараннахрды жаулап алғанын, Қарахандықтар билігін толығымен жойғанын жазса, ал, «Насаб-нама» нұсқаларында Отырардың Қарахандық билеушісі Хасан ибн Абд ал-Халық Білге ханды Үргеніш сұлтаны Мұхаммед сұлтан келіп өлтіргені, оның орнына Қайыр ханды хан қойғаны, Қайыр ханның нәсілі қаңлы екені жазылған. Бұдан кейінгі кезеңнің Шыңғыс хан шапқыншылығына ұласқаны, ол бүкіл Евразия құрлығын түбегейлі өзгерістерге ұшыратқаны тарихтан белгілі. Осы шешуші кезеңде Иасауийа шайхтары Шыңғыс хан жағында болды. Оған дәлел ретінде Қожа Ахмет Йасауи шәкірті Мұхаммед Данышманд Зарнуқидың Шыңғыс хан кеңесшісі болғанын, өзінің туған қаласы Зарнуқты Шыңғыс хан әскеріне қарсыласпай берілуге көндіргенін айтуға болады. Шыңғыс хан ол қалаға "Құтлығ балығ"- деп, ат қояды. Осыдан араға жүз жыл салып, Йасауи жолы Алтын Орда мемлекетінің мемлекеттік идеологиясына айналады. Ол мемлекеттің тек мемлекеттік идеологиялық бағыт-бағдарын ғана емес, сонымен бірге мемлекеттің бүкіл құрылымдық жүйесіне өзгерістер енгізеді (Зікірия Жандарбектің «Қожа Ахмет Йасауидің түркі тарихындағы рөлі» атты еңбегінен).
Кенбайға 2017-10-03 17:25:55
«Тәуке хан, жаһанды дірілдеткен Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы болып табылады. Ал оның ұлы бабасы Шыңғыс қаған әлемнің жартысын жаулап алғанменен, ондағы ел-жұрттардың жан-дүниесіне зорлық жасамаған. Ол өзі сыйынатын көк тәңіріне табынуды ешкімге тықпаламаған. Сондай тәртіпті жиһангер ұлдары мен немерелеріне де өсиет еткен» (Бейбіт Қойшыбаев http://abai.kz/post/view?id=5256).
Кенбайға 2017-10-03 17:21:32
"Қазақтар үш "Ақтабан-Шұбырындыны" бастан өткізген. 1.Кәуір (Қалмақ. 2. Шыңғыс хан.3. Жоңғар. Аңғарсаңыз бәрінің нәсілдері Қалмақ. Ата-бабаларды қызыл қырғынға бояған Шыңғыс ханды Қазақ деу - шіркін, Қожырбайлық" депсіз. Қалмағыңыз бен жоңғарыңызға сөзіміз жоқ. Толық келісеміз. Ал, Шыңғысхан жөінінде айтып отырғаныңыз жала. Шыңғыс ханның діні сол замандағы қазақтармен бірдей болғанын бүткіл жер бетінде Сізден басқа адам жоқ деп айтуға әбден болады. Ол, жөнінде Есен мен Әнебайдың пікірлерінде Сізге жауап берілген.
Кенбайға 2017-10-03 17:16:02
Оқып шығыңыз? НҰХ ПАЙҒАМБАРДЫҢ РУЫ КІМ? ( жалғасы) - Abai.kz abai.kz/post/42393 Перевести эту страницу Ман — Ман ата, Адам ата ұрпақтарының топан судан кейінгі жалғасы, яғни Нұқ пайғамбар қауымы. Маңғыстау сол Мандардың қыстауы, яғни тұрақты ..
Кенбайға 2017-10-03 17:14:01
«Түрік, қырғыз-қазақ һәм хандар шежіресі» атты кітабында «түрік» сөзінің этимологиясы жайлы: «Осы күнгі барша адам балалары сол Нұқтың үш баласы: «Сам, Хам, Яфастың нәсілі. …біздің түрік нәсілі Яфас нәсілінен…». Осылардың ең соңғысы Яфастың сегіз баласы болған. Олардың арасындағы тұңғышы Түрік деген атпен белгілі. Ол Нұқтың немересі» (Ш. Құдайбердіұлы). Қазақтың рулық шежіресі бойынша Нұқ пайғамбардың руы қосай болады. Ол, жөнінде осында Қожырбайұлының арнайы зерттеу еңбегі бар.
Кенбайға 2017-10-03 17:09:56
"Қазақтың түбі - Түрік" дейсіз. Ол керісінше "Түріктің тегі Қазақ". Шежіредерді зерттеңіз. Түріктердің Қазақтың баласы екендігінің жазба тарихтағы айғағын қазақтың әйгілі қағаны Шыңғыс ханның үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері Жошы ханнан тарайтын тікелей ұрпағы Әбілғазы баһадүр ханның «Түрік шежіресі» атты еңбегінен табамыз. «Нұх пайғамбар үш ұлын үш тарапқа: Хам атты ұлын Үндістан жаққа, Сам атты ұлын Иран жаққа, Иафес атты ұлын солтүстік жаққа жіберді. ...Иафес атасының әмірімен Жуды тауынан кетіп Еділ мен Жайық суының арасына қоныс тепті. Иафестің Түрік, Хазар, Сақлап, Орыс, Мең, Шын, Кеймар, Тарих атты сегіз ұлы болды. Иафес өлерінде өз орнына үлкен ұлы Түрікті отырғызып, өзге ұлдарына: «Баршаңыз Түрікті патша біліп, оның сөзінен шықпаңыздар», - деп өсиет қылды, оған Иафес ұғланы деген лақап ат қойды. ...Түріктің төрт ұлы болды: Түтік, Хақал, Барсажар, Амлақ. Түрік өлер шағында үлкен ұлы Түтікті отырғызып, қайтпас сапарға кетті. ...Түтік заманында асқа тұз салу әдеті қалыптасты. Түтіктен кейін әке тағына Елше, одан кейін Деббақой, одан кейін Күйік хан отырды. Күйік хан ата тағына отырып, бірнеше жылдар әділ патшалық құрып, алтыншы ұлы Алыншаны өз орнына отырғызып, халық баратын жерге кетті. Алынша хан көп жылдар патшалық қылды. Нұх пайғамбар заманынан Алынша ханға шейін барша Иафес әулеті мұсылман еді. Алынша хан заманында жұрт байып дәулеті тасыды. «Ит семірсе иесін қабар» деген өзбек мақалы бар еді. Әр кісі өзінің ең қимас адамы не ұлы, не қызы, болмаса аға-інісі өлсе, соған ұқсатып, қуыршақ жасатып қоятын болды. «Бұл-пәленшенің суреті» деп оны сүйер еді, ас келгенде оның алдына ас қойып, оның жүзін өбіп, көзін сүртер еді, оған бас ұрар еді. Бұндай әдет қайталана-қайталана пұтқа табынуға әкелді (Әбілғазы «Түрік шежіресі» 12-13 беттер). Қосарымыз: Күні бүгінге дейін бүкіл әлем елдерінің бірде-бір тарихшысы Әбілғазы атамыздың «Түрік шежіресіне» күмән келтірген емес. Ұлы Аталарымыздан қалған ескі жәдігерлердің ішіндегі, ешкімді ешқандай дауға жібермейтін ең сенімді дерек көз: жер, су, тау, елдер мен елді мекен атаулары болып табылады. Міне осы қағидаға сәйкес, Нұқ пайғамбардың кемесі тоқтап, іліңгір салған жер бүгінгі Оңтүстік Қазақстан облысы жерінде алыстан қарағанда шөгіп жатқан қос өркешті түйені елестететін Қазығұрт ауданы жерінде орналасқан, Қазығұрт тауы болып табылады. Таудың төбесі ойпаң, жазық, ұзындығы 20, ені 10 шақырымдай, биіктігі теңіз деңгейінен 1768 метр. Осы тауда «Адам Ата шоқысы», “Кеме қалған”, “Пайғамбар тоқтаған”, «Іліңгір (якор)», “Пайғамбар саусағы”, «Пайғамбар атының су ішкен жері», Ақбура, Көзді Ата, Әңгір ауылы аймағындағы тау шоқысының ернегінде Адам Ата мен Ауа Ана киелі тасы мен сол шоқының етегінде Қайып Ерен Қырық Шілтендер су ішкен бұлақ т.т. қасиетті жерлер бар. Қазығұрт демекші, Қазығұрттың толық мағынасы Қазық (Қазақ) жұрт. Мына атаулар сол Қазық жұрттан қалған ең сенімді дерек көздер. Қазақтар сол қазық жұртта әлі отыр.
Кенбайға 2017-10-03 17:05:06
"Кәрібай шежіресінде бар" дейсіз. Кәрібайдың шежіресін оқығанымыз жоқ. Осында салыңыз? Бәрімізде оқиық. Салып жатсаңыз алғыстан басқа айтарымыз жоқ.
Кенбайға 2017-10-03 17:01:22
"Моңғол немесе мұңғұл - Мәні және Ғұлын деген сөздерден шыққан деп Майқы биден алынады (8 ғасыр)" дейсіз. Сондай жазбалардың үзіндісін және кімнің кітпбынан алдыңыз соны салыңыз? Сіздің түсіне алмай отырған дүниеңіз Ру мен Ата деген сөздердің синоним екендігі. Қазақтың "Руың кім?" дегені Сіздің "ел танитын ең танымал Атаңыздың аты кім?" деген сөз. Бұл жерде Мұңал Адам аты және солай қазақтың рулық шежіресінде тұр.
Кенбайға 2017-10-03 16:55:11
"Шыңғыс-Темушин- Түйеші деген мағына береді. "Тауарих и расилла" кітабында жазылған" дейсіз. Сол кітаптан үзінді, кітаптың авторының ұлты кім, шыққан жылын, қай баспадан шыққанын көрсетіңіз? Кітабыңыздың аты қазақтікі емесі айдан анық болып тұр. Кітабыңызды көрмей-ақ айтайық, бұл біреудің өмірбаянын өзге біреудің жазғанымен бірдей дүние. Қазақ түйені Шыңғыс деп атапты дегеніңізге түсіне алмай отырмыз.
Алшын 2017-10-03 16:48:11
Қайран Төрелер-ай! Сөз түсінбей, кімдерлің дос, кімдердің дос емес екенін ажырата алмайтын жағдайға жеткендеріңіз өте өкінішті. Оқып шығыңыз ана сыбайласыңыздың сөздерін.
Кенбайға 2017-10-03 16:41:57
Қазақтың Сарыарқасында "Шыңғыс" деген тау жоқ демегеніңізге Құдайға шүкір дейміз. Шыңғыс қағанды қазақ дегізбеу үшін Шыңғыстауды Қазақ даласынан аластауыңыз керек болар еді. Оны істей алмайсыз. Демек, Шыңғыс қағанның қазақ екенін мойындап отырсыз.
Кенбай 2017-10-03 15:38:48
Шыңғыс-Темушин- Түйеші деген мағына береді. "Тауарих и расилла" кітабында жазылған. Моңғол немесе мұңғұл - Мәні және Ғұлын деген сөздерден шыққан деп Майқы биден алынады (8 ғасыр). Кәрібай шежіресінде бар. Қазақтың түбі - Түрік. Қалмақ немесе Моңғолдың да арғы тегі Түрік. Қазақтар үш "Ақтабан-Шұбырындыны" бастан өткізген. 1.Кәуір (Қалмақ. 2. Шыңғыс хан.3. Жоңғар. Аңғарсаңыз бәрінің нәсілдері Қалмақ. Ата-бабаларды қызыл қырғынға бояған Шыңғыс ханды Қазақ деу - шіркін, Қожырбайлық.Майқы биден бастап "Қазақ" деп аталғаны шежірелерде жазылған. Сартқожа Қаржаубай "Шыңғыс қазақ емес" деп жазғаны жөндік. Шыңғыстың тұқымдары қазақтанғаны рас. Еділ Қаған дұрыс келтіреді. Шыңғыс тауындағы "Мұнал шыны" емес, "Мұнар шын" деп қазекем айтқан. Тегі фактімен келтірген жөн болар.
Есен 2017-10-03 15:01:52
Төре! Мынау Сіздің одақтас досыңыз "Алкаш" есімді пікіршінің сөздері: Алкаш 2017-10-03 13:07:22 "Төреші деген топасқа";Алкаш 2017-10-03 00:54:45с"Дүмшелер-ау"; Алкаш 2017-10-03 00:10:10 "Міне солай дұмше шежірейген шежрейшілер!!!"; Алкаш 2017-10-02 00:33:08 "Қайырлы түн балақайлар.Ұйқтаңдар. Ертең мектепке барасыңдар. Ұйқтаңдар бақайлар"; Алкаш 2017-10-01 13:49:01 "Дұмшелер-ау хияд деген хияның көпше тұрі екеніне миларың жетпейме дұмшелер"; Алкаш 2017-10-01 13:40:24 "Төреші..сымаққа. Жеңілтек қатын сияқты ырбаңдап еркектердің сөзіне араласпай тыныш отыр"; Алкаш 2017-10-01 11:16:42 "Шыңғыс қаған моңғол екендігі əлдеқашан дəлелденген, айтылған, жазылған. Оны мойындамайтындар сауатсыз, тəкəппап, атаққұмар, даңқұмар, мақтанқұмар, тоңмойындар. Оның ішінде төрелерде бар"; Алкаш 2017-10-01 01:28:17 "Шежіре..сымақ. Мынадай ішпей-жемей қуатындардың сөзін жалықпай тек алкаштар тыңдауы мұмкін.. Трезвыйлар мынадай сандырақтың екі қатарын оқыған соң... денісау емес біреудің жазғанығой.. деген ойға келет"; Алкаш 2017-10-01 11:16:42 "Шыңғыс қаған моңғол екендігі əлдеқашан дəлелденген, айтылған, жазылған. Оны мойындамайтындар сауатсыз, тəкəппап, атаққұмар, даңқұмар, мақтанқұмар, тоңмойындар. Оның ішінде төрелерде бар. Төрелерге не ұшын Шыңғыс қаған қазақ болғаны қажет боптұр. Себебі олардың қазақтарға хан болсақ деген есек дəме, мысық дəмесі оларға тыныштық бермейтүр. Олар бабасын моңғол деп мойындайтұғын болса, жан жақтан қазақтар шықат ұріп, кірме кірме кірме.. деп.Ондай сөз оларға қажет емес. Чингис хаанның кім екенін жасыратындары сондықтан. Қожырбайұлына, Шыңғыс қаған қазақ екенін дəлелдеген адам ретінде атын тарихта қалдыру керек боп тұр. Оныңда қу нəпсі тыныштық берер емес ол пендеге. Адайларға, бəріне емес үш-төрт штук адайларға. Адай, дұние жұзінің жартысын жаулап алған Шыңғыс қағанның руы деген атақ керек";Алкаш 2017-10-01 01:28:17 "Шежіре..сымақ. Мынадай ішпей-жемей қуатындардың сөзін жалықпай тек алкаштар тыңдауы мұмкін.. Трезвыйлар мынадай сандырақтың екі қатарын оқыған соң... денісау емес біреудің жазғанығой.. деген ойға келет"; Алкаш 2017-10-01 00:08:49 "Шежіре..сымақ. Ішпей-жемей қуады екенсің. Ішсең қалай болар екенсің. Саған ұйқтау керек. Таң ертең доқтырға бар. Жұйкең, ақыл есің не ошын боп тұр".. Алкаш 2017-10-01 00:08:49 "Шежіре..сымақ. Ішпей-жемей қуады екенсің. Ішсең қалай болар екенсің. Саған ұйқтау керек. Таң ертең доқтырға бар. Жұйкең, ақыл есің не ошын боп тұр".. Алкаш 2017-10-01 00:08:49 "Шежіре..сымақ. Ішпей-жемей қуады екенсің. Ішсең қалай болар екенсің. Саған ұйқтау керек. Таң ертең доқтырға бар. Жұйкең, ақыл есің не ошын боп тұр".. Алкаш 2017-09-30 23:52:25 "Балақайлар ертегі айту уақты бітті ұйқтаңдар".. Алкаш 2017-09-29 22:46:39 "Шежіреші 2017-09-29 22:39:06 ге ! Айтқаның шын болса, сенде аузыңды жапта бар ұйқа. Балалар уақты бітті." Алкаш 2017-09-29 22:01:00 "Жұз граммға қисаятын əдетім жоқ. Шыжың шежірешілер !"лкашқа 2017-09-29 21:40:39 "Шежіреші өз пікірін айтса оған несіне күйінесің, саған жүз грам тартып жіберу ғой негізгі құлқының, жоқ болса тормозға құятын "сусыннан" бір стақан тартып жіберде қисая кет"; Алкаш 2017-09-29 21:32:42 "Шежірешіге! Сенде, бұтыңды да, артыңды дбо тіліңді де,қыссаң жақсы болар еді !"; Алкаш 2017-09-29 20:21:51 "Ал біреу Ад, Ада, Адаймын деп мақтанады. Адам ата адай, Нұқ қосай, Шыңғыс мұңал. Мынадай сөзді қуып кеткен алкаштардың өзі айтпайды. Мынадай сөзді атақ құмар, даңқ құмар, мақтан құмар, өтірікші, аферист, өтірікшілер ғана айтады!"; Алкаш 2017-09-29 18:26:42 "Менде неше жылдардан бері Қожырбайұлының методологиясымен алкоголь сөзінің нағыз қазақтікі екендігін дəлілдеп жұрмін. Алкоголь сөзінің сөз тұбірі ал, алу, алып қойу, алып қоялық, алып қойыңыздар, алдырып отырыңыздар деген сияқты. Ал(алып) ал(алған) ал(алдырған) сөдері, ал тұбірінен шыққан. АЛ (АЛАШ) Ал(саң)шы, Ал(ып)қойсаңшы. Ал(а)ғой. Ал(д)ым. Сол ұшын алып қойыңыздар!";
Есен 2017-10-03 14:28:50
Асқар! Размет Сізге! Мына сөзді бізге жеткізгеніңіз үшін. "Мұңалдың құпия шежіресі" былай басталады ғой. «1. Шыңғыс қағанның тегі. Тәңірі бақытты етіп жаратқан Бөрте Бөрі зайыбы Марал сұлумен бірге талай теңіз-дарияны кешіп келіп, Онын өзені бас алған Бұрхан-қалдұн тауын тұрақ еткен кезде, Батшаған деген бір ұл туады» (26 бет). Сонда Бөрте Бөрі дегеніміз, Алшын-Көкбөрінің ұрпағы Бөрте деген мағына да қолданылған. Бөрте өз аты, Бөрі тегі болып табылады. Ал, «талай теңіз-дарияны кешіп келіп» дегенінен, олардың ол жерге Каспий-Арал өңірінен қоныс аударып барғанын да бағамдауға болады. Барлық тарихшылардың қаперлеріне берерім, егер кімде – кім өзін шын тарихшымын деп есептер болса бұл жағдайға әділ бағасын беріп мойындауға тиіс. Түріктің түп қазығы, яғни қарашаңырағының иесі Қазақ, Алшын – Көкбөрі екендігін Сүйінбай Аронұлы атамыз: «Бөрілі менің байрағым, Бөрілі – байрақ көтерсе, Қозады қай – қайдағым,-» деп жырлаған.
Асқар 2017-10-03 14:15:58
«Моңғолдар тайпасы Борджигин (Бөрі жігі) мен Тайджиут (Дай жұрты) руларынан тұрды. ...Тұтқындардың арасында Джирго Адай (Жорға Адай) атты жас адам болды, ол тайджиуттардың Иисут руынан еді. Оны Шыңғысханның алдына алып келгенде, ол жаулап алушының астындағы атты өлтіргендігін мойындады. Шыңғысханға жас жігіт ұнап қалды, оны кешірді және өзіне қызметке алды. Жаңа қызметшісін болған оқиғаның құрметіне Джебе (садақ оғының ұшы) деп атады. Джебенің маңдайына Моңғол Империясының жоғары қолбасшыларының бірі болу жазылды. («Шыңғысхан әлемді жаулаушы» Лео де Хартог). Түсініктеме: Жебе Адайдың рулық таңбасы болып табылады.
Жанашыр 2017-10-03 14:10:22
Мына Төре қызық екен. Шыңғыс қағанды қазақ емес, деп келеке, күлкі қылып, шыжың деп қорлап отырғандарды қолдап отырып, Біз Шыңғыс ханның иесіміз дейді. Шежірешілер мен тарихшылар! Шыңғыс ханды қазақ емес, жауыз, қанішер, "шыжың" деп қорлап отырған үш одақ: шал, төре, алқаштың сөздерін саралап шығыңыздар. Менің ойымша: "Сұлтан, Аман Шота 2017-09-26 07:00:41 аңқауға, Сізге қазақ керек пе, әлде Шыңғыс хан керек пе? Сұрауыңыз маған арналса: Маған Қазақта, Ұлы Хандардың Ұлысы Хан Шыңғыста К Е Р Е К!" деп пікір жазып отырған төрелердің Шыңғыс ханды қазақ емес деп, отырғандарды қолдап, алқаштармен, не айтып не қойғанын білмейтін шалдармен одақ құруы ақылға симайды. Соған қарағанда бұлар, Төрелерді халыққа жек көрінішті ету үшін солардың атынан пікір жазып отырған сыңайлы. Бұдан былай Төре деген атпен шыққан пікірлерге зер салыңыздар дегім келеді.
Алқашқа 2017-10-03 13:33:52
"Шыңғыс дегені тенгис, теңізхан деген сөз" дейсіз. Қожырбайұлынша айтсақ, Шыңғыстың сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) "Шын, Шың" болады. Ал, теңіздің сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) "Тең" болады. Шын сөздің ең ақиқаты болса, Шың деген сөз таудың ең биік шыңы болады. Екеуі бір-біріне балама мағына беріп тұр. Шың деген тастан тұрады. Теңіз судан тұрады. Су мен тасты ажыратуға біліміңіз жетпей отырғаныңыз дұрыс болмады. Сондықтан төрешіге жала жаппаңыз. Төрешіні, су мен тасты ажырата алмайды деп ойласаңыз қатты қателесесіз. Мұрат Аджидің еңбектерін оқып шығыңыз.
Төре 2017-10-03 13:33:19
Қарасүйектің, ақсүйеке сұраруы (сұрауыңыздың түрі осы болса) ... Ақсүйектің жауабы: Мынандай "тезисті" салтанатты түрде мәлімдейді! Бірінші Хан Шыңғыстың Иесі Қазақ Төрелері! Екінші Қасиетті Киесінің Иесіде Қазақ Төрелері!
Алқашқа 2017-10-03 13:24:55
Төрешіні бекер жазғырмаңыз. Мақаланы қайта оқып шығыңыз. Бұл жерде Шыңғыс ханның шын аты Темір емес деп отырған жоқ. Үнемі айтпағанды айтты деп жала жауып жүресіздер. Қара: "Әлемдегі ең үлкен құрылық Азияны (Қазияны, Қазақияны) мекендеген халықтардың Темірді – Шыңғыс, Қазтауды – Шыңғыстау, хан деген лауазымын – Қаған деп өзгертулерінің ақиқаты осы".
Есен 2017-10-03 13:20:49
Ермек 2017-10-03 08:59:50 - Авар (Ресей) тарихшысы Мұрат Аджи: «Адайдың аса үлкен Мұңал деген бөлімі бар. Әртүрлі жазбаларда, соның ішінде Рашид-ад-Динде, моңғолдарды мұғал-мұңал деп жазған. Жауынгер дай – дах – адайлар жөнінде ежелгі жазбалар өте көп. Европалық Дақтар Римге қарсы тұрған аса ұлы держава болды, ал олардың Азиялық бөлігінде тұратын Дайлары б.ж.с. дейінгі дәуірдің 111 ғасырында аса қуатты Парфияны құрды, оларды Римнің ұлы қолбасшысы Помпейдің өзі сол дайларды "Патшалардың патшасы " деп мойындап теңдессіз баға берді. Мен осы жауынгер ұлы халық Адайлардың Х11 ғасырда Шыңғыс қағанды дүниеге әкелгеніне ешқандай күмән келтірмеймін. Адай руы. Бұл «Мұңалдың құпия шежіресінде» Байұлылар құрамындағы Шыңғысханның немере ағасы Оңғырдың елі. Менің дерегімде Х111 ғасырдағы Баяуыттың ұрпақтары Байұлы құрамындағы Адайлар болып табылады».
Алкаш 2017-10-03 13:07:22
Төреші деген топасқа. Əруақ қорлайтын мына нағыз сендер. Шыңғыстың өз аты Темір. Темір деген аты бар адамға шыныққан мықты деген атты ішкім қоспайды. Шыңғыс дегені тенгис, теңізхан деген сөз. Солайша Шыңғысханның дəрежесі хуннулардың Баһадұр тəңірқұт сеңгірдің дəрежесіне теңестірілді. Осы атақты алған соң Темірші, мен барлық кигіз турылықтыларды біріктіремін деп өз халқына сөз берді. Ал енді маған жапқан жалаң ұшын Құдайдың алдында жауап бересің. Сендер сияқты топастар біреуге жала жабудан, біреудің бабасын менікі деуден ұялмайды да, арланбайды да.
Алкаш 2017-10-03 11:48:04
Төре, лордтар палатасын қоятұр. Əуелі мына жердегі ұрлықты тоқтат. Шыңғысхан моңғол мемлекетінің негізін қаладыма? Болмаса мұңал-адай мемлекетінің негізін қалады ма? Осыған нақты жауап бер. Қарасүйектің, ақсүйектен сұрар сұрағы осы.
Бақыт 2017-10-03 11:40:54
Мынадай ғылыми пікірталас ұйымдастыру "Абай Кз" ден басқа ешкімнің қолынан келмеген шығар. Абай десе Абай.
Төреші 2017-10-03 11:02:29
Сонымен, зерттеу еңбек 3387 рет оқылып, 636 пікір жазылды. Алайда, осы 636 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Содан кейін тағы бір ұсыныс Қанат Жанашұлынан түсіпті ..."Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі" деген. Бұл тұжырымға Ермек, Есен, Әнебай үшеуі тұшымды талдау жасаған. Олар да бұл әңгіменің аяғын Адайға апарып тіреді. Тағы бір ұсыныс Кенбай деген азаматтан түсті. "Шыңғыстың есімі - Темушин - яғни Түйеші деген мағына береді" деген. Күні бұрын менде айта кетейін. Қазақтың түйені - Тимучин дегенін естімеппін. Шежірешілерден де бір ұсыныс түсті: "Алаш қазақтың баласы, Алаштың, Алты Алаштың шаңырағы Алшында қалды. Шын мен Шыңның қайдан шыққанын білгіңіз келсе, "Ал" деген түбірден кейінгі Шын (Шың) деген екінші буынға назар аударыңыз. Жүз пайыз кепілдік береміз, басқа ақиқатты еш жерден іздеп таба алмайсыз" деген. Осы пікір осыны меңзеп тұрғанымен Біз бұғанда нүкте қоймаймыз. Әлі де ұсыныстар келіп түседі деп сенеміз.
Шежіреші 2017-10-03 10:27:11
Кенбайға! Сіз білесіз бе? Шежірешілер соғысты ешқашан ауызға алмайды. Рулық шежіреде де ешқандай соғыс жайлы сөз жоқ. Тек қана Кімнің кімнен тарағанын тізбектеп отырады. Бұл жерде ағайын арасында болатын ұрыс-керістер кешірілуге тиіс. Сосын өзіңізде білесіз, Қазақта қайтыс болған адамның артынан жаман сөз айтпайды. Қариялар оны ешкімге айтқызбаған. Себебі, олар жауласып кеткен адамдар, рулар, тайпалар, елдер Рулық шежіре арқылы үнемі қайта табысып отырған. Қазақтың Ата салтында өткенге салауат айтылатынын да білетін боларсыз. Ал, тарихтың аты айтып тұрғандай ауқымы тар, ақылы қысқа. Сондықтан соңғы ғасырда соғысты ауызға алмай бір тарихи оқиға жазылмай келеді. Тарих тек соғыстардан тұрады. Тарих тек үнемі соғысты жарнамалайды. Тарих аузы бітіп келе жатқан жараның аузын күн сайын, сағат сайын, минут сайын тырнвап қаната береді. Сіздің сол қағидаға қызмет жасап отырғаныңызды қатеріңізге береміз. Қожырбайұлыынң мына зерттеу еңбегін оқып шығуға кеңес береміз. СОҒЫСТЫ ЖАРНАМАЛАУДЫ ТОҚТАТАТЫН УАҚЫТ ЖЕТТІ - Abai.kz abai.kz/post/43478 Перевести эту страницу СОҒЫСТЫ ЖАРНАМАЛАУДЫ ТОҚТАТАТЫН УАҚЫТ ЖЕТТІ. Абай-Ақпарат. Бүкіл әлем ... Соғысты уағыздауды тоқтататын мезгіл жетті. Қожырбайұлы .
Шежіреші 2017-10-03 10:06:00
Кенбайға! Ақиқатында қазақтың рулық шежіресі мен олардың сөз жасау қағидасын білген адамға Шыңғыс деген сөз бастауын қайдан алатынын анықтау оңайдың оңайы. Құпиясын білсе оны бес жасар бала да меңгеріп кете алады. Алаш қазақтың баласы, Алаштың, Алты Алаштың шаңырағы Алшында қалды. Шын мен Шыңның қайдан шыққанын білгіңіз келсе, Ал деген түбірден кейінгі Шын (Шың) деген екінші буынға назар аударыңыз. Жүз пайыз кепілдік береміз, басқа ақиқатты еш жерден іздеп таба алмайсыз.
Алшын 2017-10-03 09:56:51
Кенбай! Олардың дінін шамандық деп атау дұрыс болмайды. Олар Тәңір дінінде болып, көп Құдайға емес, тек қана бір Аллаға сыйынған. Қазақ арасында күні бүгінде де "О, Алланың" орнына "О,Құдайым", О,Тәңірім", О,Жаратқан" деп айтыла беретініне назар аудар. Ақиқатында, Алла, Құдай, Тәңір, Жаратушы (Жаратқан) бәрі синоним сөздер болып табылады.
Әнебай 2017-10-03 09:48:25
Оның жауабына бас қатырып отырмай-ақ Қожырбайұлының мына зерттеуінің адресін бергенді жөн көрдім. ПАРСЫ ТАРИХЫ БАСТАУЫН МАҢҒЫСТАУДАН АЛАДЫ - Abai.kz abai.kz/post/42809 Перевести эту страницу Парсы (Иран) халқы өз бастауын Қазақ даласының бір пұшпағы ежелгі Манқыстаулық МАД (Ма Адай) патшалығынан алады.
Есен 2017-10-03 09:40:37
Меніңше шежірешілердің бәрі біледі, ал тарихшылардың бәрі емес. Жастар мүлдем білмейді десе де болады. Сондықтан көп жұмбақтамай жауабын айта кеткеніміз жөн болар.
Әнебай 2017-10-03 09:34:13
Ерекеңнің жазбасындағы Мұрат Аджидің айтып отырған Парфиясының кімдер екенін бүгінгі жастар біле ме? Қаалй ойлайсыз?
Есен 2017-10-03 09:30:09
Әнеке! Келістім. Қай көргеніміз салып отырайық.
Әнебай 2017-10-03 09:28:38
Сіздікі тек мәнсіз, мағынасыз шыға салады екен. Түйені - Темучин деп қай жердің қазақтары айтады екен. Қазақ та ондай сөз бар деегнді естіген емеспіз. Пікіріңіз менің көңіліме қонбады.Түйені Темучин дейтін қазақтар болса өздері айтсын.
Әнебай 2017-10-03 09:22:04
Есеке! Мен Сізге бір ұсыныс айтайын, құп көрсеңіз. Бұдан былай кімде-кім Шыңғыс қағанды Қазақ, Қазақтың Адайы емес деп, және автордың атына анайы, лас сөздер жазатын болса Ерекеңнің осы жазбасын үнемі қайталап салып отырайық десем қалай қарайсыз?
Кенбай 2017-10-03 09:17:40
Шыңғыстың есімі - Темушин - яғни Түйеші деген мағына береді. "Тауарих-и расилла" - кітабында жазылған. Қалмақтың түбі - Түрік. Қазақтың да түбі - Түрік. Екеуіде "шамандық" дінде болған. Моңғол немесе Мұңғұл - Ғұлын және Мәні дегеннен шыққан атау. Таңатарұлы Кәрібай ақынды оқыңдар. Сондықтан, Шыңғыс хан Қаржаубай Сартқожа жазғандай ешқандай "Қазаққа" жатпайды. Қазақ болса жоса ғып Қазақты ханға боямас еді. Қазақ үш мәрте жойқын "Ақтабан-Шұбырынды" көрген. 1. Кәуірмен (Қалмақ). 2.Шыңғыс хан. 3. Жоңғар (Қалмақ). Бұл тарихтар бұрмаланып, ата-бабаларымыздың ата жауын "Қазақ" деу - жағыпар қараулық.
Есен 2017-10-03 09:05:20
Ереке! Рахмет! Мына сөзіңіз керемет болды. Көшіріп алдым. Әйтпесе, анау шал, алқаш, төре дегендер бәрі бірігіп алып, Шыңғыс хан қазақ та, Адайда емес деп, бәрімізді кемсітіп, қорлап, біздерді психауруға теңеп басымызды әбден қатырып болды.
Ермек 2017-10-03 08:59:50
- Авар (Ресей) тарихшысы Мұрат Аджи: «Адайдың аса үлкен Мұңал деген бөлімі бар. Әртүрлі жазбаларда, соның ішінде Рашид-ад-Динде, моңғолдарды мұғал-мұңал деп жазған. Жауынгер дай – дах – адайлар жөнінде ежелгі жазбалар өте көп. Европалық Дақтар Римге қарсы тұрған аса ұлы держава болды, ал олардың Азиялық бөлігінде тұратын Дайлары б.ж.с. дейінгі дәуірдің 111 ғасырында аса қуатты Парфияны құрды, оларды Римнің ұлы қолбасшысы Помпейдің өзі сол дайларды "Патшалардың патшасы " деп мойындап теңдессіз баға берді. Мен осы жауынгер ұлы халық Адайлардың Х11 ғасырда Шыңғыс қағанды дүниеге әкелгеніне ешқандай күмән келтірмеймін. Адай руы. Бұл «Мұңалдың құпия шежіресінде» Байұлылар құрамындағы Шыңғысханның немере ағасы Оңғырдың елі. Менің дерегімде Х111 ғасырдағы Баяуыттың ұрпақтары Байұлы құрамындағы Адайлар болып табылады».
Әнебай 2017-10-03 08:57:27
Дұрыс айтасыз: «Моңғол империясының негізін қалаған наймандар, керейлер, қияттар мен меркіттер моңғол емес, түркі тайпаларына жатады. Олардың ұрпақтары қазіргі Қытай жерінде өмір сүріп жатыр, тілдері қазақша. Темуджиннің әкесі (қазақша Теміршін болып айтылады) Есүгей қияттардың ханы болған. Шешесі Оян меркіт руынан. Шыңғыс ханның әйелі - Бөрте қазақтың қоңырат руынан шыққан. Оның барлық ұлдары түркі есімдерімен аталды. Моңғолдарда ол кезде де, қазірде де ондай есімдер болған жоқ. «Хан» деген сөздің өзі моңғол емес, түркілердікі. Моңғолдар өздерінің басшыларын «қонтайшы» деп атаған. Шыңғыс ханды әдеттегі қазақтың құрылтайында хан көтерген. Ал моңғолдарда мұндай сөз жоқ. Тәңірге табынатын тек қазақтар ғана. Қайтыс болғандарды аз адам білетін, құпия жерге апарып жерлеген. Шыңғысхан Шығысқа жорыққа шыққанда түрік тайпалары оны бірден мойындады. Сондықтан ол Қазақстан жеріндегі көшпенділермен соғысқан жоқ. Наймандар және қазақтың басқа рулары Шыңғысхан империясына оның дүниеге келер тұсында қосылды. Оның Шығысқа жорығы Хорезм билігіндегі елдермен ғана болды. «Жақын арада Шыңғыс ханның қазақтан шыққаны ресми түрде мойындалады» деп мәлімдейді тарихшы Владимир Белинский. Түсініктеме: Қайтыс болғандарын жерлейтін, аз адам білетін құпия жер деп, қазақтардың рулық қауымын айтып отыр. Ондай қауымдарды, шындығында да сол рудан өзгелер біле бермейді.
Есен 2017-10-03 08:55:05
- Белгілі ғалым Владимир Белинский бүкіл саналы ғұмырын Алтын Орда тарихын зерттеуге арнап, мынадай тұжырым жасаған. «Әлемді жаулаған әйгілі қолбасшы Шыңғыс хан моңғол болмаған, шын мәнінде, Шыңғысхан – қазақ». Ол өзінің бұл тұжырымын «Страна Моксель», «Москва Ордынская» атты тарихи кітаптарында келтірген. Оның айтуынша, Кеңестік тарихшылар қаншама бұрмалағанмен, Шыңғыс ханның қазақ екендігін дәлелдейтін фактілер жеткілікті. Шыңғыс ханның ұрпақтары, Алтын Орданың хандарының барлығы Моңғолстанда емес, қазақ жерінде отырғанының өзі-ақ осыны білдіреді, дей отыра Ұлы қолбасшының қазақ болғандығын көптеген нақты фактілермен дәлелдейді.
Төреге 2017-10-03 08:50:52
Кешіріңіз! Қазақтың ұлттық мүддесі мен руханиятының арын арлап, жоғын жоқтап, мұңын мұңдап жүрген жанашыры Қожырбайұлын "Ал Қожырбай, сіз өте талантты "ауру" қиялсыз, немесе кәдүмгі "арандатушысыз"" деп кемсітіп сөйлейтін адам танымайтын адаммен сөйлесуге құлқымыз жоқ. Өзіңізге өзіңіз осындай мақала жазып, бет ашып пікірлесе беріңіздер. Біз ешкімнің аузына қақпақ болмаймыз.
Қонақ 2017-10-03 08:41:55
Шыңғыс ханның қазақ екендігін шетел ғалымдары біледі деген екенсіздер. Мысалдар келтірсеңіздер екен. Біле жүрейік.
Төре 2017-10-03 08:28:03
Cіздердің пікір - таластарыңызды осы заманға бұрайық: Ағылшындардың дәстүріне ұқсас, біздеде текті Шыңғыс Хан ұрпақтарынан, "Ең Жоғарғы Мәртебелі Сұлтандар - Төрелер" ПАЛАТАСЫН құру керек? Сонда ғана ұрлық, Елдің байлығын тонау тоқталады!?
Әнебай 2017-10-03 08:24:55
Бір сәт ақындарға да сөз берейік: Шыңғыс ханды Қазақтың (Адайдың Қосайы) суырып салма, ақиық ақыны Қашаған Күржіманұлы (1841-1929) өзінің «Адай тегі» дастанында былайша жырлапты: ...Кешегі Дүиім Баян кеткен соң Алты жыл анық өткен соң, Ар-сар болып жүрегі, Қанға толып білегі, Шыңғыс туды Арқардан?.(2) Оның туған тұқымы Патша болып таралған. Осы бір сөздер көңіліме Бұрынғы өткен үлкеннен Қағида болып қалынған. Шежіре болып жазылған Тілімі түзу бағытты Көңілім зерек қалыпты. Аңдаған жақын, алысты, Болжаған қисық, шалысты, Бұрынғы қарт атамның сөздерін Құлағым естіп, көргенін Осындай құралы келген жерлерде Шығарып жүрмін жарыққа. Шариғат қарап, жол пәмдеп. Мұсылманға үмбет деп, Атасын анық білмеген, Айтса болар мүрдет? деп..(3) 2 – Шыңғыстың тегі туралы аңызды айтып отыр. Осы бір ауыз сөзбен Шыңғыс ханның тегінің қазақ екені анық көрсетілген. Себебі, ең алғаш рет дала аңы Арқарды қолға үйретіп, қой мен қошқарға айналдырған, бүгінгі күнде қой мен қойшының пірі ретінде дәріптелетін Қазақтың атақты ұлы Шопан ата болатын. Шыңғысхан елінің ұраны «Архар» болатыны осыдан. 3 – Кәпір деп отыр. Қашаған атамыз Шыңғысты Адай ұрпағы және оны білмей ұмытсаңдар кәпірсіңдер деп анық көрсетіп тұрған жоқ па?!
Есен 2017-10-03 08:20:45
Мәшһүр Жүсіптің «Қазақ шежіресіндегі»: «Төре жоқта Тарақты төре болуға жарайды», – деген де сөзінің сыры осы екен ғой.
Әнебай 2017-10-03 08:19:50
Таңбалардың ұқсастығы ру-тайпалардың туыс екендігін білдіреді. Тарақ таңбалы бес тайпаның (төре, жалайыр, төлеңгіт, тарақты-табын, тарақтының өзі) және Мұхтар Мағауин айтқандай "діңі бір үшем бітік" таңбалардың түп атауы бар. Ол "Тіл". Осы көрсетілген үш таңбаның да пішін бір-біріне өте ұқсас. "Тіл таңбаның" қандай болатынын білгің келсе, Тіліңді шығарып айнаға қарасаң жарап жатыр.
Менде қосылдым 2017-10-03 08:17:34
«Байұлындағы адайлардың тіл таңбасы мен Шыңғыс ханның тарақ таңбасы бір таңба. Бұл тіл таңба түбінде жалғыз Адайдікі емес, Түрік қағанаттары замандарында аты аталған Байырқу (Қазақ шежірелерінде Байұлы) тайпасының таңбасы болуы мүмкін. Өйткені, адайлардың бірнеше таңбасы бар. Қай таңбаның қайдан келгенін айырып айту мүмкін емес. Байырқудың түбінің түрік екені ғана хақ» (Қ. З. Дәукеев, Шежіре жазушы. «Абай Кз» http://abai.kz/post/view?id=7299).
Есен 2017-10-03 08:14:18
Болғанда қандай! Шыңғыс ханның қазақ екендігі жайлы сөз білетін болсаңыз қуана қарсы аламыз.
Менде қосылсам бола ма? 2017-10-03 08:06:32
“Сонымен Рулық таңба − графикалық композициясының қисынға (логикаға), жер табиғатының, космостың заңдылықтарына негізделіп кодталған мағынасын табу арқылы сыйға берілетін ілгі (приз). Қандай ғажап! Алтын, Есентемір руларының атаулары мен таңбасы арқылы бізден мүлдем кетіп қалған Меру, Сумеру атты жоғарғы мәндегі сөздер Қаз үйіне оралды! Жаппас (Жап+Бас) атауы мен таңбасына байланысты Әлемдік Жап Басында − Қаз тұрғанын, оған қоса бұл ру атақты Сарматтардың құрамында болғанын және оларды Қазақ деп айырып білгеніміз еш күмәнсіз!”(Т.Досанов. Бағзықазақтың ұлттық жазу концепциясының пәлсапасы. “Таң-Шолпан”, №2, 2005 ж., 144-б.).
Әнебай 2017-10-03 08:03:46
«Көк түрік халқының билеушілері-аспан түріктері гядье, или адье (а-де, адйе, ахи, эдиз) руларының өкілдері болып табылады. Ру таңбасы — а-де (Зуев Ю.А. Тамги лошадей из вассальных княжеств. 1960, Труды ИИАЭ Каз.ССР. Т. 8. С.132), ескі қазақ руының екі таңбасынан құрылған Адай: (Досанов Т. «Тайна руники». Алматы. 2009. С. 68). Төменгі таңба Әлемдік Тау мен өзен бейнесін көрсетеді, өзен бастау алады. Адайлықтар өзінің негізгі таңбаларын, қабір тасына салынған әртүрлі графикалық нұсқаларын Садақ-Оқ-Лук-Стрела деп атайды, жоғарғы таңбаны нақты бейнелеу. Бұл белгі Йай тамга — Лук тамга деген атпен белгілі. Йай таңбасы -Әлемдік Тау, сәйкесінше Жәй-Найзағай (қазақ тілінде) -Су Иесінің басты қаруы (Жаңбыр) Аспан Құсы Қазақ дегенді білдіреді. Сондықтан Адай руының таңбасы — Су иесінің немесе Аспан Құсы Қазақ Анасының графикалық коды» (Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-нің доценті, филология ғылымдарының кандидаты Аманқос Мектеп-тегі).
Есен 2017-10-03 08:01:03
Бұл да "Барлық жол Римге" апарадының кері болып шыққан екен.
Әнебай 2017-10-03 07:58:46
Қожырбайұлы "Алтан Тобшының" шығу тегін басқаша түсіндіреді: "Кәзір бәрімізге белгілі сол Шыңғысхан дәуірін бізге жеткізген дерек көздерінің ең негізгілері «Мұңалдың құпия шежіресі» мен «Алтан товч» болып табылады. Бірақ осы екі кітапты дүние жүзі ғалымдары барлығы жабыла оқып, қаншама сараласа да оның сырын аша алмай келеді. Себебі, бұл кітаптарды авторлар бір ауыз сөзге түсінетін өз ұрпақтарына арнаған болатын. Шындығында да, осы кітаптардың аттарының өзі ақ мына жағдайды білдіріп тұр. Бірінші, «Мұңалдың құпия шежіресін» жазған адамның аты-жөні еш жерде айтылмайды. Себебі, бұл тарихты жазған бір адам емес, бірнеше адам болып әр мезгілде жазған. Авторлар тек қана Мұңалдың өз ұрпағы және жазғандары өз іштеріндегі құпиялары. Сөз түсінген адамға осы кітаптың атының өзі ақ, менің ішімдегілердің бәрі Адайдың, оның ішінде Мұңалдың тарихымын және мен құпия сақталуға тиіспін деп айқайлап тұр. Енді «Алтан товч»-қа келсек. Кейбір тарихшылар «Алтан товч» деген сөздің мағынасын түсінбей (Золотое сказание) деп аударып жұрттың бәрін шатастырып жүр. Бұл жерде кітаптың аты жоқ. Кітаптың аты деп автордың аты-жөнін берген. Бұны жазған бір адам. Автордың аты-жөні Алтан Тобыш. Алтан өз аты, Тобыш оның тегі болып табылады. Кәзіргіше айтқанда Ислам Жеменей, Ақылбек Жеменей, Нияз Тобыш, Мұстафа Өзтүрік, Исатай Беріш, Кете Жүсіп, Ордалы Қосай, Сабыр Адай сияқты болып шығады. Жамұқаның Жадыраннан, Жадыранның Тобыштан, Тобыштың Келінбердіден, Келінбердінің Адайдан өрбитінін жоғары да айттым. Сонда Алтан Тобыштың жазғаны да тек қана Адай тарихы болып шығады. Бұл жерде Адай тарихын деп айрықша айшықтап отырған себебім, шынында да олардың қай-қайсысының жазғандары тек қана Адай тарихы. Ол кездегі Адай халқын Адам атаның қарашаңырағының иесі ретінде бүткіл әлем білгенмен, қазіргі Адай Қазақтың жүздеген, мыңдаған руларының біреуі ғана. Бүкіл дүние жүзі, оның ішінде қазақ тарихшылары мен ғалымдарының шеше алмай жүрген жұмбағы да осы" (Шыңғыс ханның тегі Адай).
Есен 2017-10-03 07:52:33
Ал, олар Лувсанданзанның "Алтын шежіресін" өздерінен басқа ешкім оқымағандай көреді.
Әнебай 2017-10-03 07:49:38
Айналған да екеуіміз, Қанат Жанашұлының пікіріне де, төрешінің сөзіне де жауап берген сияқтымыз.
Есен 2017-10-03 07:47:25
Сонымен, айналған да "Барлық жол Римге апарады" дегендей, барлық жол Қазақтың Адайына апарып тұрған болды. Дұрыс қой. Түбі дұрыс болғасын қалғандарының бәрі солай бола береді. Бұл мына Астанаға барғымыз келсе, біреулеріміз ұшақпен, біреулеріміз пойызбен, біреулеріміз мәшинемен, біреулеріміз атпен, біреулеріміз жаяу баратынымыз сияқты. Білімді адамдар кез-келген дүниенің ақиқаттың аулына самолетпен барғандай тез барады. Ал қазақи шежіреден мақрұм қалған білімсіздер жаяу шығады да, мүлдем жете алмай қалуы да мүмкін.
Әнебай 2017-10-03 07:39:18
Оны Қожырбайұлы былайша түсіндіреді: "Тоғызыншы буын, тоғыз саны атауын иемденген Тобыштардың Адам (Қаз Адай) ата ұрпақтарының бірін-бірі сыйлаудан, құрметтеуден қалып, бірімен-бірі жауласып кеткендеріне ыза болып, бәрінің «аяғын бір етікке» тыққан кезеңі. Бүкіл әлемге билігін жүргізген Оғыз (Өгіз), Мөде (Мете) қағандар, Бүкіл Азия мен Европаға түгелдей билігін жүргізген Еділ (Аттила) патша осы тоғыншы буынның, яғни Тобыштардың ұрпағы. Тоғыздың сөз түбірі Оғыз болатыны осыдан. Олардан Оғланды (Маңғыстау), Об (Ресей), Тобыл, Қобда өзендері (Қазақ даласы), Гоби шөлі (Моңғолия), Алып (Альпі) тауы (Европа) атаулары қалды. Қой мен қойшының пірі Шопан ата да осы рудан. Оның солай екенін анықтау оңайдың оңайы. Басқаларын былай қойғанда оны олардың атауынан да көре аламыз. Мысалы, Тобыш пен Шопан ата есімдерінің түбірлес болуы, олар бір атадан деген сөз. Көп пен көбейтудің де (көбейту амалы) авторы осылар. Енді осының үстіне сонау есте жоқ, ескі замандардан бері Шопан ата басындағы шырақшылардың тек қана Тобыштардан болатынын (менің өз нағашы атам да Бабық (Тобыштан тарайды) Бекжан сұпы бұдан жүз жыл бұрын осы Шопан ата да шырақшы болған), Шопан ата қорымы басындағы таңбалардың барлығы да «Адай таңба» екендігін, ол жерге күні бүгінде Адай ата ұрпақтарының алыс жерлерден арнайы апарып жерленетінін қосыңыз. Шопан Ата қорымы Тобыш Адайлардың рулық қорымы. Тобық (адамның дене мүшесі), Тобықты (Абай мен Шәкәрім шыққан рудың аты) және Қобыздың авторы осылар. Санасы сансыраған бүкіл әлемнің «тентек» ұрпақтарын тәубесіне келтіріп «О, Тоба» дегізгенде осылар. Ежелгі «обалар да» солардан қалды". ("Маңғыстау һәм қазақтың құпия шежіресі").
Әнебай 2017-10-03 07:33:35
Сіздің бұл айтқаныңызды Қанат Жанашұлының: "Біздің бұл "Оғыз бөрісі" дегенімізді Оғыздар тәңірісі - Шыңғыс хан деп ұғыну керек" деген сөзі де толықтай растап тұр ғой. Оның тек арасын ашпай кеткен жері Оғыздардың Қазақтың баласы екендігі. Қалғандарының бәрі дұрыс.
Есен 2017-10-03 07:28:51
Бар. Мен мұны мына кітаптан алдым. «Адайлардың оннан аса таңбасы бар. Солардың ішінде бейіт басындағы құлпытастарда ең көп кездесетіндері мына үш таңба: "жебенің ұштары". Бұлар тек қана Адай таңба емес, Оғыз таңба деп те аталады. Алдыңғы екеуінің ұш жағы әр жаққа қаратылып қойыла береді» (Т.С.Досанов «Руника құпиясы» Алматы-2009. 72 бет).
Әнебай 2017-10-03 07:25:39
Есеке! Бұл тек Сіздің өз тұжырымыңыз ба? Әлде мұны бұрында зерттегендер бар ма?
Есен 2017-10-03 07:22:57
"Садақ, жебе, жебенің ұшы" Адайлардың таңбасы ғой. Сонда бұл Оғыздар да Қазақтың баласы деген сөз болып шығады. Және олардың таңбалары да бірдей.
Әнебай 2017-10-03 07:18:08
Сонда қалай? Сандар атауы оғыздар мен жебелерге қосақталып тұрғаны қалай?
Есен 2017-10-03 07:15:01
Қанат Жанашұлының "Және 1-ші мысалға келтірген Лувсанданзан өз "Алтын шежіресінде" Шыңғыс ханға дейін монгол атауы болмағанын да айтады" дегені де, Сіздің пікіріңізді растап тұр. Себебі, Монғол Мұңалдың лақап аты. Қожырбайұлынша айтсақ, Монғолдың түбірі он деген сан Мұңалдардың сандық атауы деп. Тарих та сегіз оғыз, тоғыз оғыз, он оғыз, он жебе деген халықтар болған ғой. Демек, ежелде елдер аты санмен де белгіленетін болып тұр ғой.
Әнебай 2017-10-03 07:05:24
Қанат Жанашұлы айтқан"Алтан топшыдан" бастайық. «Ұлым дүниеге келгеннен бері, осы бір құс шықылықтап кетпей қойды деп, қара тасты қайтара жарып көргенде, «қасби» (Каспий М.К.) таңба шығады. Есукей батыр әлгі таңбаны үйіне әкеліп, арша-қола тұтатып, оны аса қастерлеп, аластап отырған сәтте, баяғы құс ұшып келіп, шаңыраққа қонады да «Шыңғыс, Шыңғыс» деп шықылықтайды. ...Шыңғыс қағанның тәңірге тән мәртебелі, әулие атанып, ұлы қағанаттың «Хас би» таңбасына иелік еткен мәнісі осылай екен. Қас би (Каспий М.Қ.) таңба – Шыңғыс қағанатының белгі-мөрі» (Лувсанданзан «Алтын шежіре» Алматы-2009. 23-24 беттер). Демек, Каспий теңізі Қаз Адайлардың лақап аты. Ең алғаш тілі шығып сөйлегендер, мынау он сегіз мың ғаламға, ондағы барлық құбылыстарға ат қойғандар осы біздің аталарымыз. Теңіздің атауы сондықтан Қас би деп аталған. Қаз елі – бүкіл әлем елдері мәдениетінің ең биік шыңы. Олар бүкіл әлем мәдениеті сайысынан бәйге алғандар. Соған сәйкес «Қас» сөзі де кез-келген ұғымның ең биік шыңы. Қазақтың Қас Сақ, Қас батыр, Қас мерген, Қас сұлу, Қас шешен, Қас тұлпар, Қас жүйрік, Қас дүлділ, Қас қағым, Қас дұшпан, Қас қыр (биіктік), Қасиет, Қас жақсы, Қас шеберлері осы тұжырымымыздың айдай айғағы.
Әнебай 2017-10-03 06:57:26
Уағалейкумассалам! Кеттік ендеше. Шежірешілерді де шақыру керек. Олар өткенде бізде мыңы бар деген.
Есен 2017-10-03 06:53:56
Ассалаумағалейкум! Қайырлы таң! Әнеке! Мына жерге солардың бірнеше мысалдарын салсақ қалай қарайсыз?
Әнебай 2017-10-03 06:48:14
Сіздердің бұларыңыз не? Шыңғысханның қазақ екенін Сіздерден басқалардың бәрі, тіпті бүкіл дүние жүзі ғалымдары біледі ғой.
Әнебай 2017-10-03 06:43:34
Түнімен ұйықтамай мақаланы талқылап шыққансыздар ма?
Шал 2017-10-03 01:51:48
Кет, ұйықта !
т 2017-10-03 01:46:56
Мынау Есен бе , Есер ме ,не дейт, астапыралла ! Шыңғыс хан туып жатқанда шешесінің қасында сен тұрып па едің . Кіндігін сен кесіп, матерейкасын сен алып оқып па едің ! Не дейсің тағы ! Адамды неге күнәға итересің. Оның кім екенін бір Алла Тағала біледі. Сен білмейсің, сенің әкең де, ата-бабаң да білмейді. Біз сендей өтірікші, азғырынды шайтан емеспіз. Біз Алла Тағаланың алдында жалған сөйлеуден, өтірік куәлік беруден қорқамыз. Біз сен емеспіз. Біз жөні түзу адамдармыз. Енді бірдеңе деп....
Алкаш 2017-10-03 01:29:30
Дештиқыпшақ деген парсы тілінен аударғанда қыпшақтар даласы деген сөз.Парсылар қыпшақ деген тайпаның атымен жақсы таныс болғандықтан, сол даладағы тайпалардың бəрі парсылар ұшын қыпшақтар болып тұйілген.Оларға оңай болуы ұшын солай жазған тарихта. Шындығында қыпшақ даласында қараұран əулеті, қай əулеті,тоқсоба əулеті, жылан əулеті, елбөрі əулеті т.б. əулеттер билеген сары, қара, құба т.б. қыпшақтар мен печенег, оғыз, тұркпен, түргеш, қарлұқ, сияқты толып жатқан ру-тайпалар болды.Ол заманда қазақ деген атау жауынгер, кезбе, еркін адам, бөлініп кетуші деген сияқты көп мағана беретін атау еді.Жəнібек пен Керей қазақ атын алған соң, ол екекі мен оның ұрпақтарының айналасына біріккен тайпалар одағы қазақтар аталды. Қазақ деген атау енді этнос атауы болып қалыптасабастады.Осыдан бастап қазақ этносының шежіресі жазылып алшындар бекарыс, орта жұз жан арыс, ұлы жұз ақ арыс деген атпен шежіреге енді, тұсіндіре алдым ба?
аңқау 2017-10-03 01:17:35
Саған айтты ғой, неге түсінбейсің мыжыңдап. Шыңғыс ханның өзі емес, баласы қазақ деп. неге қоймайсың ! "Түйенің өзі - түйе, құмалағы түйе емес". әкесі кім екенін өзің құмалақ ашып тауып ал. біз саған 100000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 бермесең айтпаймыз
Есен 2017-10-03 01:12:19
Қыпшақтың өзі қазақтың көп баласының бірі ғой. Қыпшақтар күні бүгінде де Орта Жүз - Жанарыстың құрамында тұрған жоқ па? Олар бұрында да солай болған. Әлі де солай.
Алкаш 2017-10-03 00:54:45
Дүмшелер-ау, дештіқыпшақ даласында қараұран, қай,жылан, елбөрі,тоқсоба т.б. толып жатқан ұсақ хандықтар болды.Моңғол даласында керейт хандығы, меркит хандығы,қоңырат,жалайырлар, алтайда найман хандығы сияқты ұсақ хандықтар болды.Олар ол заманда қазақ деген одаққа бірікіп бір этнос болған жоқ Өз алдына жеке, дербес болды.
Ермек 2017-10-03 00:52:52
Ертеректе, шамамен 1990 жылдары болса керек, орыс баспасөздерінен бір мақала оқығаным бар. Онды өз ұлтына қарсы шығатындар болса, олардың қандай жолдармен жеңіске жете алатындарын саралапты. Мысалы: Жиналыстарында (әр түрлі отырыстарында) ұлттық мүдделеріне сай жақсы сөз айтылып жатырса міндетті түрде, орныңнан атып тұрып сұрақ қойып сөзін бөліп, айтып жатырған ойын бөлу, яғни әңгіме арнасын басқа жаққа бұру. Ол қолыңнан келмесе, өтірік жөтелу, түшкірінулерді де пайдалану қажет. Өз мүддеңе сай емес әңгімені халық қатты ұйып тыңдап жатырса, халықтың ойын болып, жиналыстан демонстративно түрде шығып кетуге дейін бару керек. Баспасөздер де ұлттық мүдделерін қорғау жайлы жақсы мақалалар болса, оларға қолдан келгенше сенімді уәж жазып, жоққа шығару қажет. Егер мақалаға қарсы уәж айтуға ақылдарыңыз бен білімдеріңіз жетпей қалса, мақаланы емес автордың жеке басын талқылауды ұйымдастыру керек. Авторды келемеж, күлкіге айналдырып, кемсітіп, боқтап, балағаттап оны қалай да ашуландырып, мәдениетті сөйлеу шегінен шығарып, ел алдында боғауызшыл, адами қасиеті төмен бишара етіп көрсету керек. Әңгіменің қысқасы, сол мақаланы жазған авторды келемеж, күлкіге айналдыру арқылы, жақсы сөздің мәнін халыққа сіңдірмеудің барлық айла-амалын жасау. Ол үшін бірінші кезек те бұл салаға ақшаны аямай төгіп, елді билік және оппозицияға бөліп, «демократия мен гендерлік» деген «сырты бүтін, іші түтін» саясатты жамылып, өздерін өздеріне парақорлық, жемқорлық, зинақорлық т.т. арқылы бірін-біріне жақындатпау қажет. Адамдар арасын да күншілдік дейтін жаман ауру болады. Соны қоздырып жіберсеңдер, өте тиімді болады» делінген екен.
Ермек 2017-10-03 00:41:57
Сұрақтар орынды қойылған. Шыңғыс ханның қазақ болуынан неге қорқасыздар? Есеннің сұрақтарына жауап беріңіздер?
Есен 2017-10-03 00:36:43
Осында Шыңғысханды қазақ емес деп жазып отырғандар қазақ емессіздер ғой, солай ма?
Есен 2017-10-03 00:34:32
Мына пікіршілер қызық қой өздері. Балаларын қазақ дейді, атасын басқа дейді. Сіз осы сұрақты өзіңізге өзіңіз қойып көріңіз? Сіздің атаңыз кәріс, әкеңіз қытай, өзіңіз қазақ болуыңыз мүмкін деп ойлайсыз ба? Сіздікі тура осылай болып тұрған жоқ па?
Есен 2017-10-03 00:30:51
Сонда Сіздіңше де Шыңғыс ханның қазаққа қатысы жоқ қой?
Есен 2017-10-03 00:29:45
Сонда Сіздіңше Керей мен Жәнібекке дейін қазақ деген халық болмаған болып тұр ғой. Сонда олар бір күнде аяқтары аспаннан салбырап түсе салды ма?
Есен 2017-10-03 00:15:00
Сізге сұрақ? Шыңғысханның қазақ деп мойындалуынан неге сонша зәреңіз ұшып қорқасыздар? Осыны түсіндіріп жіберсеңіз екен?
Алкаш 2017-10-03 00:10:10
Төре төрелігін айтты.Шыңғысхан моңғол мемлекетінің негізін қалаушы. Жошы ханнан бастап дештіқыпшақтың Шыңғыс тұхымынан тараитын хандардың тарихы басталат. Жошыдан бастап түркі болат. Себебі Жошы түркілер елі дештіқыпшақтың ханы болды.Яғыни бұрынғыдай қараұран, елбөрі,қай, жылан, шарухан, сияқты ырду-дырду ұсақ хандықтардың орнына бұткіл дештііқыпшақты біріктірген Жошы əулеті келді.Дештіқыпшақ еш қашан моңғол даласы аталған емес, ол дештіқыпшақ, қыпшақтар даласы деп аталаберді.Жошыхан дештіқыпшақ ханы болды. Батухан заманынан бастап дештіқыпшақ Қарақорымға бағынудан қалды. Ол тəуелсіз ел болды. Жошының ұрпағы Ұрысханың шөберелері Жəнібек пен Керей, Əбілқайыр Шəйбанидан қазақ шығып яғни бөлініп шығып қазақ атанды. Яғни ең алғашқы қазақтар Керей мен Жəнібек оны қолдаушылар арғындар мен алшындар болды.Соның ұшында іш кім Жəнібек пен Керей ұрпақтарын қазаққа кірме деуге ақысы жоқ. Себебі Жəнібек пен Керей алғашқы қазақтар жəне қазақ мемлекетінің негізін қалаушылар боп тарихта қалабермек. Міне солай дұмше шежірейген шежрейшілер!!!
Есен 2017-10-03 00:09:28
Ал, оның ең ұшындағы Мұңал шыңы ше? Оған не айтасыз? Сол Шыңғыстауда туып өскен Шәкәрім қажының сөзін не істейсіз?
Есенге 2017-10-02 23:52:11
Қалай жел шығарсаңда ол шиқыл сол шиқылға ұқсамайды. Шыңғыстау деген атау қанішер Шыңғысқанға дейін же болған ол жерде. Мұңал сұңал шұналыңды өзің ойлап тапқансың. Біле білсең адай деген орыс пен немістің шоқындылары адвентишілер дегеннен шыққан. Өзің айтқандай ад - адай яғни. Ағылшындар адайды құл етіп, көңілдері түскен кезде бипыл, бипыл, бипылай деп бұраңдата билеткен. Оны бүгін Қожырбай-Есен сияқтылар біздің бипыл-бипыл-бипылай дегені сияқты екен, яғни олар адайдан жаратылған дейді.Сонда аузы-мұрнына лықыта боқтың ішінде отырғандарға , өз өндірісі жоқтарға Щыңғысқан не үшін керек? Баяғы мақтану үшін бе?
Есен 2017-10-02 23:47:06
Қазір қазақтың үлттық мүддесі мен руханиятының жоқтаушыларының бəрін Қожырбайұлына телиді. Сонда ол кісіден басқа кісі шежіре білмейді деп ойлайсыз ба?
Есен 2017-10-02 23:40:42
Сіз үшін Шыңғыстаумен оның шыңы Мұңал фантастика болып есептеле ме?
Есен 2017-10-02 23:35:37
Шыңғыстауды да соларға беріп жібересіз бе?
Есен, Тәкен, шежіреіші т.б. - бәрі бір адам фантазер Қожырбайға 2017-10-02 23:01:23
Моңғолдағы Шыңғысхан академиясы Шыңғысханның руына паспорт беретін көрінеді. Тезірек алып алыңдар Шыңғысхан адай деген паспортты, әйтпесе шүршіт пен бурят заяпқа беріп қойыпты Шыңғысхан біздікі деп. Солар паспорт алып кетсе далада қаласыңдар.Шыңғысхансыз мақтанатын ешкімі жоқ адай қалай күн көрмек сонан кейін, ойладың ба оны Қожырбай?
Есен 2017-10-02 22:49:46
Үнемі өтірік айтатындар ғана жұрттың бəрін өтірікші деп ойлайды. Алқаштардың барлығы жұрттың бəрін ішеді, наркомандардың бəрі жұрттың бəрі шегеді деп ойлайтыны сияқты. Қазақтардың ер-азаматтарында жалғыз ғана қағида болған "Ердің екі сөйлегені өлгені" деген. Сіз мына сөзіңізге қарағанда күніне қырық құбылатын адамға ұқсайсыз.
Тәкенге, Ұят болдыға 2017-10-02 22:25:31
Шынымен ұят!!! Мағжан да, Шәкәрім де тарихшы емес, самоучкалар, өз білмейтіндерін үзіп- жарып әр нәрседен оқып,жетілдірген, таланттарының арқасында тарихта қалды. Бірақ олар да ӘУЕСҚОЙ "ТАРИХШЫЛАР". Мұхамеджжан Тынышбаев, Санжар Асфендиаров сияқты нағыз кәсіби білімді ғалымдар емес, ал олар Шыңғысханды ешқашан қазақ деп қарастырмаған. Кім біледі, анекдот ретінде айтуға болады: шәй үстіндегі әңгімелерінде олар қалжың үшін Шыңғысханды адай дейік, бәрі адайдан жаратылған дейік, ол үшін Қожырбайұлы дегенге Шәкәрім мен Мағжанның өлеңін қалдыралық деген де шығар. Ал Шәкәрім де, Мағжан да, сол сияқты басқалары да орыс отаршылдығына қарсы болғандықтан өз аталарында орысқа қарсы тұрып, бас көтерер, мақтанар ешкім болмағандықтан, қазіргі рушыл Қожырбайұлы сияқты, әйтеуір бұрынғы мықты біреу керек деп, азиат қой деп, Шыңғысханға жабысқан, мадақтаған. Өткенге соқыр сезіммен бас ие бермей, сыни түрде қабылдау керек. Адайды бүкіл халыққа жек көрінішті қылдыңдар, арты жақсы болсын.
Тәкен 2017-10-02 22:00:41
"Тұранға жер жүзінде жер жеткен бе? Түрікке адамзатта ел жеткер бе? Кең ақыл, отты қайрат, жүйрік қиял, Тұранның ерлеріне ер жеткен бе? Тумайды адамзатта Шыңғыстай ер, Данышпан, тұңғиық ой, болат жігер, Шыңғыстай арыстанның құр аты да, Адамның жүрегіне жігер берер" (Мағжан Жұмабаев).
Ұят болдыға! 2017-10-02 21:46:17
"Рахымды қол астында кірген елге. Не дінге, не ғұрыпқа қол сұқпаған, Ой жібер, міне, осындай кемеңгерге" (Шәкәрім). Кімдікі ұят болып тұр екен?
Төреге! 2017-10-02 21:40:30
"Ал Қожырбай, сіз өте талантты "ауру" қиялсыз, немесе кәдүмгі "арандатушысыз"" дегеніңізге шежірешілердің айтары: Біздер ешқашан ешкімнің атына мынадай қорлау сөздерді қолданған емеспіз. Тарихат жолының Сопылық ілімінде мұндай сөздерге тыйым салынған. Себебі, мұндай әрекеттер Ата салтымыз бойынша бірін-бірі адам (атам), бірін-бірі Әке (Нәке, Сәке), бірін - бауырым деуге тиіс қазақтың ұлы мәдениетінен толық бас тартуымыз болар еді. Ал, бұған Сіздің алған тәрбиеңіз де, алған біліміңіз де жетпеген. Мұндай тірлік төреге жараспайды. Пікірталаста анайы, қорлау сөздер қолдану қазақтың ер-азаматына тән дүние емес.
Шыңғыстаудан деген азаматқа 2017-10-02 20:56:04
Шыңғыстаудан болсаңыз, Абайдің інісі Шәкәрім қажы Сіздің ауылдан ғой. Сонда Сіз ешқашан өз аталарыңыз Абай мен Шәкәрімді оқымаған болып тұрғаныңыз өзіңізге ылайық па?
Шыңғыстаудан деген азаматқа 2017-10-02 20:52:46
Ол жайлы ежелгі шежіре дастандардың бәрінде жазылған. Мынау ШӘКӘРІМ ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫНЫҢ сөзінен: — Кім білмес кешегі өткен Шыңғысханды, Жартысын дүниенің түгел алды. Талайын Европаның бас игізіп, Қорқытып Қытайға да алым салды. Қолына туып еді қан уыстап, Әлемді билейтұғын үлгі нұсқап. ҚОЙЫЛҒАН ШЫҢҒЫСТАУҒА СОНЫҢ АТЫ, Өзенін осы хақан кеткен қыстап. Ортасын араб, қытай түгел алып, Азия, Европаға жарлық салып. Мейірімді, алған елге әділетті. Кетеді, қарсыласса, қанға малып. 800 туғанын жылға толды, Темучин атын бұзып, Шыңғыс қойды. Шыдамды Шыңғыс деген мықты демек, Отызға келмей тұрып бақыт қонды. Ол туған Бүлүнжылдық деген жерде, Рахымды қол астында кірген елге. Не дінге, не ғұрыпқа қол сұқпаған, Ой жібер, міне, осындай кемеңгерге. -------------------- ШӘКӘРІМ ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫНЫҢ Қазақтың түп атасы — батыр Түрік, «Арабсың» деген сөздің түбі шірік. Өлеңінен үзінді.
Төреге және т.б. 2017-10-02 20:46:42
"Сідердің сөзжасамнан, сөз құрылымнан жасаған ұсыныстарыңыз қай деңгейдегі дәлдікке сәйкес деп есептейсіздер?" дейсіз. Сөздің дәлдігін жалған тарих жазатындар ғана саралайды. Ал, оның қазақ баласына түкке де қажеті жоқ. Себебі, Сіз өз балаңызға, немере, шөбереңізге өтірік, жалған сөздерді айтасыз ба? Әрине, айтпаймын деп жауап береріңіз сөзсіз. Демек, ежелгі Аталарымыз қалдырып кеткен рулық шежіре де, өлеңмен жазылған шежіре дастандар да, мақал-мәтелдерде, қанатты сөздер де, жер,су, тау, елді мекен атауларында бірде-бір жалған сөз жоқ. Сіздің өз балаларыңыз бен немерелеріңізге өтірік айтпайтыныңыз сияқты оларда бізге еш өтірік, жалған сөз қалдырған жоқ. Сіздің сол Аталарымыздың сөздерін пәтуәға алмай, жалғанға балап отырғаныңыз "Ердің екі сөйлегені өлгені" дейтін Ұлы Аталарымыздың Ұлы мәдениетінен мақрұм қалғандарыңызды айқын көрсетеді.
Шыңғыстаудан 2017-10-02 20:42:38
Қожырбайұлы, ойдан ертегі шығарма, Шыңғыстау атауы ежелгі атау, ол моңғолға дейін солай аталған, араб саяхатшысы ибн Фадланның, т.б.-ның картасын қара. Олар қимақ-қыпшақ даласының картасын сызып шығарған. Шыңғыстауға моңғол Шыңғысханның да, қайдағы бір сен тықпалай беретін адайдың да еш қатысы жоқ. Ұят-аят дегенді білесіңбе, неге бүйтіп тарихты қолдан жасайсың?
Шынымен ұят болды 2017-10-02 20:34:49
Ұят болды дұрыс айтады. Шыңғысхан моңғол, оның үстіне бұрят моңғол әйелден заңсыз туған бала. Моңғолдар оны асырап, өсіріп, мынау ешқандай өз тайпасына тартпас, қатал болады, себебі кірме деп қаған еткен. Ал адайдың өз мақтанар ата шежіресі жоқтай ойдан ертегі шығарып, Шыңғысханды меншіктеу нағыз сорақы масқарашылық қой. Бұл адайды қорлайтын, мазақ ететін тірлік, осыдан кейін жұрт бұрынғы даңқымен сыйлайтын, Махамбетін бетке ұстайтын адайға не бетімен қарамақ ?
Шал мен Төреге 2017-10-02 20:28:19
Сіздер Бізге мынаны айтыңыздаршы? Сол Шыңғысханның құрметіне қойылған Сарыарқадағы Шыңғыстауды, оның шыңы "Мұңал шыңын" не істейсіздер? Шыңғыс қаған атамызды моңғолға теліп жібергендеріңіз сияқты, Шыңғыс тауымызды да соларға теліп жібересіздер ме? Осында осы сұрақ Сіздерге сан рет қойылыпты, неге жауап бермейсіздер? Әлде осы таудың атында Қожырбайұлының қиялынан шыққан дейміз бе?
Шалға 2017-10-02 20:14:38
Сіздің мына сөзіңіз "Шал - шайтанның аты" деген қазақ мақалын шығарып кеткен ежелгі қарияларымыздың бәрін Қожырбайдың ұлы деген мағына беріп тұрғанын байқамай тұрған сияқтысыз.
Берген 2017-10-02 20:07:21
Қазір кім не жазбай жатыр. Әсіресе шет елдіктердің қазақтар жайлы аузына келген бар айтқандарын жазып жатқандарды қуана қостаймыз. Шетелдіктер не айтса, соны ақиқаттай көреміз. Ол, бір адамның өмірбаянын біреудің айтуымен өзге адамның жазғанымен бірдей дүние ғой. Ал, қазақтың өз сөзінен, өз шежіресінен ат тонымызды ала қашамыз. Егер Қожырбайұлы қияли дүние айтып отырған болса, неге сонша жанталасып кеттіңіздер? Үндемей қоя салмайсыздар ма? Қиялшыл адам не айтпайды, айта берсін деп отыра бермедіңіздер ме? Жоқ. Сіздер олай істей алмадыңыздар. Себебі, ол кісінің сөзінде қазақтың өз сөзімен айтылып, жазылған қазақтың шынайы тарихы бар. Әйтпесе, Сіздер мұншама шырылдамас едіңіздер.
Шал 2017-10-02 20:01:12
Төренікі өте дұрыс. Адай атамызды қайдағы бір Ад қауымы - арабтардан шығарып адасқанына ашуланып едім. Сол үшін де ақылға келер, ұялар деп Құран Кәрімнен аяттар келтіріп жатырмыз. Ұялу қайда, "әкеңе әй шал дедің бе, әкеңді боқтадың ба" деп қайта-қайта сұрап тәрбиесіздіктің үлгісін көрсетіп жатқанын білесіздер.. Енді мына шалдар туралы айтып жүргені тіпті масқара ! Интернетті ашып қалсақ "аузы дуалы абыздарымыз, ақсақалдарымыз қалды ма" деген біраз хабарды көреміз. Біз жақсы болайық, жаман болайық, әйтеуір сол келмеске кеткен абыздардың тұяғы, ақсақалдардың артына ерген "қарасақал" қанаттас інілері, жалғасы емеспіз бе. Құдайдан үмітіміз бар ғой. Әкеңді жаман "шал" дегенде, біреу жақсы әкесін әкеп бере ме бұларға. Бұрынғының жастары үлкеннің айтқанын, ұрысқанын кек қылмаушы еді, осы күнгі жастар сөз көтермейтін болып алды. Бірдеңе десең заң соғып, кеудесін ұрып, білгішсініп шыға келеді. Ақсақалдарымыз болғанда да Шалкиіз жырау мен Шал ақынның атын иемденген бізді менсінбей тұрған мына "конференцияға" келіп, Мәмбеткәрімге бәрекелдісін айтып, батасын беретін оның "қиялындағы абыз шалды" қайдан табарсың. "Қазақ Асан болып туып, Асан Қайғы болып өледі" деген мақалды мына бала түсінбей тұрғаны рас. Біз қазір " Асан шал" атанып жүргенімізбен, "Асан Қайғы" абыздың жасына жете қойғанымыз жоқ. Махаңдардың "үлкені кімнің жоқ болса, жастары болар диуана" дегені осы. Пайғамбар серіктері хадистерінде "әкесінің баласына қалдырған мұрасы - оның жақсы тәрбиесі" деген жақсы сөз бар, үлкенді сыйламау, оған тиісу-тәрбиесіздік.
Ұят болды 2017-10-02 18:21:53
Шыңғысқан ешқандай адай емес, шүршттің жолдыбай баласы екен, моңғолдың бұйрат әйелінен туған. Буряттар оны өздері асырап, ақыры моңғолға қан етіпті. Адай Қожырбайұлында намыс жоқ па қайдағы бір моңғолдың тоқалдан туған баласын адай етуі ұят емес пе? Жоқ әлде шынымен арандатушыма, жұрттың назарын қымбаттшылықтан рушылдыққа ауыстырып, қырқыстырып қоюға тапсырма алған. Олай болса Төре дұрыс айтып отыр.
Төре 2017-10-02 17:14:41
Тарих пәні, жалпы ғылымда тұжырым - қорытынды жасағанда дәлдікке сүйену керек ... Орысша дәлдікті "достоверность, степень достоверности" дейді ғой. Қорытындының дәлдігі, үш деңгейден тұрады. Бірінші деңгейдегі дәлдік Р= 0,95 тең, немсе жоғар, екінші деңгей Р= 0,99 ке тең, немесе жоғарылау, ұшінші деңгейдегі дәлдік Р= 0,999 тең, немесе жоғарылау. Үшінші деңгейдегі дәлдікке сәйкес дерек 100 % дұрыс деп есептеледі. Оған ешқандай дау жүрмейді... Ал дәлелдеңіздерші. Сідердің сөзжасамнан, сөз құрылымнан жасаған ұсыныстарыңыз қай деңгейдегі дәлдікке сәйкес деп есептейсіздер? Осы айтылған үш деңгейдегі дәлдік деген не? Оны қалай түсінесіздер? Алдымен осыған жауап айтыңыздар? Әйтпесе сіздердің айтқандарыңыз "қиянғада, қиялғада" жатпайды. Осыған ұқсас бір тұрпайы "мүшеге" жатқызуға болады... Мына менде сіздерден жауап күтем, өңшең "талантты" қиалилар ... Ал Қожырбай, сіз өте талантты "ауру" қиялсыз, немесе кәдүмгі "арандатушысыз"... Мына заманда елдің "көңілін" басқа жаққа бұру ұшін "тапсырыс" алған жоқсыз ба? Осындай сіз сияқты адамдар көбіне қалған өмірін "нақұрысханада" өткізуі әбден мүмкін ... Сізді одан Алла сақтасын?!
Шал 2017-10-02 14:30:54
"Кемесін" жел қайда айдаса сонда тоқтайт та !..Мұның "қаңбақ шалдан" несі артық.
т 2017-10-02 13:35:56
Тағы қуып кетті ! Сарыарқадан Қазығұртқа (солтүстіктен оңтүстіке) Нұхтың кемесімен ағып барады....
Шежіре 2017-10-02 12:30:51
"Сөз жасамнан тарих" қазақтың рулық шежіресін және олардың тек қана өзіне тән сөз жасау жүйесін білмесең жасалмайды. Ал, білсеңіз жасалады. Және жасалған да қандай. Ол тарихты адам баласы жоққа шығара алмайды.
Шежіре 2017-10-02 12:26:18
"Сөз жасамнан тарих жасалмайды" дейді. Қазақ шежіресі Нұқ пайғамбар атамыздың кемесі келіп тоқтаған жерді күні бүгінде де Қазығұрт тауы деп атайды. Атам қазақтың сөз жасау жүйесіне сәйкес, Қазығұрттың толық мағынасы мынау. Бұл сөз Қазық және Жұрт деген екі біріккен сөзден тұрады. Қағылған қазық өз орнынан ешқайда қозғалмайды. Сол жерде мәңгі тұра береді. Қазақ халқы да сол жерде әлі отыр. Ежелгі қазақтардың Нұқ пайғамбар кемесінің тоқтап іліңгір (жәкір, якор) салған жерін Қазығұрт деп атаған себебі. Сол жерде Іліңгір деген аудан аты да сол кезеңнен қалған. Ал, оны кейбір орысқол "білгіштер" қайдағы бір жер ауып келген Ленгер деген неміске теліп жүр. Ал, Сіз "сөз жасамнан тарих жасалмайды" дейсіз.
Шежіре 2017-10-02 12:13:40
Қағандары бүкіл әлемге сан мыңдаған жылдар бойы билігін жүргізген, сонау Нұқ пайғамбар заманындағы топан судан бері өз Ата жұртында қозғалмай отырған қазақ халқының өз шежіресінің "ел-жұрт алдында қай жері күнә?" Күнә білесіз бе, қай жерде? Күнә қазақтың өз туған шежіресін білмеу де, оның сырына үңілмеу де. Жаттың сызып берген жолымен жүріп, жатқа табынуда. Өз тарихыңды жаттың сөзінен іздеуде. Міне осылар, қазақ деген ұлы елдің алдында нағыз күнә болады. Ескерту, бұл сырт елдермен және қазақ жерін жайлаған жат-жұрттықтар үшін күнә болмайды. Оларға біздің өз тарихымызды білмей солардың сөзіне табынғанымыз керек.
Шежіре 2017-10-02 11:54:24
Кез-келген тарихи тұжырымдарға топономикалық атаулар ғана ең сенімді айғақ бола алады. Егер жер-су, тау, елді мекен атауларында, сол атаулар сақталған болса, оны ешкім де жоққа шығара алмайды. Ол, ақыл-есі түзу адамның қолынан келмейді.
Шежіре 2017-10-02 11:49:22
"Сөз жасамнан тарих жасалмайды" дейді. Адам ата ұрпақтарының 70 000 жылғы тарихы бүгінгі біз сөйлеп жүрген қазақтың Ана тілінде жазылған. Адам Атаның қарашаңырағы Қазақтар 70 000 жыл бойы осы тілде сөйлеп келеді. Көшпелі елдің тілі өзге тілмен буданда алмайды. Біздердің күні бүгінде де бір-бірімізді, үлкенді де, кішіні де адам деп атайтынымыз осыны білдіреді. Бүгінгі бүткіл жер бетіндегі ежелгі елдер мен топономикалық атаулардың барлығы қазақша атаулар. Негізгі елдер мен топономикалық атаулардың барлығының қазақтың Ана тілінен ұқсас болатыны содан. Олардың ешқайсысының өз елдері мен өздері тұрған мекендеріндегі топономикалық атауларының мағынасын білмейтіндерінің негізгі сыры да осы. Мысалы, мына көрші орыстар Орыс, Россия, Москва, Арбат, Саратов, Кемерова, Тюмень, Иркутск, Кавказ, Сібір, Урал, Астрахан, Кузбасс, Черкасск, Барышевка сияқты өздеріне тікелей қатысты атаулардың ешқайсысының түпкі мағыналарын білмейді. Білмейтін себебі, ол атауларды сол ел мен сол жерлерге қойғандар, бүгінгі орыс атанған елдің өзі емес, оларды солай атаған біздің ұлы аталарымыз. Тура бір ата-аналарының жаңа туған баласына «азан шақырып» ат қойғаны сияқты. Атаулардың мағынасы тек қана ата мен аналарына белгілі болғаны сияқты. Балаға мағынасын айтпасаң, әрине білмейді.
Төреге! 2017-10-02 09:31:43
Енді Кенжебайдың ізімен мен жалғастырайын: Сонда қалай? Есугейдің ұлы Темір хан сайланудан (бұл қазіргі моңғол даласында болған) біраздан кейін, Темірді қазақ даласындағы Сарыарқада қазақтар және өзгелер оған Шыңғыс деген лақап (мадақ) есім беріп, лауазымын өзгертіп қаған, сол жердегі таудың атын өзгертіп Шыңғыстау, оның ең биік шыңын, Шыңғыстың атасының құрметіне "Мұңал шыңы" деп атапты дегенді "сөзжасамнан жасалған жалған тарих" дегеніңіз бе? Жауабын бізде күтеміз?
Төреші 2017-10-02 09:12:23
Сонымен, зерттеу еңбек 3168 рет оқылып, 550 пікір жазылды. Алайда, осы 550 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Содан бері тағы бір ұсыныс түсіпті Қанат Жанашұлынан ..."Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі" деген. Тың ұсыныс. Жақсы ізденіс. Бірақ асықпайық. Шежірешілер бұған не айтар екен. Жауаптарын күтейік? Демек, әзірге Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы жөнінде соңғы нүктені қоймаймыз. Тағы ұсыныстарыңыз болса жалғастыра беріңіздер?
Кенжебай 2017-10-02 09:07:09
Сонда қалай? Сарырқадағы Шыңғыстауды, оның ең биік жері Мұңал шыңын "сөзжасамнан жасалған жалған тарих" дегеніңіз бе? Жауабын ашып жазарсыз?
Кенжебай 2017-10-02 09:01:55
Төреге! Сіздің пікіріңізбен мынадай жағдайға байланысты келісе алмаймын. Себебі, тарих сөзбен емей немен жазылып жүр? Сіздің сөзіңіз бойынша тарих ешкілер мен қойлардың маңырағанынан, сиырлардың мөңірегенінен, иттердің үргенінен жазылып жүргендей болып тұрған жоқ па? Сіздің "қиял" деп қолданып отырған сөзіңізде Қияндардың (Қияттардың) авторлық құқығы жатқанына да бір зер салып көріңіз. Қожырбайұлы айтып жүргендей, Мұңалдан тарайтын Қияндар болмаса Сіздің қиял деген сөзіңізде бұл дүниеге келмеген болар еді.
Төре 2017-10-02 08:04:19
Ағайыдар, үлкенді-кішілі тарихпен айналысушыларға ... Сөзжасамнан тарих жасалмайды. Ал жалған бірдеме "қиал" арқылы жоқ нәрсені тарихқа жатқызу, Ел-жұрт алдында үлкен күнә?
Темірхан 2017-10-02 06:45:23
"Т" таңғы тілегіңіз қабыл болғай! Аллатағала халқымызды "алқаш" болып азып-тозудан сақтағай!
т 2017-10-02 05:21:01
Алла сақтасын мыналардан !
Алкаш 2017-10-02 00:33:08
Қайырлы түн балақайлар.Ұйқтаңдар. Ертең мектепке барасыңдар. Ұйқтаңдар бақайлар.
Мұқаңа және шежірешілерге! 2017-10-01 20:25:55
Елімізде рухани жаңғыру жүріп жатыр. Бәрін дұрыс айтып жатырсыздар. Осы жолдарыңыздаң таймаңыздар. Кереуендеріңіз анау-мынауға қарамай көше бергей. Рахмет Сіздерге!
Еркін 2017-10-01 20:08:38
Бетпақ! Сіз осы басыңызды Шыңғыстау мен Мұңал шыңға соғып алып, қатты ауыртып алған жоқсыз ба?
Еркін 2017-10-01 20:01:37
Есімге! Дұрыс айтасыз. Қазақтың мақал-мәтелдерінде адам баласына қажетті барлық сұрақтардың дұрыс жауабы салынған. Сол жауаптарды басшылыққа алса, қазақ баласы ешқашан адамшылықтан таймайды.
Есім 2017-10-01 19:48:44
Олардың бірде-бірі қолдарынан келмейтін болғасын, осындай сөз айтпағанда басқа не істесін. Қазақ та "Ақиқат айтылған жерде, шайтан шыңғырады" деген мақал бар екенін бұл сабазың білмейтін сияқты.
Бетпаққа 2017-10-01 19:33:40
Мұнда Қожырбайұлының Шыңғыс деген сөзге берген түсініктемесін дұрыс деп отырған шежірешілер ешкімді келемеж ету, дұрыс әңгімені күлкіге айналдыру, адамдарды кекету сияқты бірде-бір қорлау сөз жазбаған. Өмірлеріңізді қазақтың өз сөзімен жазылған шежіре-тарихыынң бетін ашпаған Сіздердің қолдарыңыздан осыдан басқа не келсін. Біздің мына сөздеріңізден Біздің ештеңеміз кетпейді. Қолдарыңыздан келсе Щыңғыстаумен оның ең биік шыңын сүріп тастаңыз, сол сияқты Шыңғыстау деген жазуы барлық карталарды жинап алыңыз да, жыртып тастаңыз.
Бетпақкәрім Оттаубайұлы 2017-10-01 18:49:53
О керемет, бәрі адайдан жпаратылған, алдымен топырақ, сосын су, сосын адай, сосын Дарбін, сосын маймыл, сосын қалғандары. Бәрі адайдан жаратылған, бүкіл кәлләктикә адайдан жаратылған, оны кәллә деген адайдың сөзі дәлелдеп тұр ғой. Шыңғысхан дегенің не, ол ойыншық қой, адайдың бір тырнағының ширегіне де жетпейді. Олда адай, қайтеміз енді өз жауызымыздан өзіміз бас тарта алмаймыз ғой. Шыңғысхан адай. Бітті.
Атабай 2017-10-01 17:52:14
Сізге "Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе?" деген сұрақ бірнеше рет қойылып ты? Неге жауап бермей жүрсіз?
Атабай 2017-10-01 17:37:57
Адам аттары бас әріппен жазылады. Бұл жер Сіздің жеке меншігіңіз емес. қоғамдық пікірсайыс алаңы. Кез-келген жанның өз пікірін білдіруге құқығы бар. Ол кісі Сіздер сияқты ешкімнің арына тиетін сөздер қолданып отырған жоқ. Бар-жоғы Сіздердің менменсінген сөздеріңізге жауап беріп отыр. Сондықтан, ауызға қақпақ болмаңыз. Егер Қанат Жанашұлы Сіз өзіңіз болсаңыз, әңгімені ана бесіншіге жауаптан бастағаныңыз дұрыс болады.
шал 2017-10-01 17:02:04
қожырбайұлы ма екен ? көп көкімеуіңізді сыпайылықпен сұраймыз. сіздің сөзіңіз бітті.
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:57:16
"Сонымен бұл пікір таласты доғарып, "конферецияларыңды" жабамын" дейсіз. Көрдіңіз ғой, Сіздің қазақи біліміңіз бұл конференцияны жабуға жетпей жатыр. Сіз енді бесіншіде айтылған сұрақтың жауабын жазыңыз, біз қалған тұжырымдарыңыздың жауабын содан кейін беретін боламыз. Іске Сәт!
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:52:52
Бесіншіден, енді Сіз өзіңіз ежелгі қазақтар Сіз деген сөзді неге жақсы көретінін, біздің де сол сөзді құптайтынымызды, дәл "Сен" деген сөзді біздің талдағанымыз сияқты талдап беріңіз? Бұл сұрақтың жауабын өзіңізге қалдырдық.
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:50:09
Төртіншіден, Сеннің түбірі ен болады. Қазақ енді қайда салады. Қазақ енді малға жылқыға, түйеге, қойға, сиырға салады. Ен салынып кеткен мал, сол ен салған ен иесінің басыбайлы құлы болады. Біле білсеңіз Қазақтын үнемі өзін жұрттан жоғары қойып тек қана мен, мен бәрін білемін деп сөйлейтін менменшілдікті жек көретін себебі. Ал, оған Сіздің біліміңіз жетпеген.
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:43:50
Үшіншіден, Енді сендер (сіздер демеймін) осымен тоқтайтын болсаңдар" дейсіз. Сіз Қазақтың "мен, сен және ол" деген сөзінің екіншісін қолданып отырсыз. Сен деген сөз Мен (тек қана мен бәрін білемін, менен басқаның бәрін ақымақ) деп ойлайтын менмен адамның сөзі. Ешкіммен, яғни ешкімнің пікірімен санаспайтын адамдар ғана Сіз сияқты жұррттың бәріне, яғни өзінен жасы үлкендерге де сен деп сөйлейді. Сіз сияқтылар бастықтарына ғана Сіз деген сөзді қолданады. Сенбесеңіз кез-келген билік иесіне барып бір бастыққа "сен" деп сөйлеп көріңіз. Жауырыныңыз да қамшы ойнамағанымен, Сізді тыңдамай, тыңдаса да жүре тыңдап, Сізден тезірек құтылуға асық болатыны анық. Сенбесеңіз, менің айтқанымді істеп көріңіз.
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:31:38
Екіншіден, ""Шалдың" сөзі сөз-ақ, риза болсаңдар өздерің "Ата", "ақсақал" , "абыз" атай беріңдер" дейсіз. Бұл сөзіңіз дұрыс. Мынадай елді, ұлан байтақ жерді, ұшан теңіз білімді, қазақтың өзінің тума сөз жасау жүйесін, Ата салтын, Ата шежіресін қалдырып кеткен Ұлы Аталарымызды "Шал" деп атауға риза емеспіз. Ешқашан риза болмаймыз. Сіз егер бұрынғы қазақ қарияларының қасында болып, оларға осы "шал" , "әй, шал!" деген сөзіңізді соларға қаратып айтсаңыз, Сіздің жауырыныңызда қазақтың қаншама қамшысы сынғанша ойнаған болар еді. Оны біз өз көзімізбен көрген адамбыз. Сіз үшін арнайы тағы қайталаймын. Бүгінгі орыс тілді биліктің қазақ қарияларының сөзін "пысқырмайтын" себебі, авторы жебрейлер болып табылатын коммунистік партияың шинелінен шыққан " пәтуәсіз шалдардың" тым көбейіп кетуінен. Ақиқатында "шал" деген сөз қазақ қарияларын қорлау. Қариялар бірінші өздері өздерін силауды, жағымпаз болмауды, біілмді болып, әрқашан ақиқат төрелігін айтуды меңгеруі керек. Қазақта "Шал - шайтанның аты" деген мақал бар. Шал деген сөз жақсы болса, Шалды ібіліс шайтанға теңер ме еді. Қазақ осындай мақалды шалға арнап шығарар ма еді?Демек, Сіздіңде "шал" деген сөздің мәні мен мағынасын толық түсінуге біліміңіз жетпеген.
Қанат Жанашұлына 2017-10-01 16:07:09
Сізге айтарымыз: Біріншіден, "ештеңе бітірмегенсіңдер" дейсіз. Мұныңыз енді барып тұрған жала. Ақиқат пікірталастан шығады деген қағиданы қатерге алмағансыз. Осында қаншама, адам ізденіп жатыр. Білім бір күнде келмейді. Білім ата-анасынан алған тәрбиесінен, өзінің оқып тоқығанынан, осындай пікірталастардан келеді. Ал, Сіз "ештеңе бітірмегенсіңдер" дейсіз.
Қанат Жанашұлы 2017-10-01 14:49:21
Ештеңе бітірмегенсіңдер. "Шалдың" сөзі сөз-ақ, риза болсаңдар өздерің "Ата", "ақсақал" , "абыз" атай беріңдер. Ол мұндай лас, пәтуасыз жерге анадай қасиетті атауларды қор қылғысы келмейтін ақылды кісі болар, қайдан білесіңдер. Енді сендер (сіздер демеймін) осымен тоқтайтын болсаңдар Шыңғыс ханның есімінің мәні мен мағынасын айтпақпын. Сонымен бұл пікір таласты доғарып, "конферецияларыңды" жабамын. ************************************************************************************* Өздерін "хань" атайтын қытайлар ұлт және дамыған мемлекет құруда түркәлердің арқасында мүмкін болғанын мойындайды. Және 1-ші мысалға келтірген Лувсанданзан өз "Алтын шежіресінде" Шыңғыс ханға дейін монгол атауы болмағанын да айтады. Бұл факт ! Тек қазақ қана емес, Шыңғыс ханның заманында Манжурия, Тибет, Таңғұт және Сун (ұйғыр) қосылып Қытай мемлекеті дүниеге келгенін және Корея, Үндістан да сол замандарда дербес елге айналған !! Бұл да Шыңғыс ханмен бірге мойындалуға тиісті аргументтер. Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі. Немесе монгол тілінде б ө р і атауы "шыңғыс ноқай", "шина", жапонда "тәңір иті" ұғымында айтса, қытайда "тьян-гу" аталады. Аңызда нұрдан жаралғандардың бірі Оғыз хан болса, екіншісі Шыңғыс хан. Түркі нанымындағы бұл тұлғаларға бөрілер жол бастайды. Яғни монголдар "шыңғыс ноқай" (шыңғыс иті), қытай мен жапондар "аспан иті" (бөрісі) ретінде аңыз етеді, Қазақ арасына сіңген Шыңғыс хан есімінің мәні мен мағынасы осы. Біздің бұл "Оғыз бөрісі" дегенімізді Оғыздар тәңірісі - Шыңғыс хан деп ұғыну керек. Төрелер бізге осы пікірімізге риза болсын ! Өздерін Түркінің бір бұтағы оғыздардан таратуға әбден құқылы. Тьян-Шан - Ерен қабырға - Тәңіртау, Тьян-Гу - Шыңғыс - "Аспан бөрісі" немесе Оғыз бөрісі, Шыңғыс тау - Тәңір бөрісі тауы, немесе Оғыз тау. Міне, осылай.
Ермекке 2017-10-01 14:02:25
Демек, Шыңғыс қағанның қазіргі Монғолияға тектік қатысы жоқ. Оның үстіне олар өз билеушілерін қаған деп атамайды, қонтайшы дейді.
Ермек 2017-10-01 13:59:18
Шежірешілер дұрыс айтады. Сіздің басыңыздың жетпей отырған жері Моңғолияда "Шыңғыстау" деген тау жоқ.
Шежіреші 2017-10-01 13:53:01
Шалға 2017-10-01 12:42:09-ға! Осы пікірде айтылғандай, Бізде қазіргі орыс тілді биліктің саясатын ұстанып (мұны Сіз сияқты шалдар түсінсін деп әдейі жасап отырмыз), алжыған шалдың сөзіне мән беріп отырған жоқпыз. Сіз қашан, менмен, жала жабу, адамды, руды, елді жамандау, қорлау сөздерден арылып келгенше Сізге жауап беруге міндетті емеспіз, деп есептейміз. Әңгіменің ашығын айтқанда Біздің "шалда да, оның сөзінде де еш шаруамыз жоқ. Сіз айтқан 1-ге де айтарымыз осы. Менменшіл, бейпіл ауыз, адамдардың, рулардың (аталардың) аттарына қорлау сөздерді қолданатын адамдарға жауап беруге міндетті емеспіз. Нағыз қазақ баласы, теңдікке көнсе де, кемдікке ешқашан көнбеген. Біздің ұстанар қағидамыз осы. Бұл Сіздер айтып отырған дүниелердің жауабын шежірешілер білмейді деегн сөз емес. Оның үстіне Сіздер анау сөз түсінбейтін алқаш сияқтылармен табақтас болып кетіпсіздер.
Алкаш 2017-10-01 13:49:01
Бурхан халдун, делюн болдог, баргуджин тохум, тайжиуд, хияд атауларынан ақ моңғолдың иісі аңқып тұр. Дұмшелер-ау хияд деген хияның көпше тұрі екеніне миларың жетпейме дұмшелер.. Хиянның көпше тұрі қазақша хияндар болатынын білетұра бұрмалайсыңдар. Хиянның моңғол тіліндегі көпше тұрі хияд. Осының өзақ жеткілікті есі бар адамға.
Алкаш 2017-10-01 13:40:24
Төреші..сымаққа. Жеңілтек қатын сияқты ырбаңдап еркектердің сөзіне араласпай тыныш отыр. Шешіреші деген атпен жазатын сендер сияқты дұмшелер.. Дұмше молла дін бұзар, дұмше шежіреші ел бұзар...
Төреші 2017-10-01 13:26:34
Сонымен, зерттеу еңбек 3033 рет оқылып, 522 пікір жазылды. Алайда, осы 522 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Басқа ұсыныс болған жоқ. Бұл жерде Қожырбайұлы Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы жайлы барлық болжамдарға соңғы нүктені қойды, деп есептеуге әбден болатын болды. Шал өзіңіз айтқандай, уәждеріңіз болса айтыңыздар әлі де кеш емес.
Шалға 2017-10-01 13:08:56
Сіздің "шал" деген атауды мадақ есім ретінде алуыңыздың өзі сол "сөзінде еш пәтуә болмайтын алжыған шалдықты" жарнамалау. Ұрпаққа үлгі болғыңыз келсе, қазақтың ең сүйікті ұғымдары Ата, аузы дуалы Абыз Ақсақалды, Қарияны жарнамалаңыз. Білесіз бе? Неге қазіргі билік қазақтың қарияға айналған ғалым, шенеуніктердің бірде-бірінің сөзін қыстырмайды. Себебі, Сіз және Сіз сияқтылар айтқаны қазақ баласы үшін Ата заң болып қабылданатын Ата деген ұғымды "архивке" жіберіп, орнына "алжыған шалды" барынша жарнамалауға ат салысып жатқаныңызды өзіңізде түсінбей жүрсіз.
Шалға 2017-10-01 12:42:09
Сізде қызықсыз. Өзіңіз мақтанышпен иемденіп алған "алжыған шалдың" сөзін кім елейді. Сөзіңіз пәтуәлі болсын десеңіз, "шалдың" емес, абыз Атаның, Ақсақалды қарияның сөзін сөйлеңіз. Әрбір айтқан сөзіңіз ұлттық мүддеге, ұлттық руханиятқа сай болсын?
Алқашқа 2017-10-01 12:32:13
Оны кім дәлелдеген? Айтып жіберсеңіз екен? Ал, қазақтарға оны дәлелдеудің түкке де қажеттілігі жоқ. Қазақтың рулық шежіресіне сәйкес, Шыңғыс тауы мен оның ең биік жері Мұңал шыңы деп аталып әне тұр. Біздің ұлы Аталарымыз дүниеге Сіз сияқты санасыз, ақылсыз, біілмсіз ұрпақтың келетінен күні бұрын болжап, мына тауды бізге басты айғақ ретінде қалдырып кеткен. Сіз не сонда төріміздегі тауымызды да тағдырдың тәлкегімен бұл күн де қазаққа жат болып кеткен алыс Моңғолияға тегін бере салғыңыз келіп отыр ма? Орыс тілді билігіміз жерімізді тауымен қоса сатамын дейді, ал Сіз болсаңыз одан да асып түсіп өз қолыңыздан тегін беріп жібергіңіз келіп отыр. Адам деген білімсіз, ақылсыз надан болса, тіпті қиын екен ғой. Және еш ұялмай, "бейшаралар" дейді. Қазақ халқы "бейшара" деп Сіз сияқты тауымызды жатқа өз қолымен бергісі келіп, құлшынып отырғандарды айтса керек. Шыңғыс атаңның атын өзгеге берсең, оның атындағы тауды да беруге тура келетініне Сіздің ақылыңыз жетпеген. Осыған миыңыз жетпей отырып мына жерге шығып билік айту Сіздің не теңіңіз?
Шал 2017-10-01 12:21:49
Ее, айтамыз ғой, Абай кз.дің басында "дежурный" төрелердің өз адамы отыр деп. біздің жазған "шал" тақырыбындағы Шалкиіз, Махамбет жырларынан келтірген уәжді дұрыс сөздерімізді бірнеше рет қабылдамай тастап, өздерінікін өткізіп алды. Сосын қолды бір сілтегенбіз, пәтуасыз әңгіме екен деп. Бақсақ бақа екен дегендей "хатшы", "төреші" айтқандай пікірлердің көбін Абай кз.де Қожырбайұлы өзі ұйымдастырып, өзі жазып отырғанын да білгенбіз. Әрине бұл бұрыннан жалғасып келеді, осы желіде өз "саясаттарымен" жөн сөз айтқандарды арандатып, келеке етіп, жалалы қылу үйреншікті әдеті болды. Бұл әділеттікке , әдепке жатпайды. Енді өздерінше жарияланбаған "конференция" өткізіп жатыр-мыс. 1-шінің Шыңғыс хан туралы келтірген М. Бұлұтай, монгол Лувсанданзанның сөздеріне неге бірде-бір дәлелді сөз, аргумент келтіріп айта алмады, Қожырбайұлы өзі ұйымдастырып отырған болса Құран Кәрімдегі Ад қауымы туралы сүреге, өз сөзіне тұшымды айта алмағаны, айта алмайтыны түсінікті емес пе. Оны қойғанда "Шұғыра" сүресін білмеуі, оны "Шуара" сүресі деп, немесе "Шура" сүресімен шатастыруы - білімсіздік, надандық дер едік. Мұны мойындап кешірім де сұраған жоқ. Қазақты "алтын табаққа салған иттің басына теңеу" тіпті әдепсіздік ! "Төре" расында кейін "біз алжи бастадық, артық кетіп қалыппыз" деуі бұларға тоқтам салғанын айту керек. Біз 1-2 аптадан бері ауа райы салқындауына байланысты жылу жүйелерін ауыстырып қолымыз тимей жатыр және ағайын-туманың той-садақасы бар дегендей комьпютердің басында күні-түні отырғанымыз жоқ. Мәмбеткәрімнің "Шыңғыс ханның есімінің мәні мен мағынасы" туралы білу шындығын да біздер, қазақтар үшін маңызды, оны әлі таба алмай жатырмыз. Ізденіп, ойланып жатырмыз. Ол алдағы күндерге тың тақырып болсын, қайта оралармыз. Артық-ауыс кеткен сөздеріміз болса бір-бірімізден кешірім сұраймыз. Ренжімесін, ренішті болмаңдар. Атаң қазақтың "дос жылата айтады, дұшпан күлдіре айтады" деген мақалын есте ұстаңыздар.
Алкаш 2017-10-01 11:16:42
Шыңғыс қаған моңғол екендігі əлдеқашан дəлелденген, айтылған, жазылған. Оны мойындамайтындар сауатсыз, тəкəппап, атаққұмар, даңқұмар, мақтанқұмар, тоңмойындар. Оның ішінде төрелерде бар. Төрелерге не ұшын Шыңғыс қаған қазақ болғаны қажет боптұр. Себебі олардың қазақтарға хан болсақ деген есек дəме, мысық дəмесі оларға тыныштық бермейтүр. Олар бабасын моңғол деп мойындайтұғын болса, жан жақтан қазақтар шықат ұріп, кірме кірме кірме.. деп.Ондай сөз оларға қажет емес. Чингис хаанның кім екенін жасыратындары сондықтан. Қожырбайұлына, Шыңғыс қаған қазақ екенін дəлелдеген адам ретінде атын тарихта қалдыру керек боп тұр. Оныңда қу нəпсі тыныштық берер емес ол пендеге. Адайларға, бəріне емес үш-төрт штук адайларға. Адай, дұние жұзінің жартысын жаулап алған Шыңғыс қағанның руы деген атақ керек. Басқа ғылыми жаңалық ашуға, жаңа технологиялар ойлап табуға. Математика, физикадан, химия салаында жаңа, тың жаңалықтар ашуға бастары жетпесе қəйтсін бейшаралар.Өттерің жарылсада айтайын. Моңғолдар еш қашанда ішкімге өз бабасы Шыңғысты бермеген, бермейдіде. Мына жерде отырып оттайбергенше моңғолияға барыңдар, моңғолдарға дəлелдеп оны моңғолдардан тартып алыңдар. Көрейік шамаларыңды.
Хатшы 2017-10-01 08:48:47
Кешіріңіздер! Ауысым мезгілі болып қалуына байланысты, жалғасын келесі кезекшілігім де жазармын. Конференцияда кездескенше! Хош сау болыңыздар. Жалғасын күтіңіздер!
Хаттама 2017-10-01 08:39:28
Мен де түнде қызметтік кезекшілік те болуыа байланысты мына мақаланы да, оған жазылған пікірлерді де түгін қалдырмай оқып шықтым. Мына пікірталас тек виртуально демесеңіз ғылыми конференцияға әбден ұқсайды екен. Мысалы, мен айтар едім, осы конференцияны ұйымдастырушы "Абай Кз" сайті мен Қожырбайұлы. Күн тәртібінде: Елбасымыздың Рухани жаңғыру деген тапсырмасына байланысты "Қазақтың әлемге әйгілі ұлы қағаны Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы". Баяндамашы әдеттегі жазған зерттеу мақалаларымын жұрттың бәрін шулатып, қатып қалған саналары мен ойларын әлем-тапырақ қылып жіберетін, бірақ не айтса да қадап, шегелеп, ешкім ешқандай қарсы дау айта алмайтындай етіп, дәйекті деректермен жазатын Қожырбайұлы. Баяндама тағы сол бұрынғы әдетінше қызу талқыға түсу де. Қатысушылар құрамы да әртүрлі дәл бүгінгі таңдағы "Гендерлік саясаттың" демократиясына сай жиналған. Мұн да кім жоқ дейсіз. Басы Қытай қазағынан бастап, ары қарай ғалымдар, тарихшылар, шежірешілер, 1,2,3,4,5 және 10 деген сандардың артына тығылған дін қызметкерлері (қазақтың сөзіне түсінбеуіне, еш сөзге тоқтамауына қараған да салафилік бағытты ұстанатын болулары керек), қариялар, ақсақалдар, абыздар, төрелер, не айтып, не қойғанын өзі де түсінбейтін шалдар, алқаштар және т.б. қарапайым халық өкілдері. Әрине бәрі жалған аттар жамылған. Дәл қазіргі таңда қатысушылар саны 3000 адамға жетіп, шығып сөйлегендер саны соңғы жылдағы осындай конференциялардағы ең жоғарғы көрсеткіш 515-ке жетіп отыр. Күн тәртібіндегі мәселе ешкімді бей-жай қалдырмаған. Талай адамдарға күнімен, түнімен кітап ақтартып, түн ұйқысын төрт бөлгізген. Тіпті шалдар мен алқаштар осы мақаланың қасына түнгі күзетке тұрған.
Алқашқа 2017-10-01 07:48:05
Сіздің не басқа жұмысыңыз жоқ па? Ұнамаса, бұл жерге кірмей-ақ қойыңыз. Оқымай-ақ қойыңыз? Қасынан өте салыңыз? Неге солай жасамайсыз? Әлде, Сізді біреулер түнде Қожырбайұлының мақаласын ешкім оқып қоймасын деп ,күзетші қылып қойды ма? Кеше де тура осылай жасапсыз? Сіздің не басқа басқа жұмысыңыз жоқ па? Сіздің ішіңізді не тырнап бара жатыр? Алдында "Шалда" бірнеше күн ұйықтамай шыққан. Осында соның түнгі сағат 3-4терде жазған пікірлері бар. Ал, Сізде түнгі 10 мен 11-ден кейін "ұйықтау керек, ұйықтаңдар" деп шыға келіпсіз. Қожырбайұлының мақаласын күзеткенше Асқар айтқандай, Шыңғысханның тегі қазақ емес екендігін дәлелдеуге тырыспайсыз ба? Асқар да, автор да дұрыс айтқан. Ол кісінің қазақ екенін қазақтар емес, ол кісінің қазақ емес екенін Сіздер дәлелдеуге тиіссіздер. Мысалы, Сарыарқа да Шыңғыстау деген тау жоқ деп, сонымен бірге сол тауда Мұңал шыңы деген шың жоқ деп.Болмаса, Шыңғыс қаған деген адам бұл өмірде болып көрмеген деп.
Алкаш 2017-10-01 01:28:17
Шежіре..сымақ. Мынадай ішпей-жемей қуатындардың сөзін жалықпай тек алкаштар тыңдауы мұмкін.. Трезвыйлар мынадай сандырақтың екі қатарын оқыған соң... денісау емес біреудің жазғанығой.. деген ойға келет.
Шежіре 2017-10-01 00:33:23
Бұл шежіре Сізге емес, сөз түсінетін, есті жандарға арналып отыр.
Алкаш 2017-10-01 00:08:49
Шежіре..сымақ. Ішпей-жемей қуады екенсің. Ішсең қалай болар екенсің. Саған ұйқтау керек. Таң ертең доқтырға бар. Жұйкең, ақыл есің не ошын боп тұр..
Шежіре 2017-09-30 23:57:28
Шыңғысханды қазақ деп айтуымыз үшін, міндетті түрде атамызды 105 таңбалы (105 рулы) қазақтың бір руынан шыққандығын дәлелдеуге тиіспіз. Егер біз мұны істей алмасақ, атамызды қазақ деп атауымызға ешқандай құқығымыз болмайды. - Атамыздың тегі Қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені даусыз. Аспандағы ай менен күн қандай ақиқат болса, Шыңғыс қаған атамыздың тегі қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені де сондай шындық. - Қазақ (Қазақ қаған, бүкіл әлемді билеген ұлы патша). Қазақтан үш бала: Ақарыс (ұлы жүз), Жанарыс (орта жүз), Бекарыс (кіші жүз). Түсініктеме: Ақарыс – Аға арыс (ағасы), Бекарыс – Кіші жүз, деп аты айтып тұрғандай қазақтың ең кішісі, кенжесі, яғни қарашаңырағының иесі болып табылады. Бекарыстан алты ата Әлім, Жетіру және Он екі ата Байұлы қосылып 25 тақта (25 таңбалы) кіші жүзді құрайды. Байұлынан - Алаша, Байбақты, Қызылқұрт, Масқар, Есентемір, Шеркеш, Таз, Тана, Жаппас, Ысық, Беріш, кенжесі Адай. Адайдан екі бала – Құдайке (Ад-гу), кішісі Келінберді (Ад-лу). Құдайкеден екі бала – үлкені Тәзіке, кішісі Қосай. Келінбердіден алты бала – Құнанорыс (Рысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Бұзау (Жеменей), Тобыш, кенжесі Мұңал. Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы, Алақұнан. Сонда Шыңғысханның шыққан Қиян (Қият) руы былайша өрбиді. Адайдан – Келімберді – Мұңал - Жаулы - Жары - Мұрат (Кеще) - Шортық - Бұхар - Құрым - Сүйіндік - Тұрнияз - Айытқұл – Қиян болып таратылады. Бұл дерек Адайдың әйгілі биі Алшын Меңдалыұлы шежіресінен алынды (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет). Қазақ та «Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі» делінеді. Өздеріңіз көріп отырғандай, Адай атауы сөз түбірінде Ада (Ата) деген атты иемденген және сонымен қатар Шежіренің де ең соңында тұр. Шыңғыс қаған өз орнына, яғни Ата жұртына үлкен ұлы Жошыны хан етіп бекітті. Бұл қазақтың отбасылық жүйесімен де толықтай сәйкес келеді, яғни әкесінен кейін әулеттің билігі, болса әкесінің інісіне, жоқ болса үлкен ұлына көшеді. Сол әкенің барлық балалары ең жасы үлкеніне бағынады. Бұл кезінде бүкіл қазақтың, соның ішінде Шыңғысхан қағанатының да айнымас заңы болған. Бұл қағида қазақи орта да күні бүгінде де сол қалпында қолданылады. Қазақтың ұлттық идеологиясының негізі осы. Осы шежіре деректерінің төмендегідей бұлтартпас топономикалық айғақтары бар: - Адайдан - Қап (Кавказ) тауының ең биік шыңдарының бірі Адай шыңы, Мұңалияда (қазіргі Моңғолия) Адай атты көл, Адай атты өзен; - Мұңал мен Жарыдан - Арал мен Қас би (Каспий) теңізі ортасында Мұңалжары (Мұғаджар) тауы; - Мұңалдан - Шыңғыстаудың ең биік шыңы Мұңал шыңы; (Көңіл аударайық, Шыңғыстаудың ең биік шыңына Атасының аты қойылған). - Мұңалдан – Алтайдағы Мұңал (Моңғол) даласы; - Мұңалдан - қазіргі Монғолия мемлекеті; - Шыңғыстан - Сарыарқа да Шыңғыстау деген тау; - Жарыдан - тіпті сонау Америка құрылығының Амапа жерінде де Жары атты өзен, Жары атты көл бар. Өзіміздің елде де Жаркент (Жары кент қаласы), Жарбұлақ (Жары бұлақ), Жартас, Жарқұм, Жармыш, Жарма, Жарысу, Жарқұдық (Жары құдық), Жарты, Жаршеке (тау), Жарауыл, Жарын, Жарбөгет, Жарас атты топонимдер толып жатыр. Осы атаулардың барлығы дерлік Маңғыстауда орналасқан. Мұңал-Жары руы Манқыстауда Адай халқының үлкен бөлігін құрайды. Себебі, Манқыстауда «Жарының мал іздегендері де бір үй толтырады», «Жары көп пе, тары көп пе», «Таяқ лақтырсаң Жеменейге тиеді, егер Жеменей бұғып қалса Жарыға тиеді» деген сөздер ежелден айтылып келеді; - Бұхардан - Бұхара қаласы (қазіргі Өзбекістан жерінде); - Шыңғыс қағанның арғы аталары Қаралардан (Түпқараған (Қарағантүп, Қараған түбек), Қараман Ата (бейіт, қорым, алқап), Қарақия (ойпат), Қарамандыбас (ежелгі шумерлер (маялар) өздерін Қарабастар деп атаған – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); Құрымнан – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); - Мұңалдан – Қияннан (Қият) – Қарақия (Қара Қия); Қият деген көптеген рулар мен қалалар; - Қияннан – Қиян (алқап), Қиянды (шатқал), Қияқты (тау) (Маңғыстауда). - Шортықтан – Шорым атты жер атауы (Маңғыстауда). Осы рулардан қалған топономикалық атаулар әлем картасында өте көп. Оның бәрін жазатын болсақ, оған арнайы кітап арнау қажет болатыны сөзсіз. «Тарихи құжаттар бойынша Шыңғысханның атамекенінде Бұрқан, Түрген, Жаркент деген жерлердің бар екені нақты жазылған. Осы үш жер аты да Жетісудың Жаркент жерінде ертеден бүгінге дейін сақталып келеді» (Т.Ә.Тыныбайын Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының құрметті академигі, шыңғысхантанушы, тарихшы, аудармашы). Түсініктеме: Жаркент – Жарылардың кенті. Жары өздеріңіз көріп отырғандай Шыңғысхан шыққан рудың аты. Бұрхан – Бөрі хан деген мағына береді. Бөрі мен қасқыр синоним. Бөрі (Көк бөрі) Алшынның балама атауы. Түрген – Түрік кенті. Түрген мен Түрік «Түр» деген бір түбірден. «Ген» мен «Кен» де солай. Ал Түрік дегендегі «Ік»-ке келсек, бұл Түрік жігі деген мағына береді. Мысалы, Ақ Кетік – Кете жігі, Бөрік - Бөрі жігі (Шыңғыс ханның руын Бөржігін деп атайтындары осыдан). ««Қиян» сөзі таудың басынан төмен қарай ағатын жылдам, екпінді «күшті ағыс» деген мағынаны білдіреді. Қияндар өте жауынгер, батыр әрі өте ержүрек болғандықтан, олар осы сөзбен (атпен) аталған болатын. Ал «қият» сөзі – «қиян» сөзінің көпше түрі. Ежелгі дәуірлерде, осы рудың бастауына жақын ұрпақтары «қият» деп аталатын болған. ...Құралас руынан шыққан Алан Қуаның күйеуі Дубун Баян – қиян руынан шыққан, Шыңғыс ханның шыққан тегі жоғарыда айтылғандай сол екеуіне (Дубун Баян мен Алан Қуаға) барып тіреледі… Жоғарыда кеңінен айтқанымыздай, бұл тайпаны байырғы уақыттарда қият деп атаған. Сосын, Дубун Баяннан көптеген рулар тарап, олардан да көп тармақтар бө¬лініп шығуының себебінен уақыт өте келе ол рулар мен тармақтардың барлығы өзіне тән ерекше атаулармен аталатын болды. (Зәріпбай ОРАЗБАЙ, «Егемен Қазақстан» газеті). «Қиат – ру аты, о баста Қиан дегеннен шыққан, ол моңғолша таудан құлап, тез ағатын су дегенге келеді, ал қиат – соның көпшесі, яғни соңғы «т» дыбысы көптікті білдіреді» (Әбілғазы «Түрік шежіресі». Бұл бүгінгі тіл ғылымы (лингивистика) саласының түсінігіне де қайшы емес. Өйткені «т» дыбысының орал-алтай тілдерінде бір кезде көпшелікті білдіретін қосымша болғанын түркітанушы ғалымдар жете дәлелдеген. Ғалымдарда Қиян мен Қият бір ұғым, бірінің орнына бірі қолданыла береді деген тұжырым қалыптасқан. Ақиқатында, Қия-ға жалғанған «Н» менен «Т» бір дыбыс емес. «Н» дыбысы ежелде де, қазірде де «баласы, ұрпағы» деген мағына да, қазіргі «ов пен евтердің» орнына қолданылған. Мысалы, Балықшы Сақ Ғұн – Баласағұн, Сарыны баласы – Сарин, Алтынсарының баласы – Алтынсары, Нұралин, Нұртазин, Майлин, Мұстафин, Мамин, Карин т.т. болып кете береді. Ал «Т» дыбысы, тек қана толып-толысты дегенді білдіреді. Ежелгі қазақтардың барлық дүниені тоғыз-тоғызбен есептейтіні осыдан. Мысалы, Ұлт – ұл (бала) толысып, ұлтқа айналып тұр, сүт – су ағарып, сүтке айналған, өрт – жанып кеткен, ештеңе қалмаған, жылт – көрінді де жоқ болды т.т. болып кете береді. Міне «Т» дыбысы осылай сөйлейді. Осы «Н» мен «Т» дыбыстарын сөйлету арқылы Қиян мен Қияттың тегін айна қатесіз анықтай аламыз. Себебі, Қиян деген ру аты Адайдың рулық жүйесінен өзге шежірелердің ешқайсысында жоқ. Бола да алмайды. Себебі, адамның тегі көп адамнан емес тек қана бір атадан тарайды. Ал Қиятты барлық ежелгі рулардың ішінде бар десе де болады. Қият көпше мағына береді. Қияттар Қиянның толып-толысқан ұрпағы. Тарих тағлымы: Бүкіл ғаламды алсаңда, қаншама байлық жисаңда бәрі өзіңмен бірге кетеді. Артыңда өнегелі ісің мен ілім, өлмейтін сөзің, сөзің мен ісіңді өлтірмейтін саналы ұрпақ қалдыру барлық қазақ азаматының ең абыройлы парызы болып табылады. Бұл парызға соңғы екі мыңжылдықта Шыңғыс ханнан артық адал болған адам жоқ.
Шежіре 2017-09-30 23:54:19
«Тобықты – Орта жүз Арғынның екінші әйелі Момыннан туатын төртеудің бірі – Ақсопыдан тарайды» («Тобықты шежіресі» http://alashainasy.kz/shezhire/shejre---tobyiktyi-ruyi-56949/).
Алкаш 2017-09-30 23:52:25
Балақайлар ертегі айту уақты бітті ұйқтаңдар..
Шежіре 2017-09-30 23:48:35
Тобықты Мұңаолдан тарамайды. Арғынға жататын рулар: Айдабол, Ақташы, Атығай, Басентиін, Бегендік, Болат, Жоғарғы-шекті, Қанжығалы, Қараман, Қаржас, Қуандық, Суйіндік, Таз, Темеш, ТОБЫҚТЫ, Төмен-шекті, Шегендік, Шұбыртпалы, Ожан, Мейрам, Алтай, Қырғызалы, Тарақты, Қамбар, Ақсопы, Сарысопы, Елемес, Қарасопы, Болатқожа, Тортуыл, Қарауыл, Қаракесек, Тоқа, Маукеш, Қозған, Қареке, Сармантай. "Тисе терекке, тимесе бұтаққа" деп руларды шатастыру сауатсыздық, білімсіздік және надандық.
Түйсігі бар адамға 2017-09-30 23:32:38
Бұл жерде ешқандай мақтан жоқ. Әңгіме ақиқатта. Әңгіме Сіздің қазақ шежіресінен хабарыңыз жоқтығын да? Онда Ақтөбе облысы жеріндегі Мұңалжары тауына не айтасыз?
қожырбайұлына 2017-09-30 22:45:27
Иә, Тобықты - арғын Мұңалдың баласы, Мұңалдың әкесі Нияз арғынның атақты батыры, биі, Шыңғысқан -бұтқысқанның әскерін жолатпай Ертістен жоғары қуып тастаған Мұңалдың баласы Тобықты. Сен адаймын деп мақтанып, ата-бабаңнан бері мақтанатын ешкімді таппаған соң қайдағы бір Шымтышқанға - Шыңғысқанға жабысқаныңа, оны адай деп дәлелдеуге ұмтылып, арғын-тобықтының атақтыларына, жеріне жабысқаныңа жөн болсын ? Осы пиғылыңмен, жазған былшылдарыңмен адайыңды көтердім, жарылқадым деп отырсың ба, рушыл байғұс ? Бүкіл жұртқа бүйтіп күлкі, масқара мазақ болудан өткен ештеңе жоқ қой. Ең болмаса соны түсінсең етті !
Түйсігі бар адамға 2017-09-30 21:58:57
Онда Тобықты Мұңалдың баласы болып шығады ғой?
Түйсігі бар адамға 2017-09-30 21:55:16
Шыңғыстаудың ең биік жері Мұңал шыңын не істейсіз? Күреп тастайсыз ба? Əлде таудың басынан жұлып алып, лақтырып тастайсыз ба?
Осы Қожырбайұлында түйсік бар ма? 2017-09-30 21:26:39
Абайдың жеріндегі ежелгі тау Шыңғыстау қайдағы адайдың меншігі ? Ей, рушыл адай Қожырбайұлы, қойсаңшы масқара сандырақтарыңды ? Шыңғысхан тобықтымын деп өзі айтып кетті ғой деп Семейдің қариялары ұрпақтан ұрпаққа Шыңғысхан заманынан айтып келеді. Үндемей, сыпайылық сақтағаны үшін тобықтыны басынбаңдар.
Алмас 2017-09-30 21:20:34
Қазақстан картасында тұрған, Қазақстанның Сарырқасында орналасқан Шыңғыс тауды, оның биік шыңы Мұңалды ол кісі өзі топшылаған деп ойлауға қалай ғана ақылың жетті екен? Керемет тапқырлық. Бәрақ, басқа ақылдырақ бірдеңе ойлап тапсаңыз жақсы болар еді.
Алмас 2017-09-30 21:10:50
Аллатағала адамға сана бермесе қиын. Осыны да тауып айттым деп отыр ма екен? Оданда Асқар айтқан Шыңғыс тауды карталардан алып тастауды, Шыңғыс тауды, оның ең биік шыңы Мұңал шыңын қалай күреп тастауды ойлағаның жөн. Осы Сізге тиімдірек болады.
Ахметкәрім Бұжырбайұлы 2017-09-30 20:40:27
Мұхаметкәрім ағам өзінше топшылайды ғой. Адайдың бел баласы Шыңғыс қағанның есімі шындығын айтсақ басқа мағына береді. Жиырмадан асқан жігіт бір күні моңғолдың сайында көрші қытайлар әдейі тастап кеткен улы кәмпитті жепті де, қатты ауырыпты. Нашар жатқан жігіт ыңырсып жақындарына, қасындағы бақсыға жалынып, ішімді қыс дей берген екен, оны естіген қасындағылар бақсыға ішін қыс, ішін қыс, сонда жеңіл болады деп айқайлапты. Бақсы ішін қолымен қысқан соң жігіт тынышталып ұйықтап кетіпті, ертеңіне құлан таза жазылып кетіпті. Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті.
Асқарға 2017-09-30 18:33:22 - ға! 2017-09-30 18:57:50
Сіздің пікіріңіз керемет. Қалай ойымызға келмеген. Сонда Қазақтар Шыңғысхан Адайдың Мұңалы болғандықтан таудың атын және оның ең биік шыңын солай атады. Демек, Шыңғысханның Адайдың Мұңалы екендігін дәлелдейтін шежірешілер емес, Адай емес екенін олар дәлелдеуге тиіс болып тұр.
Алмас 2017-09-30 18:38:40
Ақшалары көп болса бүткіл жер бетіндегі карталардың бәрін сатып алса болады ғой..
Асқарға 2017-09-30 18:33:22
Оларға Шыңғыс қағанның тегі Қазақ, Қазақтың Адайдан тарайтын Мұңалы емес екендегін дәлелдеу үшін бүкіл жер шары елдеріндегі карталарды, әсіресе кез-келген кітап дүкендері, кітапхана, дүңгіршіктердегі атлас карталардың бәрін түк қалдырмай жинап алулары керек.
Асқарға 2017-09-30 17:36:21
Көшіру дегеніңіз жеткіліксіз, Шыңғыс тауы қайда тұрса, Мұңал шыңы да сонда тұрады емес пе?
Асқар 2017-09-30 16:49:35
Шыңғыс қаған Атамыздың табыс қазақ емес екенін дəлелдеу үшін Шыңғыс тауды шал, сан (1,2,3 4,5) алқаш бəрі бірігіп күреп, немесе басқа жаққа көшіріп жіберсе болады ғой.
Асқар 2017-09-30 16:49:30
Шыңғыс қаған Атамыздың табыс қазақ емес екенін дəлелдеу үшін Шыңғыс тауды шал, сан (1,2,3 4,5) алқаш бəрі бірігіп күреп, немесе басқа жаққа көшіріп жіберсе болады ғой.
Бекмұрат 2017-09-30 16:37:56
Қазақтың Сарыарқасының қақ төріндегі Шыңғыстауды жəне оның атасының, яғни руының құрметіне қойылған сол таудың ең биік жері Мұңал шыңын не істейсіздер? Осы тау мен шыңды крестопорға беріп жібергеніңізге не айтуға болады? Өз бағаңызды өзіңізге өзіңіз беріңіз.
Сан 2017-09-30 15:53:16
Апырай, мына біздерге - адайларға қиын жағдай туып тұр. Шынындада бүкіл адамзаттың, тіршіліктің, қыбырлағанның бәрі адайдан жаратылғаны ап-айқын бола тұра жұрт неге осы өздерін адайдан жаратылғанын мойындағысы келмейді. Тіпті Дарвиннің маймылы да сол адай жаратқан тіршілік заманында келді емес пе өмірге. Осыны дәлелдемек түгілі кеше ғана бәріне әмірін жүргізген Шыңғысхан адай екенін дәлелдей алмай дал болудамыз. Шыңғысхан берінің пендесі ғой. Анау дүние жүзін теңізбен айналып шыққан Мәгеллән дегені өзіміздің болыс Қизатолланың бақташысы еді ғой, екі қойы кем болғаны үшін Қизатолла оны бер сынық тақтайға отырғызып, суға ағызып жіберген еді, пәлекет суға батпай дүние жүзін айналып шығыпты. Әрине, адайға абырой әкелгені рас, бірақ ол жаңалығын шын көңілден емес, болыс Қизатолланың әмірімен жасап еді. Ал анау Американы ашқан Құр іс топор деген пәлекет адайдағы болыс Шамиғолла болыстың малайы еді. Үйіне жұмыс жасатқан Шамиғолла оны орыстан уақытша сатып алып, жұмыс істеткен еді. Қолына балта беріп, бұл не деп сұрағанда ол орыс "топор" деп жауап беріпті. Бірақ жұмыстары Шамиғолланың көңілінен шықпаған болыс оны сыбата боқтап, құр іс,топор, құр іс, топор деп боқтапты. Сонан ол "құрістопор" атанып кетіпті. Оны орыстар Христофор дейтін көрінеді. Бір күні жұмысына көңлі толмаған Шамиғолла не болсаң ол бол деп, Құр іс топорды қасына Оспан деген өзіне ұнамай, құтылғысы келген қазақ Оспанды қосып, екеуін тақтайға отырғызып, қоя беріпті. Олар сол бетімен Америка деген континентке жетіпті. Шекараны бұзған кімсіңдер, алдымен қайсың деп, шекарашылар тексергенде де ең алдымен ол жақта тексергендерге Құрістопор мен емес, олла, Оспан деп қайталай беріпті. Құрістопор деп аталған біреу дүние жүзін тұңғыш рет айналып өтіпті деп тарихта ол солай қалыпты. Сонан бері қанша жүз жыл өтседе адай өзінің Американы ашқанын дәлелдей алмай әлек. Мұның жанында Шыңғысханның қазақ екені оп-оңай сияқты нәрсе еді, қайтесің енді, оны да дәлелдей алмай әлекпіз
Төре 2017-09-30 13:47:34
Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз ... Би-исмил-л-әһир-р-рахмани-рахим! Йя, Жаратқан Ием! Бір Алла! Мына сөзді жазғандардың аузына Өзің жұмақтан мәңгілік қуған, Өзіңнің және Адам баласының мәңгілік жауы шайтан салып отыр! Алла Тағала мына мені кешір? ... Ал мына азғындарды өзіңіңнің ең ауыр жазаңмен жазала?! Мана құлыңның тілуін бер?! Өлі адам туралы тек қана жақсы сөз айтылу керек емес пе? ... Иннәмәә әмруһуу изәәә әраадә шәй, ән әй - йақуула ләһу куң фәйәкуун. (Шын мәнәнде Ол бір істің болуын қаласа, Оның бұйрығы оған "БОЛ" деу, сонда ол бола қалады. Иа - Син сүресі. 82 аят.)... Иә Сіз өте дұрыс айтасыз! БАСҚА БӘЛЕ ТІЛДЕН ... Йя! Ала Тағалам мені өзіңнің адал құлыңды - Төрені, Кешір, Кешір, Кешір? Тағы сұраймын, осы Тілеуімді беріп, "БОЛ" дей гөр?! ӘМИН!
Жанашыр 2017-09-30 10:20:33
БАСҚА БӘЛЕ ТІЛДЕН Қазақ Үні Порталы Әлеуметтік желіге аузына келгенін жазған тұрғын көлігінен айырылып қалды Әлеуметтік желіге аузына келгенін жазған тұрғын көлігінен айырылып қалды - Қазақстан жаңалықтары QAZAQUNI.KZ http://www.qazaquni.kz/2017/01/10/62969.html
Төреші 2017-09-30 09:27:39
Сонымен, зерттеу еңбек 2786 рет оқылып, 488 пікір жазылды. Алайда, осы 488 пікірдің ішінен жалғыз ғана "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Басқа ұсыныс болған жоқ. Сонымен Қожырбайұлы Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы жайлы барлық болжамдарға соңғы нүктені қойды, деп есептеуге әбден болатын болды. Уәждеріңіз болса айтыңыздар әлі де кеш емес.
Әділбек 2017-09-30 08:52:17
Сіз (алқаш) мына бір дүниені ескермеген екенсіз. Сіздің осындағы қаншама пікірлеріңізде адам, ру, ел аттары атына қаншама анайы, жабайы, мәдениеттен жұрдай, қорлау сөздер жаздыңыз. Шежірешілер өздеріңіз көріп отырғандай оның бірін де жасаған жоқ. Тек қана сұрағыңызға жауап беріп, өз уәждерін білдірді. Себебі, мына жазылғандардың бәрі ертеңгі тарих. Сіз Ата тарихымызды ең азғын, жағымсыз сөздермен жазып жатырсыз. Ал, ұрпақтар Сіздің әрбір сөзіңізден, әрбір ісіңізден үлгі алады. Мына пікірлеріңізді оқыған ұрпақтарыңыз алдында ұялмайтын болсаңыз, қазаққа дос емессіз. Ақылға келіңіз.
Алкаш 2017-09-29 22:46:39
Шежіреші 2017-09-29 22:39:06 ге ! Айтқаның шын болса, сенде аузыңды жапта бар ұйқа. Балалар уақты бітті.
Шежіреші 2017-09-29 22:39:06
Шежірешілер соңғы 1-дің пікірінен кейін тоқтаған. Олардың шежіреші мен алқаш болып айтысып отырған соңғы былапат пікірлерге қатысы жоқ.
Шежіреші 2017-09-29 22:17:46
Алкаш деген сөз де адайдан шыққан дейді, сол рас па? Ад, ата , ада, адай, адайсың ба, ей, адай, адай ал, қаш - деп жүріп алкаш сөзі пайда болыпты дейді, сосын орысқа және басқа да сол сияқты дүние жүзіне адайдан жаратылған халықтарға тарап кетіпті дейді. Бұл керемет қой. Рас болса айтыңыздаршы ! Тағы басқа қандай сөздер адайдан орысқа, басқа халықтарға тараған ?
Алкаш 2017-09-29 22:01:00
Жұз граммға қисаятын əдетім жоқ. Шыжың шежірешілер !
Алкашқа 2017-09-29 21:40:39
Шежіреші өз пікірін айтса оған несіне күйінесің, саған жүз грам тартып жіберу ғой негізгі құлқының, жоқ болса тормозға құятын "сусыннан" бір стақан тартып жіберде қисая кет.
Алкаш 2017-09-29 21:32:42
Шежірешіге! Сенде, бұтыңды да, артыңды дбо тіліңді де,қыссаң жақсы болар еді !
Шежіреші 2017-09-29 21:24:37
Ш әрпіне шындап үңілсек ол Шыңғыс деген сөздің шалағай, қазіргі ұғыммен шантрапа деген мағынаны білдіретінін айтадыі. Ал түбіріне үңілсек Шыңғыс - шыжың, бұтыңа жіберме, бұтыңды қыс дегенді білдіреді. Оны тарихшы деген де, басқасы да түсінбейді. Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз.
Шежіреші 2017-09-29 21:24:23
Ш әрпіне шындап үңілсек ол Шыңғыс деген сөздің шалағай, қазіргі ұғыммен шантрапа деген мағынаны білдіретінін айтадыі. Ал түбіріне үңілсек Шыңғыс - шыжың, бұтыңа жіберме, бұтыңды қыс дегенді білдіреді. Оны тарихшы деген де, басқасы да түсінбейді. Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз.
Төре 2017-09-29 20:52:02
Қожырбайдың былжырағы қандай мағынасыз-дәмсіз болса, оған жазылған "пікірлер" оданда сорақы болып кетті. Құрметті Абай кзінің қызметкерлері! Өткенде бір сұрап едім Қожырбайға Қасиетті Абай сайытынан орын бермеңіздрші? деп. Ол кісі әбден есіріп кетті ... Шыңғысхан тұрмақ, Абай атамыздың Аруғын сыйлаудан қалдық. Бұл не, кімнің тапсырысын орындап жатырсыздар? Әбден ел-жұрттан ұят болды! Сәлеммен өздеріңіздің Төрелеріңіз ...
Алкаш 2017-09-29 20:21:51
Ал біреу Ад, Ада, Адаймын деп мақтанады. Адам ата адай, Нұқ қосай, Шыңғыс мұңал. Мынадай сөзді қуып кеткен алкаштардың өзі айтпайды. Мынадай сөзді атақ құмар, даңқ құмар, мақтан құмар, өтірікші, аферист, өтірікшілер ғана айтады!
1 2017-09-29 19:43:03 - ге! 2017-09-29 20:07:20
"Сандырақ" деп қандай пікірлерді және кімді айтып отырсыз? Ашып жазуыңызды өтінеміз? Сандырақ деегн сөзді қалай түсінесіз?
Шежіреші 2017-09-29 19:54:24
Құдайға шүкір! "Бір" келіпті әйтеуір. Біз доғаруға дайынбыз. Шежірешілер "шал", "алқаш", "наркоман" т.т. сайысуға құштар емес.
1 2017-09-29 19:43:03
мына сандырақтарыңды доғарыңдар.
Алаш 2017-09-29 19:39:39
"Шал" кетіп, алқаш шықты сайысқа, ендігі кезек наркомандікі болар.
Ержан 2017-09-29 19:30:53
Қайран Заман-ай! Тәуелсіздік алған 25 жыл да Елдің қамын ойлайтын, ел үшін жаны ауырып, отқа да, суға да түсетін Азаматтарды тәрбиелеудің орнына арақтан өзге ештеңе ойламайтын алқаш тәрбиелеген, қор болған қайран қазағым-ай? Бұл қазақ не болып кеткен өзі. Біреуі шалмын деп мақтанады, біреуі алқашпын деп мақтанады. Адам айту түгілі, ойлауға ұят дүниелер қалайша мақтанға айналып кеткен.
Алкаш 2017-09-29 19:15:56
Ол тошны мына сіздер, шежірейген шежірейшілер адамдардын көзін бақырайтып қойып өтірік айтуға шебіерсіздер. Беттерің бұлік етпейді.Кірпікте қақпайсыздар.Сіздердің тəрбиелеріңіз сондай. Аферистер!
Шежіреші 2017-09-29 19:00:08
Жалпы адам баласы ұядағы балапан сияқты "ұяда не көрсе, ұшқан да соны іледі". Көп жағдайлар да Ата-Анасы маскүнем болса, баласы да алқаш болады. Ата-Анасы наркоман болса, баласы да, нашақор болады. Отбасында арақ ішілмейтін болса, баласы да ішпейді. Салауатты отбасынан шыққан адамдар ешқашан арақты да, арақ деген сәзді де ауыздарына алмайды. Арақ жайлы ойламайды да. Себебі, олар арақты қайдан табуды емес, адам болып еліме қалай пайдамды тигізсем екен деп ойлайды. Адамның ойлаған ойы, аузынан шыққан сөзі ол адамның кім екенінен айқын хабар береді.
Алаш 2017-09-29 18:48:32
Сіздің ақылыңыздың жетпей отырған жері, қазақтың көптеген сөздерін әлем елдері қолдана береді. Мысалы, арақ ішкіш маскүнемдерді "Алқаш" деп қазақ та, орыс та т.б. айта береді. Демек, осындай азғындыққа ең алғаш тыйым салып "арақ ішпе, маскүнем боласың", "арақтан қаш" деп айтқан өзің айтып отырған Алаш болып тұр. Демек, дәл айтқансыз. Кейбіреулердің сандырағы да келе береді деп, қазақ бекер айтпаған.
Алкаш 2017-09-29 18:26:42
Менде неше жылдардан бері Қожырбайұлының методологиясымен алкоголь сөзінің нағыз қазақтікі екендігін дəлілдеп жұрмін. Алкоголь сөзінің сөз тұбірі ал, алу, алып қойу, алып қоялық, алып қойыңыздар, алдырып отырыңыздар деген сияқты. Ал(алып) ал(алған) ал(алдырған) сөдері, ал тұбірінен шыққан. АЛ (АЛАШ) Ал(саң)шы, Ал(ып)қойсаңшы. Ал(а)ғой. Ал(д)ым. Сол ұшын алып қойыңыздар!
Шежіреші 2017-09-29 15:38:01
Мына шалдың сөзінен кім не түсінді. "шал 2017-09-29 12:14:07 Оттаған әңгіме. Біздің пікірімізді бүгін қабылдай жатыр. Абай кз.де төрелер отырған болар". Не айтып не қойғанын білмейтін нағыз шалдың сөзі.
Шежіреші 2017-09-29 13:27:35
Бұл Біздің "Шыңғыс"деген сөздің неге "Ш"-дан басталатынын білмейміз деген сөз емес. Жауаптан да қашып отырған жоқпыз. Тек қана бұл жерде кім оқушы, кім ұстаз соны ажыратып алғаымыз келеді.
шал 2017-09-29 12:14:07 - ға! 2017-09-29 12:23:39
Біз Сізге сұрағымызды тағы қайталаймыз: Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе? Осындай жай ғана сұраққа жауап бере алмасаңыз бұл жерге несіне шығып отырсыз. Сіз де не осы сұрақты түсінетіндей де біліміңіздің болмағаны ма?
Шежіреші 2017-09-29 12:19:25
Бұған айтарымыз: Сұрақ қоюшы адам білімдар болса, қойған сұрағының жауабын өзі білуге тиіс, яғни мектеп те сабақ беретін ұстаз сияқты. Ал, сұрақты қойған адам, қойған сұрағының жауабын өзі білмесе, ол адамның ұстаз емес, оқушы болғаны. Сіз соның қайсысысыз? Қойған сұрағыңызға өзіңіз жауап беріп көріңіз. Біз жауабымызды содан кейін береміз.
шал 2017-09-29 12:14:07
Оттаған әңгіме. Біздің пікірімізді бүгін қабылдай жатыр. Абай кз.де төрелер отырған болар .
Тарихшы 2017-09-29 12:11:59
"Шыңғыс" деген сөзде "Ш"-дан басталады емес пе? Бұған не айтасыз, Білгішім?
А ? 2017-09-29 09:54:29 - ға! 2017-09-29 12:05:18
Сұрағымызды тағы қайталаймыз: Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе?
"Шал" дегендегі "Ш" бастауын қайдан алады 2017-09-29 12:02:41
Міне Сіздің "Шал" деген сөзіңіздің бастау алатын жері. Қазақтан тараған Алаш, Алты Алаш деген ұғымның мәні мен мағынасына түсінбей, одан безгендер Сіз сияқты шалға айналады. Шал деген сөздің Алаштың соңғы "Ш" деген дыбыс-таңбасынан басталатын себебі осы. Сіз сияқты шалдың білімі бұндайға қайдан жетсін.
Бәрі де "А"-дан басталады 2017-09-29 11:56:04
Бірінші Аға (Қаз аға, ең алғашқы ел және Ақ (Ақиқат)), 2. Аб (Аба, Баба, Жабал, Абақ, Сабақ, Қабырға, Ана, әйел дегенді білдіреді), 3. (Ада (Ад қауымы, Адам, адалдық, МАД патшалығы), 4. Аз (Азия құрылығы, Азаулы елі, Азау теңізі, Қазақ қағанаты), 5. Ай (Айлы (Ай елі), әйел, бәйбіше), 6. Ақ (Ақпан, ақыл, ақиқат), 7. Ал (Алла, Алғи, Алғы, Алдыңғы, Алан, Алаш, алты Алаш, яғни алғашқы алты ел), 8. Ам ( Амур, Амудария, Амман, Амапа, Амазония, Америка, амбразура т.т.), 9. Ан (Ана, Англия, Франция), 10. Аң (аң мен аңшы). 11. Ап (апа, папа), 12. Ар (Арыстар (Арийлер), Қазақтың үш арысы, арабтар, парсылар т.т.), 13. Ас (Аспан, Астар, Бас, Астана, Астық, Дастархан, бастық), 14. Ат (Адамның аты, мінетін ат (жылқы), Ата, Атам, батыр), 15. Ау (Ауа, Ауа ана, Тау), 16. Аш (Ашурлер, (Ашиде, Ашөйделер), Шаш, басыңдағы шашың, қазіргі Ташкент қаласының ежелгі атауы), Аша (бақан) т.т. Ал, ең соңғы «Аш» түбіріне келсек, бұл сол алдыңғы 15 түбірден кейінгі екінші жартысының жалғасы деген сөз. Бастапқы 15 түбірден (15 атадан) тараған ұрпақ адамның басындағы шашпен теңестіріледі. Басыңдағы шашың қаншама көп болып, ол қалай өссе, Ашурлерден (Асстардан) тараған ұрпақтарда сондай көбейіп өсе береді деген сөз.
Бәрі де "А"-дан басталады 2017-09-29 11:54:36
Қазақтың-әріп таңбаларының рет саны Адам баласының сана-сезімдерінің жетіліп есеюі және оның Ата салтының (Ата заңының) және әлем елдері тарихының қалыптасу кезеңін көрсетеді. 1. А – Ағ, Аб, Ад, Аз, Ай, Ақ, Ал, Ам, Ан, Аң, Ап, Ар, Ас, Ат, Ау, Аш. Барлығы 16 түбір сөз. Алла, Ата (Ада), Атам (Адам), Аға, Ана, Апа, Аса т.т. сияқты ең киелі, қасиетті ұғымдар. Бірінші санатта тұр. Басы Алла мен Ата болып 30 таңбаның тең жартысын, яғни 50/50 құрайды. Соңғы он алтыншы Аш түбірі, яғни Аша (Үкаша) бұл Нұқ пайғамбар қауымынан тараған ұрпақтың бастауын білдіреді.
А ? 2017-09-29 09:54:29 2017-09-29 11:48:06
Шежірешілер! Көп ұрыспайық-ақ қояйыңыздар. Шежіреден дәріс (сабақ) алуға келген ғой. А, Ад, Ада, Адай, Адам деген ұғымдардың көбейіп толып, толысқанда Ат, Ата, Атай, Атам (менің Атам) болатынына ақылы жетпей. "Білгішім! Миыңызға жақсылап құйып алыңыз. "А" деген дыбыс-таңба бәрінің, яғни он сегіз мың ғаламның бастауы дегенді білдіреді, Алламызда "А"-дан" басталады. "Шал" деген сөздің мәні мен мағынасына түсінуге ақылы жетпей, "қаңбақ шал" деген дәрежесіне мақтанып мәз болып жүрген Сіздің бұндайға ақылыңыз қайдан жетсін.
А ? 2017-09-29 09:54:29 - ға! 2017-09-29 10:59:18
Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе?
А ? 2017-09-29 09:54:29 - ға! 2017-09-29 10:58:24
Шал деген сөз Адай дегендегі "А"-дан басталмайды. Сіздің осындай қарапайым ғана дүниеге біліміңіз де, ақылыңыз да жетпеген. Бұл жерге қащақтың сөз жасау жүйесін меңгеріп келгеніңіз дұрыс болады. Әйтпесе, көкек болып "өз атыңызды өзіңіз үнемі шақырып" жүретін боласыз"
А ? 2017-09-29 09:54:29
Ееее... шал деген сөз адай дегеннің баламасы екен ғой, бәсе неге соншама езулерін аямай олсы шал деген сөзді мүжиді десек.
төреші 2017-09-28 18:29:06
Шежірешілердің сұрағын орынды деп білеміз. Жауаптарыңызды Бізде күтіп отырмыз.
Шалға дегенге 2017-09-28 15:45:56 деген пікіршіге! 2017-09-28 16:36:15
Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе?
Шалға дегенге 2017-09-28 15:45:56 2017-09-28 16:34:26
Өз Атаңыздың қадірін білсеңіз Неге бәрін "шал", "шал", "шал" деп қақсалап, Аталарыңызды шалға айналдырып "гендерлік саясаттың" үстемдігіне жол бердіңіз? Аталарыңызды осындағы кейбір жетесіздер "шал" деп қорлап жатқанда неге қолыңды уқалап, айызыңыз қанып, қуанып отырсыз? Анаңыздың қадірін білсеңіз, неге туған Анамыздың атындағы Ана тілімізді төрге шығаруға ат салыспай жүрсіз?
Шалға 2017-09-28 16:24:24
Шалға 2017-09-28 13:46:50 Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе? Сіз Біздің қарапайым ғана сұрағымызға жауап бермедіңіз?
Шалға дегенге 2017-09-28 15:45:56 2017-09-28 16:22:32
Қазақстанда ондаған қарттар үйін салып, қазақтың қарияларын қарттар үйіне "тоғытып" жіберген Қожырбайұлы ма? Қожырбайұлы осы жерде соларды қарттар үйіне қалай ғана "тоғыттырмауға" болады, деп шыр-пыры шығып отырған жоқ па?
Шалға 2017-09-28 16:18:06
Айттық қой Сізге ежелде қариялар өзінен жасы үлкендерге "шал" деп сөйлегендердің жауырынында қариялардың қамшысы "ойнайтын" еді деп. Біз оны өз көзімізбен көрген адамбыз. "Шал" жақсы сөз болса қариялар оларды неге сабады? Неге айналайын деп беттерінен сүймеді? Әлде бәрі Қожырбайұлының Адам Ата қазіргілердің атасы, ал Адай Ата оның қарашаңырағы дегені үшін бе? Адам деген ортаға ой салар да "таяқтың екі ұшы болатынын, бір шетін бассаң екінші ұшы маңдайыңа тиетінін" ойланып сөйлер болмас па?
Шалға 2017-09-28 16:11:29
Әр молда естігенін, білгенін айтады. Біз Сізге тағы қайталаймыз, Қазақтың барлық қарттары (данасы да, данышпаны да, абызы да, ақсақалы да, қариясы да, білімдісі де, білімсізі де, батагөйі де, қарашалы да, алжыған шалы да, осырақ шалы да, жемқор шалы да, парақор шалы да т.т.) бәрі осы бүгінгі қазақтың өз аталары. Бұл жерде ақындар осылардың бәріне жасы келген қария деп жалпы құрметпен атап отыр. Себебі, қазір Сіз және Сіз сияқтылар абыз қарияларымыздың Ата деген ең ардақты атауын "шал", "шала", шалажансарға, "шалапай (шал апайға), шаланға, шөп-шаламға т.т. айналдырдыңыздар. Демек, қазір Сіздердің сөздеріңіз ше еліміздегі қариялардың бәрі шалға айналып кеткен. Сіздердің шал мен қарияның, шал мен Ақсақалдың, шал мен Абыздың, Шал мен Атаның аражігін ажыратуға біілмдеріңіз жетпеген. Несіне дауласып отырсыз, "алжыған шал" деген жаман атақ алғаннан гөрі ақсақалды абыз Ата болып қартаюға жететін дүние бар ма?
Шалға дегенге 2017-09-28 15:45:56
Қазір Ата деген сөзді көпшіліктің қабылдамайтын себебі ҚОЖЫРБАЙҰЛЫ ол сөздің мазмұнын өзгертіп, оның мазмұнын АДА, АДАЙ етіп жіберді. Ал ол адайлық Қожырбайұлының өзіне ғана қажет, басқаға, адай емеске - текке қажеті жоқ. Жұрт ӨЗ АТАСЫН Қожырбайұлының уағызынсыз да біледі.
Төре 2017-09-28 15:33:55
Ағайындар, біздер "алжи" бастадық ... тақырып басқа ғой. Қайдағы - жайдағы бір "шал" деген іргелі мәселе тапқанымызға "жол" болсын ...
шал 2017-09-28 15:31:38
Шалдың бір ауыз сөзіне он сөз айтып , бәтуасыз әңгімемен толтырып жатқан сендерден не күтуге болады. Тағы керек пе, тыңда. "Бетеге бойлап биік бол, Жусанды бойлап аласар, Жан берісіп талас ал, Батасын беріп қол жайған, Біздің де дала-қара өлең, Ауылда қалған қ а р а ш а л. Даланың ұлы біз деген, Өрісі бірге нарменен. Астасқан биік заңғармен, Сырласуға қалайсың, Қағидалы қ а р а ш а л, Батаңды алған балдармен". (Сабыр Адай). "Хан салтанат жырларым, Адалдан болсаң дәмдісің. Сайратып жырдың ал, құсын, Батаңды бер де қолың жай, Бағзының сөзі өлмесін, Б а һ а д ү р ш а л д а р бармысың !" (Сабыр Адай). "Сені аңсаймын, қайнаған ақ бастаулар, Ақ бас таулар - самайын ақ басқандар, Сені аңсаймын қазіргі а қ б а с ш а л д а р" ("Нені аңсаймын", Мұқағали Мақатаев). "А Қ Ш А Л Д А Р Ы қазақтың - ақ таулары. Маған деген жүйрігін баптау да әлі" (Мұқағали Мақатаев). Тағы керек пе, білгішім. ..Жаза бер білгеніңді !
Қорал 2017-09-28 14:54:15
Мұқаметкәрім баурым, сен бақытты адамсың. Жанымыздағы көршілеріміздің қарапайым адамынан бастап басшылары қостап қосшысына дейін зиялысымақтары (Солженицын, Лимонов) әруақытта қозып тұратындары белгілі. Олар өздерінің пікірілерінен ешуақытта қайтпайды. Анау Украина, Грузия, т.б. көріп отырмыз. Ұлы Дала жиделі байсынымызды, жерұйығымызды қорғау ата бабаларымызды түгендеу тарихымызды басқаларға білдіру арқылы жерімізді ұрпақтан ұрпаққа жеткізу, тәуелсіздікте баянды ету мына сіз бен бізге берілген бақыт екені белгілі, Рухани сала болсын, технологиялық инновациялық сала болсын, әскери қорғаныс саласы болсын барлық жерде алдыңғы қатарлы жігіттеріміз батылдық танытып өрге сүйрей бергені, тайталас пен бәсекені бермеуі халқымызға бақыт. Шыңғысхан бабамызды қазақ етуде үлкен еңбек сіңіріп, әртүрлі пікірлерге салмақты байыпты жауап беріп отырғаның көрініп тұр. Алла тағала қуат берсін қазақ руханиятының жоқшысы, бабамыз Шыңғысханның аруағы жар болсын.
Шалға 2017-09-28 14:46:52
Біз Сізге пікрталасымыздың орта жерінде айтқанбыз, Қазақта шалапай, яғни "шал апай", шал-ан, яғни шал ана, шалам, шалқаю сияқты шалға байланысты көптеген сөздер Шалды әйелге теңеп отыр деп. Осыны түсінбеген бүтін бір ұрпақ, билікпен қоса Қарияларымызды Шал-қатынға айналдырып, Ата деген ең құрметті ұғымды қолданыстан шығарып тастап, "гендерлік саясатты" қолданысқа енгізіп жіберді. Әлі де кеш емес. Тоқтаңыздар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Қазақтың даналық сөздерін түсінбейтін адамдарда абырой болмайды. Екі сөйлеген адамда абырой болмайды. Жемқор адамдарда абырой болмайды. Парақор адамдар да абырой болмайды. Мемлекеттік тілді білмейтін басшы да абырой болмайды. Әйелді-әйелге үйлендіруге, ерді-еркекке артылуға, Құрманғазы мен Пушкинді сүйістіруге жағдай жасаған билік те абырой болмайды. Қазақтың ару қыздарын, болашақ ұлт Аналарын "жалаңаш" көрмеге (сазнаға) шығарған билік те абырой болмайды. Өз қазағын, яғни өз баласын өзекке теуіп бес жыл бойы азаматтығын бермей қойған билік те абырой болмайды. Атамекен туған жерді сатуға болмайды дегендері үшін бес жылға түрмеге қамаған билікте абырой болмайды. Қазақ жастары жұмыс таба алмай қаңғып жүргенде шетелден қарапайым қызмекерлерді алдырып жұмыс жасатқан және оларға бірнеше есе айлық беріп жасатқан билік те абырой болмайды. Қыздардың арын көшеге шығарып саттырған билікте абырой болмайды. Ар жағын өзіңізде жалғастыра аларсыз. Көрдіңіз бе, бәріне ежелде бір ауыз сөзбен тыйым сала алатын Аталарды боқтап, балағаттап, жамандап, кекетіп, мұқатып Ата деген сөзді қолданыстан шығарып, оның орнына "шалды" енгіздіңіз.
Шалға 2017-09-28 14:03:23
Сізге сұрақ? Қазір неге ешкім Ата деген сөзді құрмет тұтпайды? Көптеген адамдар Ата-Аналарын қарттар үйіне тапсырады? Себебі, Сіз және Сіз сияқты "білгіштердің" кесірінен Қаазқтың ең құрметті АТА деген сөзі "шалға" айналды.
Шалға 2017-09-28 13:57:44
"Не, айтасың" дейсіз бе? Жақсы болсын, жаман болсын сол "пәтуәсіз шалдар да" осы қазақтың атасы. Шал деп кемсіткенмен бізге ешкім жақсы Аталарын бермейді. Біз ешкімді Сіз сияқты кемсітіп отырған жоқпыз. Пл, өлеңде де Ол, кісі өзімізден жасы үлкендердің бәрін құрметтеуге тиіспіз деп отыр. Ал, бұл жерде біздің айтып отырғанымыз, әдемі қартайыңыздар, кәртейгенде "шал" деген жаман атаққа қалмай Дана Қария, Ақсақалды Абыз, бір рулы елге Ата болыңыздар деп отырмыз. Сіздің, егер сәлде болса қазақи мәдениеттен хабарыңыз болған да танымайтын және өзіңізден үлкен кісілерге былапат сөз қолданып, үнемі "сен" деп сөйлемеген болар едіңіз.
Шалға 2017-09-28 13:46:50
Сіз өміріңізде өз Әкеңізге, өз Атаңызға "Шал!", "Әй, Шал" деп сөйлеп көрдіңіз бе?
Шалға 2017-09-28 13:44:03
Сіз өміріңізде Қараақсақал, Қараата, Қарақария деген сөзді естіп, немесе қолданып көрдіңіз бе?
Төре 2017-09-28 13:32:01
Осы сіздер жақын арада Хан Шыңғыстың артында қалған ұрпақтары Ақсүйек Төрелер емес, Адай, Жалайыр немесе Шапырашты деп айтуға дайындалып жатырсыздар - ау шамасы ... артын күтелік ...
Шалға 2017-09-28 13:25:41
Бұған айтарымыз: Ауыздарынан шыққан сөздері жанға дәрі, кішілердің бәрі алдында иіліп тұратын, алдынан келін кесіп өтпейтін, теңіздей тұңғиық Қазақтың дана Қарияларын, Ақсақалдарын патшалық, кеңестік саясаттың соларды сөз қадірін түсінуден қалған, айтқанын ешкім пәтуаға алмайтын "алжыған шал" дәрежесіне түсіру үшін жасаған еңбектерінің жемісі ғой. Бұл дүниеде де қазақ баласы үшін сөз түсінбеушіліктен асқан ... жаман іс жоқ.
Шал 2017-09-28 12:56:05
"Ассалаумағалейкум, қара шалдар, Даланың шежіресі - дана шалдар. Толқимын өздеріңді көрген шақта, Кеудеме күй орнайды қарасаңдар. Төгілтіп күй төгейін қаласаңдар, Өнерпаз бір ұлыңа баласаңдар. Қарттыққа мойынсұнбай жүрсіңдер ме, Қайыспас қара емендей Қ а р а ш а л д а р." (Ән сөзі. Б.Тәжібаев). Тағы не айтасың, білгішім.
Шалға 2017-09-28 11:03:26
Сіздер мына бір дүниені ескермей отырсыздар. Сіздердің осындағы қаншама пікірлеріңізде адам, ру, ел аттары атына қаншама анайы, жабайы, мәдениеттен жұрдай, қорлау сөздер жаздыңыздар. Шежірешілер өздеріңіз көріп отырғандай оның бірін де жасаған жоқ. Тек қана сұрақтарыңызға жауап беріп, өз уәждерін білдірді. Себебі, мына жазылғандардың бәрі ертеңгі тарих. Сіздер Ата тарихымызды ең азғын, жағымсыз сөздермен жазып жатырсыздар. Ал, ұрпақтар Сіздердің әрбір сөзіңізден, әрбір ісіңізден үлгі алады. Мына пікірлеріңізді оқыған ұрпақтарыңыз алдында ұялмайтын болсаңыздар, қазаққа дос емессіздер. Ақылға келіңіздер.
Шалға 2017-09-28 10:52:05
Жадыңызға мықтап тоқып алыңыз. Сіз және Сіз сияқты сөз білмейтіндерден басқаларТілеуке ақын Құлекеұлын ешқашан "шал" деп атамаған. Бізде сол қағиданы ұстанамыз.
Шалға 2017-09-28 10:47:45
Мынау Сіздің сөзіңіз емес пе? "Сендей жетесіздер білмейтін де шығар" деген. Қазір айтып, қазір танатын жаман қасиет тек қана шалдарға тән дүние ғой.
Шалға 2017-09-28 10:43:34
Бұл сөзіңіз дұрыс. Кейбір адамдар тоқсанға келгенде алжи бастайды. Демек, Сіздің "Тоқсандағы ш а л м е н тең" деген сөзіңіз мынадай мағына беріп тұр. Тілеуке ақын Құлекеұлы бұл жерде тоқсанға келіп алжығандарды ғана "шал" деп отыр. Сіз тіпті сөз түсінбейсіз ғой. Біліміңіз қандай өзі. Ал, ол сөзді Сіз және Сіз сияқтыларға Тілеуке ақынды олай қорламай Тілеуке ақын деп сөйлеулеріңізге әбден болған болар еді. Бірақ оған Сіздің біліміңіз де, ақылыңыз да жетпей отыр.
Шалға 2017-09-28 10:33:27
Қазақта "шалқаю", яғни тікесінен дұрыс отырмау деген сөз бар. Бұл сөзде де Шалдың ер адам емес екендігі айқын меңзеледі. Бұл сөз өздеріңіз көріп отырғандай "шал" және "қаю" деген екі біріккен сөзден тұрады. Шалымыз сірә "алжыған кәрі, қақпас шал", ал екінші буында тұрған "қаю" деген сөз түйенің қаюын, яғни екіқабат болуын білдіреді. Атаға, Ақсақалға, Қарияға осы сөзді тіркей аласыз ба?
Шал 2017-09-28 10:25:04
Жетесіз дегенді баста мен айтып отырмағанымды Шал ақынның өлеңінен аңғармадың ба, білгішім. Онда тағы бірін берейін. "Айдынды жақсы аймен тең, Жомарт жігіт Баймен тең, Шешен жігіт дүрмен тең, Имансыз көңіл кірмен тең, Ақылы жоқ надандар, Іс бітірмес жамандар, Жүз болса да бірмен тең. Жетесі жаман жастарың, Тоқсандағы ш а л м е н тең. Қайғы ойлаған жігіттің, Кең дүниесі тармен тең. ( "Бұл дүниенің мысалы" Шал ақын.)
ХАХАХА -ға! 2017-09-28 10:23:03
"Емес" дейсіз? Сонда Сіз, бір нәрсені "емес" десеңіз, сол заттардың бәрі болмай қала ма? Ол, тек бір Алланың ғана құзырындағы дүние ғой. Әлде Сіз Алланың құзыретін иемденіп алдыңыз ба?
ХАХАХА -ға! 2017-09-28 10:17:15
"Білетіндер табын дейді" дейсіз. Тек қана "дейді" деген сөзбен ештеңе бола салмайды. "Айтылған сөз, атылған оқпен" тең. Кейін қайтарып ала алмайсыз. . Олай болса дәлелдеп көріңіз, біз тыңдауға дайынбыз Ісіңізге Сәттілік тілейміз!
ХАХАХА -ға! 2017-09-28 10:11:00
"Мыналар" дейді. Білымсіз, мәдениетсіз, надан адамдар ғана осылай сөйлесе керек.
ХАХАХА -ға! 2017-09-28 10:09:58
"Шалыңыз" шалқасынан түскесін енді басқаша сайрауға көштіңіз бе? Біліміңіз мен ақылыңыз жетсе "Шыңғыс" деген сөзді басқаша түсіндіріп көріңіз?
ХАХАХА 2017-09-28 09:41:37
Мыналар Шыңғысқанын адай ете алмай қайда лағып кеткен, не қылған талмайтын жақтар бос әңгімеден. Шыңғысқан ешқандай адайда, қазақта емес, жүз жыл дәлелдеймін деп өліп кетсеңдарде ол адай емес. Білетіндер табын дейді.
Шал мен Шежіреге! 2017-09-28 09:24:21
Мынау жүз жылдан бері де болмаған тарихи пікір сайыс екен. Шал намысты қолдан бермеңіз, қорғаңыз өз титуліңізді. Жалғастыра беріңіздер.
Бөрі 2017-09-28 09:10:16
Біздің орыс тілді билік үнемі екі сөйлеп, бірін-бірі үнемі "шал" деп атап, "шал" деген сөзді неге жақсы көреді, деп жүрсем. Гәп қайда жатыр.
Шалға 2017-09-28 08:31:09
Осы айтылғандарға да тоқтай алмасаңыз, Біздің айтарымыз әлі де көп. Бұл жерде тарихшылар емес, шежірешілердің отырғанын есіңізден шығармағаныңыз дұрыс.
Шалға 2017-09-28 08:26:26
"шал 2017-09-27 22:55:09" Мына пікіріңізде "Сендей жетесіздер білмейтін де шығар" деген екенсіз. Бұл жерде жетесіз Біз емес, Сіздің өзіңіз болып отырсыз. Сіз тура көкек сияқты осы сөзбен де "өз атыңызды өзіңіз шақырып" отырсыз. Себебі, Сіз келтіріп отырған "жетесіз" деген анықтауыш сөзді Атаға, Қарияға, Ақсақалға жалғай алмайсыз. Оны Сіз оларға қанша жалғағыңыз келгенмен де жалғанбайды. Ол, сөз тек қана "көргенсіз шал" болып айтылады. Ер адам әрқашанда, өле-өлгенше "орнымен айтылған бір ауыз сөзге тоқтайтын, екі сөйлемейтін, бір сөзді, уәдесін жұтпайтын, мәрт адам" күйінде қалуы керек. Сөзге тоқтамау мен Екі сөйлеу тек қана әйел адамдарға тән болады. Олар айтқан сөзін, яғни уәдесін қаншалықты ұстайын десе де ұстай алмайды. Мысалы, "Анасы жібермей қалады". Аллатағала әйел адамды о баста-ақ осылай жаратқан. Ал, "біресе, түйенікі, біресе биенікі" болып екі сөйлеу әйел адамдарға ғана тән болады. "Ердің екі сөйлегені өлген" дейді қазақ мақалы. Біз Сізді шал емес, Абыз, Ақсақал, Ардақты Ата дәрежесінде көргіміз келетінін қаперіңізге береміз.
Төре 2017-09-28 08:00:24
Хан - Төре, дегенді естігенде "ұстамасы" бар қояншықтарға айтарымыз: сіздердің көсемдеріңіз Ленин: "Каждая кухарка может управлять Государством" дегенінен сіздер әлі алыс кете қойған жоқсыздар? Соның нәтижесін толық біле тұра әлі қайталаудан танар емессіздер? Каждый "тексіз" может управлять Государством, деген ұстаным дамып тұр. Әйтпесе неге билікте бірде - бір Хан тұқұмдары Төрелер жоқ?!
Шалға 2017-09-28 07:53:52
Қазақта "шалам" - шөп шалам" деген сөз де бар. Шалам - құнарсыз тағам деген мағынада қолданылады. Сосын шаламның екінші буынына көңіл аударыңыз. Бұл сөзде шалды - ер адам емес деп тұр. Неге соншама әйел болуға құмар болдыңыз?
Шалға 2017-09-28 07:48:54
Аталарымыздың шалға бергені ең төменгі дәреже. Мысалы, қазақтар өздері тұратын үйлерінің ауызғы бөлмесін "шалан" дейді. Шалан - Шал ана деген сөз. Көріп тұрсыз ғой. Шалды ер адам емес деп тұр. Себебі, бұл сөздің бізге айтып тұрғаны Шалдың орны есікте, оны төрге шығаруға болмайды деп тұр.
Шалға 2017-09-28 07:30:18
Сіз Абылай Атамыздың нені меңзегенін түсінбегенсіз. Мынау Сіздің Абылай айтыпты, деп отырған Сіздің өз сөзіңіз. "Абылай атаң қарап тұрмай ; "алтыға дейін-бала ерке, алпыстан кейін шал ерке. Өзің дана шалдар сияқты сөйлейді екенсің, атың - Ш а л ақын болсын" дейсіз. Тереңірек үңілсек, "Шал" бұл жерде жақсы мағына беріп тұрған жоқ. Мына "алпыстан кейін шал ерке" деген сөзге көңіл бөліңіз. Енді өзіңіз ойлап көріңіз, осы "ерке" деген сөз Ата, Қария, Ақсақал деген ұғымдарға жалғана ма? Ата ерке, Қария ерке, Ақсақал ерке деп айтыла ма? Айтылмайды. Мен келтірген Ата, Қария, Ақсақалдар ондай күйге жеткенше, жетпегенін жақсы көрген болар еді. Есіңізге ұстаңыз, Ата, Қария, Ақсақалдар ешкімге еркелемейді, олар өздері еркелетуге тиіс. Сосын "Ерке (Еркемай, Еркеназ, Еркесұлу, Еркеқыз, Еркетаң) деген есім сөз ер адамға тән емес. Мұндай есім әйел адамдарға ғана беріледі және бала ғана еркелейді. Атамыз Абылай біле білсең бұл жерде шалды, Ата емес, әйел деп отыр. Әңгіменің басында-ақ, Біз Сізге осыны, яғни "шалдың" жақсы сөз еместігін түсіндірмек болғанбыз. Бірақ Сіз оған тоқтамадыңыз. Міне тағы түнімен ұйықтамай, шал деген сөзді қалай ақтап аламын деп ойлап шыққансыз. Әлекке қалмаңыз. Шал - Ата, Қария, Ақсақал деген ұғымдармен қатар тұра алмайды. Аталарымыз "шалға" ондай дәреже бермеген.
Төре 2017-09-28 07:29:43
Ей! Жағың карысқыр! Мына мен Шал Ақынға емес, сіздің "шал" деген "лақап" атыңызға қаратып айтқам? Мына менің "жетеме" тиісуіңіз орынсыз! Жаратқан Иеміз! Бір Аллаға! Ризамын! сізден кем емес ЖЕТЕ бергеніне! "Төбешік" Тауға қарап көкірегін "кермес" болар? Рабби зиднии ғилмән. (О, Жаратқан Ием! Білімімді арттыр) Таһа сүресінің 114 - аяты
шал 2017-09-28 03:13:15
Атаң Абылай қазаққа бірден хан бола қойған жоқ еді. Атығайға сұлтан болды. Сол кездегі үйсін Төле бидің 6 жастағы жиені Тілеуке ақынның әлгі сөзінен кейін, жеңіліп қалған Абылай атаң қарап тұрмай ; "алтыға дейін-бала ерке, алпыстан кейін шал ерке. Өзің дана шалдар сияқты сөйлейді екенсің, атың - Ш а л ақын болсын" депті. Сасқаннан атаңның аузына басқа сөз түспеген ғой. Қазақ "аталы сөзге арсыз таласады" дейді, енді жетеңе бірдеңе жетсе осымен тоқтарсың.
Шалға 2017-09-28 00:20:57
"Шал ақын" - Тілеуке Құлекеұлының (1748-1819) Ата-Анасының "азан шақырып" қойылған аты емес. "Шал" оның жалған аты. Яғни тура Сіз сияқты "Шал" деген есімді өзі таңдап алған, немесе біреу еншілеген, яғни тікелей Сіздің атаңыз. Кешегі орыстық саясат, кеңестік саясат қазақтың барлық жақсыларын қырғынға ұшыратып, сөз білмейтін құл-құтан, сауатсыз адамдарды дәріптеген болатын. Не болғанда да ол кісінің "шал" деп аталуында бір гәп бар екені анық. Әйтпесе, шал деген сөзге адам баласының барлық жаман қасиеттері телінбес еді.
шал 2017-09-27 22:55:09
Аталарың Абылай Құлеке батырдың жүйрік бәйге атын сұрап алып, қайтармай қойыпты. Құлекенің баласы Шал ақын Абылайдың бір батпаққа батып, қойға ере алмай қалған жаман тоқтысын "арқалап алып кел" деп жалшысын жұмсағанын естіп қалып ; "Өлеңге тоқтамайды Ш а л дегенің, Қойға пана болмайды тал дегенің. Жалаң аяқ, жалаң бас қой арқалап, Хан ием, қандай екен мал дегенің. Сыйлайды ханымыз деп үлкен-кіші , Біреудің қақын жемес жақсы кісі. Тақтағы Хан, таптағы биді тоңқайтатын, Хан ием, қандай екен мал дегенің"-деп қараулығын бетіне басқан екен. Сөзден тосылған Абылай Құлеке батырдың жүйрігін қайтарып қана қоймай, алдына жылқы салған ғой. Сол Құлекеұлы Ш а л сендердей нашарлардың "Жетесіз туған жігіттер, Жиырма бесте жас болар. Жетесі жаман бозбала, Тоқсандағы ш а л м е н тең" деп бағасын берген. Сендей жетесіздер білмейтін де шығар, 1999 жылы сол Ш а л д ы ң туған жеріне Көкшетауда елбасымыз Н.Назарбаев Ш а л ауданы атағын берген. Қазақтың қара шалдары аман болсын !
Ерген 2017-09-27 22:38:54
Шал - шалажансар - тірі өлік деген мағына береді. Қазір барлығы шал деп сөйлейді. Сонда қалай? "Көкек өз атын өзі шақырадының" кері болып тұрғаны ма?
Жаған 2017-09-27 20:50:03
Шал деген сөзді қызыл комунистер мен қазіргі шенеуніктер өте көп қолданады.
Шалға 2017-09-27 20:20:22
"Жатқан жыланның құйрығын баспа" деген осы.
Тәкен 2017-09-27 20:10:37
Иә, қазақ сөздерінің астарында осындай керемет мағына жатады деп кім ойлаған.
Жаған 2017-09-27 20:04:59
Оның үстіне Шалдың еркек емес, әйел деген де мағынасы бар. Біз оны осы шал деген түбірден туындайтын Шал және апай, яғни шалапай деген сөзден де көреміз. Демек, қазақ қарияларының шал деп сөйлейтіндерді қамшының астына алатын себебі осында жатыр.
Шалға 2017-09-27 19:42:57
Көрдіңіз бе. Сіздің өзіңіз таңдап алған, мақтан тұтатын Шал деген атыңыздың өзі Сізге Қазақтың ортасында орын жоқ, кет, жоғал шық деп, енді қайтып қазақтардың арасына келме деп отыр.
Асан би 2017-09-27 19:34:02
Шалшық деген сөздің "шіріген, лас, боқ су" дегеннен де басқа тағы бір мағынасы бар. Бұл сөз осындай жаман сөз болғандықтан барлық шалдарға, үйден шық, құры, жоғал деп отыр. Өздеріңіз көріп отырғандай Шалшық деген сөз Шал және шық деген екі сөзден тұрады.
Бекман 2017-09-27 18:48:34
Ақырзаман келгенде: "Қорлау сөз мақтан болар. Қартымыз шалға айналып, Не айтып, не қойғанын, Білмейтін надан болар, Азған деген осы болар".
Төре 2017-09-27 16:26:25
Ағайындар, біздің Аталарымыз Күншуақ Ата - Хан Шыңғысты 700-800 жылдан кейін Ел-жұртым, Ұрпақтарым есіне алады, деген тімсіл-өсиетқалдырған. Сол мезет келіп қалар ... деп айтып отырушы еді. Сол уақыт келген тәрізді. Неге дүние жүзі халықтары қайтадан Күншуақ Ата - Хан Шыңғысты іздей бастады? Бұл құпияның шешімі бар шығар?
Төре 2017-09-27 16:13:34
Иманды болғыр менің шешем, Төрелер Әулеті үлкен адамдарды "шал-кемпір" деп атамайды? Ол адамдардың өзінің лайықты, құрметті аттары болады. Біреуді "шал" десеңіз. - Шалқаңнан түс! Кемпір десеңіз - кеміп қал! деп отырушы еді ... Қайдам, ол кездері оны біздер түсінбеуші едік ...
Шалға 2017-09-27 14:37:11
Бауыржан Момышұлы Сіз айтқандай қарттарды үшке емес, төртке бөлген. Сіздің біліміңіз осығанда жетпеген. "Бауыржан Момышұлы жасы үлкен қарттарды шал, қария, ақсақал, абыз деп төртке бөлген. Отбасы, ошақ қасынан ұзап шыға алмай, түтін аңдып, үй аралап, саяси өсек айтатын қарт – шал. Өз әулетін шашау шығармай уысында ұстап, билік жүргізген қартты қария деп, тұтас бір ауылдың жоқ-жітігін түгендеп, жыртығын бүтіндеп, азаматын атқа мінгізіп, айдынын асырып отыратын қартты ақсақал деп, бүкіл елдің сөзін сөйлеп, намысын жыртып, дау-дамайын шешіп, арғы-бергі тарихтан әңгіме қозғап, тұла бойына ұлттық рух, ізгі қасиеттерді молынан сіңірген қартты абыз деп атаған». Меніңше бұған ешқандай комментарий қажет емес. Толығырақ: http://massaget.kz/layfstayl/debiet/bauyirjan_momyishulyi/35726/ Материалды көшіріп басқанда Massaget.kz сайтына гиперсілтеме міндетті түрде қойылуы тиіс.
Шалға 2017-09-27 13:18:44
"шал 2017-09-27 10:48:04 Бұл "ұлы" аталарыңның жолы. Және қазақ өз шежіресін баяғы да жазып қойған. "Ұлы" аталарың шежіресін бөлек жаза беріңдер. Адайлар сендерге қосылмайды, ана "қотыр ешкі" - Қожырбайдың баласын өздеріңмен алып кетіңдер". Шал! Сізді "шала", "шалажансар", "шалапай", "шала туған", "шала піскен", "шалшық" өзіңізді өзіңізге мойындатқан және ана "1" деген никпен шығып отырған Сіздердің жолдарыңызда төрт миллионнан астам қазақтың қаны бар. Әлі де кеш емес. Естеріңізді жинаңыздар.
Шалға 2017-09-27 13:08:17
Сіз бұл әңгімелердің бәрін өзіңіздің сөз қадірін білмей, адам атына қорлау сөз қолданғандығыңыздан өзіңізге өзіңіз сұрап алдыңыз. "Аңдамай сөйлесең, ауырмай өлесің" деген осы. Келесі пікірге шыққанда "тісіңізді тазалап, аузыңызды тұзды сумен шайып" шыққаныңыз жөн болады. Бұл тек қана Сізге емес, өзгелерге де берілген кеңес.
шалға 2017-09-27 12:59:02
Төрт миллион қазақты қырғынға ұшыратқан кешегі Кеңестік қызыл үкіметтің тәрбиесін алып, солардың берген теріс білімін санаңызға әбден сіңірген жан болдыңыз.
шалға 2017-09-27 12:54:39
Иә! Ел азды, жұрт тозды деген осы. Күні кеше біздің бала кезімізде қариялар "шал" деген сөзді өздері айтпақ түгілі, өзгелерге де өздерін "шал" деп айтқызбайтын. Жазатайым сауатсыз, білімсіз, надан, көрсоқыр, есерсоқ, біреу табыла қалса, қарияның қамшысы сол сөзді айтқан әумесердің жауырынында ойнайтын. Ал, мына батырымыздың осындай қорлау сөзді өзіне мақтан тұтып отырғаны мынау.
Шалға 2017-09-27 12:45:11
Уәж өте дұрыс. Шала, шалапай, шалажансар, шалшық (өзен де, теңіз де, көл де емес, кішкене ғана шұңқырдағы жаман иісі шығып шіріген су) деген сөздің бәрінің түбір "Шал" ғой. Сонда Сіз осының бәрін өз бойыңызға ылайық көріп, мақтанып отырсыз ба?
Шалға 2017-09-27 12:34:22
Не білесіз дейсіз. Сіз бұл сөзіңізбен өзіңіздің алжығаныңызды толық мойындап отырсыз ғой. Солай ма? Себебі, "шал" деген сөз қазақ та "алжыған шал", "қақбас шал", "есі ауысқан шал", "ақсақ шал", "тоқсақ шал", "осырақ шал", "тышқақ шал" ретінде қолданылады. Өзіңіз айтып отырған "абыз" бен "ақсақалға" мұндай сөздер қосылмайды. Сіздің осындай қарапайым ғана дүниеге ақылыңыз жетпеген. Осы дәрежелер өзіңізге жараса, тіпті тырнақтай да ұятыңыз болса енді бұл жерге шықпағаныңыз жөн болар. Айналаңыздан, бала-шағаларыңыздан ұят болар.
Шалға 2017-09-27 12:23:25
Ана мақаланы қайталап оқып, есіңізді жинап келіңіз бұл жерге. Сіз тым шектен шығып кеттіңіз. Адам, ру, тайпа, ел аттарына қорлау, кемсіту сөз жазу барып тұрған азғындық және қылмыс, Сіздің "қотыр ешкі" деген сөзіңізде Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 31 бабында көрсетілген қылмыстық белгілер бар.31 бап. ҚОРЛАУ Қорлау, яғни басқа адамның ар намысы мен қадір қасиетін әдепсіз түрде кемсіткен адамға сот 200 АЕК көлемінде (453 800 теңге шамасында) айыппұл салады. Немесе, 180 сағатқа тең қоғамдық жұмысқа тартылады. Айыппұл төлей алмаса, айып пұлына пара-пар түзету мерзіміне кесіледі». Қалай. осындай жазаға кесілуге дайынсыз ба? Есіңізге сала кетейін. Өткен жылы елімізде әлеуметтік желілерде азғындыққа үндеп, адамды, руды, тайпаны, елді кемсітіп, араларына ашу-ыза, кек туғызатын пікіршілерді анықтап жауапқа тартатын арнайы агентство құрылған. Сіздің әрбір сөзіңіз бақылауда. Сіз өзіңізге өзіңіз ор қазып отырсыз. Осындай қарапайым ғана дүниеге ақылыңыз жетпей отырып бүкіл бір табанды елдің атынан сөйлегіңіз келеді. Бұл жазадан қалай құтыласыз. Әлде арнайы дәрігерлік сараптамадан өтіп, "алжыған" деген анықтама аласыз ба?
Шал 2017-09-27 12:22:00
Сен не білемін деп отырсың ! Шалдың үш түрі бар - шал, ақсақал, абыз . Бауыржан Момышұлын дұрыстап оқып ал. Маған осы жаман дәрежем де жарайды.
Шалға 2017-09-27 12:07:23
Сіз әлі мақаланы оқымаған, оқысаңызда түк түсінбеген болдыңыз ғой. Тағы бір қайталап оқып шығуға кеңес береміз. "ҚАРИЯЛАРЫМЫЗДЫ "ШАЛ" ДЕП АТАУЫМЫЗ ДҰРЫС ПА?" http://ult.kz/post/kariyalarymyzdy-shal-dep-atauymyz-durys-pa
Сабырға 2017-09-26 09:17:04 2017-09-27 12:01:08
Ежелгі Ата-Бабаларымыздан қалған "ҚАРҚАРАҒА ЖАНЫҢ ЖЕТКЕНШЕ ШЫДА" деген сөз бар. Осы сөз тіркестері жайлы Сіздің пікіріңізді білгіміз келеді? Бұл жерде осы сұрақты Сізге қойып отырған себебіміз, Біз Сіздің сөз саптауыңыздан сөзге тоқтайтын, өз сөзіне ие бола алатын, бір сөзді қазақ азаматын көріп отырғандаймыз.
шал 2017-09-27 10:4