46 - сөз

Шыңғыс хан адамзат тарихындағы ұлы тұлға

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Кешеден бері Шыңғыс қағанды бірі даттап, бірі мақтап, аяғында жағаласып жатқан бірнеше азаматтарды көріп отырмыз.

Шыңғыс хан кім қалай десе де адамзат тарихындағы ұлы тұлға. Əрине қатігездігі бар, қаншама жанды қырғындатты. Өркениетті ойрандауы да мүмкін. Бірақ, адамзат тарихында мейірімді жаһангер жоқ. Алайда Сыр бойындағы қалаларда сол заманда сарттар отырғаны анық. Ал Шыңғыстың көшпенділердің басын қосқаны тағы рас. Ол жолда талай құрбан кесілді. Олардың арасында Керей ханы Тұғырыл мен бала кездегі досы Жамұқа да бар. 

Бірақ, тарихқа өкпе жүрмейді. Шыңғыс хан мен үшін қазақ (Орда Ежен ұрпағы), Өзбек (Шайбан ұрпағы) жəне басқа да түркі тілдес халықтардың пайда болуына негіз болған тұлға. Ал, түрік халықтарының бөлшектенуіне Ұлы Қағанның ешбір қатысы жоқ. Керісінше Алтын Ордадан сескенген сыртқы күштердің үлесі көп. Сол пиғыл əлі əлсіреген жоқ. Кейде көзі ашық азаматтардың өзі сондай пиғылдағылардың отын көсеп кететіні бар. Мен Шыңғыс хан турасында Зардыхан ағамыздың еңбектеріне тоқталамын.

Досым Зікірия

Facebook-тегі парақшасынан

146 пікір 2844 рет оқылды Қосылған: 26.12.16
    • #1
    • БАҒЫС
    • дн, 26/12/2016 - 11:08

    ӨТКЕНІМІЗГЕ МАҚТАНЫП, ЕРТЕҢГЕ СЕНІМСІЗДКПЕН,
    БҮГІНГІ КҮННЕН ҚОРҚЫП ӨЛЕМІЗ. ШЫҢҒЫСХАННЫҢ
    РУХЫ ДА, ӘРУАҒЫ ДА, ҚАНЫ ДА ҚАЛҒАН ЖОҚ. БӘРІ ДЕ
    ЖЕТІ ҚАТ ЖЕРДІҢ АСТЫНДА ҚАЛДЫ. ОТТАМАҢДАР !

    • #2
    • тТт
    • дн, 26/12/2016 - 12:34

    Бұрынғы Шыңғысхандар қазір қораның іргесін тесіп жорғалап жүрген шымтышқандар. Шыңғысханмен мақтанатын ештеңе жоқ. Ол сұмырайдың шапқыншылығы болмағанда қазақтар қыпшақтар бірлестігі негізінде ұлт болып әлдеқашан қалыптасып, өркендейтін еді.Шыңғысханды қалай сүйресең де қазақ болмайды, ол - моңғол. Көшпенділік өркениеті басымыздан өтті, онан әлі шыға алмай жүрміз, жалпы ол мақтанатын дүние емес.

    • #3
    • Төре
    • дн, 26/12/2016 - 12:39

    Түкке тұрғысыз мына БАҒЫС сыяқты адамдар, Ұлы Хандардың Ұлысы Хан Шыңғыс туралы пікір айту үшін ақыл деңгейдің қандай болатынын ұқпайтын болу керек? Ей БАҒЫС, ең болмаса мынаны біліңізші, сізбен мына мен кімбіз, шаңның бір түйір тозаңымыз,.. Шыңғысхан туралы пікір айтуға біліміміз, ойымыз жетер ме екен? Жетеді, деп айтып көріңізші кәнеки... құлағам сізде...

    • #4
    • Маңғыстау
    • дн, 26/12/2016 - 12:45

    «1905 жылы Ресей империясының Думасына қазақ халқының да өкілдері кірмек болғанда Марков деген сенатор:«Бұлар Шыңғыз ханның, Темірланның тұқымдары, абай болуымыз керек!» деген екен. Бөтен елдер баяғыдан біліп отырған шындықты қазақтардың өзі мойындағысы келмей, руы Қият Шыңғыз ханды «моңғол» деп ытырынуда. Ал шетел зерттеушілеріне салсақ қазақ руларын (Жалайыр, Найман, Керей, т.б.) «моңғол» дегенімен қоймай, енді тұңғыс (доңыз) тайпасы етіп шығарғанын көріп отырмыз» (Хасен Қожа Түрік 28.08.2016 жыл «Ұлт Кз» (http://ult.kz/post/tagy-da-mongol-atauy-zhayynda) газетінде жарық көрген).

    • #5
    • Маңғыстау
    • дн, 26/12/2016 - 12:46

    «Шыңғыс хан аспаннан салбырап түскен жоқ, жер бетіндегі бір тайпадан шықты. Қазақ тайпаларының арасында ең көне, ұлы тайпа Адайлар. Бұлар Кирдің де, Дарийдің де тас-талқанын шығарған. Адайлар менің екі туып бір қалғаным емес, алай да, ақиқаты: Шыңғыс хандай ұлыны тек Адай халқы тудыра алса тудырды! Шыңғыс ханның шежіресі осыны меңзейді. Қалғандарының бәрінікі оттаған! Мен Кеңес дәуірінде Адай көтерілісін көрген адаммын, ал сіз осынша шіренетіндей не көрдіңіз?
    ...Демек, түрік тілін білетін Чжао Хун Өгедейді Адай деп атаған. Өгедей дегеніміз – Ақ Адай болса керек. Тағы да, Адай. Құдай-ау, бұл Адайдан құтыламыз ба, құтылмаймыз ба? Шыңғыс хан Адай болмаса, баласының атын Адай деп қояр ма еді?» (Қайрат Зәріпханұлы Дәукеев,
    Шежіре жазушы).

    • #6
    • Әбдияр
    • дн, 26/12/2016 - 12:56

    ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ҚАЗАҚТЫҢ РУЛЫҚ ШЕЖІРЕСІНДЕ http://ult.kz/post/shyngys-kagan-kazaktyn-rulyk-shezhiresinde

    • #7
    • Төре
    • дн, 26/12/2016 - 15:12

    Алла Тағала, кешіре гөр жүрегі надандықпен ластанған мына Төрені? Адайға салсаңыз жер-дүние жаралмай тұрып, Адай руы жаралған. Содан соң ғана, адай руының құдыретімен Құдай-АллаТағала жаралған! Міне данышпандық! Менің байқауымша, сіздерге біздің Ұлы Бабамыз Шыңғысхан ғана керек. Әрине оның атақ-даңқы үшін? Ал Шыңғысханның тікелей ұрпақтары Төрелер сіздерге бір тыйын үшінде қажет емес. Мәне мәселе? Сіздерден сұрайтынымыз, ең алдымен Шыңғысханның қазақ бұтағы Қазақ Төрелерін танып-біліп, қоғамдағы құрметті орнын анықтап алуымыз керек? Шыңғысханның заңды Иесі-Қазақ Төрелері! Оған дау айту - нақұрыстық! Түсінсеңіздер? Содан кейін ғана Шыңғысхан мәселесі өзінен-өзі шешіледі. Ал Шыңғысханның Қасиетті рухын тіл тигізу текті Қазаққа жарасар ма екен? Таң қалатын нәрсе, осы күнге дейін саналымызда, санасызымызда сол қарапайым ұғымға мән бермей жүрміз? Сіздерге Қүрмет!

    • #8
    • Шыңғысхан Адаевич
    • дн, 26/12/2016 - 16:59

    Шыңғысхан - адай ! Хахахахахахахахахаха, ых,ых,ых,ых, ой, шегім түйліп өлдім ау!

    • #9
    • КОЖЫРБАИ
    • дн, 26/12/2016 - 18:46

    Шынгыс хан таза Адаи точка

    • #10
    • Бөрі
    • дн, 26/12/2016 - 18:51

    Төреге! "Төре" деген сөз не мағына береді? Осы сөздің мәні мен мағынасые саралап берсеңіз екен?

    • #11
    • Белинский
    • дн, 26/12/2016 - 18:56

    Белгілі ғалым Владимир Белинский бүкіл саналы ғұмырын Алтын Орда тарихын зерттеуге арнап, мынадай тұжырым жасаған. «Әлемді жаулаған әйгілі қолбасшы Шыңғыс хан моңғол болмаған, шын мәнінде, Шыңғысхан – қазақ». Ол өзінің бұл тұжырымын «Страна Моксель», «Москва Ордынская» атты тарихи кітаптарында келтірген.
    Оның айтуынша, Кеңестік тарихшылар қаншама бұрмалағанмен, Шыңғыс ханның қазақ екендігін дәлелдейтін фактілер жеткілікті. Шыңғыс ханның ұрпақтары, Алтын Орданың хандарының барлығы Моңғолстанда емес, қазақ жерінде отырғанының өзі-ақ осыны білдіреді, дей отыра Ұлы қолбасшының қазақ болғандығын көптеген нақты фактілермен дәлелдейді.
    «Моңғол империясының негізін қалаған наймандар, керейлер, қияттар мен меркіттер моңғол емес, түркі тайпаларына жатады. Олардың ұрпақтары қазіргі Қытай жерінде өмір сүріп жатыр, тілдері қазақша. Темуджиннің әкесі (қазақша Теміршін болып айтылады) Есүгей қияттардың ханы болған. Шешесі Оян меркіт руынан. Шыңғыс ханның әйелі - Бөрте қазақтың қоңырат руынан шыққан. Оның барлық ұлдары түркі есімдерімен аталды. Моңғолдарда ол кезде де, қазірде де ондай есімдер болған жоқ. «Хан» деген сөздің өзі моңғол емес, түркілердікі. Моңғолдар өздерінің басшыларын «қонтайшы» деп атаған. Шыңғыс ханды әдеттегі қазақтың құрылтайында хан көтерген. Ал моңғолдарда мұндай сөз жоқ. Тәңірге табынатын тек қазақтар ғана. Қайтыс болғандарды аз адам білетін, құпия жерге апарып жерлеген.
    Шыңғысхан Шығысқа жорыққа шыққанда түрік тайпалары оны бірден мойындады. Сондықтан ол Қазақстан жеріндегі көшпенділермен соғысқан жоқ.
    Наймандар және қазақтың басқа рулары Шыңғысхан империясына оның дүниеге келер тұсында қосылды. Оның Шығысқа жорығы Хорезм билігіндегі елдермен ғана болды.
    «Жақын арада Шыңғыс ханның қазақтан шыққаны ресми түрде мойындалады» деп мәлімдейді тарихшы Владимир Белинский.
    Түсініктеме: Қайтыс болғандарын жерлейтін, аз адам білетін құпия жер деп, қазақтардың рулық қауымын айтып отыр. Ондай қауымдарды, шындығында да сол рудан өзгелер біле бермейді.

    • #12
    • Мұрат Аджи
    • дн, 26/12/2016 - 18:58

    Авар (Ресей) тарихшысы Мұрат Аджи: «Адайдың аса үлкен Мұңал деген бөлімі бар. Әртүрлі
    жазбаларда, соның ішінде Рашид-ад-Динде, моңғолдарды мұғал-мұңал деп жазған.
    Жауынгер дай – дах – адайлар жөнінде ежелгі жазбалар өте көп. Европалық Дақтар Римге қарсы тұрған аса ұлы держава болды, ал олардың Азиялық бөлігінде тұратын Дайлары б.ж.с. дейінгі дәуірдің 111 ғасырында аса қуатты Парфияны құрды, оларды Римнің ұлы қолбасшысы Помпейдің өзі сол дайларды "Патшалардың патшасы " деп мойындап теңдессіз баға берді. Мен осы жауынгер ұлы халық Адайлардың Х11 ғасырда Шыңғыс қағанды дүниеге әкелгеніне ешқандай күмән келтірмеймін.
    Адай руы. Бұл «Мұңалдың құпия шежіресінде» Байұлылар құрамындағы Шыңғысханның немере ағасы Оңғырдың елі. Менің дерегімде Х111 ғасырдағы Баяуыттың ұрпақтары Байұлы құрамындағы Адайлар болып табылады».

    • #13
    • Лео де Хартог
    • дн, 26/12/2016 - 19:02

    «Моңғолдар тайпасы Борджигин (Бөрі жігі) мен Тайджиут (Адай жұрт) руларынан тұрды. ...Тұтқындардың арасында Джиргоадай (Жорға Адай) атты жас адам болды, ол тайджиуттардың Иисут руынан еді. Оны Шыңғысханның алдына алып келгенде, ол жаулап алушының астындағы атты өлтіргендігін мойындады. Шыңғысханға жас жігіт ұнап қалды, оны кешірді және өзіне қызметке алды. Жаңа қызметшісін болған оқиғаның құрметіне Джебе (садақ оғы) деп атады. Джебенің маңдайына Моңғол Империясының жоғары қолбасшыларының бірі болу жазылды. («Шыңғысхан әлемді жаулаушы» Лео де Хартог).

    • #14
    • Алаш
    • дн, 26/12/2016 - 19:08

    Тарихты жазғаннан соң халықтың мыйын ашытпай тұра жаз, болмаса жазба. Сіз айтып отырған Шыңғыс хан шапқыншылығы заманында Сыр бойында ешқандай сарт деген болмаған, керек десең Қазақ деген ұлт да болмаған. Сарт деген атау ел арасында 18 ғасыр соңында пайда болды. Ол кезде барлығымыз Депті Қыпшақ елі-Қыпшақтар деп аталғанбыз. Елді шапқан басқыншыны мақтағанша елін қорғаған Қайыр ханды мадақтайық.

    • #15
    • Барс
    • дн, 26/12/2016 - 19:57

    Мына жерде Адаилатып ар турли атпен шыгып жаткан Кожырбаиулы екенине еш куманим жок!

    • #16
    • Барсқа
    • дн, 26/12/2016 - 20:05

    Сенің көзіңе Шыңғысханды Қазақ немесе Адай дейтіндердің бәрі Қожырбайұлы болып елестеп жүрген сияқты. ОТЫРАР НЕ ҮШІН КҮЙРЕДІ? Қhttp://abai.kz/post/view?id=8503

    • #17
    • Алаш баласы
    • дн, 26/12/2016 - 20:10

    «Қытай деректері былай деп жазыпты: Олар (мұңғылдар) Батыс өңірдің (Орталық Азияны қытайлар осылай атайды) көмегімен қытайларды езді, ұлт халқының қарсылығын әлсіретіп, өз үстемдігін нығайту үшін, Қытай халқының ішкі ынтымағына іріткі салды. Олар сондай-ақ, Қытайда жасайтын халықтарды төрт жікке (дәрежеге) бөліп қарайды.
    Бірінші дәрежедегілер - өздері (мұңғылдар, яғни мұңалдар); екінші дәрежедегілер – батыс өңірдегілер (түркі халықтары), үшінші дәрежедегілер – терістіктегі өзге көшпелі халықтар; төртінші дәрежедегілер – қытайлар мен түстік халықтар» (Б.Қ.Албани «Қазақия» Алматы. 2008. 214 бет).

    Шыңғыс ханның тегі Түрік болмаса, ол өзінен кейінгі екінші дәрежеге Түріктерді қоймаған болар еді. Мұңал (Мұңғыл) Бекарыс Алшынның Адайынан таарйтын рудың аты.

    • #18
    • Алшын
    • дн, 26/12/2016 - 20:30

    Өтеміс қажының «Шыңғыс-нама» шығармасында Шыңғыс ханның ұлы Жошы Ұлытауда аң аулаған кезінде аттан құлап, мойны үзіліп қаза тапқанын жазған (1-тарау). Тарихта оның әкесінен жарты жыл бұрын қаза болғаны айтылады. Қазақта «Ақсақ құлан– Жошы хан» деген аңыз, күй бар.

    • #19
    • Ағарыс
    • дн, 26/12/2016 - 20:33

    «Адамзатта Шыңғыстай ер тумайды» (Мағжан Жұмабаев).

    • #20
    • қазақ қазаққа
    • дн, 26/12/2016 - 20:44

    шыңғыс ханды жайына қалдыратын кез келді, шыбыштың терісін тартқандай,тартқылап болдыңдар. біреуің аспаннан түске жоқ дейсің,төре түңліктен құбылыс болып келген деген.Шыңғысты қайсың иеленсең де,бұрынғы хандық заман қайтпайды,таза қан еш қайсыңда жоқ,Дәмеленбеңдер. Қазыргі қазақ сені ақ киіз тұрмақ шүберекке де орап хан сайламас.Елдің басын қатырмай,басқа да проблемалар бар емес пе.Мәселен,ұрпақты ұлттық патриатизмге баулу.

    • #21
    • Бекарыс
    • дн, 26/12/2016 - 21:24

    20-ға! Мына Шыңғыс ханның қазақ екендігін айтып жатқандар дұрыс жасап жатыр. Қазақ атасын тани алмай ұмытса, маймылға бала болғаннан басқа барар жері жоқ. "Атаға қарап ұл өсер, Анаға қарап қыз өсер". (Қазақ мақалы).

    • #22
    • Бекарысқа
    • дн, 26/12/2016 - 21:57

    Дарвинді дүрмекпен жамандамай, зерттеулерін, теориясын оқы. Қолыңнан келсе мүмкін өзің де ол ілімге елігіп, біздің зоопарктерде кейбір тік жүретіндердің, бірақ адам болады-ау деген даму кезеңін оңбаған кеңес өкіметі бұзып жіберген, аяқтатпаған кезеңін қолға алып, жалғастыра үйретіп, дрессировка жасап, сондайларды адам қатарына қосарсың. Сонан соң сен де трактат жаз, маймыл дәрежесінде қалғандарды қалай жетілдіруге болады деген. Теориялық деңгейде. Түсініксіз болса тіпті жақсы. Бұл - қарапайым пенделердің оны түсінуге ақылы жетпеуінің гарантиясы болады. Сонда Нобель силығын алатыныңа ешқандай дау жоқ.

    • #23
    • Адайшал
    • дн, 26/12/2016 - 22:25

    Мұқамбеткәрім, СҮЙІНШІ ! Жап-жаңа жаңалықтан көрсетті, оңтүстік жақтан (Арыс бойы дегендей, шала естіп қалдым) Шыңғысқанның моласы табылыпты! Үңгірдің ішінде бір көріпкел әйел сөйлеп тұр, қабірді ашуға 30 см. қалды, оң жақта Шыңғыс, сол жақта аты, ортасында бір дәу адам көрмеген жылан жатыр дейді. Опшым ақсарбасыңды айтабер, бапаң табылды, барып көруіңе болады.

    • #24
    • Бекжан
    • дн, 26/12/2016 - 23:00

    Шыңғысханның өз руы Бөріжігің (қытайша Боджигин), өз есімі Теміршың. Ол ерте замандағы Құң империясының Мүде Шыңүй деген билеушісінің тікелей ұрпағының бірі. Мүде тарихқа Моде болып еніп кетті, оның лауазымы Шыңүй (аса биік дәрежелі үй). Қытай жазбасы Шыңүй орнына Шанью деп бұрмалап жазған өз тілінде. Құң империясын билеген Шыңүйлер ("хан" сөзі кейін енген) тек бір тайпадан сайланғанын айтады қытайлар. Ол тайпаны қытайлар "силюань" деп көрсеткен, оның құң немесе қазақша дұрысы "асылұяң". Яғни "силюань" деген "асылұяң" тайпасы. Осы тайпадан шыққандар ғана барша Евразияда отырған түркітілді халықтар мен олардың мемлекеттерін билеп келген. Олардың Асылұя атауы кейін көбіне АС болып қысқрған. Гунн көсемі Аттылы (атилла) патшаның сол атақты Мүде Шыңүйдің ұрпағы екенін тарихшылар мойындайды. Тюрки Ашина тобын қытай жазбасы Тугэ Асянь деп көрсеткен. Тугэ Асянь дегені Төргі Асұяң, яғни оларда Асылұя ұрпақтары және олар Құң ханзадасынан тарайтыныда тарихшылар мойындаған факт. Оғыз елін билеген Тюрки Селджук тобының дұрыс қазақы атауы Төргі Асылжік, яғни Төргі Асылжік атауы оғызша Тюрки Селджук болып орныққан. Осы Селджук тобынан болған адамдарды және Шыңғысхан ұрпақтарында СҰЛТАН деп атау ертеден бар. Осы "сұлтан" сөзінің өзі дұрысында "асылдан" болған, яғни Асыл династиясы адамын "АСЫЛДАН" деп атаған қалық. Осы атау "асылжік" орнын "селджук" басқандай өзгеріп кеткен, яғни "асылдан" атауы өзге тілдер ықпалымен "султан" болып кеткен.
    Ұлы Булгар патшалығын билеген хан үйінен болған бектерді "ханасүйбегі" деп атағаны Болгария тарихында көрсетілген. Атауы айтып тұрғандай ондада Хан үйі Ас династиясынан болған, осы себептен хан үйі адамдарын "хан Ас үй Бегі" деп таныған. Ұлы Булгар патшалығы 7-11 ғасырларда өмір сүрді, яғни "Султан" атауы пайда болған Тюрки Селджук заманынан бұрын.

    Шыңғысхан неге өзінің туғанда берілген Теміршың есімін билікке келгенде өзгертті? Өйткені оның жаңа есімі оның барша түркі тілді мемлекеттер мен халықтарды билеуге хұхы барын көрсетуі тиіс болған. Ол осы себептен Шың Ас Хан деген есімді алды. Ол "шың", "Ас" және "хан" деген үш бөліктен тұрады. Мағынасы "Шың" дәрежелі "Ас" ұрпағы болған "Хан". Оның өз есіміндеде ШЫҢ сөзі бар, ол сонау Құң империясын билегендерге берілген ресми ШЫҢҮЙ атауынан. Кейін оның Шыңасхан есімін өзгетілдер ықпалымен Шыңғысхан деп кеткен тарихта. Ол жаулап алған жердің барлығы түркітілді халықтар отырған мемлекеттер мен жерлер болды, ал Қытайдан ол кек алды немесе оныда Асылұя тобы бағыныщты ұстағанын есепке алды. Ол аз уақытта орасан територияны басып алды, өйткені барша түркі тілді халықтар оның ежелгі билеушілердің бірден бір билікке лайық ұрпағы екенін мойындады. Ол заманда түркітілді халықтардың басым бөлігі мұсылмандар болатын, олардағы Ас династиясы ұрпақтары Ислам діні талабымен қарапайым тайпалармен қыз алысып өздерінің "қан тазалығын" жоғалтқандар болатын. Осы себептен олар Ас династиясы заңы бойынша (Яс заңы) билеу құқы жоғалғандар болатын. Ал Шыңғысхан мұсылмандықты қабылдамаған аймақтан келді және анығында оның шешесіде ірі өз әйеліде Қоңырат қызы болды. Ғалымдар Бөріжігің руы мен Қоңырат тайпасы арасында мызғымас құдалық одақ болғанын анықтаған. Олай болса Қоңырат тайпасы Ақ тайпа болған, осы себептен Бөртеден туған балалар ғана тақ мұрагері болды. Шыңғысхан руы қарапайым тайпалармен құдаласпаған, осы себептен ол нағыз текті АС адамы болды және барша түркі тілділерде осы фактіні есепке алып оған даусыз бағынды.

    Ол маңғол болған жоқ, ол заманда ол аймақта біз білетін Маңғол елі болғанда жоқ. Шыңғысхан руы Бөріжігің "хан руы" болған, ал олардың сенімді әскері негізінен Маңғы тайпасынан құралған. Маңғы тайпасы кәзіргі Маңғыстауда қалыптасқан тайпа, сол жерде Маң деген атақты адамның ұрпақтарынан қалыптасқан. Маң Ата деген қасиетті жер кәзірде бар Маңғыстауда. Маңғыстау атауы әуелде "Маңғы қыстауы" деп аталған қазақша, ал түркіменше ол "Маңғы қышлақ" деп аталған, яғни Маңғыстау аймағы Маңғы тайпасының қыстауы болған жер ертеден.

    3 ші ғасырда Маңғыстау аймағын Құң халқы басып алған және олардың негізгі тобын құң халқының таңдаулы тайпасы Сыйбөрі құраған. Олар осы жерде күш жинап мемлекет орнатқан, кәзіргі гунн заманына тиесілі тарихи жәдігерлер табылған Алтынқазған сол мемлекеттің қалдығы. Бұл құң халқы қытайдан жеңіліп бізге қашып келгендер болатын дәуір басында және олардың жанама атауы "жүр жан" болған. Оны қытайлар "ползящие на колнеях" деп көрсетеді мағынасын. Қазақта тізерлеп отыруды "жүрелеп отыру" депте айтады. Сонда "жүр жан" деген "жүрелеген адамдар" болып шығады. Сол заманнан Каспии теңізі Журжан деп аталды. Маңғыстаудың Маңғы тайпасы осы Журжан тобының сенімді әскері болды және олар осы жерден Үйсүн империясын өздеріне бағындыруын бастады. Үйсүн империясы орнына өздерінің Журжан империясын орнатты және сосын 4 ғасырда қытайлар тартып алған ежелгі отандарын қайтадан басып алды. Қытайда "р" дыбысы жоқ болғандықт ан олар қытайша бұрмалаумен тарихқа ЖУЖАН болып енді. Дұрысы олар Журжан болатын және олардың Закавказедегі жерлері Савир мемлекеті деп аталды тарихта. Савир дегені Сыйбөр тайпасының атауын бұрмалау еді, Закавказедегі сол Журжан халқы кейін Византиядан християндық қабылдап өз тілдерін Византия тілімен шұбарлады, олар кейін Журжан орнына Гуржан-Грузин деп аталып кетті.

    Ал кәзіргі Маңғолия аймағына әскер болып барған Маңғы тайпасы атауы кейін Маңғыл деп аталды (маңғылар деп көпше түрде атаудан). Олар бар уақытта Сыйбөрас немесе Шибөраш династиясына бағынды. Шибөраш тобы Тюрки Ашина бақталастары берген жағымсыз атауын Бөріжігің етті және ол заман Маңғыл тайпасы олардың ажырамас бөлігіндей болған еді. Маңғыл тайпасының негізгі руы Адайжұрт болды, оныда қытайлар бұрмалап тарихқа Тайджут деп енгізді.

    Шибөраш тобының біздегі мұсылмандық қабылдап қарапайы тайпалармен туыстасып "тектілігін жоғалтқандарыда" өздерінің жағымсыз атауын Шапыраш етті. Қазақ ғалымдарының генндік зертеулеріде Шапыраш тайпасымен Шыңғысхан руы туыс екенін көрсетті. Шындық осылай еді, алайда оны рушыл күндес қазақ қабылдар емес ғой.

    Шыңғысхан қалың мұсылман қазақты бағындырғанда Ислам дінін қабылдады, оның дәлелі ортасында АЛЛА деп жазылған Шыңғысханның мөрі. Оның әскері қазақ халқы еді және сонау "қараханиды" деп жүрген Қазақ Хандығы заманынан қазақ мұсылман еді. Сондықтан Шыңғысхан әскері қазақтар жауына АЛЛА деп шабатын өз әдеттерінше. Осы АЛЛА деп ұрандауын көрген европалық славян этносы болгарлар қазақты АЛАЧИ деп атап кетті. Осы себептен Шыңғысхан орнатқан империя Алаш Орда деп аталған және оның өзін көбіне АЛАЧИ ХАН деп атаған. Жезқазған жақтағы Алаша Хан мазары сол Шыңғысхан мазары деген болжамды қазақ ғалымдары ертеде айтқан. Алайда оған мән берілмей келеді.

    Сол замандағы арап тарихшысы Шыңғысхан әскері Иран арқылы Закавказеге жеткенде оларға қарсы сол жердегі Қашақ деген халық пен Аландар соғысты дейді. Сонда Шыңғысхан әскері Қашақ дегендерге "сендер мен біз бір халықпыз, ал Аландар бізге бөтен" деп үгіттеп оларды өздері жаққа шығарғанын айтады. Закавкзеде Қазақ деген қала сонау 8 ғасырдан бар және ол жерді 7 ғасырда біздің жерден барған "қысық көзді жалпақ бетті түркілер" басып алғаны белгілі. Сонда сол 7 ғасырда барған халық ҚАЗАҚ деп аталғаны ғой және оларды Шыңғысхан әскері "бір халықпыз" десе онды Шыңғысхан әскеріде Қазақтар екені түсінікті ғой. КАЗАК дегендер сол кавказдан Донға көшкен қазақтардың тікелей ұрпақтары. КАЗАК киімдері кавказдық екені анық және олардың өз тілдері (старо донский говор) қазақша болғанын академик Бартольд бастап мойындаған факт.

    Осы фактілер жеткілікті Қазақ атаулы халықтың ертеден бар екеніне, ал Дулати, Рашид ад дин жазбаларының Ресейліктер арнайы дайындаған жалған жазбалар екеніне. Дулати. Жалайыри, Рашид ад дин, Фадлан, Қашқари жазбалары және Истахридің парсылық нұсқасы жегендер Ресей арнайы өзгеркен немесе арнайы дайындатқан дүниелер. Осыны мойындамасқ онда шын тарих мойындалмайды. Нағыз шынайы тарихымыз Бабур Наме, История Ширвана и Ал Баба, Ибн Батута, Ибн әл Асир жазбаларының араптық нұсқаларын тікелей қазақша аударғанда анықталады. Ол тарих мен жазып көрсеткендей болады кемінде 80 пайыз инша Аллах.

    • #25
    • 22-ге Бекарыстан.
    • дн, 26/12/2016 - 23:56

    Европалықтардың маймылдан адам жасаймын дегендеріне 300 жылға жуық уақыт болыпты. Мыңдаған, миллиондаған сынақтар жасалыпты. Бірақ бірде-біреуі маймылдан адам жасай алмапты. Неге екенін білесің бе? Білсең жауабын жаз.

    • #26
    • Айша Ахмет
    • дн, 26/12/2016 - 23:58

    Менде мынандай сурак бар- Ежелги тарих жазушы Рашид-ад-Диннин, Махмуд Кашкаридын жазбалары бойынша Шынгысхан шыккан казирги монголия жеринде кезинде Алтай аймагында Найман-Керей тайпаларынын одактык бирлестиги , Орхон озенинин бойында Жалайырлар-тайпалык бирлестиги омир сурген деп жазады, Меркиттер мен Найман- Керей одактык бирлестигин Шынгыс хан аскери талкандаса, Жалайырлар Шынгысхан аскеринин 5 ,,курени,, болганын айтады\ ,,курен,, жорыкка 2мын аскер шыгара алатын кауымды айткан\ Ш х -аскеринин айгили колбасшысы Толегет бай Гун Гуа улы Мукылай болган-жалайыр,! Ол омиринин сонына дейин Ш,Х он колы болып,,ханнын ишки тогыз торесинин\ колбасшылары\ ,,тобе тореси,,атанган,Жалайыр руынын танбасы \ тарак\ Ш,Х, аталарынын танбасы деп келтиреди,Казак руларынын ишинде Жалайырлар ,,нокта агасы,, болып саналган, Тарак танбасы ,,Таракты,,руынын да танбасы, Жалайырларда толенгит,торе,шанкут деген руларда болыпты,Ш,Х дауиринде ерекше орын алган Найман ,Керей,Меркит ,Уак, елдеринин ишинде Жалайырларды озине тым жакын тартканына караганда Шынгысхан жалайырдан деген болжам шындыкка жанаса ма деп ойлаймын \ мен ,,рушыл,, емеспин, тарихтагы болжамды айттым\ Ш,Х, бабалары казак екенине сенгим келеди, ол кезде тайпалардын одактык бирликтери нин арасында жаугершилик болып турган гой,

    • #27
    • Айша Ахмет
    • сс, 27/12/2016 - 0:51

    24 - Бекжанга,сизге Кожырбайдын ,,ауруы,,жуккан ба? Отирик ертегимен елдин кулкисин келтирменизши,тарих будаН мын жылга бурын жазылган Кожырбай екеунизден баска ел акмак, тарихтан хабары жок деп ойлайсыздар ма? Ш,Х Адай не Шапырашты болса ,Казак руларынын ишинде басты ру деген атакка ие болмаган? Неге жалайырлардын танбасы тарак, жане каз,р,,нокта агасы,,деген ат берилген, егер торе, кожалар- аксуйектер деп аталса,рулардын басы жалайырлар дейди- бул угым осы кунге дейн сакталган,

    • #28
    • Че
    • сс, 27/12/2016 - 1:13

    Қандай болсада осындай бабаң болса жақсы екен

    • #29
    • Мұқан
    • сс, 27/12/2016 - 7:13

    Шыңғыс ханға қазір бүкіл әлемнің көптеген елдері және қазақтың көптеген рулары Шыңғыс хан Менің Атам деп таласып жатыр.
    Жақсы ға әркімнің де бар таласы. Бұл Шыңғыс ханды жауыз, жалмауыз, қанішер деп жазып, үнемі жамандап жүретіндерге берілген жақсы жауап.

    Барлық өмірі, барлық ісі хатқа түскен күні кешегі адамның қазақ екендігін ажырата алмай жүргендер қалай ұялмай өздерін тарихшымын деп атайды екен.

    • #30
    • Төре
    • сс, 27/12/2016 - 10:06

    Біздің Қазақ Шыңғысхан туралы немесе оның артында қалған ұрпақтары Хандар, Төрелер, Сұлтандар десе болды үлкен қызығушылық танытып, әртүрлі пікірлер айтуға ұмтылады. Бұп заңдылық. Сондықтан сараптай түсейік, бір пікірге түбі келеміз. Ол Қазақ халқына пайдасы болмаса, зияны болмас? Қыңыр пікірлер, даттаулар көп айтылса екен? Оған Төрелер ширыға түсері сөзсіз!

    • #31
    • Бейсик
    • сс, 27/12/2016 - 10:22

    Төреге.Тексіздердің Шыңғысхан туралы сөздеріне қапа болма."Ханның сөзін қарада айтады,бірақ аузының дуасы жоқ" деген екен ҚАЗАҚ атам !

    • #32
    • Бекжан
    • сс, 27/12/2016 - 10:47

    Айша Ахметке.

    Рашид ад дин жазды деген жазбаны европа ғалымдары "оның жазуы мүмкін емес" деп шешім еткен және ол жазба түгелдей өз ішінде қайшылыққа толы екенін барша ғалымдар мойындаған факт. Оны мына Ресей саясаты "оны мүмкін Рашид ад дин бастаған бірнеше ғалымдар ортақтасып жазған болар" деген сұрхия топшылауын жасады, сосын осы "топшылау" барша біздің ғалымдар үшін "ақиқат" болып қабылданды. Иран 17-20 ғасырлар аралығында Ресей Империясы ықпалында болғаныда анық факт. Фадлан саяхаты жазбасын оқып көріңіз, егер Ислам діні негіздерін білетін болсаңыз онда ол жазбаны "християн дінді" адам жазғанын және оның "Ислам діні жайлы хабары аз болғанын" көресіз. Сонда ол жазба арап Фадландікі емесе иезуид ордені адамының жалған жазбасы болып шығады. Тарихшыларымыз анығында ақымақ болып отырғандарын білмей келеді әлі, өйткені олар сол Ресей саясатымен дайындалған тарихқа оқытылып тәрбиеленді. Сондықтан олар ЗОМБИ тәрізді.
    Тарих нақты фактілер арқылы және Евразиядағы барша ұлттардың тарихтарын өзара салыстыра отырып жазылуы тиіс.Ол үшін әуелі тарихи жазбалардың өзінің "түпнұсқа" екенін анықтап алу қажет, сосын барып олардың деректерін қолану қажет. Ал Ресей болса жаппай табылуының өзі күмәнді және түпнұсқалары жоқ жазбаларды пайдаланды Евразия тарихын жазғанда. Олар араптық тұпнұсқасы бар жазбалар жайлы хабардар болды, алайда оларды ауыздарынада алмауға тырысты. Осылай жазылған тарихқа сеніп отырған Егеменді Қазақ мемлекетінің тарихшылрын АҚЫМАҚ демегенде не дейміз. Кейінгі ұрпақ әлі күлетін болады олардың осы ақымақтығына.

    Қазақ тарихын зерттеу үшін әуелі Ресей, Кавказ және Иран мен Орта Азия халықтары тарихын және Қытай тарихында қоса саралау қажет. Сонда ғана тарихымыз табылады. Ал құр тек Шежіреміз арқылы тарихты іздеу бекершілік. Өйткені шежірелеріміздің өзі түпнұсқасын жоғалтқан Сталин жазбамызды екі рет өзгерткенде және халқымыздың басым тобы аштан қырғыннан өлген заманда. Ескі арапша төте жазбамыздағы шежірелерді латиницаға сосын кирилицаға аударып жазғандар қазақтар деп ойламаймын. Олардыда өз қалауларынша аударып көшіріп берген Ресей ғалымдары болар. Сонда қай тарихымызды дұрыс деп танимыз айтшы.

    • #33
    • Төре
    • сс, 27/12/2016 - 11:22

    Бисмилляһи Рахмани Рахим!
    Шыңғысхан турады ШЫНДЫҚТЫ - ҚҰПИЯНЫ сіздерде, Төрелер біздерде аша алмаймыз! Оны уақыты келгенде Жаратқан Иеміз, Бір Алла ӨЗІ ашып, Қазаққа нәсіп етеді?!

    • #34
    • Бекен
    • сс, 27/12/2016 - 11:53

    Қожырбайұлы айтқандай "Атам Қазақ тарихын бір ауыз сөзбен жазған" деп, қазақ баласының көзі "ШЫҢҒЫС" деген сөздің мағынасына жеткен күні "құпия" толық ашылады.

    • #35
    • Төре
    • сс, 27/12/2016 - 12:32

    Көп "білетін" Ағайындар, ұсыныс айтқанда сонша неге зығырларыңыз қайнайды? Түсініктілеу айтып жазсаңыздар неміз кетеді? Көп білгендік бірімізді-біріміз кекетіп, сынап-мінеу емес шығар. Дүниеде бәрін білу мүмкін емес. Біреуміз бірдеме білеміз, біреулеріміз білмейміз онда тұрған не бар. Қазаққа, қазақ құрмет көрсетуді ұмыттық па? Онда орыстар сыяқты ... Жолың болғырлар...

    • #36
    • түрікшіл
    • сс, 27/12/2016 - 14:18

    Шыңғыс-ханға, Астанада немесе Алматыда қоладан құйылған үлкен ескерткіш қою керек болар!!!!

    • #37
    • 36-ға
    • сс, 27/12/2016 - 14:50

    Шыңғысхан деген кім еді сонша? Қазақ даласын қырып, бағындырғаны үшін ескерткіш қоямыз ба? Құлдық сананы орыстар енгіздіме десек, Шыңғысхан екен ғой қазақты кім келсе соның құлы бол, басыңа шығар деп мықшитып кеткен.

    • #38
    • Төре, 37-ге
    • сс, 27/12/2016 - 16:23

    Шыңғысхан деген кім еді сонша? Осындай сұрақ қоюға, сіздің дәрежеңіз лайықпа? мырзам... таң бозына дейін кімге, не айтқаныңызды біліп қаларсыз ... 37 - саны адамға қандай мағына білдіреді... өз сорыңыз өзіңізге! сорыңызды қуып жеттіңіз!

    • #39
    • Төремін дегенге
    • сс, 27/12/2016 - 17:41

    Осындай сұрақ қоюға менің дәрежем неге лайық емес.?! Адамдарды сортқа бөліп, өзінің үстемдігін жүргізу үшін өздерін төреміз деген төре-шөрелерге мен неге мойынсынуым керек? Өздерін өздері үстем тап етіп жариялап, халықтың мойнына мініп қанаған, ойына келгенін істеген, өзара қырқысып жауласқан, өздерінің мүддесі, билігі үшін қарапайым бейбақтарды өлімге айдап құртқан, билігінен айрылған соң халқын тоз-тоз етіп қаңғытып жіберген төре-шөрелерде шаруам жоқ, олардың құны мен төрелігі мен үшін соқыр тиын, сол өздерінің кінәсі үшін жауап бермеген төре-мөре, хан,сан, дегендерге, шыңғысқан-жынқұсқандар дегендерге бас имеймін. Мойындамаймын. Олардың күні өткелі қашан? Алтын мен болатқа дейін тозып, топыраққа айналған.Тарих қайтып оралмайды, сегіз жүз жылдан соң оны аңсаудың өзі Шыңғысхан, әу, Шыңғысхан!- деп күресіннен шымтышқанды қуалағанмен бірдей. Шыңғысхан бүгінгі әумесер графоман Мағауин үшін керей, Марал Ысқақбай мен тағы бір тарихты ермек еткен жазушы үшін жалайыр, Қожырбайұлы деген адайдың жылнамашысы үшін адай, солай-солай кете береді. Әңгіме нақты сіз туралы емес. Сіз қарапайым, адал, аңғал, әділ адамсыз. Бірақ Шыңғысхан туралы ертегішілердің әңгімесіне ермегеніңіз жөн.

    • #40
    • Бекжан-Кожырбаиулына
    • сс, 27/12/2016 - 17:47

    Омир боиы Танирге сенген Шынгысханды мусылман кылып жибергесин коидым онда! Сизге ертегилер жазган дурыс!

    • #41
    • Алшын
    • сс, 27/12/2016 - 17:55

    40-қа! Ежелгі қазақтар дінге сенетіндердің бәрін, ол мейлі Тәңір болсын, Құдай болсын мұсылман деп атаған. Дінсіздерді (бүгінгіше айтқанда атеистерді) кәпір деген. Шыңғыс ханды кәпір деген дерек еш жерде жоқ. "Мұңалдың құпия шежіресінде" Шыңғыс ханның үш рет Тәңірден тілек тілегені айтылған.

    • #42
    • Алшынга
    • сс, 27/12/2016 - 18:29

    Мусылман деген соз арабтардан келген.Ежелги казактар сен аиткандаи ешкашанда мусылман болган емес! Арапкулдык козкарасынды озгерт биринши! Акикат пен анызды аиырып ал! Бас жок,коз жок оидан кырык отирикти курастырмаи! Монголдын купия шежиреси Сталиннын буирыгымен озгертилип,монголдарга сига тарткан,содан кеин монголшага оздери аударып алып,тагы озгеристен откен! Ол тукке турмаитын дерек!

    • #43
    • Төре, 39-ға
    • сс, 27/12/2016 - 20:31

    Ей жарқыным, белгілі болдыңыз! Біз бостандық алған Елміз. Кеңес өкіметінің заманы өтіп кеткен. Коммунистердің әуеніне салғаныңыз қалай? Колбин мен Камалиденовтың заманы емес. Ұстем тап туралы ойыңыз өзіңіздің кім болғаныңызды айқындады? "Призрок коммунизма бродит по Азии!" Құттықтаймын! Қайталап айтайын! Сіз сыяқты "кортықтардың" Шыңғысханға бойыңызда, ойыңызда жетпейді! Дәмеңіздің зорын-ай бұрынғы комсомол-коммунисит "жолдас". Ергежей болып қала беріңіз, сізге сол лайық! сіздер өмірі тұзелмейсіздер.Так что, чести ИМЕЮ!

    • #44
    • Бекжан
    • сс, 27/12/2016 - 20:33

    Шыңғысхан Жужан империясын билеген династия ұрпағы және Шапырашты тайпасы сол династияның кәзіргі сақталғаны.
    Уйсун империясын басып алып Жужан империясын орнатқан Сюйбу тайпасынан шыққандар екенін қытай жазбасы көрсеткен. Сюйбу деген Хунь империясында сот жүйесін басқарған таңдаулы тайпа. Сюйбу деген Сыйбөрі атауының қытайша бұрмалануы. Хунь империясын билеген Шыңүй (қытайша Шанью) тек Сюань тайпасынан сайланған. Сюань деген Асұяң атауының қытайша бұрмалануы. Билеуші тек осы Асұя тобынан болған, Сондықтан Жужан империясын орнатқан осы Асұя тобы, олардың одақтастары немесе әскері Сыйбөр тайпасы болғандықтан қытайлар "Жужандар Сюйбу тайпасынан" деп көрсеткен. Жужан атауын берген қытайлар дейді, олар кезінде Құңдарды "тізерлеткенін" ескертіп отылай атау берген. Уйсун империясы қытайдың қолында еді, сол билікті құртқан халықты Жужан деп кекетіп атаған ғой. Қазақша ол атаудың дұрысы Жүрежан, мағынасы "жүрелеген жандар" (тізерлетілген құңдар). Каспий теңізін сол заманда Журжан деп атағаныда анық және ол аймақта Жужан империясына кірген.
    Жужан немесе Жүржан империясын билеген Ас тобы одақтастары Сыйбөр тобымен қосылып СыйбөрАс деп аталып кеткен. Олардың билігінде болған аймақтың бірі Сибирь, сосын Закавказеде болған Савир елі. Закавказедегі Савир елі кейін жойылып халқы тауға паналап Журжан деп аталды (Ал Масуди дерегі). Ол Журжан халқы християн дінін қабылдап шіркеу тілі арқылы тілі өзгеріп кейін Журзан деп аталды, кәзір Грузин ұлты. Грузиндерде ұлттық аспабы тура біздің домбыра және тіліндеде қазақы сөздер жетеді.
    Жужан империясының билігін олармен одақтас болған жиендері Төргі Асұя тобы тартып алды. Төргі Асұя атауын қытайлар бұрмалап Тугэ Асянь деп көрсеткен. Кейін грек парсылар бұрмалауымен тарихқа Тюрки Ашина болып енді.
    Алайда артынан Тюрки қағанаты екіге ыдырап олар батыс аймағынан айрылып қалды. Батыс аймақтың билігін жужандық СыйбөрАс тобы қайта тартып алды. СыйбөрАс тобы тоғыз тайпаны одақтасы етіп жеңіске жетті, осы себептен олар орнатқан мемлекет "Он Ақ Түтін" деп көрсетіледі жазбаларда (он ох будун" деген орыстар). Осы Он тайпа одағының екінші атауы ОнүйшибөрАс болған. Яғни СыйбөрАс тобын қарсыластары Тюрки Ашина тобы ШибөрАш деп атап кеткен (волк орнына голодный шакал). Онүйшибөраш атауын қытайлар өз әдеттерінше қысқаша Нушиви деп көрсеткен. сонда нушиви дегеннің дұрысы онүйшиви болады. Яғни Жужан билеушілері династиясын Сыйбөрас емес Шибөраш деп атау орнықты 7 ғасырда.

    Шыңғысхан шыққан династияның 10 ғасырға дейін Шивей деп аталғанын қытай жазбалары көрсеткен. Ол аймақта Жужандар билеген аймақ. Шыңғысхан заманында оның руы Борджигин деп көрсетіледі. Борджигин дегені қазақша Бөріжігің болады, "Бөрі жігіненсің" немесе "руың бөрі" деген мағынада. Шыңғысхан заманында оның руы Шибөраш деген жағымсыз атауды Бөріжігің деп орнықтыра алғанын көреміз. Ал олардың біздің жерде қалған туыстары Шибөраш атауын Шапыраш етіп орнықтыра алды. Шыңғысхан елі мұсылман болмағандықтан тек АҚ тайпалармен құдаласып ТЕКТІЛІГІН сақтап отырды ежелгі Құң заңымен. Олар өздерінің Құң империясын билеген Асылұя тайпасынан екенін ұмытқан жоқ және Құң империясын билегендерді ШЫҢ деп атайтынында білетін. Осы себептен Шыңғысхан есімін туғанда Теміршың деп қойған. Оны Тимучин еткен Р дыбысы жоқ қытай жазбалары (өзгелер солардан көшіріп бізге жеткізген).
    Тимучин билікке келе сала есімін Шыңасхан еткен. Шыңғысхан емес ШыңАсХан. "Шың" дәрежелі Ас әулетінен болған Хан деген мағына береді. Оның осы Титулын қабылдаған барша түркітілді халықтар оның билігінде мойындауға мәжбүр болған.

    Ал біздегі Шибөраш тобы мұсылмандыққа өтіп қара тайпалармен құдаласып Тектілігін жоғалтқан. Осы себептен олардың Билікке құқыда жойылған.

    Жужан қағанаты Уйсун империясының Гербін сақтап қалды. Ол Тазқара құсы бейнесі болатын (Самұрық бейнесі). Тазқара құсы атауындағы ҚАРА сөзін қытайлық жазбалар ҚАРҒА деп көрсеткен (әдейі келекеме әлде қателікпе Құдай біледі). Шыңғысхан таңбасында Ресейліктер "қарға" деп бұрмалайды, дұрысы ол Тазқара құсы бейнесі. Орхон тасында осы құс бейнесі Хандардың тәжінде бейнеленген және бір жерде осы құстың ТҰМАР бейнесін тұмсығымен ұстап тұрғаны бейнеленген. Оның мағынасы "мұсылман болған туыстарымызда бейне Тұмар болып өзгерді" дегенді көрсетеді. Шапыраш тайпасы мұсылман болғандықтан Тазқара бейнесін Тұмар етіп өзгерткен. Уйсун империясын билеген Ошақ тайпасыда өздерінде сақталған Тазқара таңбасын Тұмар еткен. Ошақты таңбасы Тұмар мен Шапырашты таңбасы Тұмар екі жаққа қарап тұр.
    Өйткені Уйсун империясы билеушісі болған Ошақ таңбасы жеңілген топ болғандықтан Тазқара басы төмен қаратылып бейнелетін болған (биліктен құлатылды деген мағына болар). Ал билік алып Уйсун орнына Жужан империясын орнатқан Шапыраш (шибөраш) тобы Тазқара бейнесін дұрыс күйінде бейнелеген. Осы бір бейненің екі түрлі бейнеленуі екі тайпа таңбасының өзара айырмашылығы болып табылады. Алайда Шапыраш тайпасында екінші таңбасыда сақталған, ол таңба Сыбөрі тайпасының өз таңбасы. Оны кәзір жарты ай бейнесі деп таниды, дұрысында ол "бөрі" бейнесі екені байқалады (мұсылмандық тәртіппен оныда жансыз "жарты ай" еткен).

    Ошақ пен Шапыраш тайпалары және Тюрки Ашина тобының ұрпағы болған Ысты тайпалары өзара қоян қолтық араласып отырғандар. Осы себептен ғалымдар осы үш тайпаныда Шыңғысхан тобымен туыс деп тауып отыр. Дұрысы Шапыраш, Ысты және Шыңғысхан топтары ежелгі Асылұя династиясынан тарайды. Осы себептен олардың ГЕНДЕРІ туыстықты көрсетеді. Ошақты тайпасы олармен тығыз араласқандықтан олардада туыстық генн болар, немесе Уйсун империясын билеген Хунь (хуньмо) тобыда сол Асылұя тобымен туыс болар. Хуньмо дегендер кәзір Ошақты тайпасының Қоңыр деген негізгі руы.

    • #45
    • Төре
    • сс, 27/12/2016 - 20:43

    Сапқа тұрыңдар! Жолдан қосылған "төре" тұқымдары: Адай, жалайыр, шапырашты, ошықты тағы кімдер барсыздар? Шеруді біздің Ұлық Нағашылар Қоңыраттар қабылдайды! Алдымен тізе бүгіп Төрелерге "ДАТ" айтыңыздар. Содан соң...

    • #46
    • # 39 Төреге
    • сс, 27/12/2016 - 21:36

    Еее, мені қортық кәмөнес-кәмсәмөл деп іштей у ішіп, қиналғанша, сол Шыңғысхан Адаевичтеріңіздің бажаларын, нағашы-пағашыларын іздеп алдана тұрсаңызшы. біздің Қожаеліндегі қалпақтарда төре ел болмайды, сасық ауа жел болмайды дейтін еді. Дәмеленбеңіз, төрелер енді қайтып ешқашан мұрагерлікпен, аузы қисық, бұты талтақ болса да төре сөйлесін, төре мінсін таққа деген пірінціппен билікке келмейді. Ол уақыт келмеске кеткен. Қазір тек ақыл мен қабілет, білім ғана кімді де болса жоғары көтере алады. Ал төрелерге Қазақ хандығын орысқа бағындырып, жығып берген Әбілхайыр кезінде маңырау керек еді. Қазір күн аумақ түгілі, таң атып, басқа күн туған кездегі сіздің әрекетіңіз ерсі. Күлкі тудырады.

    • #47
    • Төре
    • сн, 28/12/2016 - 8:40

    "Күлкі тудырады". Неменеңізге қарық болып, мәз-мәйрам болып күлмексіз. Қалпақ-"мырзам"? Қазақтың Иесіде, Киесіде Текті Төрелер болған, Алла Қаласа ... бәрі орнына келер? сіз сыйяқты тексіз "ласауыз" кісімсіген, өзіңіз айтқан "қортық кәмөнес-кәмсәмөлдерден" сақтасын? Алла тағалам! Төрелердің КИЕСІ ұрып жүрмесін? Қалай ұйықтадыңыз...сау бүтін болыңыз.

    • #48
    • Бекарыс
    • сн, 28/12/2016 - 9:32

    42-ге! 41-Алшын дұрыс айтып отыр. Шыңғысхан бабамыздың Жошыдан тарайтын тікелей ұрпағы Әбілғазы атамыз өз қолымен жазған «Түрік шежіресі» атты кітабында «Түрік халқы Иафестен Алынша хан заманына шейін мұсылман еді» деп жазған (16 бет).

    Әбілғазы атамыздың "Түрік шежіресіне" әліге дейін ақыл-есі дұрыс адам баласының бірде-біреуі күдік келтірген емес.

    • #49
    • Ақтау
    • сн, 28/12/2016 - 13:13

    Бекарыс! Дұрыс айтасыз. Әбілғазы Атамыздың "Түрік шежіресі" аударма емес, таза қазақша жазылған. Бұл кітап басқа тілдердің бәріне аударылса да, қазақшаға аударылмаған.

    • #50
    • #47-ге
    • сн, 28/12/2016 - 13:57

    Онсызда билігінен үш жүз жыл бұрын айрылған, бүгін мүсәпір болса да төремін деп күжірейгісі келетін төрені бір сәт аяу керек шығар. Бірақ онан уақыт кері жүрмейді ғой, төрелердің билігі өлдім десе де қайтып келмейді ғой. Күлмегенде не қалды сонда, жылаймыз ба төрені таққа әкеле көр деп?

    • #51
    • Төре, 37, 39, 46, 50-ге өзіне, түк көрмеген көзіне!
    • сн, 28/12/2016 - 15:05

    Сөзіңіз жұмсара бастапты. Түнде жаман түс көрдіңіз шамасы. Алла біледі, сіздің білгеніңізден мына Алланың құлы менің білетінім әлдеқайда жоғары екенін. Таласпай-ақ қойыңыз, мұғалім мырза. Теңіңізді тауып сөйлесерсіз... қызы түсіңіз, құл ием! Қоймаған соң айтқаным ғой. Жүйелі сөз, жүйесін табады, Жүйесіз сөз иесін табады? Мені аяғаныңызға рахмет, аяусыз өтемін бе деп ойлаушы едім... оғанда шүкір, құлдада аяушылық деген сезім болады екен?

    • #52
    • Кере
    • сн, 28/12/2016 - 20:08

    Шыңғыс хан қайтып Жалайыр болмақ? Жалайырларды Шыңғыс ханның арғы атасы Қабул 11 ұрпаққа дейін құл қылса. Ал Шыңғыстың ұрпақтары қазақтанғаны рас. Шыңғыс ханның елі Қият, Бөржігін екенінде дау болмағаны жөн. Қазақ қылу неме керек? Койыбыш деген интернетке жазды емес пе, Талдықорғанда бір зоотехник сымақ, бір веттехник сымақ, бір слесарь, бір журналист сымақ жиында сөз сөйлеп, Шыңғысты Жалайыр жасады деп. Ал ол төртеудің өздерінің елі Жалайырға сіңбе деді ғой. Мәмбет Қойгелдігі "сен айтшы" деді. Ол үн қатпады. Сонымен осы сымақтардың және Нұржекеұлының жазғанымен Шыңғыс хан өзіңе құл болған елдің ұрпағы болып шыға келді ме? Жарасты.

    • #53
    • Ерсін
    • сн, 28/12/2016 - 23:05

    Қазақ қайтыс болған адамды руластарының қорымына қояды ол қай жерде қайтыс болса да. Ал Шыңғыс ханды әрине туған жеріне жерледі өз руының қорымына. Сондықтан Шыңғыс ханның туған жерін анықтап алу керек Жетісу ма әлде Моңғолия жері ме. Шыңғыс хан мұсылман емес Тәңір дінінің өкілі сондықтан оған оба тұрғызған.

    • #54
    • Айша Ахмет
    • бн, 29/12/2016 - 0:54

    44-ши Бекжанга! Сиздин ертегиниз Кожырбайдын ертегисинен де кулкили болды, Шапырашты Ошак, Ысты рулары Улы жуздин сонгв пайда болган рулары,Улы жуздин курамы мен таралу кестесине караныз- Караша биден Байдибек,Б-тин екинши айелинен Жалмамбет, Ж-тен Шапырашты, Ысты, Ошакты тарайды,Ап сиз бурынгы жазылган тарихтын барин жокка шыгарып,жер- жузин Русьтин ыкпалына киргизип,Уйсиннин ежелги баска руларын сызып тастап,басты- аякка, аякты- баска шыгарганынызбен кимди сендирмексиз7 Сира сарай тарихшыларынын бири шыгарсыз,Мен еш рудын мартебесин котергели отырганым жок, тек Кожырбай мен Сиз сиякты ертекшил тарихшылардан гори, коне тарихка сенгим келеди, Монголдын феодалдык мемлекетинин негизин кураган Жалайырлар улысы мен Найман-Керей Улыстары , Кейинги Казак хандыгынын негизин кураганда осы рулар, Жалайырлар кул болса, Шынгыскан басып алган казактын бар руы кул болганы, дегенмен Ш,Х,дауиринде Жалайырлардын ерекше орын алганын бар тарихи жазбалар айтады, мен тек тарихи болжамдарды гана айттым, конеден келе жаткан, Жалайырлар мен Наймандарды монголдарга жаткызатын деректер де бар, Ертегинизди Европамен далелдеуге тырыспай-ак койыныз, Ш,Х ДНК ким,калай далелдеди екен, бабаларынын кайда жерленгенин Торелер билмей отырган да? Шынгыс хан казак болса- Торелерден баска Конырат, Жалайыр,Найман руларынан шыгар деп болжам айтуга болады
    ,





    • #55
    • Айша Ахмет
    • бн, 29/12/2016 - 1:15

    52- Кереге, иш тарлыгыныз устап кетти ме, алде,,ози уры - уры дейди,,,,,,,- нин кери болып отырсыз ба ? Не десенизде Жалайыр руынын Ш,Х -нын он колы болганы туралы деректин бары рас коне жазбаларда

    • #56
    • кере
    • бн, 29/12/2016 - 8:38

    Айша жарадың! Көне дерек деп соға бересің. 70 түтін жалайырдың Шыңғыс ханның аталарына құл болғаны сол көне дерегіңде жоқ па? Құл болған соң қызмет етіп, отпен кіріп, күлмен шықпай ма? Он қолы болды дейсің. Жалайырлар ежелден кім күштіге жағымпаз және сатқындар. Нанбасаң сол өзің оқыған көне тарихыңа қара. Тарихты Еуропа, көне, шежіре деп бөлгеніне қарағанда араластырма қорытпаға ұқсайсың. Ел иесіне бәрі бағынған. Шыңғыс ханға да Найман, Керей басып алған соң бағынған. Жалайырды құлдықтап алған соң әрине құлшылық еткен. Енді кеп Шыңғыс хан "қазақ" деп шатқандар әулие болып барады. Айша қазақшаңды дұрыс жаз. не өз үйреншікті тіліңе көш. Шатпа. Сеңбелігің байқалып тұр.

    • #57
    • Төре
    • бн, 29/12/2016 - 9:32

    Жаратқан Иеміз, Бір Алла! Құлдарын жазалайын десе, алдымен есінен айырады екен! Содан соң күнәһар құлы өзіне-өзі жаза ойлап табады дейді? Тарихшыңыз бар, білімді-білімсізіңіз бар, сіздерге не болып барады? Әрберден кейін; төре "тұқымы" адай, жалайыр, шапырашты, ошақты тағы кімдер - осылар төре! Ал нағыз Төрелерді,Төре емес деп шығарсыздар? Патент алып қойыңыздар. 2015 жылы 4-5 маусымда Қазақ Төрелері Ұлытауға, Жезқазғанға барып Үлы Бабалары Шыңғысханға, Жошыханға, Ұлық Аналары: Қоңырат қыздары, Аяулымға, Бөртеге т. б. барлық Шыңғыс ұрпақтарыны 788 жылдан кейін рухтарына ҚҰРАН бағыштап қайтты. Алла Тағала! осы ниетімізді қабыл алып, бағымызды аша гөр? Қаталап айтамыз; Бекер арам тер болмаңыздар. Шыңғысханның Иесі Қазақ Төрелері! Сыйласаңыздарда, сыйламасаңыздарда? Болды!

    • #58
    • Алшын
    • бн, 29/12/2016 - 10:33

    Сіздерге Қазақтың "Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі" деген қағидасының сырына үңілу керек. Қазақтың салт-дәстүрлерінің сырын білуге тырыспасаңдар ешқашан ақиқатқа жете алмайсыздар.

    • #59
    • Бекжан
    • бн, 29/12/2016 - 10:46

    Айша Ахметке.
    Сен айтып отырған тарих толық жалған. Шыңғысхан заманында ол аймақта кәзіргі маңғолдар болмаған. Олар тек 16 ғасырда Манжур аймағынан келген ЦИНЬ әскері болып. Олар Халха деп аталатындар. Жалайыр тайпасы ол аймақтада және Орта Азиядада болған сол заманда деу орынды. Қоңырат тайпасы Шыңғысханмен бірге келген тайпа және оның кәзіргі отырған жерінде ол кезде Қыпшақ тайпасы отырған болатын. Қыпшақтар қуылғаны белгілі Шыңғысханға қарсылығы үшін, орнына Қоңырат тайпасы орныққан. Оңтүстікте орнықсада Қоңырат тайпасы кейін келгендіктен Орта Жүз құрамына енгізілген. Ал Жалайыр тайпасы Ұлы Жүздің ең құрметті тайпасы болып саналады. Егер Жалайыр тайпасы тек Шыңғысхан заманында келсе ол Орта Жүзде болар еді. Демек Жалайыр тайпасының үлкен тобы Орта Азияда ертеден отырған. Кәзіргі Иран, Азарбайжан, Армения аймақтарында 16 ғасырда Жалайыр хандығы болғаны белгілі, кәзір азарбайжандардағы Джабрайл даласы деп жүргендері дұрысында Джалайыр даласы деп аталған болар әуелде (періштенің атында дала деп аталуы мүмкінде емес ғой, оны Жалайыр атауын жасыру үшін Ресей атауы мүмкін).

    Қытайды билеген Мұхалы сол Жалайыр тайпасынан еді және Шыңғысханның ең жақын достарынң бірі. Яғни Жалайыр тайпасы Шыңғысхан еліндеде болды және ертеден Шыңғысхан аталарының одақтасы болған тәрізді. Жалайыр атауы ол тайпаның атақты қолбасшысының есімінен дейді шежіреде. Демек тайпа атауы ертеде өзге болған. Құң халқының таңдаулы төрт ақ тайпасының бірі Сыйбөрі (қытайлар Сьюбуи деп көрсеткен "хунь империясының сот жүйесін басқарған" тайпа). Осы тайпа әскері болған Ас династиясы Уйсун империясын жойды 3-ші ғасыр соңында (Кушан патшалығы делінеді тарихта) және оның орнынан Жүржан патшалығын орнатты (Жужан патшалығы қытай тілінше). Сібір атауыда және закавказеде солған Савир патшалығы атауыда осы Сыйбөр тайпасынан. Осы тайпаның Ас династиясы адамдарына жақын одақтас руы Жужан патшалығы билігіне араласқаны даусыз, осы себептен қытайлар "Жужан патшалығын орнатқандарды Сыйбуи тайпасы бастаған" деп жазбас еді. Олай болса билеуші Ас тобы мен Сыйбөрі тайпасының билікке ең жақын руы бірігіп кеткен ел билігінде және осылайша Сыйбөрас династиясы пайда болды деуге болар. Ал енді Сыйбөрі тайпасының негізгі бөлігі қайда сонда, олардың біздің елде қалып қойғандары болды ғой яғни. Міне осы жерде Жалайыр тайпасын сол Сыйбөрі тайпасының нақ өзі дер едім мүмкін. Сыйбөрас тайпасы Ашина тобының жаулығынан Шибөраш деп аталды (Шибөраш атауы қытайшада "шиви" немесе "нушиви" (он үй шиви" атауының қысқарған нұсқасы) және Шыңғысханның өз руы Бөріжігің 10 ғасырға дейін Шивей деп аталғанын сол қытай жазбалары көрсетеді). Ал Шибөраш тайпасының біздегі мұсылмандыққа өткен тобы "аш шибөрі" деген жағымсыз аттан оны Шапыраш деп өзгерту арқылы құтылды және өздері қарапайым тайпалармен мұсылмандықпен құдаласып өзінің "ақ тайпа" дәрежесінен айрылды. Шыңғысхан аталарыда Шибөраш атауынан оны Бөріжігің деп өзгерту арқылы құтылды. Ал енді Сыйбөрі тайпасы болса өзінің ең атақты қолбасшысының лақап есімі арқылы Жалайыр деп аталып кетті десек боларма екен. Сонда Шыңғысхан неге Жалайыр тайпасын өзіне ең жақын одақт ас деп санағанын түсінер едік (арғы тегі оныңда Жалаырға жақын болғаны). Жалайыр тайпасының неге Ұлы Жүздегі орны жоғары тайпа екенінде осылай түсінуге болар еді.

    Ал Ошақ деген тайпа қытай жазбасынан осыдан 2 500 жыл бұрын өмір сүргені жазылады және Алтын Адаммен табылған тостақтада "аға саған ошақ" деген сөз бар (олда сол ертедегі ғасырлардан қалған жәдігер). Ошақты тайпасы таза Уйсун халқының өзі қытай жазбасынан қарсаңыз. Ал Шапырашты, Жалайыр, Ысты, Дулат тайпалары негізі Құң халқынан болады. Ал Албан мен Сыбан нағыз Сақ халқының өзі. Осы тайпалардың барлығы тым ертеден бар екенін қытайдың, парсының, гректің жазбалары көрсеткен фактілер. Ал сен сеніп жүрген жалғандар Ресейдің "қазақты кеше пайда болғандай еткен жалған жазбалары". Сондықтан көзіңді аш. "Не воспринимай желаемое за действительно" деген бар мына орыс халқында. Тарих әрқайсымыздың қалауымызға қарай өзгере салатын дүние емес. Ақихат сол күйінде қалады, түбі сол ақихат анықталады және ол менің айтып жүргенімдей болады деп түсінемін. Өйткені Ресейден өзгелердің жазбалары солай дейді.

    Мен Қожырбайұлы емеспін сөзден сөз қуып тарих жаза салатын. Мен тарихи жазбалардағы фактілерді өзара байланыстыра отырып және Евразиядағы барша ұлттардың тарихтарын өзара байланыстыра отырып айтамын айтарымды.

    • #60
    • Төре
    • бн, 29/12/2016 - 10:48

    Ертеде сіздердің бабаларыңыз,Текті Қазақтар, өздерінің Төрелерін, Шыңғысхан ұрпақтарын іргеге отырғызбаған! Ал қазіргі қазақтар өздерінің Төрелеріне іргеденде орын бермей, Қазақтың табалдырығынанда аттатпай қойды? Осыған қандай баға беруге болады?

    • #61
    • Манан
    • бн, 29/12/2016 - 11:24

    "Мен Қожырбайұлы емеспін сөзден сөз қуып тарих жаза салатын" деген екенсіз. Сіз сөздердің қалай жасалатынын білмесеңіз ешқашан ақиқатқа жете алмайсыз.

    Қожырбайұлының фейсбук парақшасынан үзінділер:

    АТАМ ҚАЗАҚ ТАРИХЫН БІР АУЫЗ СӨЗБЕН ЖАЗҒАН


    АТА СӨЙЛЕЙДІ:
    Тарихат жолын ұстанған, Сопылық ілімнен қалған Атам Қазақтың сөз жасау қағидасы бойынша Ата сөзі былайша сөйлейді:
    Адам – А, Ад (Ат), Ада (Ата), Ай (Әй), Дай (Тай), Адай (Атай), Адам (Атам) болып шығады.
    А – дыбысы Алып бидің де (әліппе), сонымен қатар барлық дүниенің де бастауы, яғни ең жаныңа жақын киелі атаулардың бәрі осы «А» дыбысынан басталады. Мысалы, Алла, Ата, Ана, Аға, Апа, Аса т.т. болып кете береді.
    Ад (Ат) – алғашқы Адам, соған сәйкес қауым атауы. Ат – а. алғашқы адам есімі (Атың кім?); б. Қолға үйретілген, мінетін қазан ат. Мақал «Ат – ердің қанаты». Ад қауымы алғашқы адамның да, адамға серік болған мінетін аттың да авторы.
    Сопылық ілімнің сандық жүйесі бойынша Ад 1-6 реттік жүйені құрайды. Алғы Алаштардың Алты санымен белгіленетіндерінің сыры осы. Ал, «Т» дыбысы толып-толысқанды білдіреді. Ат (Ата) – Ад (Ада) толып, толысып Атаға айналып тұр. Ат есептік жүйе бойынша 1-23 санын құрап Ад-тан көп кейін тұр. Біз бұл жүйеден жабайы құланның қолға үйретіліп, атқа айналатыны Нұқ пайғамбар заманынан беріде болғанын айқын көреміз.
    Ада – а. Ата. Иә, иә кәдімгі қазақ баласының күнделікті аузынан тастамайтын Атасы, яғни әкеңнің әкесі; немесе өз атаңнан бастап сонау түпкірдегі Адам атаға дейінгі барлық аталарың; ә. Арал. Ең алғашқы, яғни Нұх пайғамбар заманында бүткіл жер бетін су басып жатқан кезде алғашқы құрылыққа (Жуды (ежелгі атауы) тауына, яғни Қазығұртқа (Қазық жұртқа)) қадам басқан сол аталарымыз болатын. Қ-ада-м деген сөздің де түбірінің Ата болатыны осы; б. Ада. Ада болу – көп аталардың (Адамдардың) бір адам болып азаюы, немесе кез-келген заттың таусылуы. Қадам – Қам ата Нұх пайғамбардың үш (Қам, Сам (Шам), Иафес) ұлының үлкені. Атасынан (Қазақтан, яғни Қазық жұрттан) бөлініп, өзге өңірге алғашқы қадам жасаған солар болатын.
    Ай – Анаң. Әйелдің сөз түбірі Әй (Ай). Әйел (Ай мен Ел) «Әй ел болайық». Жерде әйел ердің серігі, Аспанда Ай жердің серігі. Жерде әйел ерін айналса, аспанда Ай жерді айналады. Адай дегеніміздегі «Ад (Ад қауымы)» атаң болса, екінші буындағы «Ай» анаң болады.
    Дай (Тай) – Адам ата ұрпақтарының ру-руға, тайпаларға, әртүрлі елдер мен мемлекеттерге бөліну кезеңін көрсетеді. Ежелгі тарихтағы Дай – Массагет (Дай-Дахи) аталғандар осылар. Бұл баяғы Парсы патшасы Кирдің басын торсыққа салып, қақпаға іліп қоятын Маңғыстаулық Сақ (Массагет) ханшасы Тұмар ханымның елі. Сол дайлардың әлемге әйгілі патшасы Бәлидің есімі, бүгінгі Адай-Қосайлардың арасында ру аты болып күні бүгінде де сақталып отыр.
    Сол Дайлар қайда кетті? Олар ешқайда да кеткен жоқ. Сол ежелгі атамекендерінде әлі отыр. Олар қазір Адам Атасының және қазақтың қарашаңырағына ие болып, Адай атанса, оның ұрпақтары Алтай хан, Алтай атты ел мен Алтай даласын қалдырды. Бүгінгі Алтай атты тау атауының да шығу тегі осы. Бүкіл әлем елдері тарихшылары өздерінің шыққан тегі Алтайдан тарайтынын кәміл мойындайды. «Адтың орнын Дай басар, Аттың орнын Тай басар» деген қазақ мақалының да толық мағынасы осы. Бұл тұжырым дауға да, күмәнға да жатуға тиіс емес. Күмән келтіргендерге Алтайлықтардың "Ма Адай - Қара" дастанын оқуға кеңес беремін.
    Адай (Ада-й). «Й» дыбысы Атаның ұрпағы, баласы, яғни ең кенжесі, «қарашаңырағының» иесі деген мағына береді. Менің бұл келтірген тұжырымыма Қытай қазақтарының «балапан», «бала», «перзент», ауыспалы мағыналары «аяулы», «ардақты» деген сөздердің орнына Адай сөзін қолданатындары толықтай дәлел бола алады.
    «Адай (ҚХР) 1.балапан, Ауыспасы, бала, перзент. 2. Аяулы, ардақты» («Диалектологиялық сөздік» Арыс баспасы. Алматы. 2007, 23 бет).
    Қазіргі Хақас тілінде Адай – сағатына 90 км жылдамдықпен жүгіре алатын Құмай Тазы (авторлық құқық сақталып тұр).
    Ежелгі Хақас тілінде Адай – Қасқыр (Бөрі) (авторлық құқық).
    Ежелгі Түрік тілінде Адай – а. Балапан, б. Бала.
    «Балапан, қазақтың ең сүйікті сөзі, бала (өз баласы) – балапан (құстың баласы). Еске сала кетейін: бен, пен, бан, пан ежелгі оғыз тілінде, есімдік мен дегенді білдіреді. Оғыз, Адай, Қыпшақ – бәрі бір атаның ұрпақтары.
    ...Дахтар (Дайлар), массагеттер, каспилер, аландар мен адайлар бәрі Сақ конфедерациясына кіретін бір тайпаның әртүрлі атаулары» (Т.С.Досанов «Руника құпиясы». Алматы-2009).
    Әйтпесе, ежелгі ғұламалардың барлығы дерлік және олардың бүгінгі көптеген ұрпақтары өз тектерін Қожа Ахмет Иассауи, Әбунәсір Әл Фараби, Жүсіп Баласағұни, Фердауси, Ахмет Жүгінеки, Әл Бухари, Әбу Райхан Бируни, Молда Мұхаммед Адайи, Сайфи Сарайи, Махмұт Қашқари, Қадырғали Жалайри, Мұхаммед Хайдар Дулати, Әкім Тарази, Тұңғышбай Әл Тарази, Қайрат Мами т.т. деп жазып, қазіргі «ов» пен «евтердің» орнына «И» дыбысын қолданбаған болар еді. Демек, ежелде бүкіл Азия халқы өздерін «тіл таңбалы Адай», яғни Адам атаның қарашаңырағының иесіміз деп атаған және өз тектерін солай деп жазған.
    Адам (Ата-м). М – тәуелділік жалғау. Бұл дыбыстың түпкі мағынасы өз атаңнан бастап сонау ең түпкірдегі Адам атаға дейінгі Аталардың (Адамдардың) барлығы менің атам. Ата – бабаларымыздың бір-бірін құрметтегені соншалық кез-келген жанды Адам, яғни Менің атам деп құрметтеуді міндеттеп отыр. Қазақтың сан миллиондаған сөзіне «М» дыбысын қоссаң бәрі менікі деген ұғым береді. Атам, анам, көкем, ағам, інім, балам, немерем, шөберем, басым, аяғым, көзім, құлағым, елім, жерім, атамекенім, айым, күнім, жарығым, жұлдызым, ботам, балапаным т.т. болып кете береді. Қазақта "М" дыбысы жалғанбайтын бірде-бір сөз жоқ.
    Ал, Адай ма, әлде Адам ба, қайсысы бұрын дүниеге келді деген сұраққа жауап іздесек, Адам деген ұғым Адайдан кейін келген деп батыл тұжырым жасай аламыз. Себебі, Ата (Атам, Атам менің) атануың үшін міндетті түрді сені Ата деп атайтын немерең (ұрпағың) болуы шарт. Атаға жалғанған «Й» дыбысының баласы, ұрпағы деген мағына беретінін жоғары да айттық. Ата шежіренің Адам ата шежіресі делінбей Адай шежіресі делінетінінің сыры осы. Ақиқатында да солай ғой. Аталарының шежіресін ұрпақтары жазатынына қандай дау бар.
    Тарих тағлымы: Әрбір адам баласы өз санасының, яғни ақылы мен білімі жеткен жерінің «қонағы» болмақ.

    ҚАЗ-ҚАЛПЫНДА СӨЙЛЕЙДІ:
    Қаз-қалпында - айнымай алғашқы бейнесінде қалу. Бұл ең алғашқы мемлекет қазақ мемлекеті болды деген сөз. Барлық әлем елдерінің мемлекеттік құрылымы басында қалай болды, күні бүгінде де ештеңе өзгермей сол күйінде қалды, яғни бүкіл әлем елдері мемлекет құруды бізден үйренді деген сөз. Қазақ елінің «Мәңгілік ел» деп аталатынының сыры осы. Егер кімде-кімнің осыны түсініп, мойындауға шамасы жетпесе, онда ол адамның басының ішіндегі мидың орнында, ми емес, су болғаны. Аталарымыздың орынды сөзге түсінбеген жандарды «Өй, Су ми!» деп ұрысатындарының сыры осы.


    ҚАЗ-ҚАТАР СӨЙЛЕЙДІ:

    Қазақта «Қаз-қатар» деген сөз тіркестері бар. Қаз-қатар (қатар-қатар, бірінен кейін бірі, бір адамның немесе бір заттың бірінің артынан бірі тіркесіп тұруы немесе қойылуы). Бұл күнделікті өмірде қолданыста жүргені. Ал, бұл сөздің негізгі мағынасы ең бірінші болып дүниеге Қазақ елі келді дегенді білдіреді. Қатардың алдында ең бірінші болып Орыс, Қытай, Өзбек, Қырғыз, Түрікпен, Ебрей не т.б. емес, Қаз (Қазақ) сөзінің тұруы тек қана осыны білдіреді. Өзгеше мағынасы болуы еш мүмкін емес. Осы сөз тіркестері сөз түсінген адамға бүткіл әлем елдерінің қазақтан кейін тіркесіп, бірінен кейін бірінің дүниеге келгеніне толықтай дәлел бола алады.
    Қаз-қатардың тағы бір мағынасы бар. Қаз - Қазақ. Ол баршамызға түсінікті сөз. Қатар (Қ-ата-р) - "Қар" сыртында, "Ата" қақ ортасында айшықталып тұр. (Қар (ақша қар) мен ақ синоним), Қаз қатар – Қазақ ақиқаттың атасы деген сөз.


    АЗА МЕН ҚАЗА СӨЙЛЕЙДІ:

    Қазақта «Қазақ мың өліп мың тірілген» деген сөз тіркестерін естімеген қазақ баласы кемде-кем болар сірә. Осы сөз тіркестерінің мағынасы өз-өзінен ап-айқын болып, қазақ атанған ұлы мемлекеттің сан рет ыдырап, сан рет қайта қалпына келтірілгенін айғақтап тұр.
    Атам Қазақтың сөз жасау жүйесінің кереметтігі сондай, осы мыңдаған жылдар бойғы, мың өліп, мың тірілудің өзін ҚАЗАҚ деген бір ауыз сөздің ішіне сыйғызып жіберген.
    Қазақ (Қаза-қ) – Бүкіл әлемдік ең алғашқы ұлы қағанаттың қаза болуын Қазаққа соңғы «Қ» таңбасын қоспай берсе, қағанаттың ыдырағанына күйінген ұрпақтарының қаралы күйін «Аза» тұтып отыр. Қазақ (Қ-аза-қ) - деген ел атауын «аза» деген түбір сөздің қақ жарып, қақ ортасында айшықталып тұруы осыдан.
    Аза (аза тұту) – өлген адамдардың артында қалған туыстары мен жақындарының күйініші мен қайғы-қасіреттерін жеткізетін дəстүрлі салт, қазақ фольклорында негізгі əлеуметтік кеңістік қызметін атқарған. Бұрынғы кезде қазақ халқында аза тұтудың сырт көзге бірден көрінетін бірегей белгілері болған.
    Аза тұту кезінде қасірет белгісі ретінде қара түсті қолданған. Қаралы үй, қаралы əйел дейтін сөздер осыдан шыққан. Қаралы үйдің белгісі – оның белдеуіне қыстырып, жерге тік шан-шып қоятын қара ту мен қара шашақты найза. Найзаға өлген адамның жасына орай (кəріге – ақ, орта жастағы адамға қара, жасқа – қызыл) түсті жалау тағылған. Қаралы үйдің дастарханы марқұмның жыл уағына дейін жиналмайды. “Қарның ашса қаралы үйге шап” дейтін мəтел осыдан шыққан. Өлген адамның ең жақсы көріп мінетін аты жыл уағына дейін тұлданады (тұл ат), құйрық жалына қара шүберек байлап, жал, құйрығы күзеп тасталынады. Көшкенде ол атқа иесінің ері теріс ерттеліп, оның үстіне сырт киімі теріс қаратылып жабылады. Белбеуі ердің үстіне көлденең тасталады да бас киімі теріс қаратылып ердің қасына кигізіліп қойылады. Ол атты қара ту ұстаған баласы, не аға-інісі жетектеп көш алдында жүріп отырады. Көш жөнекей бөтен ауылдың адамдары көрінсе, қаралы əйелдер тобы тағы жоқтау айтады. Жыл уақыты болғанда тұлдаған атты сойып (қосымша басқа малдармен), марқұмның асын береді. Аза тұту сол күннен кейін тоқтатылады. Қара ту мен қара шашақты найза жығылады. Қара жамылғы алынады. Қаралы уақыт біткеннен кейін өлген адамның əйелі күйеуге (екінші) шығуына, ал ер адам əйел алуына ерікті болады, яғни жақын туыстары жиналып оларға рұқсат береді.
    Қазақ тарихын орыс пен орманнан, қырым мен қытайдан, арап пен парсыдан емес өз сөзімізден іздеп зерттеп, зерделегеніміз жөн болар.


    ҚАЗАҚ СӨЙЛЕЙДІ:

    «Қазақ» деген бір ауыз сөзге адамның да, осы сөзді ойлап тауып дүниеге әкелген елдің де барлық болмысы, мемлекеттік құрылымы: Қаз тұру, қаз басу, қаз-қаз басу, қаза болу (адам өмірі); Қазық, түп қазық (Қазақ елі бүкіл әлем елдерінің түп қазығы), Темірқазық - ұстанған бағыты (адам баласы бірігіп ел болуға тиіс. Мақал: «Жалғыз ағаш орман емес»), Қазы (мемлекеттегі әділ билік), Қази, қазырет (дін, ар, иман), Қазине (құдірет), Қазауат (мұсылман діні үшін жүргізілген қасиетті соғыс), Қазына (мемлекет мүлкі, байлығы), Қазу (елді сумен қамтамасыз ету), Қазбалау (өткен тарихқа үңілу), Қазғану (қазақ болу үшін күресу), Қазір (уақыт өлшемі), Қазан (а. Күз айы: егіннің пісіп, малдың семіріп қоймаға, қазанға түсетін мезгілі, яғни адамның да, мемлекеттің де әл-ауқаты, ішер асы; ә. Отқа шыдамды ас пісіретін ыдыс; б. ел, жұрт), Қаз-қатар (ең бірінші дүниеге келген қазақ елінің артынан қаз-қатар тізіліп өзге елдердің дүниеге келуі), Қаз-қалпында (сол алғашқы өзгермеген бейнесінде қалуы), Қазақи (қазақ үлгісі бойынша жасалған), Қаз би (адамзаттың бүкіл шежіресін білетін, әлемді билеуші және оларға билік айтушы ең ұлы ел) түгел сыйып тұр. Сөз түсінген адамға бұдан асқан даналық болуы мүмкін бе?! Жер бетіндегі қай елдің атауы осындай мән-мағынаға ие бола алады?! Бүткіл жер бетінде атауы дәл осындай мағына беретін бірде-бір ел болып көрмеген, бола да алмайды.



    АНА ТІЛІ СӨЙЛЕЙДІ:

    Атам Қазақ өз тілдерін өзге елдер сияқты туысқан (родной) деп атамай, «Ана тілі» дегенде бұл менің шешемнің тілі деп отырған жоқ. Шеше жұрттың бәрінде де бар. Бұл сөз Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тілдерінің анасы деген сөз. Қазақта осыған сәйкес, тек қана үш ұғым: Ауа ана, От ана және Жер ана делінеді. Маңғыстаулық қазақтардың ежелгі шежіре-дастандарындағы ауыздарынан тастамайтын «Үш аналы қазағы» осы.
    Сөзде Ата да бар, Ана да бар. «Орынды жерінде айтылмаған сөздің Атасы өледі» делінеді қазақ мақалында. Сөздің атасы, сол сөздің түбірінде тұрады. Ол «Сөз түбірі». Бұған дәлел ретінде айтарымыз: Сөз түбірінің де түбірі «өз түбі» деп аталуы. Ал, сөздің анасы «Тіл». Тілің болмаса сөзің аузыңнан шықпайды, яғни сөйлей алмайтын мылқаусың.
    Бүкіл әлемдегі сөйлеген сөзіне біздер түсіне алмайтын, бізге ең алыс елдердің де 30% сөз түбірі қазақ сөздерінің түбірімен сәйкес келеді. Мағыналары да тура біздікіндей, немесе соған жақын. Бұл тіл ғылымында толықтай мойындалған. Демек, бұл бүкіл әлем елдерінің тілі өз бастауын біздің Ана тілімізден алады деген сөз.
    Қосымша түсініктеме: Қазақтан өзге немесе қазаққа ең жақын туыс елдерден өзгелелрі өз тілдерін Ана ТІЛІ деп атамайды. Өзгелер тілдерін Родной (Туыс, туысқан), Эне тілі (Эне - жұбайыңның анасы деген сөз) немесе орыс тілі, қытай тілі, арап тілі, парсы тілі т.т. деегндей ұлттарының атауымен аталады. Демек, біздің соларға еріп оқулықтарымызды Алып бидің (Әліппе) орнына "сауат ашу" және Ана тілінің орнына ҚАЗАҚ ТІЛІ деген атауларды қолдануымыз дұрыс болмайды. Бұл біздің нағыз Қазақ болудан ажырап бара жатқанымызды көрсетеді.



    АЛЛАТАҒАЛА не дейді?

    Атам Қазақтың сөздік қорында Қазақ баласының аузынан ешқашан түспеген АЛЛАТАҒАЛА деген аса қастерлі, ең ұлы ұғым бар. Осы сөздің құрамы Алла, Ата және Аға деген үш біріккен сөзден тұрады және Ал (алдыңғы) сөзі осы сөз құрамында төрт рет қайталанып, осы үш ұғымның үшеуінде ортаға алып тұр. Осыдан кейін ежелгі Аталарымыз бен Аналарымызды Қас би (Каспий теңізі атауының шығу тегі осы) деп атамай көрші! Бүткіл жер бетінде Адам-адам болғалы 70 000 мың жыл ішінде мұндай сөз жасау мәдениетіне еш бір ел жете алмаған. Жете де алмайды.
    Ал, қазіргі кейбір жастарымыздың Алланы ұмытып, Атамыздың (Адам, Адай) орнына маймылды (айуанды) Ата деп, Ағаларының жағасына жармасып жүргендері ащы да болса шындық болып тұр.




    АДАМ МЕН МАН СӨЙЛЕЙДІ:

    Ұлы Жаратушы – Алла Адам Ата мен Ауа Ананы Қазақтың Ана тілімен бірге жаратқан. Адам таза қазақ сөзі. Бұл сөз қазақтың төл сөзі болғандықтан ғана біз бір-бірімізді (ерді де, әйелді де, үлкенді де, кішіні де) Адам деп атаймыз. Әйтпесе, мына көрші орыс елі сияқты, біздерде бір-бірімізді «человек», «женщина» немесе «люди»; ағылшындар сияқты «ман», «мен», «вуман»; арабтар сияқты «рожулун» (ер кісі), «имроатун» (әйел адам), парсылар «Мәрд», «зән», «енсан» (жалпылама Адам деген ұғым оларда да бар) деп атаған болар едік. Олар бізден және бізге ең жақын туыс елдерден өзге елдердің барлығы Адам деп тек қана ең алғашқы Адамды (Адам Ата – Ауа Ана, Адам и Ева) атайтындарының сыры осы.
    Ұлы Абай «Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп», – десе, ежелгі Аталарымыз «Адамзаттың бәрін Адам, Атам (менің Атам) деп, Бәке, Жәке, Сәке, Нәке дегенде, өзіңнен үлкенді Әкем деп сүй деп отыр. Жақында Қазақстан парламентінің бір депутаты бір министрге Жәке (әке) деп сөйлегені үшін бұрқан-талқан болып ашуланып, қатаң ескерту жасады. Осы бір ауыз сөзге бола-ақ барлық депутаттардың мандаттарын тартып алып, оларды қазақ ауылдарына ұзақ мерзімге, қашан қазақтың Ана тілін толық меңгеріп алғанша, есекпен (баяғы Әбіш Кекілбай ағамыз айтқандай) іссапарға жіберіп алсақ артық болмас еді.
    Жер бетіндегі бүкіл адамзат баласы Ұлы Жаратушы - Алланың алғашқы жаратқан саналы тіршілік иесін «Адам» және «Ман» деп тек қана екі есіммен және сонымен қатар ең алғашқы елді (мемлекетті) басында Аз (Азия құрылығы атауы осыдан шыққан), кейіннен көбейіп бүкіл әлемдік қағанат құрған кезде Қаз деп аталған. Осы үш есімнің үшеуі де Манқыстауда дүниеге келген. Адам атамыздың атын (қарашаңырағын) Адай ұстап отырса, Ман атамыздың атын Манқыстау (Мандардың қыстауы) ұстап отыр. Сонымен қатар бүгінгі күнге қазақ деген атпен жеткен, осы елдің түп атасы ӘЗ әулие атамыздың да моласы осы Манқыстауда. Сондықтанда, ол басын ӘЗ әулие бастаған, 360 әулиелі, киелі Маңғыстау деп аталады. Міне, үш жүздің, яғни тұтас бір дүниенің тағы бір үш келбеті.

    ТІЛ – НЕ ДЕЙДІ?


    Тілдің сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) «Іл» - Ілкі (алғашқы) төр дейтініміз осы. Әйгілі Шыңғыс қағанның тақ мұрагері Жошының ұрпақтары Керей мен Жәнібектің Қазақ хандығын ІЛЕ өзенінің аймағында құрғаны да осыдан болатын. ІЛЕ қысқартылған сөз, бұл сөздің толық мағынасы Ілкі ел.
    Ал, "Т" дыбысы (таңбасы) сөздің қай жерінде қолданылса да "толып-толысты" деген мағына береді.
    Адам-адам болғалы шежіре-тарихтың кілті Қазақтың ана тілінде. Кілт пен тілдің "ІЛ" деген бір түбірден болатыны да осыдан. Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тарихының «кілті», яғни коды. Қазақтың Ана тілін (кодын) жоғалтып алсақ, сонымен бірге бүкіл әлемнің де шежіре-тарихын бірге жоғалтамыз.



    ТУҒАН АЙҒА АТ БЕРГЕН


    Жердің серігі аспандағы Айға - Ай деп ат берген Бұзау Атамыздың екі ұлының үлкені АЙТУМЫС болып табылады. Әйтпесе, Адайдың «бес жүйрігі» атанған жыр дүлділдерінің бірі Кенже Ақтан Керейұлы (1850-1912):
    ...«Мен Адайдың Ақтаны
    Сөйлеген сөзім тақталы. (Тақталап сөйлеу, яғни әр ұғымның дүниеге келу ретін айту).
    Сөйле» десең жыршыңыз
    Алдарыңда жортақтар.
    ...Әріден бері сөйлесем,
    Олда өзімнің мерейім. (арғы түптегі аталарының тарихымымен мақтанып, мерейленіп отыр).
    ТУҒАН АЙҒА АТ БЕРГЕН, (аспандағы туған айға ат берген менің атам Айтумыс деп отыр).
    Ақ қағаз бен хат берген, (қағазды да, қаламды да, хат жазуды да үйреткен солар деп отыр).
    Екі ерін мен тіл-таңдай
    Сөйлесін деп жақ берген. (ең алғаш сөйлеп, «Тіл таңбаны» иемденген солар деп отыр).
    Айтқан сөзге түсінбес
    Адамның мыйсыз ақымағы» (мұны түсініп мойындай алмасаң, мисыз – ақымақсың) деп жырламаған болар еді. Ақтанның Ата тегі: Адай – Келімберді – Бұзау – Айтумыс – Шылым – Өрдек – Кенже болып таратылады. (Жыр-дария «Маңғыстаудың ақын жыраулары» Ақтау-1995. 159 бет);
    Өздеріңіз көріп отырғандай, Кенже ұлда Адамзаттың бастау кезеңіндегі ғаламдық құбылыстарға ат (есім) бергендердің кім екендігі сақталып отыр.




    ЕРТЕ, ЕРТЕ, ЕРТЕ ДЕ


    Бала кезімізде Ата-аналарымыз Қазақ ертегілерінің бәрін «Ерте, Ерте ерте де, ешкі жүні бөрте де» деп бастайтын. Ертегі кітаптар да кез-келген ертек осылай басталатын. Ертегілердің барлығында дерлік кейіпкерлер білім іздейтін, арын қорғайтын, отбасын, елін, жерін қорғауда жандарын шүберекке түйіп жүріп, жасанған жауға жалғыз шабатын, сансыз ерліктер жасайтын. Ертегі әлеміне беріліп, сол кейіпкерлер сияқты болуды армандап, талай қиял-ғажайып ойларға берілетінбіз. Тіпті сол ертегілер түнде түсімізге де кіретін.
    Ертек (Ертегі) - бұл өте ескі замандардағы Аталарымыздың басынан өткен хикаялары деген сөз. Ер және тек (тегі) деген екі біріккен сөздерден тұрады. Толық мағынасы өте Ерте замандардағы Ерлердің тегі жайлы хиқаялар деп оқуымыз керек. Демек, Қазақ халық ертегілері ешқандайда ойдан шығарылған дүние емес. Солардың бәрі өте ерте замандардағы Аталарымыздың басынан өткен өмірлерінен алынған оқиғалар.
    Бөрте - Бөрі Ата деген мағына береді. Ад (Ат, Ет), осы буынды теріс оқып Да (Та,Те) десек те мағынасы еш өзгермейді, АТА деген мағына береді. Сондықтан, БӨРТЕНІҢ түп нұсқадағы шынайы атауы БӨРІ АТА болады. Бөрі мен Алшын синоним.
    Бұл күнде отбасында ертегілер айтылмайды, балаларға арналған Ертегі кітаптар да кітап сөрелерінде сиреп барады. Бұл күнде Ерлеріміздің тегі жайлы ақиқаттар Аңызға (аңдардың ізіне) айналып бара жатқан сыңайлы.
    Тегімізді ұмытудың соңы жақсылыққа апармайды. Меніңше, ұрпақтарымызға өзге елдің тілін үйретуден бұрын Аталарымыздың тегіне көбірек көңіл аударғанымыз жөн болар еді.



    МӘКЕ, СӘКЕ, ТӘКЕ СӨЙЛЕЙДІ:


    "Мұңалдың құпия шежіресінде" олардың (Шыңғысхан ордасының) бір-біріне "пәленшеке, түгеншеке" деп сөйлейтіндері айтылған. Қазақтар күні бүгінде де тап сондай етіп Мәке, Сәке, Тәке деп сөйлейді. Бұлай сөйлеу қазақтан басқа ешбір елдің сөздік қорында жоқ. Маңғыстаулық Адайлар күні бүгінде де тап солай сөйлейді.
    Адам (Атам), менен бұрынғылардың бәрі менің Атам деген сөз болғандықтан адамдар бірін-бірі Адам дейді, яғни сонау түптегі Аталарыңның ұрпақтарының бәрін мені сыйлағандай етіп сыйлаңдар, Ал, Мусеке, Нәке, Бәке, Сәке дегенде менің ұрпақтарымды Әкелеріңдей көріп силаңдар, ал Абай "Адамзаттың бәрін сүй бауырым" деп отыр. Бұл силастық қазақтың ұлттық идеологиясының арқауы ғой.



    КҮН СӨЙЛЕЙДІ

    КҮН - Қу және Үн деген екі біріккен сөзден тұрады.
    Қу – Қуман (Қу адам), ежелгі батыс жазбалары қазақтарды «Кумандар» деп хаттаған; Осы түбірден біздің сөздік қорымызда Құда, Құдағай, Құдай «Сыбап алып, ...ықпай, «құдай – шұнақтан» (Жұбан Молдағалиев), Қу адам (Қулық жасайтын, айлакер адам), Қу түлкі, Қу дүние, Қу тірлік, Қу сүйек (Құр қу сүйек етсіз өңі бетсіздің (Жүсіп Баласағұн), Ата жолын қуу, Қу бас, Қу сирақ, құлақ, қулық, құлама жар, құмалақ деген сияқты ұғымдар дүниеге келген. Күні бүгінгі қазақтың сөздік қорындағы У, Су, Бу, Жу, Ну, Ту, Гу, Зу, Ру, Ау, Қу деген ұғымдардың барлығы түп тамырын Қу (Құ Адай әке, Құдайке) атамыздан алады. Бұлардың бәрі Қу атамыздың лақап аттары, яғни бүгінгіше айтқанда осы ұғымдардың бәрінің «авторы». Күннің де авторы осылар. Қу және Үн (Үнді-арийлер, Үндістер) деген екі біріккен сөздерден тұрады. Шамалы мектеп көрген білімі бар, ақыл-есі дұрыс жандарға бұл дауға жатпауға тиіс.
    Күннің сөз түбірі «Үн». Ал үн ауыздан шығатын дыбыс. Дыбыста (үнде) өз-өзінен шықпайды. Оның ар жағында сол дыбысты шығаратын тіл, яғни Анасы бар. Оқулықтарымызды АНА ТІЛІ дейтіінміздің сыры осы. Бүгінгі Қаз Адайлар сол ежелгі түптегі Адам Атаның қарашаңырағының иелері. Әлемді билеген қағанның бас таңбасының «Тіл» болып, ал Адайлардың «тіл таңбалы Адайлар» деп аталатындарының сыры осы. Шындықтың аты шындық. Одан ешкім ешқайда қашып құтыла алмайды. Мұны мойындау, мойындамау өз еркіңде. Әр кім де өз санасының, яғни ақылы мен білімінің жеткен жерінің «қонағы» болмақ. Білімің жетпеген «ауылға» қонақ болып, «қырға да» шыға алмайсың.
    «Қырқадан қырға қараса,
    Қырық шалғысын күніне
    Он екі сілкіп тараса;
    Қу төңкерсе аспаннан
    Үш тілеген баппенен.
    Дауылпаз соқса астынан
    Желбегей күрең атпенен,
    Бауыры шұбар, сырты көк
    Қаршыға құсқа жарасар!
    Алас болып адасқан,
    Мұнар болып тұлдасқан,
    Мұсылман болып дінді ашқан;
    Мұның бәрі жігіттер,
    Бір кісіден табылмас –
    Астана жұртқа жарасар» (Мұрат Мөңкеұлы «Бес ғасыр жырлайды» Алматы-1989. 131 бет).
    Бастаған сөзімізді аяқтап жырға түсінік бере кетейік: Білімсіз адам қырқадан ойға қарайды (тұмсығының астынан басқаны көрмейді), білімді адам қырқадан қырға қарайды. Қарағанда да жәй қарамайды. Қырық шалғысын күніне он екі сілкіп тарайды.
    Қырық шалғы ежелгі қазақтың хандары мен қағандарының қырық уәзірі, яғни «Ғайып ерен қырық шілтен» атанғандар. Назар аударайық Уәзір сөзінің түбірі Әз екеніне, және бұл сөздің толық мағынасы Уә (Уа, Ауа), Әз (Аз) және ір (бір, пір) деген біріккен сөздерден тұрады. Мағынасы Ауа ана мен Әз (Қазақ) әулие ең бірінші, ірі пір деген сөз болып шығады. Сөз түбірі жаңылыспайды. Сөз реті келгесін тоқтала кетейін, жалпы тарихшы қауымға өте қиын, себебі тарихқа терең бойлаған сайын аталарымыздың ұлы істерін бүгінгі күннен іздейсің. Таба алмасаң жаның күйзеледі. Елбасымыздың «қырық уәзірлері" осындай атқа лайық па?, тіпті солардың ешқайсысы «Құтты білікті» біле ме екен? Әй, қайдам? Қазақтың ана тілін менсінбейтін жандар оны қайдан оқысын.
    Қазақ қағанаттарының қарашаңырағы Он екі атадан құралған. Бұл құрамға кіріп, сол құрамда мәңгі қалу үшін барлық рулар Адами қасиеттері тұрғысынан жарысқа қатысып, бүгінгіше айтқанда «конкурске» түскен. «Конкурстан» өткеннен кейін де егер олар Ата салтының талаптарына сай бола алмай қалған жағдайларында «он екі Ата» құрамынан шығарылып орнын басқалар басқан.
    «Қу төңкерсе аспаннан». Міне «Құтадгу біліктегі» Қу (Қуман) ата есімінің қазақ шежіресіндегі көрініс табатын жері. Қу есімі аспандағы Құдай деген мағынаны білдіріп тұр.
    «Үш тілеген баппенен». Үш саны Қосай атамыздың сандық атауы. Үш тілек тілеудің бастау алатын жері осы. Тілек қабыл болып бүкіл адамзат баласы суға ғарық болғанда тек қана Қосай атаның қауымы мен ұрпағы аман қалып тіршілікті ары қарай жалғастырып кетеді. Біздің сөздік қорымыздағы сөйлем арасына қойылатын үтірлер, нүктелер мен қос нүктелердің сыры осы. Өздеріңіз көріп отырғандай үтір – Ұд, нүкте - Нұқ, қос нүкте - Қосай Нұқ болып тұр. Сөз түбірі жаңылыспайды.
    «Дауылпаз соқса астынан
    Желбегей күрең атпенен» Дауылпаз - бұл сөзде екі түбір сөз бар Ауыл және Аз. Бұл сөздің мағынасы әлемнің барлық мәдениетін кәдімгі қазақтың ауылынан (қазақ ауылдан) шыққан Әз атамыздың ұрпақтары «Желбегей күрең атпенен» желіп жүріп таратты деген сөз. Күрең атты да қолға үйреткен солар болатын.
    Біз астана жұрт атану жолында: Алас болып адасып, Мұнар болып тұлдасып, Мұсылман болып дінді ашқан» елміз. Бұл бір адамның қолынан келмейтін шаруа, бұл тек астана жұртқа жарасады. Қазақтың астанасының атауы Астана деп қойылуы өте сәтті қойылған атау. Елбасымыз айтқандай біз сол киелі атауға лайық ұрпақ тәрбиелеуге тиіспіз. Ол үшін ел билігінің тұтқасын ұстаған әр бір азаматтан «Құтадгу біліктен» сынақ алынып барып тағайындалуы керек.





    РУ СӨЙЛЕЙДІ:

    Тегін білген қазақтың бәрі туыс. Ру атаулары – бір кездегі Аталарымыздың аттары, есімдері.
    "Атасы алыс болғанмен
    Жамиғи Қазақ бір туған" (Базар жырау).
    Ру – Ата деген сөз. Сонау түпкірдегі Адам атадан бері ұрпағына жасаған жақсы ісімен елге үлгі болған, елін жақсылыққа жетелеген ұлы адамдар ғана ру атын иемденген. Атам қазақтың руың кім дегені – сенің ел танитын атаңның аты кім дегені. Тек қана «ас ішіп, аяқ босатқан» адамдар және халыққа қарсы қызмет жасағандар ешқашан ру атын иемдене алмаған.
    Руға бөліну деген сөзді шығарып жүрген солар. Руын білетіндер мен ру атын иемденген Атасының халқы үшін жасаған жақсы ісін біліп, сол үшін мақтана алатындар ешқашан руға бөлінбейді. Олар бірігеді. Себебі, олар ұлы аталарының не үшін ру атын иемденгендерін жақсы біледі. Руын білмейтін және оның мәні мен мағынасын зерделей алмайтын тексіздер ғана руды жамандап, руға бөледі.
    Рух – Ру және Ұқ (Нұқ) деген екі біріккен сөзден тұрады. Адамға жігер беретін тылсым күш, яғни барлық Аталарымызбен бірге Нұқ пайғамбар Атамыздың рухы;
    Рухани – Ру, Нұқ хан атын иемденген аталарың сияқты жаныңның тазалығы. «И» - дыбысы ұлы, баласы, жалғасы және әдебі, мәдени, саяси, ғылыми т.т. деген сияқты, ішінен шықты деген мағына береді.
    Рулас – аталас (тумалас). Мағынасы: Ру, Ұл және Ас деген ұғымдардың басын қосады. Ру – Ата (синоним), Ұлымыз – Ұл, ал «Ас» барлық жақсы адами қасиеттің ең биік шыңына шыққан адам. Яғни Қас жақсы (Қас би, Қас батыр, Қас мерген, Қас шешен, Қас жүйрік т.т.) аталарыңнан тараған тумаластарыңның қатарында болу.
    Рушылдық – жамандық пен азғындық атаулының бәрінен қашып, Жақсылыққа жарысушыларды қолдау.
    Руна – Ру Ана (руна жазуы), бастауын Атам қазақтың рулық таңбасынан алады.
    Рубль «орыс ақшасы) – Атам қазақтың руыңды біл, Рупи (үнді ақшасы) – ру би деген сөзі.
    Рум, Румыния, Рут, Рудаки, Руғила, Руза, Рухия т.т. сөз түбірінде РУ деген түбірі бар адам және ел есімдері.
    Бүкіл әлемдегі елдер мен мемлекеттер бастауын Атам Қазақтың өсіп, өнген «бір рулы елінен» алады.






    ГҮЛ СӨЙЛЕЙДІ:


    Европа (орыс) халқында гүлді жұлып алып ұзатылатын қыздың аяғының астына шашатын әдеттері бар. Бұл әдет қазақи дәстүр мен қазақи тәрбиеге мүлдем қайшы дүние. Қазақ «биыл бір гүл жұлсаң, кейін он гүл шықпайды» деп шөпті жұлмаған, гүлдей соласың деген. «Табаныңа гүл бітсін» деген сөз, гүлді жұлып алып, аяқтың астына тастасын деген емес, ол мүлдем басқа. Жүрген жеріңнің бәріне гүл өсіп, өте әдемі, сұлу болсын, тек қана жақсылық істе деген мағынасы мен қатар ұрпағың үзілмесін дегенді білдіреді.
    Гүл – Гу (Қу) және Үл (Ұл) деген екі біріккен сөзден тұрады. Гүлдің сөз түбірі (өз түбі) «үл» (ұл) болатыны осыдан. Демек, қазақ үшін гүлді жұлу, өз ұрпағымыздың болашағына балта шабу деген сөз. Бұл сөздің екі мағынасы бар. Ұлың – ер бала. Гүлің – қыз бала. Осы сөздің түбірінен туындаған «үлбіреген» деген сөзді тек қана қыз балаға, немесе жас келінге қатысты қолданылады.
    Гу –дің толық мағынасына келсек, Х1Х ғасырда бүкіл Дешті Қыпшақ (ежелде Қазақ даласын осылай, Қыпшақ даласы деп атаған) руларын хатқа тізген қазақ ғалымы Мұхаммед Салық Бабажанов (1834-1893) Адай қауымыынң екі тайпасының есімін Ад-гу, Ад-лу деп жазыпты. Ад-Гу дегені - Ұлы Адтар (Құдайке), Ад-Лу дегені Ад ұлы (Келімберді). Қазақтың –Адай – Балықшы руынан шықан Ұлы Ғұламасы Жүсіп Баласағұнның (Балықшы Сақ Ғұнныңда) әлемге әйгілі өз еңбегін «ҚҰТАТГУ БІЛІК» деп атауының сыры осы.
    Әңгіменің қысқасы, Адайлар тарихтың әр кезеңінде өздерінің арғы түбі – Ад екенін ұмытпай, байырғы есімдерін қайтарып алып және Атамекен Маңғыстауына «Сауран айналып» қайта оралып отырған.

    • #62
    • 61 Мананға
    • бн, 29/12/2016 - 13:36

    Неге а-ат, ад, ай ақыры адай болып шығады? Бұл қандай логикаға, ережеге негізделген? Кез келген сөзден, дыбыстан осындай сөздерді шығарып алуға болады. Бұл сандырақ сияқты болып кеткенін ескермейсіз бе?

    • #63
    • Шыңғысхан Адаевич
    • бн, 29/12/2016 - 13:53

    Шыңғысхан кезінде тойымсыз жаулаушы ретінде ұлы болса болған шығар, бірақ ол моңғол ғой.

    • #64
    • Манан
    • бн, 29/12/2016 - 15:44

    "А" дыбысы барлық дүниенің бастауы Алла, Ата, Аға, (АЛЛАТАҒАЛА).

    АД - Ад қауымы. Ат - Атың кім. Ат ердің қанаты және серігі. Авторлық құқық сақталып тұр.

    Ада - Ата (кәдімгі атамыз, сонымен қатар өз атамыздан бастап сонау түптегі Адам атаға дейінгі аталарымыз).

    Адам - Атам "М" дыбысы тәуелділік жалғау. Қазақта "М" дыбысы жалғанбайтын бірде -бір сөз жоқ. Бәрі менікі деегн мағына береді.

    Адай - Атай "Й" дыбысы баласы, ұрпағы деегн мағына береді. Иассауи, Фердауси, Жүгінеки, Мами, Тарази т.т. қазіргі "овтардың" орнына қолданылған.

    • #65
    • Ғұн
    • бн, 29/12/2016 - 16:24

    Көңілге қиял ой салсақ,
    Сонау бір өткен заманнан.
    Қазақ, Ноғай аралас,
    Ел екен дұрыс азалдан.
    Еділ, Жайық екі су,
    Жағасын жайлап ұзыннан.
    Жәнібек сұлтан хан болып,
    Халқына қадыр танылған.
    Әз-Жәнібек атанып,
    Көрмесе жұрты сағынған.
    Хан Ордасы Сарайшық,
    Қамалы берік салынған.
    Әскербасы Ер Адай,
    Жеңіліп дұшпан жалынған.
    Тітіреніпті жаулары,
    Адай деген дабылдан.
    Құланға түсіп қаршыға,
    Құландыны қу алған,
    Ұзын аққан екі су,
    Жағасы жеміс малынған.
    Мал көбейіп бас өсіп,
    Мақсаты көптің болынған.
    Жаулары үркіп көз салмай,
    Ар жағы Қазан, Қырымнан
    Сарытау, Сақар жайлатып.
    Бер жағы Жайық, Нарыннан
    Алты Алаштың мекені
    Атақоныс бұрыннан

    Қалнияз Шопықұлы

    • #66
    • Бекен
    • бн, 29/12/2016 - 17:25

    63-ке! Шыңғыс деген есім сөздің тек қана Қазаққа тән екендігін ажырата алмау ұят тірлік екенін біле жүргеніңіз абзал.

    • #67
    • Бекен
    • бн, 29/12/2016 - 17:28

    Біле білсеңіз қазіргі монғол тілінде Қаған деген сөз жоқ. Олар билеушілерін Қонтайшы деп атайды.

    • #68
    • Төре, 64-ке
    • бн, 29/12/2016 - 18:14

    Манан, бұл сіздің ойыңыз. Ал сол заманда бір мағынада жаңа сөз айту үшін сол сөздің түбіріне қарап, одан қандай туынды сөздер пайда болмақ, ол қандай-қандай мағына бермек деп саралап отырмаған шығар. Қазіргі кездеде ондай саралауға бара қоймайды. Сіздің айтпақ мәселелеріңіз кейінгі ғалымдардың ғылыми атақ алу үшін ғылыми әдістеме жасап, филологи заңдарына сүйеніп, саралап-сараптауға келеді. Осыдан 2-3 мың жыл бұрын филилогия ғылымы жоқ болған. Сол заманда тек сөз ғана болған. Оны кейіндері ойлап, бір жүйеге келтірілген, кейінгі заман ғалымдарының зерттеулерінің жемісі емес пе? Мың жерден дәлелдемек болсаңыздарда сөз жасамнан адам баласының тарихы жасалмайды. Мағыналы сөз белгілі уақиға, кезеңдерге байланысты пайда болады емес пе? Емі жоқ ауру адамға ұқсамаңыздар.

    • #69
    • Манан
    • бн, 29/12/2016 - 19:03

    68-Төреге! Төре деген сөз не мағына береді? Қайдан шықты? Тегі, яғни бұл сөздің авторы кім?

    • #70
    • тТт
    • бн, 29/12/2016 - 19:23

    Тас қараңғы бөлмеде қара мысықты ұстау өте қиын, әсіресе ол жерде мүлде жоқ болса деген бір данышпанның сөзі бар. Қазір Шыңғысханның моласын іздеп жүргендер, сол қараңғы бөлмеден жоқ мысықты іздеп жүргендер сияқты боп көрінеді.

    • #71
    • Ат-ад
    • бн, 29/12/2016 - 19:38

    Мына Қожырбайұлы деген кісі енді Манан болып жазатын болған ба?

    • #72
    • Төре, 69-ға
    • бн, 29/12/2016 - 20:58

    Оны ҚҰЭ қарарсыз? Мына мен сіз сияқты асқан "дана" болуға ұмтылып жүрген жоқпын. Білімімді тексермей-ақ қоярсыз?! Өзіме жетер азда болса бірдемем бар, сабазым...

    • #73
    • Бекжан
    • бн, 29/12/2016 - 21:05

    қытай жазбасы 4 ғасырда Орхонда отырган хуньдарды билеген руды Тугэ деп көрсеткен. Қытайда Р дыбысы жоқ және Ө мен і дыбыстарыда жоқ. Осы себептен олар Төргі руы атауын Тугэ деп көрсеткен. Ал 5 ғасырда сол Орхонды шапқан Тоба тайпасынан қашқан Тюрки Ашина династиясы Алтайға барып жан сауғалады. Қытай жазбасы оларды Асянь-ши деп көрсетеді, Асянь атауы ал ШИ деген жалғауы екенін ескерсек онда Асянь дүрысында құң тілінде Асұяң. Яғни ертеден Құң империясын билеген Асылұя тайпасының Асұяң деп қысқарған атауы және оған Тугэ руы атауын дұрыстап қосып жазсақ Төргі Асұяң болады. Мүде шыңүй заманында Асылұя тайпасы Батыс Джук пен Шығыс Джук деп екіге бөлінген дейді қытай жазбасы. Осындағы Джук деп отырғаны біздің Жік деген сөзіміз, Бөріжігің мен Асылжік немесе Селджук атауларында ру орнында осы Жік бар және оның сонау Хунь империясында болғанын көреміз.
    Ал 4-5 ғасырларда Асялұя немесе Асұяң тайпасы көптеген жіктерге бөлініп көбейген, ал олардың Шыңүй билеуші шыққанын Төргі деп атаған. Қытайшада Тугэ Асянь-ше деп көрсетілген Төргі Асұяң-шы болғаны құң тілінде, онысы Асұяң династиясына жататын Төргі билеуші тобы деген мағынада. Сонда Орхон құңдарын (хунь) 4 ғасырда билеген Төргі Асұяң тобына жататын Құң ханзадасы жанұясымен бірге Алтай тауына тығылып Аман қалған Тоба қуғынынан (кәзіргі Тува ұлты аталары болар). Құң ханзадасының жұбайы Сұрбөрі (сыйбөр) тайпасынан болған. Қазақта Көк аспанды Сұр аспан депте атайды, яғни Көк пен Сұр атаулары мағыналас болады. Аналары Сұрбөрі (кейінгі атауы Сыйбөр) тайпасынан болғандықтан оны Сұрбөрі қызы деп көрсеткен жазбалар. Осыны дұрыс түсінбеген өзге ел ғалымдары Тюрки Ашинаның арғы атасын Қаншық Бөрі емізіп асыраған деп далбасалады. Сол өзге ел ғалымдарының немесе өзге тілдердің (оғыздық диалект не болмаса парсы тілі) ықпалымен Төргі Асұяң атауы тариққа Тюрки Ашин болып енген. Төргі орнын Тюрки, ал Асұяң орнын Ашин басты. Асылұя атауының өзін қытайлар әуелгі А дыбысын елемей СИЛЮАНЬ деп көрсеткен Мөде Шыңүй заманынан. Оғыз диалектісінде оларды бағындырып билеген Асылұя тобын Селджук деп көрсетті, онысы дұрысында Асылжік. Сол Селджук тобының ең басты адамын СЮ-БАШЫ деді оғыздар, оныңда дұрысы АСҮЙ БАСЫ болатын. Осы Асыл династиясы адамдарын СУЛТАН деп кетті, ал оныңда дұрысы АСЫЛДАН болатын.

    Сонда ТӨРЕ атауы "жоғары төрде отырған билеуші" деген мағынаға ие ТӨРГІ атауының кейінгі Шыңғысхан заманында сақталған нұсқасы болғаны. Төре тайпасы адамдарын Сұлтан дейді, оныңда арғы дұрыс атауы Асылдан. Яғни А әрпі айтылғанда бөтендерге елеусіз естілгендіктен түсіп қалған. Осылайша Асылұяң орнын Силюань басты, Асылжік орнын Селджук басты, Асүй Басы орнын Сю Башы басты, Асылдан орнын Султан басты және Төргі орнын Тюрки басты, ал біздегі Төргі кейін Төре болды. Адайжұрт орнында қытайлар Тайджут деуіде сол әуелгі А дыбысы түсіп қалуынан және қытайда Р дыбысы жоғынан.

    • #74
    • Төре, 73-ке
    • бн, 29/12/2016 - 21:19

    Әй, Бекжан құлыңның құлы болайн, кітәбіңізден көшірмей пікіріңізді оқысын десеңіз, қысқа-нұсқа жазарсыз? Елдің уақытын алмай? Туа мылжыңсызба, әлде кейін жұққан "пәлекет пе?" Қалжың...

    • #75
    • Аранжан
    • жм, 30/12/2016 - 0:01

    Жақында әлемнің тіл ғылымы ғалымдары осыдан 6000 жылдан әрі де бүкіл әлем бір тілде сөйлеген деген тұжырымға келгендерін жариялады. Ол тіл қай елдің тілі деп ойлайсыздар?

    • #76
    • Аранжанға
    • жм, 30/12/2016 - 8:32

    Ол ат-ад-ата-адай тілі. Сенбесеңіз Қожырбайұлынан сұраңыз.

    • #77
    • Нурболат
    • жм, 30/12/2016 - 10:03

    Түкірдім сенің ойыңа топас, қазақтың сатқынысың сен! Ата бабаларды өлтірген адамды солай айтқан сені олар кешірмес!

    • #78
    • Нурболат
    • жм, 30/12/2016 - 10:04

    Айбай сайты да Шыңғысханның монғолдардың сойылып сойып жүрғой онда да осы мақаланы жариялап

    • #79
    • Манан
    • жм, 30/12/2016 - 10:31

    72-Төреге! "Оны ҚҰЭ қарарсыз?" Сіздің өз тарапыңыздан оған алып -қосарыңыз жоқ па? Менің Сізге бұл сұрақты қойып отырған себебім, Қазақ шежіресі мен энциклопедия тұжырымдары сәйкес келмейді. Сіз қайсысының тұжырымын ұстанасыз дегенім ғой. Ойымда бөтен ештеңе жоқ. Сізді кекетіп, мұқатудан мүлдем аулақпын.

    • #80
    • Төре
    • жм, 30/12/2016 - 10:49

    Ей Нурболат, Шыңғысхан кім, сізбен мына мен кімбіз? Біздер шаңның бір түйір тозаңына тұрмаймыз. Шыңғысхан аспанда тым биікте тұр. Биікке - Аспанға қарап түкірмейді, өзіңіздің бетіңізге тамады. Осындай санасыз болып, қандай ата-анадан тудыңыз? Ата-анаңыз бар болса, Төре осы сөзді айтты, деп кешірім сұрарсыз! Бұл сізге БҰЙРЫҚ!

    • #81
    • Төре
    • жм, 30/12/2016 - 13:34

    Мына мен Президентті мақтамаушы едім. Өйткені орынсыз мақтау Президенттің абройына, Ел-жұрт алдында, кері әсер етері сөзсіз. Ата-бабаларымыз құл-қутан еді, міне енді жеттік дегендер... соңында ұры-қары, қазына тонаушылар болып шығып жатыр. Менімше, Поезидент ойлана бастады... Тек-Тектілік дегенді Қазағым бекер айтпаған екен деп?... Шыңғысхан ұрпақтары не айтасыздар?

    • #82
    • Айдархан Досжанов
    • жм, 30/12/2016 - 13:52

    Шыңғысхан сияқты, мыңдаған қолбасшы болған. Әйтседе, Шыңғысхан: - "Кәсіби соғыс әскерінің" - негізін қалаған тұлға!!! Өте қатты ұлығылаудың да қажеті жоқ. Ол енді, бәрі-бір қазақ болып, қайтадан тарихқа жазылмайды ғой!!!! Шыңғысханды қазақ қыла-алмай жүргендер қылғынып өліп кетсе де, тарихи шындық -ОСЫЛАЙ !!!! Монғолдар - просто бере салмайды, оны!!! Өйткені, барлық ұлттқа атақты тұлғалар керек!!! Тек, бұл жерде өтірік айтпаңдаршы: - типа, монғолдардың өздері Шыңғысханнан отказ беріп отыр деп!!!! Жүректі қырықпаңдаршы!!!!

    • #83
    • Айдархан Досжанов
    • жм, 30/12/2016 - 13:52

    Шыңғысхан сияқты, мыңдаған қолбасшы болған. Әйтседе, Шыңғысхан: - "Кәсіби соғыс әскерінің" - негізін қалаған тұлға!!! Өте қатты ұлығылаудың да қажеті жоқ. Ол енді, бәрі-бір қазақ болып, қайтадан тарихқа жазылмайды ғой!!!! Шыңғысханды қазақ қыла-алмай жүргендер қылғынып өліп кетсе де, тарихи шындық -ОСЫЛАЙ !!!! Монғолдар - просто бере салмайды, оны!!! Өйткені, барлық ұлттқа атақты тұлғалар керек!!! Тек, бұл жерде өтірік айтпаңдаршы: - типа, монғолдардың өздері Шыңғысханнан отказ беріп отыр деп!!!! Жүректі қырықпаңдаршы!!!!

    • #84
    • төре сымақтарға
    • жм, 30/12/2016 - 13:58

    Не, тайпа емессіздер, не Ру емессіздер?! Хан тұқымы деген өтірікке сеніп жүрген ретроградсыңдар!!!! Өркөкректікті қою керек қой!!!! Мен, Төре - деген сословияны мойындамаймын, себебі, олар тарихта (әргі-бергі қазақ тарихында) существенный роль ойнаған жоқ!!!!! Даже, керісінше, нормальный, зайырлы, әлеуметтік мемлекет құруға шама-шарқылары келмеді. Абылай ханды, тықпалай бермеңдер!!!! Белгісіз әлі..... солай қалады!!! Әбілмансұр!!!! ТөлеБи ден сұрар едік, ол кісі - арамызда жоқ!!!!

    • #85
    • Табынбай
    • жм, 30/12/2016 - 14:57

    Айдархан Досжановқа! "Монғолдар - просто бере салмайды, оны!!! Өйткені, барлық ұлттқа атақты тұлғалар керек!!!" Қазақтың рулық шежіресін білмесең осылай өз Атаңды саудаға саласың. Ақиқатында, олармен ешкім таласып отырған жоқ. Жақсыға әркімнің де бар таласы. Бірақ ол кісі Әу баста қалай болды, солай болып қала береді. Болып өткен дүни ені ешкім өзгерте алмайды. Атаңды тану мен танымау, ол әр адамның қазақи білім деңгейіне байланысты.

    • #86
    • Табынбайдың айтуынша
    • жм, 30/12/2016 - 15:05

    Бәрі Ат,ад-адайдан жаралған, табыннан шашау шықпай, басқаша ойламай жүре беріңдер.

    • #87
    • Төре, 83, 84-ке
    • жм, 30/12/2016 - 15:10

    Жарадыңыздар, менің осы пікірлеім үшін баяғы заман болса, сіз өздеріңіздің аталарыңыз сияқты мына мені халық жауы деп айдатып, атқызып жіберер едіңіздер. Бостандыққа шын қуанған Төрелер, неге десеңіз айтайын; сіз сиятылардың жазғыруынан құтылармыз дегенедік. Әзірше олай болмай тұр. Оны түсіну үшін терең білім, Қазақ болып туу керек, ол сіздерде жоқ (ол компьютер білу емес). Ол деген іргелі білім және нығыз Қазақтық? Иә, "мыңдаған қолбасшы болған". Ал Шыңғысхан БІРЕУ-ақ қой, міне мәселе. Біздерге Төрелерге Шыңғысханның қай ұлтқа, руға жататыны маңызды емес? Өйткені Ата-Бабны ешкім таңдай алмайды, Ол тағдырдың үлесінде?! Біздер тек сол Ұлы тұлғаға лайық болуға ұмтылу. Бірақ ол өте қиын, екінің бірінің қолынан келе бермейтінін сіздер білулеріңіз керек. Біз Ұлы Хандардың ұрпағымыз. Кеңес заманында құл-қутанның ұрпағы болу дәреже саналған... Осыдан туындайтын сауал; Ұлылардың ұрпағы болу Төрелерге Бақ па, Әлде сор ма? Сіздер қалай ойлайсыздар? Сау бүтін болыңыздар! Жаңа заман жылымен!

    • #88
    • Төре
    • жм, 30/12/2016 - 15:16

    Мына мен Президентті мақтамаушы едім. Өйткені орынсыз мақтау Президенттің абройына, Ел-жұрт алдында, кері әсер етері сөзсіз. Ата-бабаларымыз құл-қутан еді, міне енді жеттік дегендер... соңында ұры-қары, қазына тонаушылар болып шығып жатыр. Менімше, Поезидент ойлана бастады... Тек-Тектілік дегенді менің Қазағым бекер айтпаған болар деп?... Шыңғысхан ұрпақтары не айтасыздар?

    • #89
    • Төре
    • жм, 30/12/2016 - 15:25

    Жақсыдан, жақсы туады! Қазақтар айтып жатады "Тұлпардың тұяғы, Асылдың сынығы?" Бұл дұрыс, толымды емес? Тұлпардан - Тұлпар, Асылдан - Асыл, Сұңқардан - Сұңқар туады! Бұл тұқым қуалау-гентика заңы! Сенбесеңіздер; Жұбановтар әулетіне қараңыздар? Менің Қазағым Тұқымыңа қара, сақ бол?

    • #90
    • Аитаиын дегеним
    • жм, 30/12/2016 - 15:58

    Шынгысханды тарихшылар оны монголдан ажыратып турки екенин далелдеди,бирак батыс елдеринин коз карасы баягыдаи! Шынгысхан бастаган негизиги аскери,оны хан саилаган Билери,таипалары,казаирги "казак" деп аталатын халыктын Бабалары екенине еш куманимиз жок! Алем тарихшыларыда казир моиындап отыр! Шынгыс Каган биздин Улы колбасшымыз деп аитсак солда улкен дареже емеспе? Ол кисини ана руга,мына руга тарткылап кажаети не? Не жетпеит сендерге? Букил биздин таипаларымызбен алем жаулаганнан кеианак ботен еместиги белгили гои! Ози тири болса,осындаи болинип жаткандарынды корсе,бастарынды шауып тастар еди! Ау баста максаты осындаи болинген таипаларды бирктирип,улкен империя куган жокпа? Осынын барин булдирип,иритки салып журген кожанасыр,сауатсыз,думше ,рушыл тарихшысымактар!

    • #91
    • Ақтаудан
    • жм, 30/12/2016 - 17:56

    91-ге! Шыңғыс қағандай әлемді сілкіндірген ұлы тұлғаның Ата-тегін білгеннің несі айып екен?

    Ата-текті маймылдан таратпай шынайы болмысын тануға "ұмтылу,иритки салып журген кожанасыр,сауатсыз,думше ,рушыл" -дыққа жатпайды. Керісінше тегіңді іздемеу адамдарды маймылға бала қылады.

    • #92
    • Актауга
    • жм, 30/12/2016 - 18:14

    Ата-тегин билип каитеин деп един? Оз уруна жаздырып алып,уран тастап согыс ашаиын деппе ен? Казактын калган руын кул кылып,озин хан бол,арасына жик салмакшысынба? Шынгыс хан тарих болып калды,онын тегин бир Танирден баска акикатын аита алмаиды,туби Турки,осы акикаты! Калганнын бари далбаса,сандырак!Бул алемде дал басып,еси дурыс адам аита алмаиды жане болашактада ешким аита алмаиды!Жети Атанды билсен,сол саган Шынгысханнан аманат!

    • #93
    • 93
    • жм, 30/12/2016 - 18:28

    92-ге! Сіз неге соншама қазақтардың ата-тегін білуіне қарсы болып отырсыз?

    • #94
    • 94
    • жм, 30/12/2016 - 19:01

    "Атаға қарап ұл өсер, Анаға қарап қыз өсер".

    • #95
    • Ақтаудан
    • жм, 30/12/2016 - 19:11

    92-ге! "Ата-тегин билип каитеин деп един? Оз уруна жаздырып алып,уран тастап согыс ашаиын деппе ен? Казактын калган руын кул кылып,озин хан бол,арасына жик салмакшысынба?" деген сұрағыңызға айтарымыз:

    Бүкіл әлемді мойындатқан Мұңал мен Шыңғыс ханның тегінің Қаз Адай екендігі Манқыстаудың ақын-жырауларының шығармаларында да айқын көрініс тапқан. Мысалы, Адай-Мұңал-Жары-Тастемір ұрпағы Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966) атамыз:
    «Атамыз Адай – Мұңалдың
    Кіші жүздің ішінде
    Қарасам қатар теңі жоқ,
    Шашылған дабыл-даңқыңның
    Баяны болса кемі жоқ.
    Бүгінгі жүрген адамнан
    Дәрежесі артық жаралған,
    Адайдан Мұңал болғанда
    Тұсында озған ешкім жоқ» (Жыр-дария 252 бет).
    ...Ойыл да Қиыл, Жем, Сағыз,
    Қайран саланың жатқан аңғары-ай.
    Ақ шалмалы пірлердің
    Мешітке жаққан шамдары-ай!
    Кәпірден теңдік алуға,
    Қайтып та келер деймісің,
    Мұсылманның баласы,
    Шыңғыстан туған хандар-ай»… Бұл Қазтуған жыраудың атынан айтылған Мұрат ақынның
    зары. Біз бұдан бүкіл қазақтың 700-800 жыл бойы, Шыңғыс қағанды әулие деп қадір тұтқанын көреміз.
    Әділеттің ақ туын» құлатпай, биік ұстаған ел ғана мәдениетті ел болып аталуға құқылы.
    «Дүйімбаян, Шыңғысхан –
    Нәсілің нұрдан жаралған
    ХАЛҚЫНА ӘДІЛ ҚАРАҒАН
    АУЫЗ ТИМЕЙ ПАРАДАН,
    ПАҚЫР-МІСКІН, БАЙ МЕН БЕК
    ЖАРЛЫ; ЖАЛСЫЗ, АЗ БЕН КӨП
    БӘРІНДЕ БІРДЕЙ САНАҒАН (115 бет).
    ...Шын ұлындай Шыңғыстың
    Сұрасаң асыл тектері,
    Ерлігін айтып мақтасам
    Толып жатыр еткені» (206 бет) деп, аруағын атап, бас иіп, тағзым етіп жүретін болған. Дүйім Баян дегені – Шыңғыстың арғы атасы, жазба деректерде Дубу Баян делінеді. Нұр деп Әлеуке (Алан-гуа) ананың нұрдан бала туғанын айтып отыр. Адам – Адам болғалы (70 000 жыл) бүткіл жер бетінде қазақ қағандарынан әділетті билік иелері болып көрген емес, - деп жырлайды дана ақын. (Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966), «Аманат» Алматы-1996).

    ҰРПАҚҚА ҮЛГІ ҚЫЛАМЫЗ.

    • #96
    • ермек
    • жм, 30/12/2016 - 20:50

    Ей акымактар. Тарихты зерттесендер неге Тауке хан мен Керей хандарды зерттемейсiндер оншен мангурттер .

    • #97
    • Төре
    • жм, 30/12/2016 - 20:51

    Менің байқағаным, "Шыңғыс хан адамзат тарихындағы ұлы тұлға", деген бір пікірге айтылған 95 пікірдің ешқасысы мандымды жауап бере алмағанымыздың өзі біздердің кім екенімізді және деңгейіміздің мөлшерін көрнісі. Осы қарапайым ой-пікірге сіздер мен біздер емес, дүние жүзі даналарыда әлі дұрыс жауап бере алмай жүрген мәселесі, Ағайындар! Содан-ақ байқауға болады Ұлы Хандардың Ұлысы, Хан Шыңғыстың Рухының қандай биікте тұрғанын? Ол Рухқа баға беруге біз сияқты тірі пенделердің әзірше ойы жете қоймас! Сондықтан болар, 2-ші мыңжылдықтың Ұлы АДАМЫ аталғаны. Содықтанда "жаман" тілдеріңізді тарта сөлеңіздер, дегім келеді? КИЕСІ тиер... Күншуақ Баба кешір!

    • #98
    • 98
    • жм, 30/12/2016 - 21:10

    97 Ермекке! Ей, Ақылдым! Сіз айтып отырған Тауке хан мен Керей ханның екеуі де Шыңғыс қағанның үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері Жошыдан тараған ұрпақтар ғой.

    Бірінші Атасын зерттеген дұрыс болады емес пе?

    • #99
    • Рушылдарга
    • жм, 30/12/2016 - 22:03

    Еи,Адаилар! Сонда Наиман,Кереи,Конырат,Кыпшак,Аргын,Дулат,Уисин,Жалаиыр,Канлы,Меркит,Торе,КОжа тагыда коп бауыр рулар биздер каида калдык? Баска Турки таипаларын санамаганда! Тарих сонда Адаи,Мангыстаудан басталганыма? Сонда сендер гана Казак мемлекетин курган,калгандары-нокер,толенгиттери болганыма? Сендердин надандыктарына созим жетпеи отыр! Алдарына клоун Кожырбаиды салып алып,тарихты озгертуге тышкактап жатсындар! Баска артык созге бармаиак коиаиын! Иритки салган,клоуюндарды токтатындар,Казак деген улт болгымыз келсе! Паспортымызда -Казак деп,жазылып тур гои! Бир Ел болаиык Агаиын! Руга,таипага,жузге болинсен,коринген жауга жем боламыз!Иштен шыккан жау жаман! Жау жагадан алганда,бори етектен алады деп,мен оилап тапкан жокпын! Бабалар сози!

    • #100
    • Төреші
    • жм, 30/12/2016 - 22:27

    99-ға! Тарих Атаңнан және Атаңның қарашаңырағынан басталмай басқа қайдан бастаушы еді. Әлде маймылдан бастағыларың келіп жүр ме?

    • #101
    • Төреші
    • жм, 30/12/2016 - 22:29

    Әлде ұсынатын басқа варианттарыңыз бар ма?

    • #102
    • білмес
    • жм, 30/12/2016 - 22:30

    Төреші, сонда маймыл адайдан бұрын туған ба?

    • #103
    • Торешиге
    • жм, 30/12/2016 - 22:36

    Жаугершилик,киын-кыстау кезинде Тектилер курбан болып,тексиздердин урпактары бауырларын сатып,есектин котин жуып,кундерин корип,саирап отырган солар гои! Оларга аиткан создин ози куна! Тек текимен,тезек кабымен!

    • #104
    • Әбдияр
    • жм, 30/12/2016 - 22:37

    Рудың мағынасы және оны не үшін білуіміз керек (http://qamshy.kz/home/show/8788)

    • #105
    • Әбдияр
    • жм, 30/12/2016 - 22:42

    Білмеске!
    Мынау Қожырбайұлының "МАЙМЫЛ ҚАЛАЙ ЖАРАТЫЛДЫ?" деген мақаласы. Оқып шығып пікіріңді жазуды өтінемін.

    Қайран, Маңғыстау - «Басын Әз әулие бастаған 360 әулиелі киелі Маңғыстау». Ұлы Жаратушы — Алланың қалауымен Адамзаттың ұлы мәдениеті Маңғыстаудан бастау алған болатын. Адам баласының бүкіл әлемге үлгі болған ең ұлы мәдениеті Манқыстаулық МАД (МӘД) патшалығынан басталып, осы есім бүкіл әлемге Мәдениет деген «авторлық» құқықпен жалғасып кетті. Себебі, сол Ұлы Аталарымыз қоршаған ортамен, табиғатпен тығыз байланыста болып, кірігіп, тұтасып өмір сүрген. Және өздерін солардың ажырамас бір бөлшегіміз деп түсінген. Олардың күнделікті хал-қарекеті де, өмір сүру стилі де – бәрі де табиғатпен үйлесімді болған. Кез-келген тіршілік иелеріне, тіпті өсімдік пен ағаштарға да құрметпенен қараған.
    Күні кешегі бала кезіміз. Каспий теңізі жағалауында балықтардың ірісі бар, кішісі бар жағаға өте жақын жерде қаптап, өріп жүретін. Қолымыз сәл босаса теңіз жағасына барып сол балықтарға қызықтай қарайтынбыз. Ал, қазір оның бірі де жоқ. Адамдардың шектен тыс озбырлығынан балықтарда күрт азайған. Азғантай аман қалғандары жағаға жақындауға қорқатын болған. Суға адам көлеңкесі түссе болды дүркірей қашады.
    «Каспий теңізінде балық аулау кәсібі жақсы дамыған. Теңізден бекіре тұқымдастары, майшабақ, табан, торта, көксерке, сазан, килька көптеп ауланады. Каспий теңізінде қара уылдырық өндірілетін су айдындары арасында дүние жүзі бойынша алдыңғы орындардың бірінде. Ит балық аулау ертеден жолға қойылған». (Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет).
    2015 жылдың басы. Қазақстан теле арнасы өткен жылы Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігінде (Маңғыстау мен Атырау облыстары аймағы) 100-ден аса браконьерлердің ұсталғанын және олардан тонналаған қызыл балық, уылдырық тәркіленгенін жариялады.
    Ары қарай арна тілшісі браконьерлер жайлы қысқаша шолу жасады. Сөйтсек, олардың барлығы дерлік көрші елдердің, әсіресе Ресей, Әзірбайжан елдерінің азаматтары екен. Олардың айтуларынша қазіргі таңда Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі аумақтан басқа өңірлерінде қызыл балық (бекіре) қалмаған. Бәрін аулап бітірген көрінеді.
    Ал, Қазаққа тиесілі аймақта Ата заңымызбен қызыл балық аулауға қатаң тыйым салынған. Еліміздің заңына, оны қорғайтын әскери-теңіз шекарашыларына риза болғаным сонша, осы ойымды Сіздермен бөліскенді жөн көрдім. Себебі, біздің теңізші-шекарашыларымыз браконьерлермен ымырасыз күрес жүргізуде екен. Қарсылық көрсеткендеріне ешқандай аяушылық жасамаған. Кемелерін суға батырып, жандарын жаһаннамға аттандырған. Ресейдің қарсылық нотасына «пысқырып та» қарамаған.
    Маңғыстаулықтар осы игі істің алдыңғы шебінде атауы Алланың қалауымен, Елбасымыздың арнайы бұйрығымен қойылған «БЕКЕТ АТА» әскери-теңіз кемесі тұр деседі.
    Осы орайда балықтар жайлы ежелгі шежіре-тарихқа жол бергенді жөн көрдім.
    Қазақ та, жалпы бүткіл түркі халқында (Азия құрылығында) тұқымды қыздан таратпайды, ұлдан таратады. Ал, Европада, мысалы еврей халқы ұлдан туған баланы жатсынып, еврей әйелден туғанды нағыз еврей санайтындарын көріп жүрміз. Олардың күні бүгінде бүткіл әлемге гендерлік саясатты тықпалап жүргендерінің басты себебі де осы. Ата жолын ұстанушылардың басты кейіпкерлері қазақтар болса, Ева (дева, әйел, қыз) жолын ұстанушылардың басында Еваның ұрпақтары (еврейлер, европалықтар) тұр. Бүткіл жер шары елдері арасындағы қарама-қайшылықтың (антагонизм) бастауы осы екі елдің, екі құрылықтың, яғни Азия мен Европаның ұстанған жолы мен мәдениетінен басталады.
    Қазақ халқының тек қана өзіне тән салт-дәстүрі, ата-бабаларынан бері келе жатқан әдет-ғұрпы бар. Олар жәйдан-жәй негізсіз шықпаған. Ол Ұлы Жаратушының адамға берген ең ерекше сыйы санасының арқасында, табиғат пен адам жанының рухани әлемімен, тәнімен байланыса келіп, қорытынды арқылы шыққан дүние. Әр қайсысының түбінде адам жанын тәрбиелеуге негізделген ізгі ниет бар. Осылар арқылы біздің қандай ұлт екеніміз ашылады. Халқымыздың біріншіден, тілі, салт-дәстүрі, ділі мен діні, одан кейін барып, тарихы арқылы ұлттық бейнесі көрінеді. Әр елдің салты өзіне ғана сіңісті, өзіне ғана жұғысты, тек сол елдің өзіне ғана сай келеді.
    Біздің салтымызды орысқа салса, оған жұқпайды, немесе орыстың салтын бізге салса ежелгі ізгі ниетіне сәйкес келмейді, сондықтан ерсі көрінеді.
    Басын еврейлер бастаған батыстықтар (Европа) қазақтың Адам атадан басталатын Ата салтын жоққа шығару үшін, адамдарды «маймылдан» таратқан Дарвиннің «ілімін» басшылыққа алды. Өздерін өздері «Ұлы орыс халқы» деп дәріптейтін орыстар да ата-тегін, Адам атадан емес «маймылдан» таратып, өздерінің барлық мектеп оқулықтарында осылай деп жазды. Соларға еліктеген біздің орыс тілді билік те осы жолды ұстануда.
    Бір қызығы, сол Дарвиннен бері бірнеше ғасыр өтсе де, Дарвин «ілімін» шындық деп қабылдап, басшылыққа алушылар, содан бері қаншама сынақ жасаса да әліге дейін бірде-бір маймылдан адам баласын жасай алған жоқ. Жасай да алмайды. Ал адамнан маймыл жасау оңайдың оңайы, ол Алла түгілі кез-келген адамның қолынан келеді. 200-300 гр. спирт ішімдігі немесе аздаған есірткі зат берсең бес минутта өз «абыройына» өзі қарап күліп отыратын маймыл мен өз баласын өзі жеп, өз нәжісіне өзі былғанып жататын шошқаға айналасың. Себебі, маймылға сана бере алмайсың, ал адамнан сананы алып тастасаң, таза маймыл болып шыға келесің. Осыған бастары жетпеген адамды ғалым деп әспеттеу, бұл енді бес жасар баланың ісі болмақ. Бүгінгі Еуропа ғылымының «Адам танудағы» шыққан шыңының «сыйқы» осы.
    Адам баласының маймылға айналуын осы кәрі Каспийдің жағасында болған деп тұжырымдауымызға толықтай негіз бар. Оған дәлел ретінде айтарымыз:
    Маймылдың адамнан пайда болғаны Құран Кәрімде айқын көрсетілген.
    «65.Әрі сендер өздеріңнің сенбі күніне қатысты шектен шыққандарды білдіңдер. Біз оларға: «Жексұрын маймыл болыңдар», - дедік» (Әл-Бақара сүресі. 65 аят).
    Тәпсір: Исраилдықтардың бір қауымына (Айлы тұрғындарына) сенбі күні балық аулауға тыйым салынған еді. Сол күні балықтар жағаға еркін келетін. Олар торды жұма күні салып, жексенбі күні алумен сырт көзге білдірмей айла-тәсілмен тыйымды бұзған қулықтары үшін, аса ұлы Аллаһ оларды маймылға айналдырып жіберді. Ибн Касир.
    «163. (Ей, Мұхаммед!) Олардан теңіз маңында болған ауыл туралы сұра. Сол кезде олар сенбі күнгі тыйымға қатысты шектен шығушы еді. Оларға сенбі күні балықтар ашық келіп, ал сенбі күнгі тыйымды ұстанбайтын өзге күндері келмейтін еді. Біз оларды бұзық болғандықтары (бойсұнбағандықтары) үшін осылай сынаймыз» (Әл-Аъраф сүресі. 163 аят).
    Тәпсір: Аса ұлы Аллаһ исраилдықтарға сенбі күнін демалыс етіп, ал олардан болған бір кентке сенбі күні балық аулауға тыйым салды. Ал, сол күні балықтар жағаға қаптап келетін болған. Ауыл тұрғындарының бір бұзық бөлігі қулық істеп, жұма күні тор құрып, ал жексенбі күні балық толған торды жинап алатын болған. Аса ұлы Аллаһ оларды жазалап, маймылдарға айналдырып жіберді. Ибн Касир.
    «154. ... «және оларға сенбі күні шектен шықпаңдар» - дедік» (Ән-Ниса сүресі. 154 аят).
    «60. Тағы да айт (Мұхаммед) «сендерге Алланың қасында тұрған бұл сыйлықтан басқа сорақысын (яғни, сенбі күнін өзгерткендер, қараңыз: 2 сура, 65 – аят) хабарлайын ба?» - деп. Алла біреуді қарғап, оған ашуланса және олардан маймылдар, доңыздар және пұтқа табынатындар жасаса, міне, солардікі жауыздырақ орын және тура жолдан адасушылық» (Әл-Мәйда сүресі. 60 аят).
    «124. Ақиқатында, «сенбі күн» - ол тек оған қатысты қайшылыққа түсушілерге арналды. Ал, Қайта тірілу күні Раббың олардың қайшылыққа түскен нәрселеріне қатысты үкім береді» (Ән-Нахл сүресі. 124 аят).
    Тәпсір: Аса ұлы Аллаһ әрбір үмметке аптаның жұма күнін бойсұнушылардың бірге жиналып, құлшылық етулері үшін бекітті. Мұса пайғамбар, оған Аллаһтың сәлемі болсын, осыны жеткізген кезде, иудейлер Мұса пайғамбарды тыңдамай, жұма күнінен бас тартып, сенбі күнін сұрап, аса ұлы Аллаһ оны оларға бекітіп берді. Ибн Касир. Бұл иудейлердің Мұхаммед пайғамбарды, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, сенбі күніне қатысты Ибраһимның жолын ұстанбайсың деп айыптауына қатысты. А. Саъди.
    «3. Ақиқатында, сендердің Раббың – Аллаһ, ол Аспандарды және жерді алты күнде жаратқан» делінген (Йунус сүресі. 3 аят).
    Демек, Аллаътың тыйымдарын бұзсаң осылай жазаланасың деген сөз. Ұлы Жаратушымен өлексе, аққан қан, доңыз еті, Алладан басқаның атымен бауыздалған малдың еті және арақ арам етіліп, тыйым салынды. Демек, осы тыйымдардан өзіңді тыйып, аптаның алты күнінде тынымсыз еңбек етіп, Сембі күні (жетінші) демалу Аллаһтың қалауы. Қазақ үшін Сембі сәтті күндер қатарында саналмайды. Ал, Семиттер бұл күнді сәтсіз күн деп есептемейді. Себебі, олар (бөлінушілер, бөлушілер және бүлдірушілер) осы күннің атын иемденіп отыр. Бұл күн атауының авторлық құқығы солардікі.
    Түсініктеме: Айлы тұрғындары – Ай ауылының тұрғындары деген мағына береді. Ай сөзі аналық текке жатады. Адай дегенімізде Ад және Ай болып, Ай екінші буында тұр. Ад – Адам, Ай – Әйел деген мағына береді. Аспанда Ай жердің, жерде әйел ердің серігі. Ай мен Ева синоним.
    Тарих тағлымы: Қазақ халқы ата-тегін білмеген жанды (елді) «Тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз» деп жазғырады. Ал олар өздеріңіз көріп отырғандай ата-тектерін «маймылдан» таратады. Сондықтан да, олардың ата-аналары мен жасы үлкендерді сыйлауы маймылға (айуанға) көрсетілетін құрметпен қарайлас болатыны осыдан. Өздеріңіз көріп жүргендей, осындай келеңсіз жағдайлардың айқын белгілері бізде де көрініс тауып жүр.
    Күні кешегі бала кезіміз. Дала аңдары: киік, қарақұйрық дегендеріңіз ауыл малымен (қой, ешкілермен) бірге келіп ауыл құдығынан су ішіп кететін. Ауыл тұрғындары олардың бірде-біріне тимейтін. Үстіртке шықсақ олардың далада үйір-үйір болып жосып жүргендерін көретінбіз. Архарлар мүйіздері қарағайдай болып кез-келген құздың басында қаздыйып тұратын. Ал, қазір Маңғыстау даласын қанша араласаң да «ұшқанда қарға» кездестірмейтін жағдайға жеттік.
    Соңғы жылдары Ақтау қаласы көшелерінен арнайы жасақталған, астарының биіктігі жарты метрден асатын, үстіне жүк салғыштар орнатқан, төрт аяғы бірдей тебетін, тек қана дала жолдарына арналған көліктерді жиі кездестіретін болып жүрміз. Маңғыстау елді мекендерінің арасы түгелге жуық тас жолдармен жалғанған. Сонда мына автокөліктер неге керек деген ой келіп, жанар май станцияларында кездескен осындай көлік иелерінің бірнешеуін сөзге тарттым. Сөйтсем мұндай көлік иелерінің басым көпшілігі тек қана аңға шығу үшін алған екен. Маған кездескен көлік иелерінің барлығы дерлік еліміздің солтүстігіндегі көрші елдің өкілдері болды.
    Қазір арқарды тек қана Оғланды тауынан кездестіреміз. Өзге өңірлердегі арқарларды аңшылар атып тауысқан дейді білетіндер. Басында олар (аңшылар) Оғланды өңіріне де ауыз салыпты. Алайда, Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, ол өңірден аң аулап, арқар атқандардың ешқайсысы аман қалмаған. Бірі жардан ұшқан, бірінің көлігі бұзылып, дала да қалып шөлден өлген, қалғандарының да арты ұзаққа бармаған.
    Осы таудағы Бекет Ата бұлағынан 150 метр қашықтықта Атаның киік, арқар сауған жерлері бар, қазір ол жерге ескерткіш белгі ретінде лақты киіктің мүсінін жасап қойған. Әншейінде шаңыңды көргеннен қашатын киік пен арқар ыдысын алып дұғасын оқып отырған Бекет-Атаға саудыруға ыңыранып өздері келетін көрінеді.
    Ата мешіті маңындағы киік, арқарлар күні бүгінде де иманы бар адамдардан қашпайды. Оларды 4-5 метр қашықтыққа дейінгі жақын аралықтан көре аласың.
    Жалпы, Маңғыстау мен Үстірттегі Бекет Атаға байланысты жердің бәрінде де биік тау шатқалы, оның баурайында балдай бұлақ, көк құрақ, маңыраған арқар, таутеке. Маңғыстау мен Үстірттің өзге өңірлеріндегі архарлар мен таутекелерді аулап бітірсе де, Атаға байланысты өңірдегілерге ешкім тиіспейді. Олар – Елдіктің шебі. Елдіктің төрі. Адами қасиеттің ең биік шыңы. Оларды жауға алдырған жұрт Ел болып тұра алмайды. Намыс пен Иман ұяларын қастер тұта білмеген жан иесі қатарға кіріп, адам санатына еніп, қалтырамай жер басып жүре алмаса керекті!
    Бүкіл қазақ баласы үшін ежелден аса қастерленіп бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың символы деп есептелінетін Аққу - Ақтау қаласына жыл сайын келеді. Мыңдаған Аққулар Ақтаудан 20 шақырым жердегі Қаракөлді қыстап шығады. Аққуға Маңғыстауда жан баласы тиіспейді. Аққу өте ақылды құс. Олар да адамдардың жақсы-жаманын ажырата біледі. Түсі игі адамдардың қолынан дәм де татады. Ал, шағалалар тура олардың балалары сияқты, үстеріне қонып, бауырына тығылып, еркелеп ойнап жүреді. (21 шілде 2015 жылы «Сұрақ-жауап саиттерінде» (http://szh.kz/183159/adam-qalai-paida-bolgan?show=59405 және http://szh.kz/183159/adam-qalai-paida-bolgan?show=594051) жарық көрген).

    Тарих тағлымы: Күні кеше балығы тайдай тулаған, айдын көлінде аққуы жүзген, шағалалары асыр салған Каспий қандай бақытты еді! Адамдары иманды, мәрт, арлы да, айбынды еді. Қырын да ақбөкені селдей жөңкіліп, Ақтауы мен Қаратауының шыңдарында мүйіздері қарағайдай арқарлары қасқайып тұратын. Бүгін міне күн санап соның бәрі құрдымға кетіп барады. Маңғыстау мен Аққулы Ақтауға сол күндер қайта айналып келер ме екен!


    • #106
    • Әбдияр
    • жм, 30/12/2016 - 23:01

    99-ға! Мынау тағы да сол Қожырбайұлының мақаласы. Оқып шығып пікір жазарсыз. 104-ті іздеп әлекке қалмасын деп салып отырмын.

    РУДЫҢ МАҒЫНАСЫ ЖӘНЕ ОНЫ НЕ ҮШІН БІЛУІМІЗ КЕРЕК?

    «Ру шежіресін білу – сахара төсінде көшіп-қонған қазақтар үшін өмірлік қажеттілік. Қазақ халқының ру-тайпалық, жүздік-қауымдастық біртұтас бітімі ғасырлар бойы «бүкіл қазақ – бір атаның ұрпағы, бір тамырдың бұтағы» деген ұстаным бойынша өсіп-өркендеп отырған» (Қазақ Республикасының Президенті Назарбай Нұрсұлтан Әбішұлы).
    «Атасы алыс болғанмен
    Жамиғи қазақ бір туған» (Базар жырау. (1842-1911).

    Алайда, бүгінгі таңда Дарвин ілімінен «мұздай қаруланған» кейбір азаматтарымыз руын (атасын) білуді, оны айтуды – мақтану және Руға бөліну деп, оның пайдасынан зияны көп деп есептейтіндерін бәрімізде кездестіріп жүрген болармыз.
    Ақиқатында, Атам Қазақтың шежіре жасау жүйесінің мынадай сыры бар. Ежелгі Аталарымыз біздерге “Тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз”, “Жеті атасын білген ұл жеті жұрттың қамын жер, жеті атасын білмеген құлағы мен жағын жер” мақалдар қалдырған. Бұл мақалдардың бізге айтып тұрғаны, бірінші тегіңді біл дейді. Ал, тек дегеніміз бұдан сан мыңдаған жылдар бұрын ғұмыр кешкен арғы ата-бабаларымыз. Ал, жеті атаң өзіңнен бастап санағандағы тікелей жеті атаң. Мұны әрбір қазақ баласы жатқа біліп әрқашанда дұғасын жолдап отырулары керек. Өздеріңіз ойлап қараңыздар, сіздер де, мен де бұдан 70 000 жыл (шежірелерде солай жазылған) бұрынғы сонау түп атамыз Адам Ата мен Ауа анадан бері үзіліп қалмай жалғасып келеміз. Үзіліп қалсақ, сіздер де, мен де бұл дүниеге келіп, сіздермен бұлайша сұхбаттасып отырмаған болар едік. Сондықтан тікелей жеті ата ру ішіне кірмейді, ол бөлек аталады. Ал ру аты сол сан мыңдаған жылдар бұрынғы аталарымыздың ішіндегі еліне жасаған жақсылығы, данышпан-даналығы, батырлығы, әулиелігі т.т. сияқты ұрпағына үлгі болып, ру атын иемденген аталарың. Ол аталарыңның әрқайсысының аралары сан ғасырларға кетуі мүмкін. Ол сол соңғы ру атын иемденген аталарыңнан кейінгі, еліне жасаған жақсылығымен тағы да ұрпағы мақтанып, ру атын тағы да иемденген атаңның дүниеге келуіне байланысты. Бұлай болған жағдайда соңғы Ру атын иемденген атаң, соңғы атаңның артына тіркеліп айтылады. Арты осылай жалғасып кете береді. Қазақта ру атын иемденуден артық атақ, мадақ, абырой, дәреже жоқ. Оны қазіргі «Халық батыры» атағымен ғана шамалы салыстыруға болар. Бірақ, бұл атақ адамның өзімен бірге келіп, өзімен бірге кетеді. Ал ру атын иемденген атаның аты ұрпақтары үшін мәңгі жасайды. Ол есім сол атаның ұрпағы жазатайым (ешкімнің басына бермесін) түгел жоқ болып кетпесе, мәңгі өлмейді. Атам қазақтың рулық шежіре жасау жүйесі осылай оқылады.
    Қазақтың «Руың кім?» дегені, ол сенің «Ел танитын атаңның аты кім?» дегені. Қысқасы руыңның аты, сенің көп аталарыңның ішіндегі ең танымал атаңның аты.
    Мұны күні кешеге дейін қазақтың бес жасар баласына дейін білген. Бізді бұдан айырған мектеп оқулығымызға «сенің атаң маймыл (айуан)» деп жазып берген кешегі еврейлік КСРО үкіметінің билігі.
    Руын білу қазақ баласы үшін аса қажет. Тарихқа үңілсек, Ұлы Жаратушы – Алла Адам Атамыз бен Ауа Анамызды жаратқалы бері 70 000 жыл болды делінеді. Содан бері жер бетіне қаншама мыңдаған ұлт келіп, қаншама мыңдаған ұлт жойылып кетпеді. Қазақ осы рулық жүйесін сақтағандықтан ғана, сол жетпіс мың жылғы Адам атамыздың «қарашаңырағын» сақтап отыр.
    Әңгіменің ашығын айтқанда, елімізде руды жамандаушылар, яғни Дарвин ілімін басшылыққа алып «Атам маймыл, Анам мені маймылдан туған» деп шапқылап жүргендер жетіп артылады. Мектеп оқулығымызда «адам маймылдан пайда болған, адамзаттың атасы маймыл» деп жазулы тұрса, басқаша болуы мүмкін де емес қой. Бүгінгі тарих пен тіл ғылымының миларына ғылыми «ота» жасау керек. Мұны қазір жасамасақ, кейін кеш болады. Ауру қатты асқынған да ешқандай «ота» көмектесе алмайды.
    Ежелгі аталарымыз ешқашан Ру жамандап, оларға тіл тигізбеген, керісінше, олардың жақсы істерін біліп, жақсылығына жарысып, жақсылығын жалғастырып, сол үшін мақтанып отырған. Қазірде де ауыл қазақтарының жалғастырып отырғаны осы. Олар Ата шежіресі мен ел тарихын жақсы біледі. Әйтпесе, олар руымен (атасымен) қалай мақтанар еді? Өзіңіз ойлап қараңыз, әлемге аты әйгілі, соңғы екі мыңжылдықтың ең ұлы тұлғасы деп, бүкіл әлем елдерімен (ЮНЕСКО) толықтай мойындалған, бүкіл әлемге әділдікпен билік жүргізген (оған өз айналасынан, тіпті өзіне бағынған бүкіл әлемнен бірде-бір адам, бірде-бір ел қарсы шығып сатқындық жасамаған, күні кешеге дейін бүкіл қазақ әулие деп әспеттеген) Қазақтың Ұлы қағаны Шыңғысхан атамызбен неге мақтанбасқа?! Аталарымыздың теңдесі жоқ асқан білімді, асқан дарынды, асқан ақылды, асқан батыр, асқан қолбасшы болғаны үшін неге мақтанбасқа?! Осындай асыл текті ұрпақты дүниеге әкелген, асыл текті ұлтымыз, асыл текті руымыз үшін неге мақтанбасқа?! Еске ұстайық! Ұлы Аталарымыз «Тектіден текті туады» деген мақалды бізге босқа қалдырып кеткен жоқ.
    Соңғы кездері баспасөз беттерінде ру атын иемденген арғы аталарына ескерткіш-кесене салғандар жайлы сирек те болса жағымсыз пікір білдіріп, бұл біртұтас қазақты бөлінуге апарады деп жазып жүргендердің кездесіп қалып жүргендері жасырын емес. Ақиқатында, ру атын иемденген аталарымен мақтанып, оларға арнап ескерткіш қойып жатқандар, қазақты ешқашан бөлінуге апармайды. Оның түпкі қорытындысы керісінше болады. Өзіңіз ойлап қараңыз. Мысалы, елге жақсы ісімен үлгі болған Атасы үшін ұрпақтары мақтанып, оны ру атына айналдырып алып, үнемі мақтанып жүрсе, сондай жандарға көшенің атын берсе, ескерткіш қойса оның несі айып. Кімге оның қандай зияны тиіпті. Өзінің әкесімен, тікелей атасымен, арғы ру атын иемденген аталарымен (Қазақ деген ұлт атауы да, ең түптегі ру аты М.Қ.) мақтана білген жан, ұлты үшінде мақтана да, оны қорғай да алатын болады. Оған күмәндарыңыз болмасын? Мұны тек Дарвиннен (атамыз маймыл деген) тәлім алғандар ғана түсіне алмайды. Бұған қарсылық білдірушілерді, жетелейтін «жетек» тек қана "қызғаныш" деген сезім. Оларға айтарымыз, біреудің жақсы атасын босқа қызғанғанша, өздеріңіздің де соларға ұқсауға тырысқандарыңыз дұрыс. Артыңызға жақсы сөзіңіз бен ісіңізді қалдырып, өзіңіз де өз тегіңізде зерттеп, жақсы аталарыңызды тауып, Сіздер де ұлықтаңыздар, Сіздерде мақтаныңыздар. Бұның аты жақсылыққа жарысу болады. Ал, руды (атамызды) жамандау, бұл кім бұрын «маймылға» бала боламыз деп сайысқа түсу болады.
    Ал кейбіреулердің батыс мәдениетін мақтап қазаққа үлгі етіп ұсынатындарына келсек, еуропа (бізге ең жақыны орыс) мәдениетін қазаққа үлгі етіп алуға тіпті де болмайды. Ол елдердің мәдени үлгілерінің жақсы жағынан гөрі қазақ үшін жағымсызы басымыздағы шашымыздан да көп. Мысалы, олардың ең жағымсыз қасиеттерінің ең бастысы ата-аналарын жаппай қарттар үйіне тапсыратындығы және оны ұятқа санамайтындығы. Ата-аналары тура бір аурухана да жатқандай, арттарынан немерелерін ертіп барып тұратындығы. Ұлы Аталарымыз «жаман ауру» жұқпалы келеді дегендей, соңғы жылдары мұндай жағдай қазақ қоғамы арасында сирек те болса кездесіп қалып жүргені ащы да болса шындық. Енді солардың қасына Қазақстанда алдыңғы жылы Көкшетауда «Нудистер» форумының өткенін (Ресейдің Омск қоғамы өткізді), көптеген Гей клубтардың масқарасын (Құманғазы атамыз бен Пушкинді сүйістіріп қойған), гейлер мен лесбилердің шектен тыс көбейіп бара жатқанын, өткен жылы екі қыздың некеге отырғанын, қазақстанда тәуелсіздік алғалы бері қылмыс жасамайтын бірде-бір адамның қалмағанын (пара алатын шенеуниктер пара бермейтін адамды қалдырмады, тіпті сәбилерден алып жүр (бақша үшін)), күні кешегі қазақ қыздарын, келешек ұлт аналарын «Қазақ аруы» байқауын өткіземіз деген сылтаумен көпшіліктің алдына (сахна) «жалаңаш» шығарғандарын, сол Сіздер мақтаған елдерге еліктеп бала сатып байып жатқанымызды т.т. қосып қоя беріңіздер. Жарайды, ары қарай тізе беруге жүрегім шаншып кетті. Маған салса адами қасиеттің ең биік шыңында тұрған қазақ мәдениетін менсінбей, батыс мәдениетін үлгі тұтуды ұсынушылардың миларын мылжалап, ішіне «ғылыми ота» жасап беру керек дер едім.
    Қысқасы, Атасымен мақтана білген жандар, соларға ұқсап бағуға тырысады. Ал Сіздер ұсынған жолмен кетсек, адамдар қорғайтын арларынан (ар-иманы, отбасы және Атамекенінен) жұрдай болып тек қана «ақша», «ақша», тағы да «ақша» дейтін болады. Бүгінгі орыс тілді билік иелерінің Ар-ұяттан жұрдай болып, жаппай пара алып, көбінің ел байлығын миллиардтап тонап, шетелге қашатындарының сыры осы.
    Рудың қазақ үшін аса қажет екенін мойындамай, оны жамандағанымыз, өзімізді дүниеге әкелген әкеміз бен шешемізді, одан арғы Аталарымыз бен Аналарымызды және ұлтымызды мойындамағанымыз және жамандағанымыз. Бұлардың бәрі бөлінбейтін біртұтас дүниелер. Бұларды бөлшектеудің соңы құрдым. Одан кейін шығатын жол жоқ. Атамызды мойындамағанымыз, бұл біздің маймылды атам деп мойындағанымыз. Ал, маймыл ешқашан адам бола алмайды. Себебі, Ұлы Жаратушы – Алла оларға сана бермеген.

    Одан ары не болатынына келсек, бұл жайлы Атам Қазақ: «Атаға қарап ұл, Анаға қарап қыз өсер» деген. Еске ұстайық! Маймылға қарап бой түзеген елдің (ұлдың да, қыздың да) келешегі болмайды.
    Бұл сұрақтың жауабын, яғни «Кімнен кім туады?» деген сұраққа әлемге әйгілі Майқы би
    (Ұлы Жүз-Үйсін) атамыз былай деп жауап берген екен:
    "Тұлпардан тұлпар туады,
    Сұңқардан сұнқар туады,
    Асылдан асыл туады,
    Жалқаудан масыл туады,
    Масылдан мал бақпас туады,
    Тілазардан қылжақбас туады,
    Таздан жарғақбас туады,
    Сараңнан бермес туады,
    Соқырдан көрмес туады,
    Мылжыңнан езбе туады,
    Қыдырмадан кезбе туады,
    Маймылдан маймыл туады".

    «Қазақ шежіресі - Қазақ халқының жадында сақталған рулық шежіреде бүгінгі қазақ баласының барлығы Қазақ атадан өсіп-өнген бір кісінің баласы екендігі айтылады. Мәселе ұлттық шежіренің ғылыми және тарихи танымдық зерделеу тұрғысынан қаншалықты нақтылығында емес, тегін іздеп тереңдеген сайын бүгінгі барлық қазақты бір кісінің (Қазақ атаның) баласы қылып шығаратын тұтастыққа негізделген, тайға таңба басқандай құрылымдық құндылығы мен сабақтастығында. Тірілер үшін керек кемеңгер жүйе. Тегін білген қазақтың бәрі туыс. Ру атаулары – бір кездегі әкелеріміздің аттары, есімдері. Бабаларымыз бен әкелеріміздің аттарын ұмытсақ, «рушыл болмаймыз» деген бос сөз. Тегімізді ұмытқаннан жетістікке жетсек, қалған ұлттарға қара көрсетпей кететін уақытымыз болды. Қызыл үкімет қазақ шежіресі мен ұрпақ сабақтастығының шеңберіндегі жол-жоралғы, салт-дәстүрлерге өлердей қырын қарады. Демек, соншалықты (Қызыл Үкімет) терең айла-әдіс пен шырмауға негізделген саяси Империяның келе сала біздің қазақи шежіре – ел басқару тәлімдерімізге балта шабуында бір гәп бар емес пе!? Жау біздің ұлттық болмысымыздан нені көргісі келмесе, біз ұлттық мүдде тұрғысынан соны орын-орнына қоя бастауымыз керек.
    Қарашаңырақ ұлы, негізгі, киелі, байырғы, мұрагер, бас шаңырақ деген ұғымдарды береді (т.с.с.). Ұлттық салт-санада қарашаңырақ ұғымы өте әділ шешімін тапқан. Мысалы: бір әкенің үш ұлы бар делік. Күндердің күнінде үлкен екі ұлын үйлендіріп, жеке отау тігіп бөлек шығарады. Ал кенже ұлы әке-шешесінің қолында, қарашаңырақ немесе бас шаңырақта қалады. Негізгі мұрагер кенже ұл болады. Атадан, әкеден қалған қарашаңыраққа мұрагер болғандықтан кенже ұлдың жасы кіші болса да, жолы үлкен болады. Ұлдық кенжелігін қарашаңыраққа берілген жол мен аманат толтырып, еселеп, теңестіріп тұрады. Сол шаңырақтан отау тігіп бөлек шыққан ұл-қыздары сәлем беріп, төркіндеп, амал айында көрісіп, ата-ананың бар кезінде де бірінші қарашаңыраққа келетін болады. Бұл – ата-бабасына және ұшқан ұясына деген құрмет. Туыстықты, қандастықты, бауырластықты баянды ету. Ұлттық тұрғыдан қарайтын болсақ, атамекенге, ата дәстүрге, ата салтқа, баба тарихқа деген құрмет. Ортақ ұлттық қағиданы мойындап, әрбір әрекетімізді бауырластық пен туыстыққа икемдеу.
    Қара шаңырақтың қара қазаны. Қазақтың қара шаңырағы – Маңғыстау. Елдің қара қазаны – сол бірлік пен берекенің, құт пен құлпырған жасампаздықтың рухани және заттық бейнесі мен тұғыры. Қазан Түркістандағы Иасауи мазарында да бар. Бірақ ол – исламдық тұтастыққа үндейтін мұрамыз. Ал Отпан таудағы қарашаңырақтың қара қазаны – ұлттық, тектік рухани мұрамыз. «Амал» мерекесінің 13-і мен 14-інде Отпан тауға жиналып, қазақтың үш жүзінен шақырылған ақсақалдары мен азаматтары сол ортақ қарашаңырақтың қара қазанынан дәм татса, жылма-жыл жаңғыртып, үрдіске айналдырса, ұлтымызға ұлағатты бірлік, құт пен бақ, береке мен ырыс келеді» (Сабыр Адай «ҚАЗАҚСТАН-ЗАМАН» газеті, 6 тамыз 2015 жыл №31).

    Меніңше, Майқы би атамыздың да, Сабыр ініміздің де бұл сөздері ешқандай комментарийді қажет етпесе керек.

    Енді Қасиетті Құран Кәрімге сөз берейік:
    «Ей, адамдар! Негізінде, Біз сендерді бір ер және бір әйелден жараттық, әрі сендерді бір-бірлеріңді танып, білулерің үшін халықтар мен рулар етіп жасадық» (Құран Кәрім. Әл-Хужурат сүресі. 13 аят).
    Тәпсір: Аса ұлы Аллаһ адам баласының шығу тегі, түбі бір екендігін баян етті. Бүкіл адамзат Адам ата, оған Аллаһтың сәлемі болсын және Хауа анадан тарайды. Аллаһ олардан көп адамдар таратып, оларды бір-бірлерін тануы үшін үлкен халықтар, сондай-ақ кішігірім ру-тайпалар түрінде бүкіл жер бетіне жайды. Сондықтан әрбір адам өзінің шыққан тегін, елін білуі қажет. Алайда Аллаһтың алдында адамдардың ең қадірлісі – барлық жағдайда тек аса ұлы Аллаһқа бойсұнып, күнәлардан сақтанған ізгілері. А.Саъди. Бұл аятта нәсілшілдікке де (расизм М.Қ.), ұлтсыздыққа да (интернационализм М.Қ.) тыйым салынған. Қар: Әл-Манси.

    «(Ей, Мұхаммед!) Біз саған кітапты (Құранды) ақиқатпен, өзінен алдыңғы кітаптарды растаушы әрі оларға куәлік етуші ретінде түсірдік. Енді олардың араларына Аллаһтың түсіргенімен үкім ет. Өзіңе келген ақиқаттан ауытқып, олардың көңіл құмарлығына ерме. Сендерден әрбір (үммет) шариғат пен жол белгіледік, Аллаһ қалағанда, сендерді бір үммет етер еді. Бірақ Ол сендерді Өзінің берген нәрселерінде сынамақшы. Сондықтан қайырлы істерде алдында болуға ұмтылыңдар (ЖАҚСЫЛДЫҚҚА ЖАРЫСЫҢДАР)! Барлығың Аллаһқа қайтасыңдар. Сонда Ол сендердің қайшылыққа түскен нәрселеріңнің хабарын береді» (Әл-Мәидә сүресі. 48 аят).
    Тәпсір: Ұлы Жаратушы - Алла бөлек-бөлек ұлт, тайпа, ру болуды, оларға әртүрлі дінде болуды және адам баласы бір-біріне ізгі істер (жақсылық) жасауда бір-бірімен жарысуды міндеттеп отыр.

    Мұндай сайыстар әртүрлі әлем елдері мен ұлттары арасында үнемі болып келеді. Олар адамзатты бақытқа жеткізу жолында сайысқа түсіп, бірінен-бірі мәдениеттерін (жақсылықтарын) асырып, оны өзгелерге үлгі етуге тырысқан. Оларды (осындай ізгі жақсылықтарды ұйымдастырушыларды) халық Ата, Пайғамбар, Пір, Дана, Данышпан, Әулие, Хан, Қаған, Би, Ақын, Ғалым, Ержүрек батыр билеуші (Баһадүр) деп әспеттеген. Ондай сайыстар күні бүгінде де жүріп жатыр. Мысалы, төрт жылда бір өтетін Олимпиада спорттық жарыстары, білім, ғылым, өнер, ән, би, музыка сайыстары т.т. осылардың қатарына жатады.

    «Тентек шоқпар жинайды», - деп қазақ мақалында айтылғандай қару-жарақ шығарудан да, кейбір елдер көршісін жаулап, адамын қырып, жерін тартып алудан да жарысып келеді. Ал ақиқатында, жарыстың көкесі қару-жарақ жасау мен өзге елдің жерін жаулап алу емес, ол ұлы аталарымыздың жеткен жетістіктерін біліп, соларға ұқсап бағу, соларды мақтан тұту, солардың үлгілі істерін жалғастырып, жіберген кемшіліктерін де біліп, ондай жағдайлардың алдын алу, яғни адамзатты бақытты ғұмыр кешуге жеткізу болмақ.

    ЖАҚСЫЛЫҚҚА ЖАРЫСАЙЫҚ!

    Тарих тағлымы: Қазақ, қазақ болғалы «Жақсылыққа жарысу» Қазақ қоғамын кемелдікке жеткізудің ең сенімді серігі болды және болып та қала береді.

    РУДЫ (АТАНЫ) ЖАМАНДАУДЫ ТОҚТАТАТЫН МЕЗГІЛ ЖЕТТІ.

    • #107
    • 105 Әбдиярға
    • сб, 31/12/2016 - 1:02

    Каспидің жағдайы осыдан мың жыл бұрынғы жағдайына келуі үшін Қожырбайұлына сәлем айтыңыз: алдымен Маңғыстауға маймылдың бір ұрғашысы мен бір еркегін жіберсін.

    • #108
    • 108
    • сб, 31/12/2016 - 7:30

    107-ге! Сіз Айлы ауылынан емессіз бе?

    • #109
    • Ат
    • сб, 31/12/2016 - 10:18

    Мынаны қара сен.осылай айтатын бip спектакль бар едi ғой.сол қайда екен қарайтын...
    Сол сияқты мына ны қара сен,қойлар жайылып кетiптi мына мақалада,маңырамай қораларыңа барып күйiс қайырып жатыңыздар ертең тағы жайылықа шығасыздар....

    • #110
    • Төре, 109 - есекке
    • сб, 31/12/2016 - 10:58

    Сіз атыңызды дұрыс қоймапсыз? Сіз Ат емес, есекке ұқсайсыз! Алдымен не айтып, не жазатыныңызды ойлап алып, содан соң жазу керек? Өзіңіз қайта оқып көріңіз, не айтпақ болдыңыз. Біздер жазғаныңызды оқимыз ғой, соныда ойлау керек? Сонша саутсыздыққа қалай қол жеткіздіңіз?! Күйіп кеткен соң айтқаным ғой. Оқуға ұят. Басқаларда түсінер...

    • #111
    • 111
    • сб, 31/12/2016 - 12:13

    109-ға! Сіздің атыңыз кім? Әлде Сізден есегіңіз кім деп сұрайық па?

    • #112
    • Ат
    • сб, 31/12/2016 - 12:26

    Ат ақылды жануар,сосын ғой күйiп кетiп ешак тарға айтып отырғаным

    • #113
    • 113
    • сб, 31/12/2016 - 18:05

    112-ге! Аттың авторы кім? Осы сұраққа жауап беріп көріңіз.

    • #114
    • Төре
    • сб, 31/12/2016 - 18:58

    Бәрімізді-біріміз кекетіп Атымызды сұрамай-ақ қойайық? Жаңа жыл ҚҰТТЫ болсын жігіттер! Отбасыларың сау-саламат болып, Сіздерге Жаратқан Иеміз, Бір Алланың берген азнаулақ бақ-дәулеті еселеп арта берсін! ӘМИН!

    • #115
    • 113-ке
    • сб, 31/12/2016 - 20:24

    Ат-тың авторы, әрине, ат-ад-адай болып шығады.Ауыл сәбет көкем мұхаң Қожырбайлы айтты емеспе! Неге сұрай бересіз?

    • #116
    • 116
    • сб, 31/12/2016 - 22:14

    115-ке! Адамға Адам деген атты Кім қойғанын біліп жүрсін, Есті адам Атасының сақалымен ойнамасын дегенім ғой.

    • #117
    • #116-ға
    • сб, 31/12/2016 - 22:26

    Тексере бермеңіз, сіз білесіз бе, әлде ауыл сәбет көкем біле ме,ауыл сәбет көкем Мұхаң айтты - бітті !

    • #118
    • Төре
    • жб, 01/01/2017 - 0:54

    Абай кз, барлық Азаматтарына! Жаңа жылдарыңыз құтты болсын! Соңы жарыстан жеңгендеріңізге жүлде; Бәріміз кедей болғандықтан Есенғали Қарақалпақстаннан бір қап есектің тезегін әкеліп береді! ... Сау-саламат бүтін болайқ?! Жаңа жылда балағатты қояйық!

    • #119
    • Төре
    • жб, 01/01/2017 - 13:22

    Сіздерге айтарым, Патшаның өз басын сыйлау-сыйламау, әркімнің өз еркі. Ал сол қасиетті орынды сыйлау, сол мемлекттің азаматтарының қасиетті міндеті!

    • #120
    • Бөрібай Қаптағай
    • сс, 03/01/2017 - 10:06

    Шыңғыс хан наймандардың матай деген руынан! Өйткені олардың таңбалары мен ұрандары бөрі есімімен байланысты!

    • #121
    • Төре, 120-ға
    • сс, 03/01/2017 - 11:51

    Дұрыс емес! Шыңғысхан Албан әйтпесе Суан!... Өкпелеп жүрер...

    • #122
    • бәрiне
    • сс, 03/01/2017 - 13:30

    Шыңхыс ол Мамбет руынан ал,себебi o л шыккан жер тарбагатай тауына жақын.содан бiлуге болады ол Мамбет руынан екенiн.

    • #123
    • Шыңғысхан Адаевич
    • сс, 03/01/2017 - 15:25

    Ауылсәбет көкем Қожырбайұлы бұл жерде шатасып, мүлт кетіпті. Біздің ауылда оған дейін ауылсәбет болған Ханқорыққан ақсақал Шыңғысхан өзіміздің қызыл бөріктен еді жасағыр деп айтып отыратын.

    • #124
    • Бекжанға, Бір бала
    • сс, 03/01/2017 - 19:22

    Қоңырат тайпасы Шыңғысханмен бірге келген тайпа және оның кәзіргі отырған жерінде ол кезде Қыпшақ тайпасы отырған болатын. Қыпшақтар қуылғаны белгілі Шыңғысханға қарсылығы үшін, орнына Қоңырат тайпасы орныққан. Оңтүстікте орнықсада Қоңырат тайпасы кейін келгендіктен Орта Жүз құрамына енгізілген. Ал Жалайыр тайпасы Ұлы Жүздің ең құрметті тайпасы болып саналады. Егер Жалайыр тайпасы тек Шыңғысхан заманында келсе ол Орта Жүзде болар еді. ........


    Сен бар, Мұқамедкәрім бар, Серікжан бар өздеріңнің баламалы тарихи зерттеулеріңмен шыққанда қуанғанбыз, айтайын дегенім Шыңғысханды ақ киізге хан көтерген қазақтың төрт тайпасы екенін тарихтың бәрі айтып отыр.Олар найман, қоңырат-қият, меркіт керей қалған ру тайпалар кейінген жаугершілікте қосылса керек, Ал сен айтып отырған Қоңырат тайпасы туралы әігімеңнен трайбалистік иіс мүңкіп тұр.сен және кейбіреулер секілді долбарлаудың шебері емеспіз бірақ тарихи бір деректер керек болар деп ұсынып отырмын
    С.Ақынжановтың монографиясында осы “шары” аталған қыпшақтардың бір бөлігі Шу мен Талас бойын қыстаған. Осы шарыларды шығыстан келген күн-қидандар ығыстырған кезде жергілікті қарлықтардың бұлақ және чигил-шекті дейтін руларын өздеріне бағындырған қыпшақтар, оларды өздерімен бірге ертіп алып оғыздардың Сыр бо¬йындағы қоныстарына шабуыл жасаған. Қыпшақтармен бірге Сыр бойына ауып келген шекті тайпасы, қоңыраттардың III-IY ғасырлардан бастап қалыптаса бастаған батыс тармағымен тек XI ғ ортасында немесе екінші жартысында ғана бірге көшіп-қона алған. Келтірілген аргументтер мен тарихи-этнологиялық фактілерден көрініп тұрғандай Алпамыс батыр жырындағы “қоңырат Байбөрі мен шекті Сарыбай екеуінің бір-ге көшіп-қонып жүріп құда болатын“ сюжет XI ғасырда пайда болған.
    Қоңыраттардың б.д.д. II ғ. қалыптаса бастаған батыс тармағы б.д. 87 ж. Батыс Монғолияда Сяньбилерден жеңілген солтүстік хундардың, яғни хиониттер мен эфталиттердің құрамында Тарбағатайға, одан кейін Батыс Жетісу мен Сыр бойына қоныс аударған бөлігі. Дәлірек айтсақ, Өзбекстанның аталмыш өлкелерін мекендейтін қоңыраттар ІҮ ғасырдағы хиониттердің ұрпағы. Ал, қазақ тайпаларында кездесетін қоңыраттар –Эргене қондағы Қияннан тараған ұрпақтың бір тармағы.
    XIII ғ. Шыңғысхан әскерімен бірге Орта Азияға келген қоңырат-тардан бөтен оларға дейін Сыр бойын мекендеген қоңыраттардың болғандығын дәлелдейтін фольклорлық және этнологиялық факті ол – Алпамыс пен оғыздардың ауыз әдебиетіндегі Бамсы Бейректің бір кейіпкер екендігі. Егерде Алпамыс пен Бамсы Бейрек бір кейіпкер болса, онда “Алпамыс батыр” жыры мен Қорқыт ата кітабындағы Бамсы Бейрек туралы әңгіме, бір эпос және қоңыраттардың Сыр бойындағы батыс тармағы мен Батыс Жетісудағы оғыздардың арасында саяси мәдени байланыс болған.
    Бичуриннің пікірінше, оғыздар б.д. II ғасырда батыс Жетісуда қалыптасып өз алдына автономды дамыған. Демек, Орта Азияға келген хундар яғни жоғарыда айтылған хиониттер мен усундардың батыс бөлігінің араласуынан оғыз тайпасы пайда болған. Хиониттермен араласқан усундар, яғни оғыздар Жиделі байсын атауын Өзбекстан жеріне апарғаны жөнінде жоғарыда баяндадық. Орхон түркілеріне жататын ашина, ашидэ, ұйғырлардың ру¬на ескеркіштері мен ауыз әде¬биет¬терінде Алпамыс пен Бамсы Бей¬рек туралы дерек кездеспейді. Егер¬де Орхон түркілерінің жаз¬ба және ауыз әдебиеттерінде Ал-па¬мыс пен Бамсы туралы дерек жоқ бол¬са, онда Батыс Жетісудағы оғыз¬дар, Орхон түркілері емес, олар¬дың батысқа ауған бір бөлігі.
    Енді Түргеш қағанатының не¬гізін қалаған қағанның қы¬тай¬лық Учжилэ атауының түр-кілік транскрипциясының эти¬мологиясына тоқталайық. Уч¬жи¬лэ, қытай тілінде Юйчжилэ болып та айтылғандығына мән берген Ю.Зуев, бұл атаудың түркілік транс-крипциясын Иузлик деп бе¬реді.
    Бұл атаудың түркілік транс¬криשּׁциясы Усчилэ/Йусчилэ (Ө.Пан¬¬зарбектің кеңесі) деп те ай¬-тылады. Усчилэ Йусчилэ, ус-йус және чилэ деген екі атаудан құ¬ралған. Н.Я.Бичурин атап көр¬сеткендей чилэ атауын оң¬түс¬тік қытай тарихшылары те¬лэ деп қате айтқан. Ал “Тугю-Түр¬күл” атты зерттеуде біз “ч” дыбысының “т” болып та ды¬быс¬талғандығын, яғни чилэ, ти¬лэ болыпта айтылғандығын дә¬лел¬дедік . Олай болса, Ус¬чилэ (Йусчилэ, Устилэ) Йустилэ бо¬лып та айтылған. Йустилэ, “с-з” жә¬не “и-е” сәйкестері бойынша Йуз-теле болып айтылған. Йузтеле, йуз және теле деген екі атаудан құ¬ралған.
    Атақты түрколог ғалым В.В. Рад¬лов: “Весь последний отрывок от¬носится к Гуззамь или Узамь…, то Гузы /Узы может быть все равно что «юзь»,… — деп жазады. Демек “йуз” сөзінің төркіні, “гуз” немесе “огуз” атауы болып шығады (К вопросу об уйгурах. СПб. 1897.с.117). Оғыздарда “жүздік” (сот¬ня) деп аталған әскери бөліктің бол¬ғандығын айғақтайтын де¬рек А.Н.Кононовтың аудар¬ма¬сындағы Әбілғазының, Түр¬кі¬мен шежіресінде келтірілген. “Оғұз-огуз” этнонимінің бастапқы о-ды¬бысы айтылмай “ғұз–гуз” бо¬лып айтылғандығын араб-пар¬сы дерек көздерінен белгілі. Олай болса, “ йуз” – жүз сөзінің төр¬кіні, “оғұз” этнонимінің “ғұз-гуз” дейтін нұсқасы. Йуз-жүз сөзінің төркініне жасалған тал¬дау¬дан көрініп тұрғандай бұл атау оғыздардың қатысуымен не¬ме¬се оғыздардың этнонимімен бай¬ланысты пайда болған. Йуз¬те¬ле атауындағы теле, 487 ж. Фу¬фу¬лоның көсемі Афучжилоның бас¬шылығымен Монғолиядан Ер¬тіс¬тің жоғарғы ағысына қоныс ау¬дарып келген ұйғырлардың бір бө¬лігінің атауы. Сонда Йузтеле, оғыз¬дар мен теле-ұйғырлардың атау¬ларын біріктіріп айтудан пайда бол¬ған антропоним емес, күрделі ла¬қап атау болып шығады.
    “Синьтаншу” дерегі бо¬йын¬ша Уч¬жилэ Суйле-Суябтың со묬түс¬тік-ба¬тысында өмір сү¬ріп күш жинаған. Шу бо¬йын¬дағы Суябьтың сол¬түс¬тік-ба¬тысы, Талас өзенінің ор¬та ағы¬сы “Қорқыт Ата кітабы” мен Әбіл¬ға¬зының «Түркімен ше¬жіресінің» де¬регі бойынша оғыз¬дар Сыр бо¬йына ауысып кел¬генге дейін Ал¬малық қаласы, Шу мен Талас өзен¬дерінің бойын, Көк¬ше теңіз-Ыс¬тық көл төңірегін ме¬кен¬де¬ген. Ал араб дерек көздерінде YIII ғ. екін¬ші жартысында Сырдың ор¬та ағысын жаулап алғанға де¬йін оғыз¬дардың Шу бойында Ес¬кі Гу¬зия деп аталған астана қа¬ла¬сы¬ның болғандығы туралы де¬рек кездеседі. Келтірілген тарихи де¬ректерден көрініп тұрғандай оғыз¬дардың алғашқы отаны – Ба¬тыс Жетісу, ал астана қаласы Шу-Суяб бойындағы Үлкен Орда, яғ¬ни Ескі Гузия болған.
    Сары түргештердің, яғни те¬ле-ұйғырлардың көсемі Учжилэ Йуз¬те¬ле Талас бойындағы оғыздардың әс¬кери күшімен Шу бойын жаулап алып, Үлкен Орда немесе Гуз Ор¬да қаласын салған. Сары түр¬геш¬тердің тегіне оғыздардың қа¬тыс¬қандығын түргеш этнонимінің төр¬кіні дәлелдейді. Түргеш, “түр” және “геш” дейтін екі атау¬дан құралған, түр атауының фо¬не¬ти¬калық варианты – тур, ал тур, “Ту¬гю–Түркүл” атты еңбекте дә¬лел-дегендей мықты, күшті деген ма¬ғынаны білдіретін термин. “Геш” атауының фонетикалық нұс¬қасы – гуз, ал гуз, “огуз” эт¬но¬нимінің бастапқы о дыбысы тү¬сіп қалған нұсқасы. Олай болса, түр¬геш мықты, күшті “гуз–огуз” ма¬ғынасын білдіретін этноним. Ба¬тыс Жетісудағы оғыздардың “оғуз” атауымен шығыстағы Се¬лен¬га бойындағы ұйғырлардың то¬ғыз руы, “тоғыз огуз” болып ата¬луы әбден мүмкін.
    Оғыздар, б.д.д. I ғ. екінші жар¬ты¬сында Чжичжи Шаньюймен еріп келген және б.д. I ғасырының со¬ңында Орта Азияға ауып келген сол¬түстік хундар мен жергілікті «усундардың» араласуынан пайда бол¬ған этнос екендігін “огуз” эт¬но¬нимінің төркіні дәлелдейді. “Оғуз,” оғ және уз дейтін екі атау¬дан құралған, оғ-жебе, ру-тайпа ма-ғыналарын білдірсе, ал уз – жо¬ға¬рыда дәлелденгендей “усун” эт¬нонимінің түбірі. Сонда “ғуз,” «усундардың» бір тайпасы болып шы¬ғады. “Оғуз”, Модэ шаньюйдің мұ¬сылман тарихшыларының ең¬бек¬теріндегі баламасы, ал Модэ, хун¬дардың шаньюйі болғандықтан оғыз¬дардың этногенезіне солтүстік хун¬дар араласқан, осылар Модэ-Оғыз туралы аңызды жаңадан қବлыптаса бастаған тайпаның ара¬сында тартқан дейтін қо¬ры¬тын¬ды жасай аламыз. Қытай та¬ри¬хындағы Модэнің мұсылман та¬рихшыларының еңбектеріндегі “Оғуз” екендігі дәледенген. Олай болса оғыздар – Орхон түр¬кі¬ле¬рі емес, Батыс Жетісудағы жер-гілікті “усундар» мен ауып кел¬ген солтүстік хундардың, яғни хио¬ниттердің араласуынан пайда бол¬ған жаңа этнос. Йуз-жүз, гуз, йуз¬теле атаулары мен түргеш, оғыз этнонимдерінің төркіндеріне жа¬салған талдаудан көрініп тұр¬ған¬дай Юйчжилэ — Йузтеле — оғыз¬дар¬дың “гуз-йуз “ атауы мен теле-ұ鬬ғырлардың “чилэ –теле” атауын бі¬ріктіріп айтудан пайда болған осы екі этносты бейнелейтін жи¬нақ¬тауыш лақап атау.
    Ал осы қорытынды негізінде қо¬ңыраттардың батыс тармағы б.д. III-IYғ.ғ. тек Сыр бойына ға¬на емес, сондай-ақ ақ және қы¬зыл хиониттер мен бірге Аму¬да¬рия бойындағы қазіргі Сұр¬хан¬да¬рия облысында тараған, яғни М.Шай¬банимен бірге келген қо¬ңыраттарға дейін Жиделі Бай¬сын¬ды қоңыраттардың батыс тар¬ма¬ғының бір бөлігі қоныстанған дей¬тін қорытынды жасай аламыз. М.Шай¬баниге еріп келген көш¬пе¬лі өзбектер арасындағы қо¬ңы-раттар Жиделі Байсынды өз үлес¬теріне тигендіктен емес, сол жерде бұрыннан қоңыраттар бол¬ған¬дықтан соларға қосылып бірге ме¬кендей бастаған. Жасалған осы қо¬рытындыларға байланысты атал¬мыш эпостарды, тек фольклорлық тұр¬ғыда ғана емес, сондай-ақ та¬ри¬хи-этнологиялық тұрғыда да зерт¬теу керек деп есептейміз.

    • #125
    • Төре
    • сс, 03/01/2017 - 19:56

    Адам баласы тұрмақ төрт түлік малдада аталық тізбек болады. Ол тізбек ереше жоғары көрсеткіштерімен ерекшелетін аталық жануардан басталады. Жылқыда-жүйріктік, іріқарада салмағы, сүттілігі, осы тәрізді басқа малдардада өзінің көрсеткіштері болады. Бұл селекцияның талассыз заңы. Адам баласындада Аталық тізбек ерекше даңқты хан, батыр т. б. атақты артында көптеген ұрпақ қалтырған тұлғалардан басталып дамиды. Бұл генетиканың бұлжымас заңы. Менің айтайын дегенім, басқалар емес, Қазақ Төрелері туралы; Қазақ Төрелері, Ата-Бабасы Хан Шыңғыстан басталатын Қазақтың ТӨРЕ РУЫ! Төре руын ешқандай румен қоспақ болып, арамтер болмай-ақ қойыңыздар? Одан түк шықпайды. Бұл генетика-биология заңы. Төрелер Қазақ халқының бөлінбейтін ең сүбелі руларының бірі. Оған дау болмас деп ойлаймын! Оны шешетін тек қана Төрелер. Ал Қоңыраттар, рухыңнан айналайын, Төрелердің Ұлық-Нағашылары!

    • #126
    • Рашид- ад . дин
    • сс, 03/01/2017 - 20:32

    монголы были одними из тюркских народов. Рашид- ад . дин, этот великий тюрколог средних веков, работа которого пользуется как самый авторитетный источник по истории тюркских народов, пишет, что начало происхождения монголов пошло от двух человек, которые отделились от своего племени и ушли на реку Аргун, которая при слиянии с Шилкой образует Амур. От этих двух и начинается монгольское племя. Слово монгол стало именем их рода, а потому название переходило к тем, кто им подчинялся. "Таким образом заключает Рашид-ад-дин монголы представляют категорию тюрков".

    Три племени происходили от одной матери- Алан-Гоа: Букун-Катаки, Салжуктаи и Бодончары. Букун-Катаки впоследствии преобразовались в племя караитов, салжуктаи в конгратов, а бодончары в киятов. Все эти племена носили название нирун, подчеркивая тем самым на свое происхождение от Алан-Гоа. Эти племена , отмечает Рашид-ад-дин "пользуются полнейшим уважение среди тюрко-монгольских племен, словно крупная жемчужина из раковин и лучший плод от дерева (Рашид-ад-дин Сборник летописей, т.1 кни. 1 стр. 15). Всех остальных называли дарлекин. Эти три племени заняли ведущее положение среди тюркских племен и представлялись как бы аристократами, господствующими племенами.
    Прародителем конгратов считается Джарлук-мерган(овражный стрелок), но самым популярным в племени считался род Салжуктая, который и возглавлял племя. "Из этих конгратов вышло много эмиров и знатных", отмечает Рашид-ад-дин, Занимали они территорию вдоль Великой китайской стены.

    • #127
    • Төреге
    • сс, 03/01/2017 - 20:34

    Наймандар туралы мақаладағы қазақбайдың сізге арналған пікірін қараңыз.

    • #128
    • төрелерге
    • сн, 04/01/2017 - 5:13

    ҚАЗАҚ деген 1926 жылы пайда болған, оған дейін бәрің
    қара қырғыз едіңдер ғой, осы төре тұқымдары өздерін
    қазақпыз дегенге неге намыстанбайды, қызылдардың қойған
    атына жабысқанына,одан да монғол демейсіңдер ме бүкіл
    әлемді мойындатқан

    • #129
    • камизякский
    • сн, 04/01/2017 - 12:53

    Монголиядағы Бурхан тауының етегінде Есугей деген монғолдың киіз үйінде дүниеге келіп, әкесі өліп кеткен соң сол Монғолия жерінде қашып-пысып өмірсүрген Темуджин - аяқ астынан келіп, Адай руының Мұңал ұрпағы болып шығады? Маңғыстау мен Монғолиядағы Бурхан тауымен арасында 4 мың 700 дей км. жер жатыр!!! Сонда қалай, аталарымыз самолетпен ұшып жүргенбе?! Темуджин , бытырап жүрген монғол тайпаларының басын біріктіріп, Монголияның батысындағы жерлерге соғыспен кіру кезеңі, тарихта белгілі емес пе?! Жастайынан теперіш көрген жігіт алыстағы Қыпшақтар тұрмақ өз қандастарында аяған жоқ.!!!! 95% белгілі болған тарихты бұрмалағанда не табамыз, неге жетеміз?!

    • #130
    • @k;fy
    • сн, 04/01/2017 - 13:51

    129-Камизякскийге!

    Muhambetkarim Kozhirbay
    12 ч ·

    ШЫҢҒЫС ҚАҒАННЫҢ РУЫ КІМ?
    Күн қағаны Мөде б.з.д. 209 жылы құрған империядан бергі 1500 жыл ішінде қазіргі Мұңалия (Моңғолия) аймағында қазақ этносын құраған көптеген тайпа мен рулар өмір сүрген. Бүгінгі күні Керілген (Керулен) өзенінің арнасынан 25 шақырым жердегі Шыңғыс ханның жазғы жайлауы Аваргада 1990 жылы қойылған ескерткіште қырықтан аса қазақ тайпасы мен руының таңбасы қашалған. Олар: арғын, бағаналы, балталы, шапырашты, беріш, ошақты, жалайыр, тарақты, тама, табын, жаппас, шекті, қаңлы, телеу, керей, алаша, таз, ысты, адай, сарыүйсін, дулат, уақ, қоңырат, рамадан, алтын, кете, төртқара, қарасақал, жағалбайлы, шеркеш, сиқым, албан, ботбай, шымыр, матай және терістаңбалы. Ежелгі жазбалар Қазақта 125 таңбалы ру болған десе, соңғы жазбаларда 105 таңбалы қазақ руы бар делінеді.
    Х11 ғасырда Мұңал даласында (қазіргі Монғолия) өмір сүрген Шыңғыс қағанның айналасындағы адамдардың да, ру-тайпа аттарының бәрі де тек қана қазаққа тән. Олар, Есекей, Алтан, Құшар, Сағабек, Темір, Тастемір, Шыңғыс, Өлең, Бөрте, Жібек, Марал, Жамұқа, Белгітай, Қасар, Нақу-Баян, Бауыршы, Тарғытай, Желме, Алтан, Мұқалы, Жеменей, Есен, Бөкен, Жанай батыр, Үгедей, Жолшы (Жошы), Төле, Дәрітай, Шағатай, Тайшар Қарасақал, Жебе т.б. Оның үстіне Қият, Жадыран, Жары, Адай, Байұлы, Маңғыт, Керей, Найман, Меркіт, Жалайыр, Қоңырат, Ұйғыр, Жабал т. б. ел, ру, тайпа атауларын қосыңыз. Сол кездегі жоғарыда көрсетілген ру-тайпалардың барлығы да қазіргі қазақ халқының құрамында.
    Шыңғысханның айналасындағы адамдардың көпшілігінің аттарының қасына «Ад», «Дай», «Адай», «Жары» деген тегі (қазіргіше айтқанда фамилиясы) қосылып отырады. Мысалы, «Жажир-Адай», «Туху-Адай», «Бөрі-Адай» (186 бет), «Нояқ-Адай», «Қаран-Дай», «Буда-Ад», «Дахал-Адай», «Арул-Ад» (187 бет), «Дай-сешен» (190 бет), «Жаршы-Адай» (200 бет), «Шырғы-Адай Батыр», «Жажир – Адайлық Жамұқа» (220 бет), «Жырғы Адай (Жебе)» (223 бет), «Жүрме Адай» (234 бет), «Жары Адайлық Қарыдар» (239 бет), «Жүрше Адай» (240 бет), «Бары Адайлық Наяан» (251 бет), «Жүрже Дай», «Долы Адай» (259 бет), «Идік Адай», «Қынкия Адай» (260 бет), «Жары Адай-Еген» (265 бет), «Алшы Адай» (271 бет). (І.Есенберлин «Асыл аңыз» Моңғолдың кәдімгі жинағы. Алматы, 2002).
    Дүбун-Баянның (Дүйім-Баян М.Қ.) екі баласының аты Білге-Адай, Бекже-Адай. (Әбілғазы. «Түрік шежіресі» 46 бет).
    Бұл жағдай ескі тарихи жазбаларда көптеп кездесетін «Ад», «Дай» тайпаларының Адайлармен бір тектен шыққанын және қазіргі Адайлардың сол «Ад», «Дай»-лардың заңды жалғасы, яғни бүгінгі ұрпағы екендігін көрсетеді. Сол сияқты «Ат», «Тай», яғни қазіргі Алтай елі, өлкесі, тауы атауларының шығу тегі де осы.
    Сонымен қатар, Шыңғыс ханның ата-бабаларының және оның айналасындағы адамдардың есіміне қазақ халқында күні бүгінде де қолданыста жүрген «батыр», «мерген», «шешен», «бек, бегі, бекі», «хан», «қаған» деген елден ерек, бүкіл халық мойындаған құрметті атақтары мен лауазымдары қосылып жазылған. Мысалы, «Нашын-батыр», «Бұлтегі-батыр», «Бартан-батыр» (187 бет), «Есугей-батыр»(«189 бет), «Сүбетей-батыр» (210 бет), «Аушы-батыр» (220 бет), «Тақой-батыр» (225 бет), «Гүрі-батыр) (229 бет), «Қадақ-батыр (241 бет), «Мұқалы Шылайын-батыр» (264 бет) «Хорышар-мерген», «Боржығытай-мерген», «Добун-мерген», «Барқұдай-мерген», «Қорылартай-мерген» (183 бет), «Дүмбілай–шешен» (187 бет), (Дай-шешен» (190 бет), «Құйылдыр-шешен» (241 бет), «Тоқта-бекі», «Құдық-бекі», «Белгі-бекі» (220 бет), «Алақ-бекі» (276 бет), «Ван-хан» (202 бет), «Торуыл-хан» (204 бет), «Далдұр-хан» (212 бет), «Бұйрық-хан» (220 бет), «Таян-хан», «Күшлік-хан» (246 бет), «Алтан хан» (282 бет), «Қабыл-қаған», «Құтыла-қаған» (187 бет), «Амбағай-қаған» (192 бет). (І. Есенберлин «Асыл аңыз»).
    Сонымен қатар, осы еңбектің 19 бетінде: «ХІІ ғасырдың ортасында моңғол (мұңал) рулары бөлек-бөлек тұрған. Әшейінде олар әр түрлі топтарға біріккен: тайпаға, немесе ұлыстарға, халыққа, «халық иелігіне» бөлінді. Ұлыс үлкендігі мен күшіне байланысты әртүрлі болды: ұлыс иелігінен бастап алғашқы мемлекеттік құрылысқа дейін: «Ежелгі моңғолдарда, - деп жазды Б.Я. Владимировцов, -көсемге, ханға, ноянға, тайшыға, батырға, т.б. бағынышты болуына қарағанда, рулардың, тайпалардың, әулеттің біріккен құрылымы «ұлыс», ұлыс-«халық», «халық-ел», «осындай бір ұлысқа біріккен халық», немесе «ұлыс иелігін құрушы», «мемлекет-иелігін құрушы халық», «мемлекет» - деп аталды деп жазды. Моңғолдарды, нағыз көшпенділерді, бұл түсінікте оның территориясы емес, халқы қызықтырады». Ұлыс басында мал шаруасымен айналысатын атақты ру басылары тұрды. Құрметті атау иесі – нояндардан: баходыр – батыр, имен – ақылды, мерген – құралайды көзге атқыш, білген – ақылды, бүке «бұқа» - күшті, тайшы – ханзада, т.б.
    Мұндай ұлыс иесі, баходыр – батыр титулына ие болған, Темужиннің әкесі Есугей де болды» дейді.
    «216. Мұңал шындығы бойынша, бізде нояндық шен – бекі қоятын дәстүр бар. Боданшардың үлкен ұлы Баарынның тұқымдары осындай шенге ие болған...» (Құпия шежіре. 154 бет.) Маңғыстаудағы Жетібай кенті (Қарақия ауданы) мен Шетпенің (Маңғыстау ауданының орталағы) арасындағы елді мекен күні бүгінде де сол дәуірдің тірі куәсіндей «Бекі», сол сияқты Каспий – Арал аймағы Жем өзені бойында Казбек деген жер, қазіргі Грузияның Аландар еліндегі (солтүстік Осетия) тау мен елді мекен «Казбек», яғни Қазақтың бегі деп аталады. Біз Бекі деген лауазым атауынан, Қазақтың қарашаңырағы Кіші Жүз - Бекарысты айқын көреміз.
    Шыңғыс қағанның тегі Қазақ – Бекарыс – Алшын – Байұлы – Адай - Мұңал екендігін «Асыл аңыздың» мына деректерінен де анық көруге болады: «Сонда Үрүйіттің Жүргетайы мен Маңғыттың Құйылдыры Жамуханың ол жерден кетуін күтіп, одан қалыс қалып, Шыңғысханға өзінің, Үрүйіттері мен Маңғыттарын бастап келді. Сондай-ақ бастапқыда Жамұха да өзінің жеті ұлымен Шыңғысханға қосылды» (Асыл аңыз. 215 бет).
    «...Бұл хабарды естіген Шыңғысхан: «Ұрытты» Жүрше Адай ағай, егер сізді алдыңғы шепке тағайындасам, қалай қарайсыз?»-деді. Жүрме Адай аузын ашып үлгерместен, Маңғыттық Құйылдыр-сешен: «Андамның дәл алдында мен шайқасамын! Менің жетімектеріме қамқорлық жасау-анданың еркі» - деді. –Жоқ,- деді Жүрме Адай, біз екеуміз де Шыңғысханның көз алдында шайқасамыз: «Ұрыт және Маңғыт!» Осы сөздермен Жүрме Адай мен Құйылдыр Шыңғысханның бет алдына өздерінің Ұрыттықтары мен Маңғыттарын сапқа тұрғызды. Олар сапқа тұрып үлгерместен, жүркеліктер басқарған жау жағы келіп қалды. Ол келгеннен кейін Ұрыт пен Маңғыт соққы беріп, Жүркеліктерді таптап тастады. (Асыл аңыз. 234 бет). Адайымыз сірә Адай ғой. Ал, ол замандағы Маңғыт дегеніміз қазіргі Кіші жүз қазақтары құрамындағы тайпаның аты. Манғыт ежелгі Маңғыстауды мекендеген Мандардың, яғни Ман атаның ұрпақтары деген мағына береді. Маңғыттар кейін Ноғай хан билік жүргізгенде Ноғайлықтар, Маңғыттар және Қазақтар деп қатар аталды. Осы айтылғандардың толықтай дәлелдемесін атақты жыраулар Мұрат Мөңке ұлымен Мұрын жырау Сеңгірбекұлы жырлаған «Қарға бойлы Қазтуған» жырынан табамыз. Алтын Орданың соңғы билеушісі «Ел қамын жеген ер Едіге» би осы Маңғыт тайпасынан делінеді.
    Шыңғысханның тегі Мұңалдың Қиян (Қият) руынан екендігін, оның Адай Байұлыдан тарайтынын «Мұңалдың құпия шежіресін де» анық көрсетілген. «Содан кейін Шыңғысхан Оңғыр (кейбір деректе Үңгір) – аспазшыға: «Сен менімен бір үйдің баласындай болдың. Сен, Мүнгеті – Қиянның баласы Оңғыр «Бұлтты күні – жолдан адаспадың, жекпе-жекте жеңілмедің, жаңбырлы күні бірге су болдық, аязда – бірге тоңдық. Қазір саған қандай сый керек?» - «Егер маған рұқсат етсең, - деп жауап қайтарды Оңғыр, - егер маған таңдауға рұқсат етсең, маған әр қиырда бытырап, жан-жақта шашырап жүрген Байұлы бауырларымды бір жерге жинап алайын». – «Жарайды, -деді ол, - Байұлы бауырларыңды жинап алуыңа рұхсат беремін сен оларға мыңбасы бол» (151 бет).
    Шыңғысханның Моңғолдың (Мұңал) Қиян (Қият) руынан екендігі бұл күнде бүткіл жер бетіндегі бірде – бір тарихшыға күмән туғызбайды. Бұл әлем мойындаған шындық. Енді мына сөзге назар аударайық. Оңғыр – аспазшының руы да Қиян (Мүнгеті - Қиянның баласы). Ол Шыңғысханның рулас – бауыры, сондықтанда Шыңғысхан оған өзінің де, бүткіл әскерінің де өмірін сеніп-тапсырды, бас аспазы етті. Оңғыр жан-жақта шашырап жүрген Байұлы бауырларын Шыңғысханның рұқсатымен бір жерге жинады. Бұл жөнінде осы «Асыл аңыздың» 50 тармағында: «Бартан – Батырдың төрт ұлы болды Мүнгеті-Қиян, Некүн-Тайшы, Есугей-Бахадүр, Дәрітай-Отшығын. Құтықты-Мүңгірдің ұлы Бөрі-Бөке болды. Онон шатқалындағы тойда Белгітайдың иығын жарақаттаған дәл осы еді» дейді. Бұдан Үңгірдің әкесі Мүнгеті мен Шыңғыстың әкесі Есекейдің бір кісінің балалары екендігі анық көрініп тұр емес пе?! Тағы сол сияқты 120-шы тармағында «Түні бойы ұйықтамай жол жүрді. Жан-жағына қараған олар келесідей тайпалардың жақын келгенін көрді. ...Мүнгеті –Қиянның ұлы Үңгір өзінің Шаншуыттары және Байұлыларымен дейді.
    Осы деректен Шыңғысхан мен Үңгірдің бір-біріне немере туыс, Қиянның да, Мұңалдың да Байұлыдан тарайтыны «тайға таңба басқандай» болып, анық көрініп тұрған жоқпа?! Шежіре де Мұңалды Адайдың кенже немересі, ал Адайды Байұлының, сонымен қатар бүткіл қазақтың кенжесі, яғни қарашаңырағының иесі делінеді.
    Осы тұжырымның ақиқаттығын ешқандай дау-дамайға жібермейтін деректерді Әбілғазының «Түрік шежіресінен де» табамыз. Онда Шыңғыс ханның тегі Қиян, Оғыз хан, Қарахан, Мұңал хан, Алынша хан деп көрсетілген. Бұған күмән келтіруге ешкімнің де құқы жоқ. Себебі, қазақ өз ата-тегінен ешқашанда жаңылысқан емес, жаңылыспайды да. «Тегін білмеген тексіз» деп ондайларды адам қатарына санамаған. Ал, бұл шежірені жазып қалдырған қарапайым адам емес, ХҮ11 ғасырдағы басында Каспий-Арал өңірі қазақтары, артынан Хиуа ханы әрі Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Әбілғазы бахадүр хан болып табылады.
    Осы айтылғандардың топономикалық айғақтамасы Маңғыстаудағы Шайыр ауылы маңында Қиян атты алқап пен Жары (Жарты) атты әулие қорым күні бүгінде де осылай аталады. Осы көрсетілген деректер Алшын шежіресімен де 100 пайыз сәйкес келеді. Онда Қиянның (Қияттың) тегі Жары – Мұңал – Адай – Байұлы – Алшын делінген.
    Осы жерде бүкіл әлем тарихында өздерін Қиян, Қият, Қидан, Қимақ деп ататтырған ұлы елдің атасы осы Қиян атамыз болып табылады.
    «Еділдің бойы – елді қиян,
    Жайықтың бойы – жайлы қиян.
    Маңғыстау бойы – майлы қиян,
    Айналайын үш қиян». Қиян атамыз және оның елі мен жері жайлы бүкіл қазаққа аты әйгілі ақын Мұрат Мөңкеұлы өзінің «Үш қиян» атты тамаша толғауында осындай жыр-шумақтарын қалдырыпты.
    «Шыққан тегіңді ұмытпауды – ұрпағыңа,
    Ішкен суыңды ұмытпауды – досыңа үйрет» (Шыңғыс қаған)

    • #131
    • Керімхан
    • сн, 04/01/2017 - 22:57

    Барлық тарихта Мағол (Моғол)-Татар деп жазылған. Моғолстан болды. Олар да Адай-Мұнал болғандары ғой. Оны Дулаттар биледі. Олар да Адай-Мұнал болғандары ғой. Шежіреде Кіші Жүз Адай 14-15 ғасырдан бастап өмір сүргені анық. Ендігі тарих Қожырбайұлынша кейінгі ұрпақтардан бұрын өткен ата-бабаларды тарату басталды ма? Қожырат Қожырбайұлы. Жарадың. Былықтыр. Берідегі жыраулардың айтқан сипатымен сипала бәрін. Ертең кеш, еш қалуың мүмкін. Бытпырағыңа қоса түс қожырыңды. Жаса.

    • #132
    • Ұлы ханды
    • бн, 05/01/2017 - 0:06

    мүмкін моңғол жерінде өмір сүрген қазақтардың бір əулетінде дүниеге келгендіктен моңғол деп ойлайтын болар.

    • #133
    • Алпамыс
    • бн, 05/01/2017 - 0:11

    Керімхан! Барлық қазақ баласына (соның ішінде Сізге де) сөздің түбірімен, яғни өз түбімен, өз атасымен, бүгінгіше айтқанда сол сөзді дүниеге әкелген "авторымен" жұмыс жасауды меңгеру керек.

    Оны жасамасақ, осы былыққанымыз былыққан, осы адасқанымыз адасқан. Бұл батпақтан қазіргі орыстың берген білімімен шығатын жол жоқ.

    "Шежіреде Кіші Жүз Адай 14-15 ғасырдан бастап өмір сүргені анық" дейсіз. Сонда қалай бүкіл бір табанды ел бар-жоғы осыдан бес ғасыр бұрын аспаннан аяғы салбырап түсе қалған ба? Ортаға ой тастап, пікіріңізді жазар да ойланып барып жазғаныңыз дұрыс болар еді. Ата-тегіңізді, яғни руыңызды білсеңіз өзіңіз есептеп қараңыз, осыдан бес жүз жыл бұрын Аталарыңыз нешеу еді, қазір нешеусіз. Осыған жететін біліміңіз бар болар, деп үміттенемін.

    • #134
    • Алпамыс
    • бн, 05/01/2017 - 0:16

    Керімханға! Сіздің мұныңыз не? 130-дағы мақаланы оқымай тұрып пікір білдіргеніңіз қалай? Мақала да Шыңғыс ханның руы айқын көрсетілген ғой.

    • #135
    • Төре
    • бн, 05/01/2017 - 11:52

    Шыңғысханның Руы - Төре! Ол Ру - Ұлы Хандардың ҰЛЫСЫ Шыңғысханның өзінен басталып, сол кездерде жаңадан қалыптасып дамый бастаған Қазақ халқының Төре Руы - Төре тұқымы. Осы жағдайат биология, тұқым қуалауды зерттейтін генетика ғылымына қайшы емес. Шыңғысханның Иесі қалың Қазақ пен Төре тұқымы. Осы тұжырымға келісейік? Шыңғысханды әрқайсымыз өзімізге тарта бермейік. Ол Қазаққа ортақ тұлға. Қазақтан даналық кете бастаған ба? Не болды біздерге... Дауды тоқтатайық?

    • #136
    • Маңғыстау
    • бн, 05/01/2017 - 13:03

    Шыңғыс қағанның қазақ екендігіне және Атамыздың бүкіл қазаққа ортақ тұлға екендігіне дауласып жатқан ешкім жоқ. Дауласпаймыз да.Тек Шыңғыс қаған Атамызды аяғы аспаннан салбырап түскен, тексіз (русыз) демесеңіздер болды.

    • #137
    • Төре
    • бн, 05/01/2017 - 17:34

    "тексіз (русыз) демесеңіздер болды"... Бізде Шыңғысхан текті Төре руынан деп отырмыз ғой? Ол Ұлы Хандардың ҰЛЫСЫ Шыңғысхан, Қазақтың Төре руының атасы. Тағы қайталаймын! Шыңғысханнан басталатын Қазақтың Төре руыда қалың Қазаққа ортақ. Сондықтанда қалың Қазақтың ешқандай руына қосуға болмайды. Қосуға Қазақтың қалың Төре руы жол бермейді! Төрелер қалың Қазаққа ортақ - осының өзі Төрелерге - дәреже және үлкен сын! Осыны түсінсек болды? Әлі көрерсіздер, Төрелер қалың Қазақтан артықпыз, деп санамайды. Қайта қалың Қазақтың Ұлыда-Құлыда-Сұлтаныда болуы әбден мүмкін?

    • #138
    • Жанай
    • бн, 05/01/2017 - 18:31

    Төреге! Сіз қызықсыз. Төренің руы (Атасы) жоқ, ол еш руға жатпайды деп аласыз да, Шыңғыс ханды Төренің атасы дейсіз. Қисыны келмейді.

    • #139
    • Жанайға
    • бн, 05/01/2017 - 19:06

    Шыңғысхан ең алдымен моңғолдың атасы, ұлты моңғол- мәнжүр.Мен осы қазақтың алға ұмтылудың орнына Шыңғысханға неге жабыса беретініне таң қаламын. Әлемдік әлеуметтану ғылымында мынадай тұжырым бар: өркениеттің ең соңында қалған, баяғы ертоқым, киіз көпшік, тулақ, сәл қоңды болса текемет пен сырмақ жасайтын - онан басқа ештеңе жасап көрмеген халықтар өзін басқалардан үнемі кемшін сезінгендіктен өткен тарихын ертегіге айналдырып, тарихтағы атақты тұлғаларды иемденуге талпынып күйбеңдейді. Тарихты қолжаулық етіп, әркім өз дегеніне бұрмас үшін тарихты жазу туралы арнайы заң қабылданып, тарих жазу саласына мемлекеттік қатаң ғылыми бақылау орнатылуы керек.
    Оған дейін Қожырбайұлына идея: орыстың атақты ақыны Бөшкин де қазақ екен. Әкесі баяғы мұнайшы Бешкенің баласы екен.

    • #140
    • Төре, 138-ге
    • бн, 05/01/2017 - 19:06

    Жанай, сіз алдымен түсінсеңізші, содан соң бірдеме айтарсыз? Мына мен тұқым қуалау заңын біршама білетін адаммын. Төренің руы (Атасы) жоқ, деп мен тұрмақ, оның не екнін білмейтін сізде айтпассыз. Ақымақ, жалақор!

    • #141
    • Жанай
    • бн, 05/01/2017 - 19:40

    Төреге! Мен Сізге ешқандай да жала жауып отырғаным жоқ. Мынау Сіздің 135-тегі өз сөзіңіз "Қазақ халқының Төре Руы - Төре тұқымы". Оның алдында да Төре деген Никпен "Төре руға жатпайды" деген пікір болған.

    Сіз енді мына сұраққа жауап беріп көріңіз. Төренің Руы, яғни Атасы кім? Төре де Ата да, Ана да жоқ деп менімен дауласпайтын боларсыз.

    Сосын аузыңызға Ие болыңыз. Мен Сіздің атыңызға Сіз сияқты қорлау, балағат сөз жазғаным жоқ. Мен тек өз ойымды, айттым.

    • #142
    • Төре
    • бн, 05/01/2017 - 20:29

    Қап!...Жанай, Атасыз-анасыз туған мына сіз болмасаңыз, бәріміз Ата-Анадан туғанбыз! Төре руы, туралы айтсақ, 1155 жылы Шыңғысханның тууымен тікелей байланысты, сол күні, сол түні, "алақанына ұйыған қан шеңгелдеп туған" Шыңғысханнан басталған, жас-жаңа бүршік, кейін бұтақ, одан кейін зәулім дарақ-ағашқа айналған. Бұл даму-развитие, эволюция! "яғни Атасы кім?" дейсіз. Төре руының, Төре тұқымының Атасы-Негізі Шыңғысхан! Оны Біздің Ата-Бабаларымыз, кеңес үкіметі кезінде-ақ, "жасырын" от басы тарихымен құлағымызға құйып кеткен! Жер бетінде біреуің қалсаңда осыны ұмытпаңдар! деп. Сіз білуіңіз керек! Ата-Бабаның аманатының не екенін? Әлде "жаңа адам жасамақ болған заманда туып, жаңаша тәрбиеленіп шыққан болсаңыз" онда бөлек әңгіме...Мына мен, Шыңғысхан Бабамыздың арғы бірнеше Атасын білем. Мына қалың Қазақтың Құлы - Мен, Ұлы Хандардың Ұлысы Шыңғысханның 24-ші ұрпағымын. Оны өзіме дәреже санаймын! Бірақ соның "Бақ па, әлде сор ма" екенін білмеймін. Әзірше тек "сорын" ғана білеміз! Оны сіздер сияқты даукестер білуі әбден мүмкін? Сау, бүтін болыңыз! Менікі қорлау емес, жай ғана өлтіре қалжыңдау деп түсінерсіз, "асқан данагөйім?" Көңіліңіз көтерілер. "аузыңызға Ие болыңыз" - ға, айтатыным! Төренің сөзі - "дәрі". Бүгін түс көресіз?! Шешуін кейін айтам?!

    • #143
    • 143
    • бн, 05/01/2017 - 21:41

    "Төре руы, туралы айтсақ, 1155 жылы Шыңғысханның тууымен тікелей байланысты, сол күні, сол түні, "алақанына ұйыған қан шеңгелдеп туған" Шыңғысханнан басталған, жас-жаңа бүршік, кейін бұтақ, одан кейін зәулім дарақ-ағашқа айналған".

    Сонда төренің тегі Шыңғыс хан болса, онда Сізде сол Шыңғыс хан шыққан рудан болдыңыз ғой.

    • #144
    • Хасен Қожа-Ахмет
    • жм, 13/01/2017 - 3:48

    "Ғасырларға жалғасқан жаңсақтық" кітабымды (Білім, 2013 ж) оқысаңдаршы, сонда осы сұрақтарға жауаптар айтылған. Қаншама тарихшыларға тегін таратсам да толық оқығанын көрмедім. Қазаққа тарихы емес қыршаңқы, қысыр сөз ғана керек сыңайлы! Қалай ел боламыз?!

    • #145
    • Бәріңді боқтауға правасы бар
    • жб, 15/01/2017 - 1:08

    №129 камзякский оттамаш а, дұрысы жоғалып кетші

    • #146
    • Бәріңді боқтауға правасы бар
    • жб, 15/01/2017 - 1:16

    Ай, анаңды с.... Төре ! Сен Шыңғысханның тұқымы болсаң, мен Шыңғысханның туысы, қанымын. Шыңғысхан да біреуден тараған, тегі бар. Тегі мен болам.

Пікір қосу

  • 3 + 46 =

Кіру