Алашорда

АЗИЯ АТАУЫ ҚАЙДАН ШЫҚТЫ?

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

                                                     

Ежелгі Қазақ Алып биінде (Әліппесінде)  30  таңба-дыбыс бар. Ал, қалған 12-сі кірме таңбалар. Осы таңбалардың орналасу реті және сандық атауы ең ежелгі, ең бірінші дүниеге келген бүкіл әлемдік ұлы Ел қалай аталды және оның қандай ретпен дүниеге келу тарихынан толықтай хабар бере алады.

         «Алаш қаған Танау өзеніне табан тіресе,

         Қазақ қаған әлемнің бәрін алған» (Жүсіп Баласағұн). Танау - Обь өзенінің ежелгі атауы.

Әлем шежіресін танып білуде бізге аса көңіл аударатын жағдай сөздердің тек қана дыбыс –таңбалардан тұратыны емес, олардың буын-буынға бөлінуі. Себебі, сонау түптегі ең алғашқы Адам Ата мен Ауа Ана дүниеге келгелі бері, олар аталы, әкелі, балалы, немерелі, шөберелі т.т. буын-буын болып жалғасып келеді. Бүкіл әлем елдерінің Ата тек шежіресінде де, соларды атайтын сөздер мен сөйлемдерде де, артқы буын алдыңғы буынның жалғасы ретінде дәл солай беріліп келеді. Бүкіл жер бетіндегі барлық рулар, тайпалар, ұлыстар, хандықтар мен қағандықтар да осылай буын-буын болып дүниеге келді. Бұл жағдай Сәттіғұл атамыздың шежіре-дастанында былайша өріледі.

 «Өзендер құрғап суалмас

 Қайнары болса ақпалы.

 Бекарыс пен Алшыннан

          Кіші жүздің баласы

          Дүреп едік ел болып

           Буын-буын тақталы» (Сәттіғұл Жанғабылұлы «Аманат» Алматы. 1996. 178 бет). 

Ең жоғарғы сана (санаудың) иесі Ұлы Жаратушы-Алла, Алладан кейінгісі Адам. Алланың қалауымен Адам ата ұрпақтары сандық жүйені меңгерді. Біз қолданып жүрген сандардың бәрі осы сандарды ойлап тауып, дүниеге әкелген ұлы аталарымыздың есімі. Осы сандық жүйеге сәйкес дыбыстық таңбалар да олардың дүниеге келу рет санын береді. Сол үшінде кейде біздер, санның орнына 1-а, 2-ә, 3-б, 4-г, 5-ғ, 6-д, 7-е, 8-ж, 9-з, 10-и т.т. деген сияқты дыбыстық таңбаларды да қолданамыз. Қазақ баласының ауыздарынан тастамайтын бір, екі, үш деген сандардың, 1-а (АТА), 2-ә (ӘКЕ), 3-б (БАЛА) болатыны осы.

1 саны (бірінші буын) Адай Атаның екі баласы Құдайке мен Келімбердінің сандық атауы. Бұл санның таңбалық атауы «А» - Ата (Адам Ата).

2 саны (екінші буын) – Адай Атаның бірінші немересі Тәзіке, яғни Тәз әке. Өздеріңіз көріп отырғандай, сөз түбірі «Әз әулие» атамыздың есімі. Әз әкеміздің есімінің алдындағы «Т» дыбысы, Әз әулие атамыздың толып, толысқан ұрпағы дегенді білдіреді. Атам Қазақтың «Әке» деген ұғымы  осы әкелі балалы Қу Адай Әке (Құдайке) мен Әз Әке (Тәзіке) аталарымыздың арасында дүниеге келген болып тұр.  Атам Қазақтың хандары мен қағандарының бастарына киіп жүретін бас киімдерінің «Тәж» деп аталатынының да сыры осы. Ата мен Әке сыйлаудың ең озық үлгісі де осы. 2 саны қазақтың сандық атауы. Таңбалық атауы «Ә» - Әке.

3 саны (үшінші буын) – Адай атаның үшінші немересі Қосай, бұл Нұқ пайғамбардың атасының (руының) есімі. Нұқ пайғамбар заманындағы топан суға кететін «көш» осы екі буын, яғни Құдайкенің екі ұлының елі. Таңбалық  атауы  «Б» - Бала, яғни бірінші Ата, екінші Әке, үшінші Бала. Мына солтүстіктегі көршілеріміздің Раз, два, три дейтіндері де осы. Ра – Аз (Ра - Күн құдайы, Аз - сірә Аз, Қазақ Ата деген мағына береді),  Два – Дева, Три – Тірі, яғни топан судан тірі қалған ұрпақ дегенді білдіріп тұр.

4 саны (төртінші буын) – Құнанорыс (Рысқұл), бұл баяғы Нұқ пайғамбардан тарайтын қауым, Шежіредегі Адайдың кіші ұлы Келімбердінің бірінші баласы, яғни Адайдың 4-ші немересі. «Төртеу түгел болса, төбедегі келеді» деген мақал солардан қалды.

 5 саны (бесінші буын) – Ақпан. Аға мен Ақиқатқа түбір, яғни ақиқатқа Аға болған осы Ақпандар, яғни Сақтар. Сақтың түбірі Ақ болатыны осыдан. Бүгінгі балалардың біліміне баға бергендегі бір өте жаман, екі жаман, үш қанағаттанарлық, төрт жақсы, бес өте жақсы деп баға берілетінінің сыры осы. Аға мен Ақиқатқа бес деген баға беріліп отыр. Ежелгі Қазақтардың өз билеушілерінің алдында оқ қолын жүрегінің үстіне қойып,  «Хан Аға» деп басын сәл иіп тұратындары да осыдан. Атам Қазақтың хандары мен қағандары отыратын орынтақтарын «Тақ, Алтын тақ» деп атайтындары да осыдан. Бұл Қазаққа хан мен қаған болуың үшін тек қана Ақиқатқа (Әділетке)  жүгінуге тиіссің деген сөз. Ал халық Ақиқаттың Атасы отырған орынтақты бастарына бас киім етіп киіп жүрген. Қазақтың «Тақия» деген бас киім атауының шығу тегі осы. Қазақтың ел басқаруға байланысты Ұлттық идеологиясының негізі осы.

6 саны (алтыншы буын) – Балықшы (Шыбынтай, Қыпшақ). Біздің Ал, Алғи, Алан, Алаш, алты Алаш деген ұғымдарымыздың бәрі осының ішінде. «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді» деп ескертіп кеткен осы аталарымыз.

7 саны (жетінші буын) – Бұзау (Айтумыс пен Жеменей). Қазақтың туыстығы бөлінбейтін, қыз алыспайтын жеті аталық жүйесі, қасиетті жеті санының авторы осылар. Емен (қатты ағаш)  деген атқа ие болып, алғаш кеме жасап, суға жүзгендерде, темірді ойлап тауып, алғаш емхана ашып, ауру адамдарды емдегенде солар. Бәрінің ем деген бір түбірден болатыны осыдан.

8 саны (сегізінші буын) – Семит (қазіргі Еврей мен Арабтардың аталары, жеті санын иемденген Жеменейден бөлінеді) Олардың өз шежірелерінде де осылай жазылған. Сегіздің түбірі егіз. Демек, «сегіз кіммен егіз?» деген сұрақ өз-өзінен туындап тұр. Әрине сегіз тоғызбен егіз бола алмайды. Себебі тоғыншы ұрпақ, сегізден бір буын кейін тұр.

Мына көрші орыстар жетіні семь, сегізді восемь деп атап, өздерін біз жеті - Жеменеймен егіз емеспіз, біз жетінші буын Жеменейдің ішінен шықтық, біз Жеменейдің баласымыз деп отыр.

Адамзаттың туыстықтарының бөлінуі осы сегізден басталады. Мысалы, әлемдік кез-келген сайыстарда, жарысқа жеті ел қатысса, ол сайыс халықаралық сайыс деп аталмайды. Халықаралық сайыс деп, қатысушылар саны сегізден асса ғана саналатынының сыры осы. Адамзаттың туыстығы бөлінбейтін жеті аталық жүйесінің бұзылуы, Бұзаудың ұрпағы Жеменейден бөлінетін Семиттерден басталады. Бұзау мен бұзылудың «бұз», Жеменей мен Семиттің «ем» деген тір түбірден, яғни бір атадан болатынының сыры осы.

9 саны (тоғызыншы буын) – Тобыш. Сөз түбірі «об, ов». Қазіргі Мына көрші орыстардың өз тектерін Иванов, Петров, Сидоров деп жазып жүргендерінің сыры осы. Олардың «слова» деген сөзінің түбірі «ов (об)» болатыны да осы. Бұл айтқанымыздың топономикалық айғақтамасы Азия құрылығының солтүстік бөлігін жарып өтетін Об өзені.  Об өзені бастауын Қар теңізінен (Карское море) алып, оның осы теңізге қосылар жері Об еріні (Обская губа) деп аталса, осы Об ерініне жалғасып жатқан тағы бір ерін, Таз еріні деп аталады. Осы өзен Сібір мен Ханты-Мансийск (Хан мен Ман) жеріне келгенде Ертіс деп аталады. Одан Тобыш (Тобыл) қаласынан өткенде бір саласы Тобыл  атанып қазіргі қазақ даласындағы Қостанай қаласын қақ жарып ағады. Негізгі салалары: Том, Шұлым (Шылым), Кет (Кете), Тым, Вах (оң, яғни Ақ),  Үлкен Юган (Жуған), Ертіс, Есіл, Тобыл деп аталады. Ресей жақ бөлігіндегі Об өзенінің жағасында Маңғыстаудағы Шерқала  тауымен аттас Шерқала деген қала күні бүгінде де бар.   Бізге тегімізді «ов (об)» деп жазуға болмайды. Себебі, Біз олай жасасақ өзіміздің тоғызыншы буын ұрпағымызға бала болып шығамыз.

10 саны – Мұңал (монғол). Өздеріңіз көріп отырғандай, 5 саны (5 деген баға) Ақиқатқа берілген, ары қарай алты мен Балықшы, жеті мен Жеменей, сегіз бен Семит, тоғыз бен Тобыш, он мен Монғол (Мұңал) түбірлес (бір атадан) болып тұр. Мұңалдардың Монғол аталып жүргендерінің де сыры осы. Ұлы Аталарымыздың Монғол аатуы жайлы бізге қалдырып кеткен жұмбағының шешуі де осы. Мұны түсіне алмай жүрген себебіміз, соңғы үш жүз жылға жуық бодандықтың салдарынын санамыз сансырап, сандық жүйеден айрылып қалғанымыз болып тұр. Санамызды тірілте алсақ, әлі де кеш емес...

Міне осы қағидаға сәйкес,  Азиа (Азия) – А (бірінші бас әріп), З (тоғызыншы әріп), И (оныншы әріп), А (бірінші  әріп), яғни  1-9-10-1 сандық жүйесін құрайды. Демек,  «А» мен «З», яғни Аз тоғыз ұрпаққа жетіп, толып толысып, Әз әулие деп аталды. Аз-ға жалғанған оныншы «И» дыбысы баласы, ұрпағы, яғни қарашаңырақ Мұңал деген мағына берсе, оған «А»-ның орнына  «Ә» дыбысы жалғанғанда «Иә» деген Мұңалдың ұрпағы Қиянның сөз түбірін береді. Ежелгі қазақ таңбаларында «Я» деген дыбыс жоқ, бұл кейінгі дәуірдің жемісі. Қазіргі тілімізде ежелгі Иа, Иә сөзі «Я» деп оқылып жүр.  Қазіргі ұрпақтың Азия деген атаудың не мағына беретінін білмей, шатасатыны да осыдан. Азияның (Азиа, Азиә, Әзиә) толық мағынасы Қаз Қианның сөз түбірлерін береді. Бүкіл әлемді билеген ұлы Шыңғыс қағанның тегінің ежелгі Түріктің Қиян (Қият) руынан делінетінінің сыры осы. Бұл Қазақтың, оның қарашаңырағы Адайдың шежіре дерегімен де, Алып би (Әліппе) бойынша сөз жасау жүйесімен де, өздеріңіз көріп отырғандай сандық жүйемен де  толықтай сәйкес келеді. Енді осылардың үстіне «Иа» деген түбір сөздің Нұқ пайғамбар атамыздың кенже ұлы Иафес атамыздың есімі екендігін қосыңыз. Санасында қазақи саңлауы бар жандарға, бұл тұжырымға тоқтауға тура келеді. Азия атауының басқаша мағынасы жоқ. Ана тіліміздің сөз түбірі  және сол арқылы сөз жасау жүйесі ешқашан жаңылысқан емес.

Қазақтың сөз түбірі (өз түбі, өз Атасы) "Аз". Қазақтың ардақ тұтатын «Әз Әулиесі», яғни Қазақ әулетінің иесі осы. Әулие – Әулеттің иесі деген сөз. Қазақтың Қазақия деп аталатыны да осыдан. Қазақияның сөз түбірі Азия болатыны да осыдан.

Әлемдегі ең үлкен құрылықтың Аталық тегі, яғни бүгінгіше айтқанда «авторлық құқығы»  бүгінгі қазақ аталған Ұлы елдің  Аталарында жатыр.

Тарих тағлымы:  Азия (осы түбірден Қазия, Қазақия) деген ұғым тек қана Аталық текке жатады. Бұл сөздің құрамында әйелге қатысты буын жоқ. Ал, Европа аналық текті құрап,  сөз түбірінде «ев (ева, дева)» әйел тұр. Демек, Азия мен Европа атауы, Ата мен Ана, яғни батысша айтқанда Адам и Ева деген мағына береді. ЕвроАзиялық экономикалық одақ атауы осы салтты өрескел бұзып, ер адамның әйелге тұрмысқа шыққанымен, немесе соның еліне күшік күйеу болып кіргенмен бірдей болып тұр. Себебі, бұл жерде Азия (қазақ) Европадан (әйелден) кейін тұр. Бұл өз тегіңді ұмытып әйеліңнің фамилиясын алғанмен бірдей. Қазақтың ата салтында әйел адамның есімі ешқашан жұбайынан бұрын аталмаған.

Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау

Abai.kz

 

 

 

 

131 пікір 1360 рет оқылды Қосылған: 10.01.17
    • #1
    • Мадай
    • сс, 10/01/2017 - 12:29

    Алипби деген арабтын алиф жане ба деген алгашкы еки арибинен куралган соз. Ежелги туркше атауы битик - жазу деп аталады.
    Алемнин бари адайдан шыккан деген еси аусканнын созин кашан коясыз.

    • #2
    • Шыңғыс
    • сс, 10/01/2017 - 13:55

    Мадайға! Адам Ата мен Оның қарашаңырағы Адай Атадан шықпасаң басқа қайдан шығуың мүмкін. Маймылдан (айуаннан) шықтым демейтін боларсың?

    • #3
    • Шыңғыс
    • сс, 10/01/2017 - 14:02

    Алып би (Әліппе) деегн сөз қайдан шыққан? http://ult.kz/post/alippe-degen-soz-kaydan-shykty

    • #4
    • Шыңғыс
    • сс, 10/01/2017 - 14:04

    "АРАБТАР ҚАЗ АДАЙ ШЕЖІРЕСІНДЕ" http://qamshy.kz/home/show/6713

    • #5
    • Фейсбуктен
    • сс, 10/01/2017 - 14:13

    Сіздің МАДАЙ деген есіміңіз былайша сөйлейді:

    Muhambetkarim Kozhirbay
    5 января в 0:49 ·

    МАДАЙ (МАТАЙ) АТА ЕСІМІНІҢ СӨЗ ТҮБІРІ МЕН ОНЫҢ ҚҰРАМЫ СӨЙЛЕЙДІ:
    Баршамызға белгілі Атам Қазақ өз тарихын бір ауыз сөзбен жазған. Сопылық ілімде осы тарихтың құпиясын ашатын мынадай «кілті», яғни бүгінгіше айтқанда «коды» бар.
    Ол кез келген атау сөздің түбірі және оның құрамы. Мысалға,
    «Қазығұрт тауының баурайында өткен ас-тойдан Түркістанға қайтып келе жатқанда Төле би, Есен би бастаған бір топ игі жақсылар, ел жағдайын, ел арасындағы кикілжің жанжал, кейбір бозбалалардың жағымсыз мінездерін естіп, әңгімелеп келе жатып, Төле би өзінің Тұрсынбай, Құттыбай дейтін батыр жігіттеріне қарай былай депті:
    Асыл тусаң Керей бол,
    Үш қазаққа мерей бол.
    Уақ болсаң Шоға бол,
    Даулы істе жорға бол.
    Арғын-Қыпшақ болсаң,-Алтай бол.
    Найман-Қоңырат болсаң-Матай бол.
    Байұлы болсаң Адай бол.
    Үйсін болсаң Ботбай бол.
    Бұл атаулы болмасаң,
    Қалай болсаң, солай бол! – деп, жоғарыда аты аталған руларды үлгі етіп көрсетіпті. (Бұл дерек филилогия ғылымының докторы Нысанбек Төрекұловтың 1991 жылы жарық көрген Төле би кітабынан алынды). Осы Үйсін Төле би бабамыз аса жоғары бағалаған бүкіл Қазаққа әйгілі МАТАЙ деген ру атын иемденген Атамыздың атын алайық.
    Өздеріңіз көріп отырғандай, Мадайдың түбірі АД (Ат), ары қарай Ада (Ата), Дай (ТаЙ), Адай (Атай), Мадай (Матай) болып шығады. «Д» таңбасының «Т»-ға ауысып отыратын себебі, «Т» дыбысы әрқашанда толып, толысты енді өзгермейді деген мағына береді.
    Ад қауымы – ең алғашқы қауым. Бүкіл адамзаттың арғы атасы. Қарашаңырағы Адай. Осы Адтар – Аттың (қазан аттың да) авторы. Сонымен қатар адамның да аты. Мысалы, Атың Кім?
    Ада (Ата) – екі мағынасы бар. Біреуі Ада – арал. Маңғыстаудағы Кендірлі де Ада деген бірнеше арал күні бүгінде де бар. Екіншісі Ата. Иә, Иә, кәдімгі Атамыз, әкеміздің әкесі. Ары қарай өз атамыздан бастап сонау түпкірдегі Адам атаға дейінгілердің бәрі Ата. Аралдың Ада деп аталатын себебі, Нұқ пайғамбар заманында бүкіл жер бетін топан су қаптап, су тартылғаннан кейінгі Аталарымыз алғашқы қажам басқан құрғақ жер сол Аталарымыздың атымен Ада деп аталған. Үлкен судың Мұқит деп аталатыны да осыдан. Нұқ пен Мұқит - «Ұқ» деген бір түбірден болып тұр.
    Дай (Тай) – Ада мен Атаның жалғасы деген сөз. Ұлы Аталарымыз мұны «Адтың орнын Дай басар, Аттың орнын Тай басар» деп тұжырымдаған. Мына батыстағылардың Дай-Дахи деп жүргендері осылар. Қазақ даласын жауламақ болған парсы патшасы Кирдің басын торсыққа салып, аңсағаның қан болса, іш керегіңше деп, қан толтырылған торсыққа салып қақпаға іліп қоятындар да осы Дайлар. Патшасы Тұмар ханым, оқиғаның болған жері Маңғыстау. Алтай атауының шыққан тегі де осы. Мұның дерегін Алтайлықтар күні бүгінде де жырлайтын «Ман Адай-Қара» дастанынан таба аламыз.
    Адай (Атай) – Адам Атаның баласы, ұрпағы, жалғасы, яғни қарашаңырағының иесі деген сөз. Қытай қазақтары күні бүгінде де сәбиді, балапанды, періштені «Адай» деп атайды. Бұл жердегі айырмашылық Ада мен Атаға жалғанған «Й» таңбасы. Бұл таңба жоғарыда айтқанымдай, Ата тегі деген мағына беріп қазіргі «ов пен ев»-тердың орнына қолданылады. Мысалы, Иассауи, Фердауси, Низами, Жүгінеки, Сарайи, Адайи, Тарази, Мами т.т. болып кете береді.
    Ал, Адай мен Атайдың алдында тұрған «М» таңбасы, бұл Адам мен Атамның соңғы және Манның бірінші дыбысы. Бүкіл әлем Ұлы Жаратушы - Алланың алғашқы жаратқан саналы тіршілік иесін Адам және Ман деп атайды. Осы екі ұғымның екеуі де бүгінгі Қазақ даласының бір пұшпағы Мақыстауда дүниеге келген. Өздеріңіз көріп отырғандай Адам Атаның атын Адай, Ман Атаның Манқыстау (Мандардың қыстауы) ұстап отыр.
    Барлық қазақ баласына сөздің түбірімен (өз түбімен, өз атасымен), яғни бүгінгіше айтқанда сол сөзді дүниеге әкелген "авторымен" жұмыс жасауды меңгеру керек.
    Әйтпесе, осы былыққанымыз былыққан, осы адасқанымыз адасқан. Бұл батпақтан қазіргі орыстың берген білімімен ешқашан шыға алмаймыз.
    Мен Сіздерге ұзақ жылдар бойы зерттеуімнің қорытындысында өз көзімнің айқын жеткен дүниелерін ұсынып отырмын. Пікір етіп, Сіздерде зерттеп қараңыздар. Еш өкінбейсіздер.

    • #6
    • Манан
    • сс, 10/01/2017 - 15:18

    Керемет! Мадай - Сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) Адай. Ал, мына Мадайдың атасынан "үй айналып қашып жүргені" біртүрлі екен.

    • #7
    • Мананға
    • сс, 10/01/2017 - 15:56

    Несіне таң қаласыз?! Азия деген тура адай деген мағына береді дей салыңыз. Оған қанбаса тағы бірдеңелерді жазар, қазір графомандардың заманы ғой. Шыңғысхан туралы жазылғандарды өзінше кәніспектілеп шыққан Мағауин деген графоманмен қоса мына Қожырбайұлын Гиннес кітабына ұсынуға болады.

    • #8
    • # 5 Фейсбуктенге Апырай,ә!?
    • сс, 10/01/2017 - 16:06

    Мына Қожырбайұлы деген кісі кілең әріп пен басқа сөздерді өзіне қарап бұрып алады да жортады екен. Матай мен адайдың қандай байланысы бар екенін көрмедім. Жалғыз ол сөз емес, әріптерді өзінше бұрып алып фантазияға берілуіне қарағанда бұл кісі кілең сақаулардың арасында өскен, өмір сүрген сияқты.Өзім де ойланып қалдым: сақ-сақау, ақ-ақау, мақ-мақау, ад -адай осылай сөйлей бастадым. Қожырбайұлының жазғандарында біреулер үшін жан бар сияқты ма, қалай, апырай,ә?І

    • #9
    • мен
    • сс, 10/01/2017 - 17:13

    Қожеке сізікі дұрыс. Білмеген адамдар не жазсада ренжіме.

    • #10
    • Әлжан
    • сс, 10/01/2017 - 19:25

    7 мен 8 Сендер қайда тұрасыңдар? Мына пікірлеріңе қаарғанда қазақтың сөз жасау қағидасын білмейтін сияқтысыңдар. Көрші орыстар сөз түбірін "корен слова" дейді. Кореннің қазақшасы тамыр емес пе? Тамырың түбің емес пе? Түбің түптегі атаң емес пе? Түп пен түбірдің не екенін де ажырата алмайтын да қазақтар болады екен ғой. Мұны біздің ауылда бес жасар бала да біледі. Қожырбайұлы бәрін дұрыс жазып отыр.

    • #11
    • авторға
    • сс, 10/01/2017 - 21:29

    АҚЫМАҚ !

    • #12
    • Әлжан
    • сс, 10/01/2017 - 22:58

    "Көкек өз атын өзі шақырады". Бұрын көп мән бермеуші едім. Қалай дәл айтылған.

    • #13
    • Әлжан
    • сс, 10/01/2017 - 23:04

    11-ге! Айтқаның рас болса, осы сөзіңді толық аты-жөніңмен айтып көрсең болады ғой. Көкектің Кім екенін өзіміз ажыратып аламыз.

    • #14
    • 14
    • сс, 10/01/2017 - 23:22

    Желі де артық сөз жазуға болмайды. Келіспесең, біліміңді көрсетте қарсы пікір жаз.

    БАСҚА БӘЛЕ ТІЛДЕН

    Қазақ Үні Порталы
    Әлеуметтік желіге аузына келгенін жазған тұрғын көлігінен айырылып қалды
    Әлеуметтік желіге аузына келгенін жазған тұрғын көлігінен айырылып қалды - Қазақстан жаңалықтары
    QAZAQUNI.KZ
    http://www.qazaquni.kz/2017/01/10/62969.html

    • #15
    • Бекен
    • сс, 10/01/2017 - 23:34

    Осылар неге келіспесе, айтылғанды теріске шығарып қарсы пікір жазбаит. Тек жағаға жармаса кетет. Қазақ емес қой дейм.

    • #16
    • Асан
    • сн, 11/01/2017 - 0:26

    Басқаға білімі жетпейтін шығар.

    • #17
    • Мақсұт
    • сн, 11/01/2017 - 7:00

    Мақала ойландырып тастады. Бұл сөзді орыс тілді бір ақын "Аз и Я" деп түсіндірген еді.

    • #18
    • Марат
    • сн, 11/01/2017 - 10:40

    Кекылбаев Абыш агамыз адайлар дайдан шыкты деп тарихка озгерту енгызып еды. Мынауын Адам атага апара салды-ау.
    Жалпы казактын тубын адайдан шыгаруга неге кумар болдын екен? Алдымен адай созы кайдан шыкты соны былмек керек бул авторга. Мына Арал жактын адамдарын А Кудайлар деп айтады. Себебы, олардын ар созынын быры А Кудай. Адайлар Сауран жерынен кошып келгенын айтады. Демек, Арал мен Сауран кашык жер емес. Адайлардын А Кудайларга катысы бар. Кышы жуз Алымнен болынып шыккан деп айтуга болады. Болыну себебын де айтайын. А Кудайлар аруактан медет
    сурамайды. Тек А Кудай деп отырады. Ал Адайлардын бисмилласы "пыр Бекет" . Аулиелерды катты курметтейды болгасын, Алланын орнына Бекетты койгасын адайлар болынып кеткен.

    • #19
    • Мұқан
    • сн, 11/01/2017 - 11:58

    18-ге! Сізге Қазақ Алып биінің (Әліппесінің) сөз жасау қағидасын меңгеру керек.

    • #20
    • Мадай
    • сн, 11/01/2017 - 12:33

    Ас деген ежелги Аландардын бир аты. Аландарды ежелги Кытай дын батыс жагындагы таулы жане жазык жерлерди мекен еткен Юэчжилермен байланыстырат. Юэчжи дегени Ай урпактары дегенге келет. Жетису жериндеги юэчжилерди Усундар - кара карга урпактары жетисудан ыгыстырып шыгарган. Жетисудан кеткен юэчжилар, Бактрия жерине барып Кушан империясын курган.
    Юэчжилардын тагы бир тармагы Да юэчиларды (Улкен юэчжилар) хуннулар ыгыстырган.
    Да юэчжилар, Эфталиттер ягыни Апталдар (Улкендер) атыменде белгили.
    Кытай жеринде калып хуннулар мен араласып кеткендери киши юэчжилер , юэбан-абар атымен белгили. Юэбандар, онтустик хунну шанюйинин алыс агайындары болып есептеледи.
    Юэбандардын шыгыс тармагы дунхулардын урпактары сянбилердин билеуши тап окилдери болган.Ол билеуши династия цилян атыменде белгили. Цилиян дегени танир таудан (Тянь шань)келген тайпа дегенди билдиреди.Олар хунни атыменде белгили. Парсылар кермхион дейди ягыни жеркурт хиондар. Булар кейин Урлармен биригип ойдан кырдан кашкан ар турли кашкындарды бириктирип Жужан каганатын курган.
    Юэчилердин Саян тауларын мекен еткен туыстары Динлиндер канлылар ягыни арбалылар кейин хуннулар мен араласуынан уйгыр огуз кауымдарынын негизги ата бабалары болган.
    Олар кейин Усундардын динлиндермен аралас некесинен тулган билеуши тап окилдери Ашиналар мен бирлесип кок турик мемлекетинин негизин калаган.
    Уйгыр огыздардын ен мыкты тайпасы жане билеуши тап окилдери Сырлар болган. Сырлардын яньто языр яс ас тайпасымен биригуинен Сеяньто кыпшактардын бабалары келип шыккан.
    Сияньтолардан, Ашидэ - ер бажа кут( ежелги улык урыг) билеуши династиясы шыкан.
    Олар Ашиналармен анда куда болган. Бул династиянын ири окили Тонюкок абыз.
    Осы уйгыр огыздардын онбес тайпасынын бири Адийе деп аталады. Адийе дегени адайлар.
    Тонюкок есими ежелги туриктин юкок- уки, байулы, деген созинен шыгады.
    Уйгыр огыздар бас котерип Ашина мен Ашидэлерди талкандаганда, осы огуздардын Тонюкок жагында болган он еки тайпасы сыр кыпшактарга ерип батыска кеткен.
    Кейин кыпшактардан болинип оздерин он еки тайна байулы ягыни Тонюкоктин ели деп атаган болуы мумкин. Булардын билеуши тайпасы Елборилер болган. Ашидэлердин алты сыр руы кейин оздеринин ежелги атын кайтарып Алан улы Алим улы болган.
    Алим улы мен Байулы бирлесип ежелги атын алып Аланшын Алшын атын алган.
    Атын кыпшак деп озгерткендери Кыпшак атымен калган.
    Бул тарих еки ауыз соз бенен битетин тарих емес.
    Тарихшыларымызга али талай тер тогуге тура келеди.

    • #21
    • Алшын
    • сн, 11/01/2017 - 13:01

    Олардың бәрін түгендеп бас қатыратын түк те жоқ. Ежелгі Қазақтар олардың бас жағын Ал (алғы, алдыңғы, алғашқы), Ала (ала, құла, яғни әр түрлі, осыған сәйкес бәрі араласып жататын дала мен қала, Алатау), Алан, Алаш, Алты Алаш, Алшын, ең соңын Балықшы деп бір ауыз сөзбен тұжырымдап атаған. Жүсіп атамыздың тегін Баласағұн, яғни Балықшы Сақ Ғұн деп атайтындарының сыры осы.

    • #22
    • Азия
    • сн, 11/01/2017 - 16:01

    Азия аз, азған деген сөзден шыққан, соны біле тұра, жоқ әлде білмейме екен, мына аптыр сөзін шаптыруын қоймаған соң азия адайдан шыққан дегенді айтуды амалсыз қабылдадым.Мұңал, мұғал,моңғол - бәрі адай, қаз, қазық, қазақ - қазығың, ол адайдың жылқы пермасындағы қазығы мағынасы, жәрайды адай, барша адамзат адайдан жаратылған, себебі ад, ат, ата, ол шаңырағың, атаң, яғни сен бәрің адайдан жаратылғансың. Бір-ақ сұрақ түсініксіз. сонда адай қайдан жаратылған? Дарвиннің заңын Қожырбайұлы жоққа шығарады, сонда маймыл кімнен жаратылған, адай кімнен жаратылған? Егер адай бәрін жаратқан болса маймыл кімнен пайда болған? Түу, басым айналып кетті!

    • #23
    • Европа
    • сн, 11/01/2017 - 17:13

    Маймылды атам деп мойындай салсаң болды, сонда басың айналмайды.

    • #24
    • Европа
    • сн, 11/01/2017 - 17:16

    Маймылдар аталарын білмейді, сондықтан оларға атаның керегі жоқ.

    • #25
    • Европаға
    • сн, 11/01/2017 - 17:17

    Менің атам сен айтқан адай емес, қазақ. Ал маймылдан өзің шықсаң зоопаркке барып банан бер.

    • #26
    • Шыңғыс
    • сн, 11/01/2017 - 17:31

    25-ке! Сізге Қазақтың рулық шежіресін зерделеу қажет. Адай қазақтың, кенже ұлы, яғни қарашаңырағы ғой.

    • #27
    • Шыңғыс
    • сн, 11/01/2017 - 17:35


    Зоопаркке қарашаңырақ деген ұғымның не екенін білмейтіндер барып банан береді.
    МАЙМЫЛ ҚАЛАЙ ЖАРАТЫЛДЫ?

    Қайран, Маңғыстау - «Басын Әз әулие бастаған 360 әулиелі киелі Маңғыстау». Ұлы Жаратушы — Алланың қалауымен Адамзаттың ұлы мәдениеті Маңғыстаудан бастау алған болатын. Адам баласының бүкіл әлемге үлгі болған ең ұлы мәдениеті Манқыстаулық МАД (МӘД) патшалығынан басталып, осы есім бүкіл әлемге Мәдениет деген «авторлық» құқықпен жалғасып кетті. Себебі, сол Ұлы Аталарымыз қоршаған ортамен, табиғатпен тығыз байланыста болып, кірігіп, тұтасып өмір сүрген. Және өздерін солардың ажырамас бір бөлшегіміз деп түсінген. Олардың күнделікті хал-қарекеті де, өмір сүру стилі де – бәрі де табиғатпен үйлесімді болған. Кез-келген тіршілік иелеріне, тіпті өсімдік пен ағаштарға да құрметпенен қараған.
    Күні кешегі бала кезіміз. Каспий теңізі жағалауында балықтардың ірісі бар, кішісі бар жағаға өте жақын жерде қаптап, өріп жүретін. Қолымыз сәл босаса теңіз жағасына барып сол балықтарға қызықтай қарайтынбыз. Ал, қазір оның бірі де жоқ. Адамдардың шектен тыс озбырлығынан балықтарда күрт азайған. Азғантай аман қалғандары жағаға жақындауға қорқатын болған. Суға адам көлеңкесі түссе болды дүркірей қашады.
    «Каспий теңізінде балық аулау кәсібі жақсы дамыған. Теңізден бекіре тұқымдастары, майшабақ, табан, торта, көксерке, сазан, килька көптеп ауланады. Каспий теңізінде қара уылдырық өндірілетін су айдындары арасында дүние жүзі бойынша алдыңғы орындардың бірінде. Ит балық аулау ертеден жолға қойылған». (Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет).
    2015 жылдың басы. Қазақстан теле арнасы өткен жылы Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігінде (Маңғыстау мен Атырау облыстары аймағы) 100-ден аса браконьерлердің ұсталғанын және олардан тонналаған қызыл балық, уылдырық тәркіленгенін жариялады.
    Ары қарай арна тілшісі браконьерлер жайлы қысқаша шолу жасады. Сөйтсек, олардың барлығы дерлік көрші елдердің, әсіресе Ресей, Әзірбайжан елдерінің азаматтары екен. Олардың айтуларынша қазіргі таңда Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі аумақтан басқа өңірлерінде қызыл балық (бекіре) қалмаған. Бәрін аулап бітірген көрінеді.
    Ал, Қазаққа тиесілі аймақта Ата заңымызбен қызыл балық аулауға қатаң тыйым салынған. Еліміздің заңына, оны қорғайтын әскери-теңіз шекарашыларына риза болғаным сонша, осы ойымды Сіздермен бөліскенді жөн көрдім. Себебі, біздің теңізші-шекарашыларымыз браконьерлермен ымырасыз күрес жүргізуде екен. Қарсылық көрсеткендеріне ешқандай аяушылық жасамаған. Кемелерін суға батырып, жандарын жаһаннамға аттандырған. Ресейдің қарсылық нотасына «пысқырып та» қарамаған.
    Маңғыстаулықтар осы игі істің алдыңғы шебінде атауы Алланың қалауымен, Елбасымыздың арнайы бұйрығымен қойылған «БЕКЕТ АТА» әскери-теңіз кемесі тұр деседі.
    Осы орайда балықтар жайлы ежелгі шежіре-тарихқа жол бергенді жөн көрдім.
    Қазақ та, жалпы бүткіл түркі халқында (Азия құрылығында) тұқымды қыздан таратпайды, ұлдан таратады. Ал, Европада, мысалы еврей халқы ұлдан туған баланы жатсынып, еврей әйелден туғанды нағыз еврей санайтындарын көріп жүрміз. Олардың күні бүгінде бүткіл әлемге гендерлік саясатты тықпалап жүргендерінің басты себебі де осы. Ата жолын ұстанушылардың басты кейіпкерлері қазақтар болса, Ева (дева, әйел, қыз) жолын ұстанушылардың басында Еваның ұрпақтары (еврейлер, европалықтар) тұр. Бүткіл жер шары елдері арасындағы қарама-қайшылықтың (антагонизм) бастауы осы екі елдің, екі құрылықтың, яғни Азия мен Европаның ұстанған жолы мен мәдениетінен басталады.
    Қазақ халқының тек қана өзіне тән салт-дәстүрі, ата-бабаларынан бері келе жатқан әдет-ғұрпы бар. Олар жәйдан-жәй негізсіз шықпаған. Ол Ұлы Жаратушының адамға берген ең ерекше сыйы санасының арқасында, табиғат пен адам жанының рухани әлемімен, тәнімен байланыса келіп, қорытынды арқылы шыққан дүние. Әр қайсысының түбінде адам жанын тәрбиелеуге негізделген ізгі ниет бар. Осылар арқылы біздің қандай ұлт екеніміз ашылады. Халқымыздың біріншіден, тілі, салт-дәстүрі, ділі мен діні, одан кейін барып, тарихы арқылы ұлттық бейнесі көрінеді. Әр елдің салты өзіне ғана сіңісті, өзіне ғана жұғысты, тек сол елдің өзіне ғана сай келеді.
    Біздің салтымызды орысқа салса, оған жұқпайды, немесе орыстың салтын бізге салса ежелгі ізгі ниетіне сәйкес келмейді, сондықтан ерсі көрінеді.
    Басын еврейлер бастаған батыстықтар (Европа) қазақтың Адам атадан басталатын Ата салтын жоққа шығару үшін, адамдарды «маймылдан» таратқан Дарвиннің «ілімін» басшылыққа алды. Өздерін өздері «Ұлы орыс халқы» деп дәріптейтін орыстар да ата-тегін, Адам атадан емес «маймылдан» таратып, өздерінің барлық мектеп оқулықтарында осылай деп жазды. Соларға еліктеген біздің орыс тілді билік те осы жолды ұстануда.
    Бір қызығы, сол Дарвиннен бері бірнеше ғасыр өтсе де, Дарвин «ілімін» шындық деп қабылдап, басшылыққа алушылар, содан бері қаншама сынақ жасаса да әліге дейін бірде-бір маймылдан адам баласын жасай алған жоқ. Жасай да алмайды. Ал адамнан маймыл жасау оңайдың оңайы, ол Алла түгілі кез-келген адамның қолынан келеді. 200-300 гр. спирт ішімдігі немесе аздаған есірткі зат берсең бес минутта өз «абыройына» өзі қарап күліп отыратын маймыл мен өз баласын өзі жеп, өз нәжісіне өзі былғанып жататын шошқаға айналасың. Себебі, маймылға сана бере алмайсың, ал адамнан сананы алып тастасаң, таза маймыл болып шыға келесің. Осыған бастары жетпеген адамды ғалым деп әспеттеу, бұл енді бес жасар баланың ісі болмақ. Бүгінгі Еуропа ғылымының «Адам танудағы» шыққан шыңының «сыйқы» осы.
    Адам баласының маймылға айналуын осы кәрі Каспийдің жағасында болған деп тұжырымдауымызға толықтай негіз бар. Оған дәлел ретінде айтарымыз:
    Маймылдың адамнан пайда болғаны Құран Кәрімде айқын көрсетілген.
    «65.Әрі сендер өздеріңнің сенбі күніне қатысты шектен шыққандарды білдіңдер. Біз оларға: «Жексұрын маймыл болыңдар», - дедік» (Әл-Бақара сүресі. 65 аят).
    Тәпсір: Исраилдықтардың бір қауымына (Айлы тұрғындарына) сенбі күні балық аулауға тыйым салынған еді. Сол күні балықтар жағаға еркін келетін. Олар торды жұма күні салып, жексенбі күні алумен сырт көзге білдірмей айла-тәсілмен тыйымды бұзған қулықтары үшін, аса ұлы Аллаһ оларды маймылға айналдырып жіберді. Ибн Касир.
    «163. (Ей, Мұхаммед!) Олардан теңіз маңында болған ауыл туралы сұра. Сол кезде олар сенбі күнгі тыйымға қатысты шектен шығушы еді. Оларға сенбі күні балықтар ашық келіп, ал сенбі күнгі тыйымды ұстанбайтын өзге күндері келмейтін еді. Біз оларды бұзық болғандықтары (бойсұнбағандықтары) үшін осылай сынаймыз» (Әл-Аъраф сүресі. 163 аят).
    Тәпсір: Аса ұлы Аллаһ исраилдықтарға сенбі күнін демалыс етіп, ал олардан болған бір кентке сенбі күні балық аулауға тыйым салды. Ал, сол күні балықтар жағаға қаптап келетін болған. Ауыл тұрғындарының бір бұзық бөлігі қулық істеп, жұма күні тор құрып, ал жексенбі күні балық толған торды жинап алатын болған. Аса ұлы Аллаһ оларды жазалап, маймылдарға айналдырып жіберді. Ибн Касир.
    «154. ... «және оларға сенбі күні шектен шықпаңдар» - дедік» (Ән-Ниса сүресі. 154 аят).
    «60. Тағы да айт (Мұхаммед) «сендерге Алланың қасында тұрған бұл сыйлықтан басқа сорақысын (яғни, сенбі күнін өзгерткендер, қараңыз: 2 сура, 65 – аят) хабарлайын ба?» - деп. Алла біреуді қарғап, оған ашуланса және олардан маймылдар, доңыздар және пұтқа табынатындар жасаса, міне, солардікі жауыздырақ орын және тура жолдан адасушылық» (Әл-Мәйда сүресі. 60 аят).
    «124. Ақиқатында, «сенбі күн» - ол тек оған қатысты қайшылыққа түсушілерге арналды. Ал, Қайта тірілу күні Раббың олардың қайшылыққа түскен нәрселеріне қатысты үкім береді» (Ән-Нахл сүресі. 124 аят).
    Тәпсір: Аса ұлы Аллаһ әрбір үмметке аптаның жұма күнін бойсұнушылардың бірге жиналып, құлшылық етулері үшін бекітті. Мұса пайғамбар, оған Аллаһтың сәлемі болсын, осыны жеткізген кезде, иудейлер Мұса пайғамбарды тыңдамай, жұма күнінен бас тартып, сенбі күнін сұрап, аса ұлы Аллаһ оны оларға бекітіп берді. Ибн Касир. Бұл иудейлердің Мұхаммед пайғамбарды, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, сенбі күніне қатысты Ибраһимның жолын ұстанбайсың деп айыптауына қатысты. А. Саъди.
    «3. Ақиқатында, сендердің Раббың – Аллаһ, ол Аспандарды және жерді алты күнде жаратқан» делінген (Йунус сүресі. 3 аят).
    Демек, Аллаътың тыйымдарын бұзсаң осылай жазаланасың деген сөз. Ұлы Жаратушымен өлексе, аққан қан, доңыз еті, Алладан басқаның атымен бауыздалған малдың еті және арақ арам етіліп, тыйым салынды. Демек, осы тыйымдардан өзіңді тыйып, аптаның алты күнінде тынымсыз еңбек етіп, Сембі күні (жетінші) демалу Аллаһтың қалауы. Қазақ үшін Сембі сәтті күндер қатарында саналмайды. Ал, Семиттер бұл күнді сәтсіз күн деп есептемейді. Себебі, олар (бөлінушілер, бөлушілер және бүлдірушілер) осы күннің атын иемденіп отыр. Бұл күн атауының авторлық құқығы солардікі.
    Түсініктеме: Айлы тұрғындары – Ай ауылының тұрғындары деген мағына береді. Ай сөзі аналық текке жатады. Адай дегенімізде Ад және Ай болып, Ай екінші буында тұр. Ад – Адам, Ай – Әйел деген мағына береді. Аспанда Ай жердің, жерде әйел ердің серігі. Ай мен Ева синоним.
    Тарих тағлымы: Қазақ халқы ата-тегін білмеген жанды (елді) «Тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз» деп жазғырады. Ал олар өздеріңіз көріп отырғандай ата-тектерін «маймылдан» таратады. Сондықтан да, олардың ата-аналары мен жасы үлкендерді сыйлауы маймылға (айуанға) көрсетілетін құрметпен қарайлас болатыны осыдан. Өздеріңіз көріп жүргендей, осындай келеңсіз жағдайлардың айқын белгілері бізде де көрініс тауып жүр.
    Күні кешегі бала кезіміз. Дала аңдары: киік, қарақұйрық дегендеріңіз ауыл малымен (қой, ешкілермен) бірге келіп ауыл құдығынан су ішіп кететін. Ауыл тұрғындары олардың бірде-біріне тимейтін. Үстіртке шықсақ олардың далада үйір-үйір болып жосып жүргендерін көретінбіз. Архарлар мүйіздері қарағайдай болып кез-келген құздың басында қаздыйып тұратын. Ал, қазір Маңғыстау даласын қанша араласаң да «ұшқанда қарға» кездестірмейтін жағдайға жеттік.
    Соңғы жылдары Ақтау қаласы көшелерінен арнайы жасақталған, астарының биіктігі жарты метрден асатын, үстіне жүк салғыштар орнатқан, төрт аяғы бірдей тебетін, тек қана дала жолдарына арналған көліктерді жиі кездестіретін болып жүрміз. Маңғыстау елді мекендерінің арасы түгелге жуық тас жолдармен жалғанған. Сонда мына автокөліктер неге керек деген ой келіп, жанар май станцияларында кездескен осындай көлік иелерінің бірнешеуін сөзге тарттым. Сөйтсем мұндай көлік иелерінің басым көпшілігі тек қана аңға шығу үшін алған екен. Маған кездескен көлік иелерінің барлығы дерлік еліміздің солтүстігіндегі көрші елдің өкілдері болды.
    Қазір арқарды тек қана Оғланды тауынан кездестіреміз. Өзге өңірлердегі арқарларды аңшылар атып тауысқан дейді білетіндер. Басында олар (аңшылар) Оғланды өңіріне де ауыз салыпты. Алайда, Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, ол өңірден аң аулап, арқар атқандардың ешқайсысы аман қалмаған. Бірі жардан ұшқан, бірінің көлігі бұзылып, дала да қалып шөлден өлген, қалғандарының да арты ұзаққа бармаған.
    Осы таудағы Бекет Ата бұлағынан 150 метр қашықтықта Атаның киік, арқар сауған жерлері бар, қазір ол жерге ескерткіш белгі ретінде лақты киіктің мүсінін жасап қойған. Әншейінде шаңыңды көргеннен қашатын киік пен арқар ыдысын алып дұғасын оқып отырған Бекет-Атаға саудыруға ыңыранып өздері келетін көрінеді.
    Ата мешіті маңындағы киік, арқарлар күні бүгінде де иманы бар адамдардан қашпайды. Оларды 4-5 метр қашықтыққа дейінгі жақын аралықтан көре аласың.
    Жалпы, Маңғыстау мен Үстірттегі Бекет Атаға байланысты жердің бәрінде де биік тау шатқалы, оның баурайында балдай бұлақ, көк құрақ, маңыраған арқар, таутеке. Маңғыстау мен Үстірттің өзге өңірлеріндегі архарлар мен таутекелерді аулап бітірсе де, Атаға байланысты өңірдегілерге ешкім тиіспейді. Олар – Елдіктің шебі. Елдіктің төрі. Адами қасиеттің ең биік шыңы. Оларды жауға алдырған жұрт Ел болып тұра алмайды. Намыс пен Иман ұяларын қастер тұта білмеген жан иесі қатарға кіріп, адам санатына еніп, қалтырамай жер басып жүре алмаса керекті!
    Бүкіл қазақ баласы үшін ежелден аса қастерленіп бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың символы деп есептелінетін Аққу - Ақтау қаласына жыл сайын келеді. Мыңдаған Аққулар Ақтаудан 20 шақырым жердегі Қаракөлді қыстап шығады. Аққуға Маңғыстауда жан баласы тиіспейді. Аққу өте ақылды құс. Олар да адамдардың жақсы-жаманын ажырата біледі. Түсі игі адамдардың қолынан дәм де татады. Ал, шағалалар тура олардың балалары сияқты, үстеріне қонып, бауырына тығылып, еркелеп ойнап жүреді. (21 шілде 2015 жылы «Сұрақ-жауап саиттерінде» (http://szh.kz/183159/adam-qalai-paida-bolgan?show=59405 және http://szh.kz/183159/adam-qalai-paida-bolgan?show=594051) жарық көрген).

    Тарих тағлымы: Күні кеше балығы тайдай тулаған, айдын көлінде аққуы жүзген, шағалалары асыр салған Каспий қандай бақытты еді! Адамдары иманды, мәрт, арлы да, айбынды еді. Қырын да ақбөкені селдей жөңкіліп, Ақтауы мен Қаратауының шыңдарында мүйіздері қарағайдай арқарлары қасқайып тұратын. Бүгін міне күн санап соның бәрі құрдымға кетіп барады. Маңғыстау мен Аққулы Ақтауға сол күндер қайта айналып келер ме екен!

    Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау

    • #28
    • Бекен
    • сн, 11/01/2017 - 18:11

    "Азия аз, азған деген сөзден шыққан" дейсіз. Азған елдің атын жер бетіндегі ең ұлы құрылықтың атына қоймайды. Сізге қазақтың жер-су атауларының қалай қойылатынын зерделеу қажет. Азып жүргендер осындай қарапайым сөзді мағынасын түсінбейтіндер.

    • #29
    • Бекен болып сөйлейтінге
    • сн, 11/01/2017 - 19:07

    Негрде, орыста, қытайда, жапонда, бірәнсізде, ағылшын-мағылшын, шібед-мібедте,немісте-кемісте бәрі шыр етіп дүниге салбырап түскенде "ааааа" деп жылап туады екен дейді. Онысы "аааааадддаааай" дегені екен,біреулер отдай деп айқайлағаны дейді, нәресте ғой қалған әріптерін айтуға әлі дәрмені жоқ қой. Сол распа? Ол немен дәлелденген? Дәлелдеген адамды халықаралық Шнобель сыйлығына ұсынбайсыздарма?

    • #30
    • Бекен
    • сн, 11/01/2017 - 21:32

    29-ға! 1,2,3 деген сандар; А, Ә, Б деген таңбалар, Ата, Әке, Бала деген сөздер Сізге ештеңе айтпай ма?

    • #31
    • Алқаш
    • сн, 11/01/2017 - 23:39

    Алқаш сөзіде адай тілінен шыққан. Мысалы Адай
    Ада Ад Ал Алаш Алып Алыпқаш Алқаш.
    Алыпқаш сөзінің түбірі Ал. Алып сөзіне қаш жалғауы тіркеліп Алыпқаш болған.Алыпқаш сөзі кейін келе Алқаш болған. Алып деген батыр деген сөз.Қаш деген, қашыу, зымырау.
    Қашпақ болсаң зымыра деген қазақ мақал мателі бар. Мысалы қыз алып қашыу.
    Алкоголь сөзіде адай тілінен шыққан сөз.
    Алкоголь сөз тұбірі Ал,Ад,Ат,Ата , Ада,Адай.
    Алкоголь дегені Ал Ко Голь деген сөз тіркестерінен құралған.
    Ал дегені алу, Ко дегені қойу, Голь дегені көздеп дəл жуту. Яғни Алкоголь бұл дəлдеп жұтып қойыу деген сөз.
    Қазақтың ақ табан шубырынды алқа көл сулама деген сөзі дəл осы Алкоголь сөзінен шыққан.
    Қазақтар бұрын өте ішкіш болған.
    Табандары ағарғанша шұбырып жұріп іше берген,іше берген. Сөйтіп ақыры шаршап бір көлдің бойына барып бəрі сұлаған, құлаған.
    Содан əлігі көлдің аты Алқакөл яғни Алкоголь аталып кеткен.
    Алқаш сөзінен алғыш алып қойғыш, шын алғыш,
    алғышшын, алшын атауы пайда болған.
    Қазақтың бəрі алқаш болған. Қані сол ұшын алып
    қоялық жолдастар!

    • #32
    • Салауат
    • бн, 12/01/2017 - 0:26

    Алқаш! Сен өте көрегенсің. Сенде адам баласысың ғой. Сондықтан Сенің де шыққан тегің бар. Ол мына жыр мен мақала да айқын көрсетілген. Тек іше беретінің жақсы емес. Нәпсіңе тыйым салсаң жақсы болар еді. Елдің бәрін аздырып болдың ғой. Есіңе сақтай жүр. Жақсы да, жаман да Атадан тарайды. "Алқаштарды" есі дұрыс бірде-бір адам Менің Атам, немесе Менің Бауырым, немесе Менің Балам деп мақтанбайды. Ондайларды "Іштен шыққан жау жаман" деп "шіріген жұмыртқаға" теңеген. Осындай қарапайым дүниеге түсінуге шамаң келмей жүріп, біреуді кекеткің келеді. Қайда тұрасың? Қазақ емессің ғой. Қазақ болсаң, арақтың да, алқаштың да қайдан шыққанын білер едің.

    Алқаш емес, адам болуыңа тілектеспін.

    "Арабтар қайдан шықты" http://old.ult.kz/20658/20658/

    • #33
    • Салауат
    • бн, 12/01/2017 - 0:40

    Алқашқа! Алқаш деген орыстың пяншук деген сөзінің аудармасы ғой. Қазақ та ол "жаргон". Қазақ ішкішбайларды маскүнем дейді.

    Адам өзі алқаш болса, жұрттың бәрін ішеді; өзі наркоман болса, жұрттың бәрін шегеді; өзі ұры болса, жұрттың бәрін ұры; өзі топас болса, жұрттың бәрін топас деп ойлайды.

    Қысқасы адам, қандай сөз айтса, немесе қандай пікір жазса өзінің болмысынан толықтай хабар беретінін біле жүргенің дұрыс.

    • #34
    • Асан би
    • бн, 12/01/2017 - 7:30

    "Қобыланды да нең бар еді, Құлыным!"

    • #35
    • Алқаш
    • бн, 12/01/2017 - 9:49

    Салауатсыз сауатсызға !!!
    Алқаш бұл таза қазақтың сөзі. Бұны мойындамайтындар қазақтың сөз саптау өнерінен, шежіресінен, хабары жоқ орыс айтты, қытай айтты дейтіндер. Олар маймылға бала болып кеткендер.
    Алкоголь сөзі Алқакөл сөзінен шыққан.
    Сөз түбірі Ал Алыу Алып қойу.
    Алқаш Алып қаш Алып ер Алқашшын Алшын Аладай Қуадай Қашадай !!!!!

    • #36
    • Салауат
    • бн, 12/01/2017 - 13:47

    Алқашқа! Қазақта бір сөздің бірнеше мағынасы болады. Мысалы, түйенің 120 атауы, жылқы малының атауы да соған қарайлас болатынын көзі қарақты жандардың бәрі біледі. Алланың да 99 есімі бар делінеді. Осыны түсінбей жүріп, біреуді келемеж қылғың келеді. Сөз түсінбейтініңе қарағанда орысша білімді молырақ алғаның көрініп тұр. Әр сөздің мәні мен мағынасына үңіл.

    • #37
    • 37
    • бн, 12/01/2017 - 16:43

    Мына Алқашты танимын. Өткенде көше де аузынан көбігі шығып, балшыққа былғанып жатқан. Айығыңқырағасын мында шығып отырған сияқты ғой. Сөздері де өзі сияқты масаңдау екен. Бұған жауап жазудың қажеті жоқ.

    • #38
    • 37-ге
    • бн, 12/01/2017 - 17:30

    Алкашты несіне айыптайсыз? Ол Қожырбайұлының логикасымен, ойлау жолымен әріпті алуан түрлі ойнатып, өзінше қорытынды шығарып отыр. Қожырбайұлының талантты шәкірті. Тек қазақ алфавитіне А әрпінен соң бұрынғыша Б әрпінің орнына Ә әрпі енгізілгені бертінде ғана екенін Қожырбайұлы ойлап тауып, жаратқан адай деген пенде білмегені қалай? Ол не, адамзат жаратылмай тұрып, қазақ тілінің жетпісінші жылдардағы советтік кірәммәтикәсін жаттап өскен бе? Алдымен Қожырбайұлына тиым салыңыздар.Әйтпесе мұндай жаңалық ашу шексіз кете береді: Аң да адайдан шыққан, а-ад-ат-ақ-а...-аң, ақ -мақ, т.б.болып кете береді.

    • #39
    • 39
    • бн, 12/01/2017 - 21:02

    38-ге! Сонда Сіз қазаққа "Ә" дыбысын, яғни Әке деген сөзді қолданысқа Қожырбайұлы енгізді деп отырсыз ба? Сіздің пікіріңіз қызық екен.

    • #40
    • 40
    • бн, 12/01/2017 - 21:04

    Балақайлар! Ата, Әке, Бала деген сөзді түсінбей жүргендеріңіз қалай?

    • #41
    • Қассақ
    • бн, 12/01/2017 - 21:12

    Өзара алауыз болмайықшы тек. Асыра сілтеп жібермеңіздер. Біздің ұлтқа қойылған әлдебіреудің қапқаны, тұзағы болып шыкпаса екен

    • #42
    • 41
    • бн, 12/01/2017 - 21:12

    Алқаш пен 39-ға! Орыстар один, два, три деген сан атауларын, Раз, два, три; Первый, второй, третий деп "бір" санын үш түрлі етіп неге айтады?

    Қазақ та бір, екі, үш; бірінші, екінші, үшінші болып тұр. Бізде бұл үш санның ешқайсысы "ойнап" тұрған жоқ. Неге?

    Осы қарапайым сұрақтарға жауап бере алсаңдар, Сіздермен пікір сайысты жалғастыруға болар. Ал, бере алмасаңдар, Сіздерге сөз шығын.

    • #43
    • Қожыратқышқа
    • бн, 12/01/2017 - 21:52

    Осы мылжыңбайға бола несіне қызылөңеш боласыңдар, ешнәрсе жазбаң, отырсын өзіне өзі комент жазып.

    • #44
    • 44
    • бн, 12/01/2017 - 22:23

    43-ке! Өте орынды сұрақ. Меніңше, бұл сұрақта қожырап тұрған ештеңе жоқ. Еш оғаштығы жоқ. Білсең жауабын жазғаның дұрыс.

    • #45
    • 45
    • бн, 12/01/2017 - 22:44

    Білмесең, қашқаның дұрыс.

    • #46
    • Бәрі адайдан шыққан
    • бн, 12/01/2017 - 23:20

    Түууу, қойыңыздаршы тегі, болды ғой, бәрі адайдан шыққан, адайдан, адайдан,адайдан!..Мәгәзіндеде нан алайын деп кірсем, бір бөлке адай берші дедім сатушыға...

    • #47
    • Әлжан
    • бн, 12/01/2017 - 23:46

    Кейбір пікіршілердің анайы (тұрпайы) жазбалары болмаса, көптеген тарихи мағлумат алдым. Рахмет!

    • #48
    • #47 мен #46-ға
    • жм, 13/01/2017 - 0:19

    Абай болыңыздаршы, мәгәзінге тамақ алуға барғанда Қожырбайұлының үйретуіінен бір жарты адай берші деп жүрмеңіздер. Білесіздер ғой: а-ад, ақ, ар, арақ т.б.

    • #49
    • 49
    • жм, 13/01/2017 - 0:29

    48! Балақай! Қожырбайұлы дұрыс айтады. Әрбір атауы бар дүниенің авторы болады. Қазақша сөзге түсінбейтін сияқтысың, сондықтан орыс сөзімен түсіндірейін. Мысалы, "АН" самолетінің авторы Антонов, ИЛ-дікі Илюшин, ТУ-дікі Туполов, Ом заңы, Архимед заңы, Ньютон заңы т.т. болып кете береді. Ал, сенің осындай қарапайым дүниелерді бес жасар балаға ұқсап түсіне алмай жүрген жағдайың бар.

    • #50
    • 50
    • жм, 13/01/2017 - 0:33

    48-ге! Орыстар один, два, три деген сан атауларын, Раз, два, три; Первый, второй, третий деп "бір" санын үш түрлі етіп неге айтады?

    Қазақ та бір, екі, үш; бірінші, екінші, үшінші болып тұр. Бізде бұл үш санның ешқайсысы "ойнап" тұрған жоқ. Неге?

    • #51
    • 51
    • жм, 13/01/2017 - 0:39

    49-ға! Орыстар неге Әліппені Азбука деп атайды? Әліппе деегн сөз қайдар шыққан?

    • #52
    • Таразы
    • жм, 13/01/2017 - 11:21

    А әрпінен басталса Арғындар тұру керек қой. Ар дан асқан қандай сөз болуы керек, Кіші жүздің ірі руларының өздері Адайлар тоқалдан туған деп отырыды

    • #53
    • 53
    • жм, 13/01/2017 - 12:23

    Арғын "А"-дан басталғанымен бірінші бола алмайды. Себебі, Арғын Орта Жүзге жатады. Орта Жүздің алдында Ағасы Ұлы Жүз - Үйсін бар. Мұндай пікір жазардан бұрын Қазақтың рулық шежіре жүйесін меңгеру керек. Сол шежіренің сырын білмегендіктен қазіргі мәңгүрттер "АТАСЫНЫҢ САҚАЛЫМЕН ОЙНАП", Қазақтың ҚАРАШАҢЫРАҒЫ Адайлар жайлы не айтып, не жазбай жатыр. Міне Сізде соның бірі болып отырсыз.

    Мықты тарихшы болсаң 50 мен 51 дегі сұрақтарға жауап жаз. Осы сұрақтарға дұрыс жауап бере алсаң, Сіз мықты тарихшысыз.

    • #54
    • Мадай
    • жм, 13/01/2017 - 12:30

    Алиби деген арабтын Алиф жане ба деген екак арибинен турады.
    Алифба сози кейин алипби деп казахбайшалап кеткен. Арап алипеси негизинде кейин казахтын тоте жазыуы пайда болды.
    Кытай казактары оны алигедейин колданат.
    Туриктин жазыуы ежелде битик деп аталган. Гылымда оны руника дейди. Рунаны кейин уйгур жазуы ыгыстырды.
    Уйгыр жазыуын монголдар алигедейин колданып келет.
    Уйгыр жазуын кейин араб алифбасы ыгыстырып шыгарды.
    Озбекхан заманында Ислам дини казах жериндеги буткил кошпендилер дини болды.
    Озбекханды мусылман еткен Сайдбаба, кожалар тухымынан.
    Кожырбай улы сыкылдылар ози адасуымен турмай коптеген мактансуйер, мактанкумар адайдын улкенди-кишисин адастырып отыр.
    Акырзаман баласы алип билгенин молла-галым дейди деген осыда.

    • #55
    • Мадай
    • жм, 13/01/2017 - 12:47

    Алшын ру тайпаларынын реттик саны бойынша ен сонында адай турмайды. Ен сонында Жагалбайлы турады. Киши жуздин тойларында, жастарга батаны ен ауели Алимулы аксакалдары береди. Одан сон Байулы аксакалдары береди батаны. Онан сон барып Жети ру аксакалдары берет батаны. Осы дастурди билмейтиндер оттай берет.
    Мангыстау деген мын кыстау, мын кыстак денег созден шыккан. Огуз туркмен тилинде Мын гышлак болады. Мын кыстак, мын кыстау деген соз.

    • #56
    • Жадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:13

    Мадайға! "Алшын ру тайпаларынын реттик саны бойынша ен сонында адай турмайды. Ен сонында Жагалбайлы турады". Сол рулық шежіреңізді мына жерге салыңыз? Бағасын содан кейін берейік.

    • #57
    • Жадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:17

    Мадайға! "Мангыстау деген мын кыстау, мын кыстак денег созден шыккан. Огуз туркмен тилинде Мын гышлак болады. Мын кыстак, мын кыстау деген соз" дейсіз.

    "А" сын айтқаннан кейін "Б" сында айтыңыз. Сол Сіз айтып отырған Мың мен Қыстау деген сөздер қайдан шыққан?

    • #58
    • Жадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:22

    "Алиби деген арабтын Алиф жане ба деген екак арибинен турады.
    Алифба сози кейин алипби деп казахбайшалап кеткен" дейсіз.

    Сонда бұл Сіздіңше Қазақты Араптың баласы дегеніңіз болып тұр ғой. Мектептегі бірінші сыныпқа сабақ берген мұғалім сияқты Тіл мен жазу үйреткесін солай болады емес пе? Осы сұрағыма тиянақтап жауап жазыңыз?

    • #59
    • Жадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:23

    Мадайға! Сосын ана 50 мен 51 дегі сұрақтарға да жауап жазарсыз.

    • #60
    • Мадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:30

    Жадайга !

    Адайлар жазда Актобе, Атырау жагтарда жайлауда болган. Кысты Бейнеу, Мангыстау жактарда кыстауда кыстаган. Ежелги огыздарда, туркмендерде солай. Казактар, Ногайлыдан айрылгансон туркмендерди ауели Мангыстауга, онансон Туркменстандагы казаклышор деген жерлергедейин ыгыстырып шыгарган.

    • #61
    • Жадай
    • жм, 13/01/2017 - 16:57

    Мадайға! Жауабыңыз толық емес. Мен Сізден Сол өзіңіз айтып отырған Мың мен Қыстау деген сөздердің қайдан шыққанын сұрадым? сосын Сіз көрсетен Адайлардың жаз жайлауы мен қыс қыстаулары да толық емес.

    • #62
    • Мадай
    • жм, 13/01/2017 - 18:38

    Мын деген коп деген соз. Кыстау деген кыстайтын жер дегени. Ол замандарда Мынкыстау жерине Туркпенистаннын казаклышор деген жерине дейинги жерлер жане Каракалпакстаннын батысы жане устирт кирген . Бул жерлер кыстада мал багыуга, мал жайуга жайлы. Кысы Актобе, арка жактагыдай суык емес.
    Ал Маннын ягыни Адам атанын кыстауы деген бос соз.
    Адам ата заманында жер бетинде тропикалык климат болган. Ол заманда кыс, кар деген тек бийик таулардын тобесинде гана болган.
    Адам атага еш кандай кыстаудын ягыни кыстап шыгатын жердин кажети болмаган.
    Тусиндиниз ба, тусинбединиз ба ?
    Арасында география деген панди де окын !

    • #63
    • Мадай, Жадай, Қожырбайұлдарына
    • жм, 13/01/2017 - 21:37

    Осы даудың басында бәрі адайдан шыққан, жаралған, таралған деген ақылға сыйымсыз рушылдық ертегі тұр. Сонда адай деген құдірет қайдан шыққан? Ал егер оның атауы а-дан басталмай м-дан басталса /мадай/ не дер едіңіздер? М-ма-мама-ана мадай бола ма?Ал егер ж-дан басталса/жадай/ болып не дейміз?

    • #64
    • Мадай
    • жм, 13/01/2017 - 23:17

    #63 ке

    Ол созинди Кожырбайулынын шаш бауын котерип шырылдап, ол кисиге соз тийдирмей колпаштап журген шуылдактарга айт !

    • #65
    • Орынбек
    • жм, 13/01/2017 - 23:50


    Почему Азию назвали Азией

    Ничего удивительного в том, что название «Азия» как название континента появилось благодаря мифам древних греков. Их творчество основательно отметилась на всевозможных картах. Но вот само слово «азия» - ассирийское. Переводится оно дословно как «восход солнца». Вот, собственно, и вся этимология. Но как и тут без красивой легенды?



    Разумеется, ассирийцы никакую землю азией не называли. Слово как слово, ничего примечательного. В древнегреческой же мифологии был бог-титан по имени Океан, а вот Азия (Асия) – так звали его дочь-океаниду. Греки, кстати, изображали красавицу верхом на верблюде. В руках у нее были щит и ящичек с ароматными пряностями. В некоторых вариантах мифов Азия является матерью (а в некоторых – женой) самого Прометея – того самого героя, который принес людям огонь.
    Все, что восточнее Европы и ближе к тому месту, где восходит солнце, древние греки стали называть Азией. Скифов, которые обитали за Каспийским морем, греки называли азианами. А древние римляне, кстати, называли азианами жителей своей восточной провинции.

    Когда начался период великих географических открытий, слово «Азия» решено было использовать для обозначения огромных по площадки земель, находящихся ближе к восходу солнца (то есть к востоку). Таким образом, появлению на карте части света под названием Азия мы обязаны ассирийцам и древним грекам.




    • #66
    • Орынбек
    • жм, 13/01/2017 - 23:52

    Скифов, которые обитали за Каспийским морем, греки называли азианами.

    • #67
    • Қожырбайшыл адам
    • сб, 14/01/2017 - 0:09

    Бүкіл Азия мен Европа құрылығын жайлаған ежелгі Аз елін, солардан қалған Азау (Азов) теңізін не істейсіңдер? Азаулыны жырлаған Доспамбет жырауды не істейсіңдер? Ана Қожырбайұлы Сіздерге қаншама рет жазып жүр. Қазақтың шынайы тарихын өзге елдің жазбасынан іздемеңдер деп. Осылардың бәрі Адайдың шежіре - дастандарында тұнып тұр.

    • #68
    • Қожырбайшыл адам
    • сб, 14/01/2017 - 0:19

    63-ке! Алтайлықтар жырлап жүрген "Ман Адай Қара" дастанын не істейсіңдер? Әлде Сол дастанды сол Алтайдан жинап алып өртеп жібересіңдер ме?

    Адайлар арқылы бүгінгі күнге жеткен "Қырымның қырық батыры" эпостық дастанын не істейсіңдер? Маңғыстаулық Адайлардың қолдарындағы жүздеген, мыңдаған шежіре дастандарды не істейсіңдер? Әлде соның бәрін қолымыздан да, жүрегімізден де тартып өртеп жібересіңдер ме?

    • #69
    • 69
    • сб, 14/01/2017 - 0:31

    ДОСПАМБЕТ ЖЫРАУ

    Азау, Азау дегенің
    Әл-Ғұсман паша жұрты екен,
    Дін ісләмнің кірті екен.
    Азаудың ер Доспамбет ағасы
    Азаудың бір бұрышындай нарты екен!
    Білейім мен жаман күн
    Болатсыз қылыш кесерін,
    Айналасы алты жылдың ішінде
    Есақай, Қосай екі ұл
    Азау билеп өсерін!
    Қоғалы көлдер, қом сулар
    Қоныстар қонған өкінбес.
    Арыстандай екі бұтын алшайтып,
    Арғымақ мінген өкінбес.
    Кілең бұздай кілшейтіп,
    Көбелер киген өкінбес.
    Жұпарын қардай боратып,
    Арулар құшқан өкінбес.
    Торы төбел ат мініп,
    Той тойлаған өкінбес.
    Құрама шапшақ көп қымыз
    Құйып ішкен өкінбес.
    Екі арыстап жау шапса,
    Оқ кылқандай шаншылса,
    Қан жусандай егілсе,
    Аққан судай төгілсе, Бетегелі
    Сарыарқаның бойында
    Соғысып өлген өкінбес!

    • #70
    • 70
    • сб, 14/01/2017 - 0:33

    Доспамбет Жырау (1490, қазіргі Ресей Федерациясы, Ростов облысы, Азау қаласы — 1523, Астрахан маңы) — жырау, қолбасшы, батыр.

    Доспамбет жырау қазақ халқының қалыптасу кезеңінде өмір сүрді. Кіші Ноғай ордасында әскери қолбасшы болған. Дешті Қыпшақты көп аралаған, Бақшасарайда, Стамбұлда болған. Қырым ханының жағында көптеген әскери жорықтарға қатысқан.

    • #71
    • 71
    • сб, 14/01/2017 - 0:41

    " Алтайда «Маадай-Қара» атты эпостық шежіре-жыр бар.
    Москвадан СССР халықтары эпосының сериясымен шыққан (1973) бұл жыр Алтай ауыз әдебиетінің аса көрнекті ескерткіші болып саналады. Жырдың аты «Маадай-Қара» болғанымен, негізгі оқиғаға араласатын бас қаһарман Маадай-Қараның ұлы Көгедей-мерген. Эпостың бірінші бөлімінде ғана Маадай-Қара мен оның әйелі Алтын-Тарғаның қартайған шағында бұлардың елін Қара-Құла деген ханның зорлықпен басып алғаны айтылады. Жырдың ең үлкен бөлігі Көгедей-мергенннің туу, есею, үйлену, жауын жеңіп, мұратына жету тарихын айтуға арналған. Алтай эпосының кейбір ерекшеліктерін аңғарту үшін жырдың негізгі кезеңдеріне кідіре кетейік:
    Жырдың басында Маадай-Қара елінің бейбіт өмірі елестетіледі. Алтайдың «қой үстінде боз торғай жұмыртқалайды» дейтіндей бейбіт қалпын Қара-Құла ханның өктем озбырлығы бұзады. Ол «Жердің үстін жемірген, жетпіс ханды билеген» жалмауыз делінеді. Ертектегідей оның «жаны» басқа жерде жасырулы болады. Ал бұған қарсы күресетін жас батыр – Көгедей-мергеннің сипаты ерекше әсерлі бейнеленеді. Оның «жүзі толған айдай, көзі Шолпан жұлдыздай, тілі от-жалындай, беліне бесон (елу), арқасына алпыс үйір жылқы жайылғандай» деп мадақталады.
    Жас батырдың ержеткенін жүйелі түрде сипаттау да Алтай эпосын басқа елдер жырларымен үндестіреді. Көгедейдің екі күнде «ана», алты күнде «ата» деуге тілі келеді. Батыр баланың бесігі де, иеленген құлыны да, асынған қаруы да ерекше болып көрсетіледі. Алтай иесінің (біздегі қайбірен қырық шілтен секілді) көмегімен бала батырдың ғажайып есеюі кей тұста «Мұңлық-Зарлық» оқиғасын еске түсіреді. Көгедейдің бүкіл Алтайды жалмаған Қара-Құладан құтылуы, небір ғаламат тажал кедергілерден аман өтуі, атының «ақыл қосуы» секілді тұстар ғажайып ертегінің дәстүрімен берілген. Қара-Құла бүтіндей билеп алған Алтай елінің халін көрген Көгедей бір сәтте жау зынданынан шығып, еліне диуана киімімен жасырынып келгені Алпамыс батырдан аумайды. Басына қауіп төнгенде Көгедей Тастарақайға (тазша балаға) «айналып», елеусіз болып жүреді. Бұл тұс «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» жырында Қозының қойшы болып киініп, Қарабай еліне келген жерін еске түсіреді. Қаһарлы Қара-Құла ханның әйелі – жер асты әміршісі Эрликтің қызы – Қара Таади басына жезтырнақ пен мыстанның зұлымдықтары жиылып берілген. Елінің азаттығы үшін күрескен Көгедей мерген осындай айлалы, айбарлы жаулардан күшін, қулығын асырады. Көгедейдің шеккен бейнеті бітпейді. Ендігі оның қас жауы – сиқыршы, залым әйел Қара-Таади болады. Соның құрған торына Көгедей талай рет ілінсе де, айла тауып құтылып жүреді.
    Көгедейдің Айханның қызы – Алтын Көзгіге үйлену жолында кездескен қиындықтар жырда кең баяндалады. Қалыңдық іздеу сапарында Көгедейге Таусоғар, Көлтаусар, Желаяқ, Сұрмерген, Саққұлақ тәрізді достар кездеседі. Осылардың көмегімен Көгедей Айханның қыз бермеу үшін ойлап тапқан неше түрлі қиын сын жарыстарында жеңіп шығады. Эпостың бұл тұсы қазақтың «Ер Төстік» ертегісіне өте ұқсас екенін әркім аңғарса керек... Айханның еліндегі тойдың көлемі мен көркі орасан әсіреленіп беріледі («Тоқсан жылдай той тойлау, жетпіс жылдай жырғалу»...). Қызын Көгедейге қимаған Айхан көп қараулық жасағанмен, айласы іске аспай қала береді («Ер Тарғындағы Ақшахан, Ханзадахан секілді). Ақырында ата жұрты – Алтайды өз қарауына алған Көгедей жер астындағы жауы Эрликті де өлтіріп, одан қысым көргендерді босатады. Аңызы, қиялы, шындығы, әсірелеуі аралас жыр әділеттің жеңісімен аяқталады. Көгедей-мерген өзінің батыр жолдастарымен көкке ұшып, Жеті хан (біздегі жеті қарақшыға ұқсас) атты жұлдызға, оның сүйген жары Алтын-Көзгі Алтын қазық (темір қазық) жұлдызына айналыпты-мыс, Көгедейдің алтын-күміс жиһазы жердің астына көміліп, малы Алтайда қалыпты-мыс... Алтай халқының «Маадай - Қара» атты әдемі аңыз-жырының қысқаша желісі осындай. Дереккөзге «Қазақ фольклорының типологиясы» (girniy.ru/metisa/Қазақ.../part-4.html) атты мақала пайдаланылды.
    Жыр оқиғаларын қазақ эпосымен салыстырсақ, біз олардың егіз қозыдай ұқсас екендігін айқын аңғарамыз. Жыр жолдарының ырғағы да, ұйқасы да жағынан қазақ эпосымен сарындас.
    Эпостың бастапқы жолы – «Алыптың жүзі қызыл өрттей» деген тіркестегі «Өрттей» деген сияқты теңеме сөздер осы жырда да, біздің шежіре дастандарымызда да өте кең қолданылады.
    Жырдың атауындағы Маадай – Қара, Ман Адай, яғни «МАД» патшалығы атауын берсе, жырда кездесетін эпикалық мекен – Ойғылық пен Қиғылық – біздің Ойыл мен Қиылымызды айқын көрсетіп тұр.
    Осы деректерді ары қарай сабақтар болсақ, Алтай тауы жүйесінің ең биік шыңы - Ақтау (Мұзтау) (4056 м) деп аталады. Ақтау Маңғыстаудың бас қаласы болса, Мұзтау – Бұзаудың балама атауы. Екеуінің «Ұз» деген бір түбірден (бір атадан) болатыны осыдан.
    Маңғыстауда Ұланақ, Қыр, Теңге, Қызыл су, Қызыл өзен, Баянды деген топономикалық атаулар болса, онда да Ұлан, Ұлаған, Қырлық, Теңге, Қызыл су, Баян өлгей деген атаулар бар.
    Маңғыстауда Ақпан, Балықшы, Бұзау-Жеменей, Тобыш, Мұңал (бәрі Адайдан тарайды) деген рулар болса, онда Ақтау атты тау, Балықшы деген елді мекен, Бұзау деген көл, Жеменей (аудан мен қала), Гоби деген шөл мен аймақ, Мұңалия атты ел мен дала бар.
    Таулы Алтайдағы бүкіл әлем бойынша ең терең көл Бұзау (Телецкое), басты өзен Қатын (Катунь), өзге өзендер Би (Бия), Шу (Чуя), және Арғын (Аргут) деп аталады. Қысқасы ондағы ежелгі атаулардың бәрін қазақи атаулар десе болады.
    Маңғыстаулық Қаз Адайлардың шежіре-дастандарының барлығында дерлік өте көп қолданылатын Эпикалық сандар: жеті, тоғыз, қырық, алпыс, жетпіс, тоқсан Алтай жырларында өте жиі қайталанып отырады.
    Ал, Айхан, Жетіхан (Жеті қарақшы), Алтын қазыққа (Темір қазыққа) келсек, бұл ұғымдардың бәрінің авторы Адам атаның қарашаңырағы Қаз Адайлар, яғни бүгінгі Адайлардың ата-бабалары. Әйтпесе, Адайдың «бес жүйрігі» атанған жыр дүлділдерінің бірі Ақтан Керейұлы (1850-1912):
    «Мен Адайдың Ақтаны
    Сөйлеген сөзім тақталы.
    Әріден бері сөйлесем
    Олда өзімнің мерейім.
    Туған айға ат берген, (Аспандағы айға «Ай» деп, ат қойған менің атам Адай деп отыр).
    Ақ қағаз бен хат берген (Ақ қағаздың да, хаттың да, жазудың да авторы солар).
    Екі ерін мен тіл-таңдай
    Сөйлесін деп жақ берген. (Алғашқы тілі шығып сөйлеген де солар).
    Айтқан сөзге түсінбес
    Адамның мыйсыз ақымағы», — деп жырламаған болар еді (Жыр-дария «Маңғыстаудың ақын жыраулары» Ақтау-1995. 159 бет); (М.Қожырбайұлының "Алтай атауы қайдан шықты" атты еңбегінен үзінді).

    • #72
    • 72
    • сб, 14/01/2017 - 0:45

    АЛТАЙ АТАУЫ ҚАЙДАН ШЫҚТЫ? - Abai.kz
    abai.kz/post/view?id=5998
    Перевести эту страницу
    21 дек. 2015 г. - «Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі». Алтай, Алтай тау жүйесі - Азия құрлығының орта тұсындағы таулы өлке. Ұзындығы батыстан

    • #73
    • 73
    • сб, 14/01/2017 - 0:52

    "Әлемде теңдесі жоқ Мұрын жырау Сеңгірбекұлының Алматы да алты ай жырлап тауыса алмаған, тек қана қазақ емес бүкіл түркі халықтарына ортақ 90 мың жолдан артық көлемді шығарма «Қырымның кырық батыры» жырлар топтамасының осы бүгінгі Адайлар арқылы бүгінгі күнге жетуі соның айғағы. Ол батырлардың барлығы дерлік осы қазақтардың ата-бабалары болатын. Әйтпесе өзге елдің арын арлап, батырын жырлап не қылсын. Бұл шығарма, жастарға патриоттық тәрбие беру жөнінде ауыз толтырып айтарлықтай мәні бар, дүние жүзілік әдебиетте көрнекті орын алатын Қырғыздың «Манасынан» артық болмаса, кем емес бірден-бір көркем тарихи туынды екені сөзсіз.
    Өкінішке орай, сол кездегі қазақтың зиялы азаматтарының арқасында, Мұрын жыраудың өз аузынан жазып алынған бұл дастан, осы күнге дейін халықтың игілігіне толықтай жаратылмай жатыр. Осы жөнінде марқұм Мәриам Хәкімжанқызының да, қазақтың басқа да бірталай зиялы қауым өкілдерінің де әлденеше рет еске салуының нәтижесінде бұл жыр 1989-1990 жылы «Жазушы баспасынан, 2005 жылы «Арыс» баспасынан жарық көрді. Жыр нұсқасы толық емес. Оның үстіне жыр мәтінінің «цензураға» ұшырағаны анық байқалады. Себебі, осы жырдағы болып өткен барлық оқиғалар Алтын Орда мемлекетінің тарихына қатысты болса да, оның жаулары тек бір ғана «қалмақ» деген атаумен аталған. Құдды бір, қазақтың елі мен жеріне қалмақтан басқа көз алартқан жауы болмаған, қазақтың Алтын Ордасын құлатқан қалмақтар сияқты. Шындық кімнен, неге, не үшін жасырылды??? Оның жауабы біреу-ақ. Ол Кеңестік (орыстық) саясатқа сәйкес келмеді. Себебі, бұл дастандарда жырланған барлық батырлар, әлемге әйгілі тарихи тұлғалар, қазақ батырлары болатын" (М.Қожырбайұлының "Маңғыстау һәм Қазақтың құпия шежіресі" атты кітабынан).

    • #74
    • 74
    • сб, 14/01/2017 - 1:01

    63-ке! Қазіргі Моңғолияда Жадай атты өзен бар. Шыңғысхан заманында сол жерлерді Адайлардың ата-бабалары жерлеген. Жадай - Жеменей Адай деген мағына береді. Сол жерде Жеменей деген де өзен бар. Ол жерде Адайлардың ру атымен аталатын өзге де топономикалық атаулар толып жатыр.

    • #75
    • 75
    • сб, 14/01/2017 - 1:10

    Естеріңізде болсын. Қожырбайұлы кейбіреулер сияқты өзі толық зерттеп көзі жетпеген дүниені көпшілікке ұсынбайды. Ол кісі не жазса да оның әрбір тұжырымының артында бұлтартпас айғақтар тұрады.

    • #76
    • 76
    • сб, 14/01/2017 - 8:15

    Осындағы Қожырбайұлының тұжырымдарына қарсы болуға емес, сол бағытты бірігіп зерттегендеріңіз дұрыс. Ол кісінің тұжырымдарынан түсіне алмай жүргендеріңіз, Сіздердің түсініктеріңізде сөз "ауыз өзімдікі" деп қалай болса солай сөйлей беретін сыңайлы. Орыс тілді кешегі Кеңес билігі Сіздерді солай оқытты. Оны түсінеміз. Ақиқатында Қазақ сөзінің бірде-бір дыбысы, бірде - бір тыныс белгісі орынсыз сөйлемейді. Ал, сөз түбірі ешқашан өзгермейді. Босқа жаға жыртысқанша осы бағытты зерттеп көріңіздер. Еш өкінбейсіздер.

    • #77
    • Барс
    • сб, 14/01/2017 - 8:41

    Кожырбаиулы деген ким? Касиби тарихшыма? Кандаи енбектери бар? Далелдеп,шыгарган енбеектери,коргаган дарежеси барма?Шежире аитып,бурмалаитын адамдар ар ауылдантабылады!

    • #78
    • Қожырбайұлын жақсы білетін адам
    • сб, 14/01/2017 - 14:53

    Барысқа және де өзге тарихшылар мен тарих сүйер қауымға!
    Ол кісі қазір ауылда жоқ. Сондықтан Сіздің сұрағыңызға мен жауап беріп көрейін:
    Шежіреші мен тарихшының айырмасы қандай? Бірінші осыны түсініп алуымыз керек. Кәсіби тарихшылар қазақтың рулық шежіресін, шежіре дастандарын, мақалдары мен мәтелдерін, қанатты сөздерін өз тарихи тұжырымдарына салмайды. Олардың бар айтатындары орыс айтты, орман айтты, қырым айтты, қытай айтты, арап айтты, парсы айтты болып кете береді. Тура бір қазақтың таңы соларсыз атып, тауығы шақырмаған сияқты. Олардың бар зерттеу тақырыбы кімнің кіммен соғысқаны, кімді кімнің өлтіргені, тарихи тұлғалардың қашан туғаны мен қашан өлгені сияқты адам баласына көк тиында пайдасы жоқ дүниелер. Бұл тарихты ұлт үшін қызмет жасап тұр деп айтуға бола ма?

    Ал, Қожырбайұлының зерттеу бағыты кәсіби тарихшылардан мүлдем басқа. Оның зерттеулерінің негізіне және өзегіне Қазақтың рулық шежіресі, Қазақтың шежіре дастандары, эпостық жырлары, мақалдары мен мәтелдері, ұрпақтан ұрпаққа ауызша берілетін қанатты сөздері, салты мен дәстүрлері, жер-су, елді мекендер сияқты топономикалық атаулар салынған. Ол кісі өзге елдің сөзін өзекке еш салмайды. Тек қана оларды қазіргі заманғы оқырмандарға түсінікті болуы үшін қосымша дәлел ретінде ғана пайдаланады.

    Ол кісінің еңбектерінің бәрінде тек қана ақиқат ізделеді және әрбір зерттелген дүниеге тарихтың тағлымы айшықтап беріліп отырады. Ол кісі кез келген дүниеге тек қана ұлттың мүддесі тұрғысынан баға береді. Ал, кәсіби тарихшыларда ол жасалмайды. Мысалы, қазіргі оқушыларға арналған тарихи оқулық кітаптарында тек қана соғыс жазылады. Ол кітаптарды оқып отырсаң, адам баласы мына дүниеге тек қана соғысып өлу үшін келгендей болып сезінері хақ. Сонда не біздің тарих ғылымы "боевиктер" дайындап жатыр ма? Ал, Қожырбайұлының зерттеу еңбектерінде соғыс ауызға алынбайды. Аталарымыз айтып кеткендей өткенге салауат айтылады. Тарихшылар күн сайын, сағат сайын, минут сайын соғыс жайлы тынбай жазып, сол бітіп келе жатқан жараның аузын тырнап қаната береді.

    Ол кісінің осындағы кейбіреулермен қасарысып айтысқа түсіп отырғанының сыры осы. Себебі, кез-келген ғылым, соның ішінде әсіресе тарих ғылымы тек қана ұлтқа қызмет етуге тиіс.

    Ол кісінің басты қағидасы Қазақтың тарихы Ата-бабаларымыздан қалған мұралар арқылы зерттеліп тұжырымдалуы керек. Ол кісінің жазғандары тарихшыдан көрі шежіреші дегенге келеді.

    Себебі, шежіренің ауқымы өте кең. Кейбір шежіре деректерінің арасын бірнеше мыңдаған, тіпті ондаған мың жылдар бөліп жатады.

    Тарихтың ауқымы, өзінің "тар" деген түбірі айтып тұрғандай, ауқымы өте тар. Тарихшы тек қана бір оқиғаны, немесе бір адамның басындағы дүниелерді зерттейді. Тарихшы тек қана соған машықтанған. Олардың одан арғыларға өресі жетпейді. Шежірелік деректерге олардың «тұмсықтары» батпайды. Мысалы, тарихи оқулықтарда қазақтың дәстүрлі діні жайлы ешқандай дерек жоқ деуге болады. Бесінші сыныптың тарих кітабында және ұмытпасам жоғарығы сыныптағы анатомия кітабында Адам баласы маймылдан жаратылған, Адамның атасы маймыл (айуан) деп жазулы тұр. Күні бүгінде қазақ балалары осылай оқытылып жатыр. Бар өмірі, рулық шежіресі, таңбасы, ұраны сол заманның өзінде толықтай хатталған қазақтың ұлы қағаны Шыңғыс ханды қазақ деп айтуға білімдеріңіз жетпей жүр. Міне Сіздердің кәсіби деңгейлеріңіздің сиқы. Ал, Қожырбайұы бұдан он жыл бұрын барлық ұлттық газеттер де Шыңғысханның тегі Қазақ, Қазақтың Адайы екендігі жайлы сан мыңдаған дәлелді айғақтарымен сансыз мақалалар мен «Шыңғыс ханның тегі Адай» атты кітап жазып жариялаған. Ал, кәсіби тарихшылар барлық болмысы, рулық құрамы, діні, тілі, салты мен дәстүрі, әдеттері мен ғұрыптары түгелдей хатталып жазулы тұрған күні кешегі адамның Қазақ екендігін айтуға дәрмендері жетпей отыр. 25 бойы кәсіби тарихшылар қазақтың ұлттық мүддесіне қызмет жасайтын бір ауыз сөз айтқан жоқ.

    Осындай кәсіби тарих кімге керек? Міне қазақ баласының өз тарихтарын өздері іздеп кеткен себептері. Егер сол Сіз айтқан кәсіби тарихшылар 25 жыл да осының бәрін, яғни ағы мен қарасын айырып орындарына қойып берген де ғой. Бәрі де басқаша болған болар еді.

    Сондықтан тарихшылар осы айтқан дүниелерді ой елегінен өткізіп, қазақтың өз сөзімен жазылған өз шежіресін зерттеулері керек. Шежіре мен тарихқа қалам тарттың ба, тек қана Алланың ақиқаты ізделуі керек. Сол зерттелген тарихи еңбектің қорытындысын да ұрпақтың одан қандай үлгі алатыны айшықталуы керек. Қысқасы, тарих ғылымы да, тарихқа қалам тартып, өздерін тарихшымын деп жүргендер де Қазақтың ұлт болып ұйысуына және оларды бақытты ұзақ ғұмыр кешулеріне жетелеулері керек.

    Ежелден қалған ұлы сөзде Қазақ өз тарихын бір ауыз сөзбен жазған. Бірауыз сөзге бәрін сиғызған. Сол бір бір ауыз сөздің мағынасын білуге талпыну қажет. Қысқасы Қазақ тарихын өз сөзінен іздеу керек.

    Егер Сіздер мұны жасай алмасаңыздар, Сіздердің күндеріңіз санаулы. Қазіргі жастар өте сауатты, оларды енді өтірікпен алдай алмайсыздар. Сондықтан кәсіби тарихшыларға өз бағыттарын 180 градуска бұру қажет.

    Іске Сәт! Кәсіби тарихшылар! Іске Сәт, Барыс!

    Қожырбайұлын жақсы білетін адам ретінде сұрақтарыңызға да жауап бере кетейін:
    Қожырбайұлы деген кім? Өзі бір мақаласында жазғандай қазақтың рулық шежіресі мен сопылық ілімді зерттеп жүрген қарапайым ғана ауылдың қара баласымын деп жазған.

    Кәсіби тарихшы ма? Жоқ. Кәсіби тарихшы емес. Шежірелік білімді өз Ата-анасы, ауыл қариялары және Маңғыстаулық шежіре дастандардан алған. Мамандығы заңгер.

    Қандай еңбектері бар? Қазақ тарихына арналған жүздеген зерттеу еңбектері мен мыңдаған мақалалары бар. «Шыңғыс ханның тегі Адай», «Маңғыстау һәм Қазақтың құпия шежіресі», «Қазақтың шежірелік және салттық тарихы», «Шыңғысхан Қазақтың ұлы қағаны», «Қазақ тарихының құпиялары» т.б. кітаптары бар.

    Қорғаған дәрежесі бар ма? Айтуынша ондай ұсыныстар болған. Бірақ, одан өзі бас тартқан. Уәжі ол тарихшы емес шежіреші, шежірешіге тарихшы деген ғылыми атақтың қажеті жоқ деген.

    Шежіре айтып,бұрмалайтын адамдар әр ауылдан табылады! Бүгінгі таңда сол Сіз айтқан ауылдың қарапайым шежірешілерінің білім деңгейі кәсіби тарихшыдан сан есе артық. Себебі, олардың бәрі қарапайым қазақи түйсікпен ақ Қазақтың кім болғанын, кім екенін солардан жақсы біледі. Мысалы, біздің ауыл тұрғындарының ешқайсысы Шыңғыс ханның қазақтың Адайы екендігіне ешқайсысы күмән келтірмейді.

    • #79
    • Барс
    • сб, 14/01/2017 - 16:24

    78-ге Маглумат бергенинизге ракмет! Мен озим тарихшы емеспин,бирак тарихты жаксы кадирлеимин! Ар казактын боиында тарихка деген кызыгушылык бар деп оилаимын! Касиби тарихшылардын дарежесин сал томендетип жибердиниз ау деимин! 2014 жылы шыккан "Тарих аинасы" атты Жамбыл Артыкбаев агамыздын багдарламаларын суисинип кордим! Букил Турки,Казак тарихшыларымен тамаша багдарламалар жургизди! Деректермен,жыр-дастан,шежирелермен салыстырып,акикаты мен анызын жаксы тусиндирди! Асиресе,Каржаубаи Сарткожаулынын,Турсынхан Зекенулынын,тб тарихшылардын ангимелери коп сурактарга жауаб берди.Ол кисилер тарихи деректерди оз колдарымен устап,Турки Битик жазуларын зерттеп,археологиялык экспедицияга катыскан галымдар! Шежире-дастандарды салыстырып отырып,алем денгеинде тужырым шыгарган адамдар! Толып жаткан тарихи ,адеби енбектери бар! Кытаи,парсы архивтерин козимен окып,колымен устаган адамдар! Шынгысханды Турки-Казак руынан екенин алемдик денгеиде далелдеп журген адамдар! Кожырбаиулын кемитеин деп,отырганым жок,ол кисининде енбектери бар екен,бирак бир жакты болып,киял-гажаиып дуниеге уксап кететин сиякты! Шежире мен Тарих бирге журу керек деп оилаимын! Букил интернет алемине макала жазган сон,сол тарихшы Агаларымызбен акылдаскан жон бе деп оилаимын!

    • #80
    • 78
    • сб, 14/01/2017 - 17:50

    Барысқа! Менің жасаған тұжырымым жеке тарихшылар жөнінде емес. "Ел іші алтын кеніш" дегендей әрине бес саусақ бірдей емес. Қазақстан тарих ғылымын қалыптастыратын кәсіби тарихшылар емес пе? Осыған қандай дау бар? Тағы қайталаймын, Сіз "кәсіби тарихшы" дедеңіз, Кәсіби тарихшы деп, Қазақстан Республикасы Тарих ғылымын айтады. Мен соны айттым. Кәсіби тарих ғылымы мықты болса, ана Қожырбайұлы айтқан кемшіліктердің ешқайсысы болмас еді. Жоғарғы оқу орындарынан тарих сабағы алынып тасталмаған болар еді. Бесіктегі балаға үш тіл оқытылмаған болар еді. Кәсіби тарих кітабы тек қана "соғыс" жайлы сарнамаған болар еді. Балаларымызға арналған мектеп оқулықтарындағы анау бүкірейген айуандар Мен Сенің атаңмын, Сен менен жаралдың деп сап түзеп тұрмас еді. Мен үйде балаларыма Адамды Алла жаратты, Біз бәріміз Адам атадан тараймыз деп үйретсем, мектептегі Апайлары жоқ олай емес Сенің Атаң маймыл деп оқытпас еді. Соны оқып өскен балалардың есейгесін Ата-Аналарын жаппай қарттар үйіне тапсырып жүргеніне қандай дау бар? Кім маймылды үйінің төріне отырғызып қойып бағады? Жарайды мұндай былықтарды тере берсек, қағаз шақ келмес. Осымен тоқтайын. Кәсіби тарихшылар Сіз айтқандай мықты болатын болса, 25 жылда бәрі орны орнына қойылған болар еді. Шынайы тарихымыз Қақ төрімізде Салтанат құрған болар еді. Ал, Сіз Қожырбайұлын ауыл үйдің рушыл шежірешісі деп менсінгіңіз келмейді.

    Мен айттым ғой Сізге, Қожырбайұлы өзі дәлелдей алмайтын дүниені ешқашан көпшілікке ұсынбайды деп. Оның еңбектерін оқыған жандар ақ пен қараны, өтірік пен шынды, арам мен адалды, жақсы мен жаманды бір көргеннен ажырата алатын болады. Мен ол кісінің Сізге бір құпиясын ашайын. Ол өз жанынан ештеңені ойлап шығармайды. Ол бар - жоғы ежелгі Аталарымызға жағылған "қара күйеден" оларды тазартып, олардан қалған өсиеттерді жинастырып замандастары мен ұрпақтарға жеткізуші ғана. Ол өзімен болған бір сұхбатта солай деген.

    • #81
    • раш
    • сб, 14/01/2017 - 18:16

    Автор бір жазғанында, Сынды тауы Інжіл, Таурат, Құранда жазылған Синай тауы депті. Сол Сынды тауының қайда орналасқанын түсінбедім, Бейнеу жақтағы плато Үстіртте ма? Жауап беріңізші.

    • #82
    • Мадай
    • сб, 14/01/2017 - 19:05

    Елдин барин адайдан шыгаргыларын келсе, ежелги казах жеринде жасаган тайпалардын баринин общий атауы САК.
    САК дегени тажик- парсы тилинен аударганда ИТ болат. Итин монголша атауларынын бири одай.
    Сонымен баримиз адай боп шыга келемиз.
    Бирак бул жерде бир маселе бар.
    САК парсы сози болса , одай монгол сози.
    Тажик айтты, монгол айтысыз че то не получается ))))))))))).

    • #83
    • 83
    • жб, 15/01/2017 - 7:32

    81-ге! "Алаштың Алшынға айналуы Серікбол Қондыбай бауырымыз айтқандай Ұлы жүз Үйсінге, Орта жүз Арғынға, Кіші жүз Алшынды ұйқастыру үшін емес. Мұның мәні мен мағынасы тіпті басқа дүние.
    Ежелгі жазбалардың бәрінде, қасиетті Құран Кәрімде де Ұлы Жаратушы - Алланың ең алғаш адам баласына (Мұса пайғамбарға) аян беретін жерінің атауы Синай тауы делінеді. Ұлы Синай тауы, бұл кейінгі өзге тілдердің ықпалымен өзгеріске ұшыраған таза қазақ сөзі. Сөз түбірі Сын (Син). Қазақта осы түбірден Сын, Сынды, Сынай, Сынтас, Сыңғырлау, Шың, Шыңырау, Шыңдау, Шын, Шындық деген ұғымдар туындайды. Бәрінде де сөз түбірі Сын, Шын, Шың. Бұлардың бәрі синоним сөздер, аналық текті білдіреді. Қазақтың ежелгі «Сына» жазбасы солардан қалды. Олардың ең алғашқы ғұмыр кешкен жерлері Маңғыстаудың қыры, яғни Үстірті (Үстіңгі жұрты). Ол жерде қазір Маңғыстаудың қара ойынан Үстіртке көтерілер жерде Сынды асуы, Сынды тауы және осы аттас құдық бар. Қаратүйе Ман Ата да осы өңірде. Осы қырдың бір биік жері күні бүгінде де «Шың» деп аталады. Міне Алшын атауының шығу тегі. Бұл дауға жатуға тиіс емес. Еске ұстағанымыз жөн. Сөз түбірі ешқашан қателескен емес" (М.Қожырбайұлының "Қазақтың шежірелік және салттық тарихы" атты кітабынан).

    • #84
    • 84
    • жб, 15/01/2017 - 8:10

    Мадайға! Дарвин ілімін басшылыққа алып, маймылға бала болуға жақындап жүргендер Адам Ата мен оның қарашаңырағын ұстап отырған Адай Ата жайлы қазір кім не айтып, не жазбай жатыр. Адайдың рулық шежіресінде Сақтар Адай Атаның бесінші буын ұрпағы болып табылады. Шежіредегі атауы Ақпан (Ақ Ман, яғни Ақ Адам). Сақтың сөз түбірі, өз түбі, өз атасы "Ақ" болатыны осыдан. Сөз түбірі ешқашан қателеспейді. Қателесетін адамдардың санасы, яғни ақылы мен блімі ғана. Анау әлемге әйгілі Сақ патшайымы Тұмар ханымның ғұмыр кешкен жері осы осы Маңғыстау.

    Ал, Одой дегеніңізге келсек, тегін білетін текті Адайлар өздерін Одой деп атаған емес. Орыстар да Адайды - Одой, Одай, Уодай, Уодой, Одоют деп жазады. Қазіргі Ресей жеріндегі Адайлар мекендеген жерлердің бәрі осылай аталады. Олардың адам, ел атын қате жазуға болмайтынын түсінуге білімдері жетпеген. Күні бүгінде де жетпей келеді.

    Бірақ мұның шындыққа да жанасатын жері бар. Себебі, олар осы атаумен алғашқы от жағып, от жағатын қондырғыны мосы, ошақ деп атағандар бүгінгі Адайлардың ата-бабалары екендігін айшықтап, авторлық құқығын сақтап отыр. Маңғыстаудағы Қаратаудың ең биік шыңының Отпан (От ман) аталатыны да осыдан. Алғашқы ошақ пен мосыны жасағандар Қосайлар. Бұлардың Ос (Ош) деген бір түбірден болатыны осыдан. Қосайлар Адай Атаның үшінші немересі. Әйгілі Нұқ пайғамбардың руы осы.
    Мадай! Інім! Тегін білмейтін тексіздер ауыз өзімдікі деп аузына келгенін айта береді.

    Ақиқатында, қазақ баласына қазақтың ұлы қағаны Шыңғыс атамыздың мына сөзін басшылыққа алу ләзім: "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Шыңғыс қаған өсиетінен). "Айтылған сөз, атылған оқ". Оны кері қайтарып ала алмайсың. Сондықтан, ортаға ой тастап, пікір жазарда аяқты байқап басқан дұрыс.

    • #85
    • Мадай
    • жб, 15/01/2017 - 8:23

    84 ке.

    Сол баягы ески ан. Сол бир пластинка айналдыраберет кайталай. Мойындамаганнын бари маймыл !!!

    • #86
    • 83ке
    • жб, 15/01/2017 - 11:05

    Алла сактасын, сіздер енді Моисей евіреилерді Мысырдан алып шығып, Сынды тауына алып келді демексіздер ме? Оларда анекдот бар ғой, Моисей евірейлерді кырык жыл жаяу алып жүріп, акыры аравия түбегінің мұнайы мен газы жоқ жеріне алып кеп коныстырды деген. Енді сіздер оларды мұнайлы жерге коныстырайын деген екенсіздер да. Бұның каншалықты кауіыптіы екенін сезесыз бе...

    • #87
    • 87
    • жб, 15/01/2017 - 11:41

    85-ке! Бүткіл жер бетінде Адамзаттың тегі жөнінде тек қана екі нұсқа бар. Біріншісі Адамды Құдай жаратты, бүкіл адам баласы сол Адам Атадан тарайды деген. Бұл Құранда да солай айтылады.

    Екіншісі, Дарвин айтқандай Адам маймылдан жаралды, адамзаттың Атасы маймыл дейді.

    Мүмкін Сіз үшінші нұсқасын ойлап шығарарсыз. Әңгіменің қысқасы, Атаңнан безсең, маймылды Атам деп мойындағаның. Маймылдан безсең, Адам атаңды және оның қарашаңырағы Адайды мойындағаның. Мың жерден басыңды тасқа ұрсаң да басқа вариантың жоқ. Болса айт, тыңдап көрейік.

    • #88
    • Арман
    • жб, 15/01/2017 - 11:46

    Шынында да, басқа вариант жоқ. Босқа дауласқанша осы екеуінің бірін таңдау керек те әңгімені доғару керек. Маймылға бала болып кеткен адам, енді адам болуы екіталай.

    • #89
    • 89
    • жб, 15/01/2017 - 11:50

    86-ға! Мұса пайғамбарды еврей деп кім айтты сІзге? Мұса пайғамбарды ебрей деген сөз ежелгі жазбалардың ешқайсысында жазылмаған. Оларда керісінше Мұса пайғам барды ебрей емес деп, айқын жазылған.

    • #90
    • 90
    • жб, 15/01/2017 - 11:53

    86-ға! "ТАУРАТТЫҢ "АВТОРЫ" ЖЕБІРЕЙ ЕМЕС" http://qamshy.kz/home/show/12025

    • #91
    • Азия
    • жб, 15/01/2017 - 12:06

    Азия атауы адайдан шықты деген далбасаны қою керек. АЗИЯ АТАУЫ НАЙМАННЫҢ АЗИЯ ДЕГЕН ХАС СҰЛУЫНЫҢ АТЫМЕН ҚОЙЫЛҒАН:

    • #92
    • 89ға
    • жб, 15/01/2017 - 12:41

    Алла сактасын, кешірсін, колдасын! Не былықтырып жүрсіздер? Біреудің касиетті діни кітаптарында кандай жұмыстарыңыз бар? Енді Мұса, Дәуіт, Сүлеймен пайгамбарларды казақ-адай демекшісіздер ма? Мұса пайғамбар Алла кешірсін ебірей емес делік, бірақ Құранда анық жазылған гой Бақара сүресінде:"Әй Израил ұрпақтары! Сендерге берген нығметімді, әм әлемге артық еткенімді еске алыңдар. (47) Сендерді Перғауынның сыбайластарынан құтқардық. Олар сендерді жаман қинаумен ұстап, ұлдарыңды бауыздап, әйелдеріңді тірі қоятын еді. Міне мұнда сендерге Раббыларыңнан зор сынау бар. (49)
    Сендер үшін теңізді жарып, құтқардық та, перғауындықтарды суға батырдық. Сендер көріп тұрдыңдар. (50)
    Сол уақытта Мұса (Ғ.С.) ға (Тұр тауында Тәурат үйрету үшін) қырық кеш уәде берген едік. Кейін оның артынан, бұзауды тәңір жасап алдыңдар да өздерің залым болдыңдар. (51)". (Тек бұзау деген сзге жабыса кетпеңізші осы жерде).
    Мұса пайғамбар Мысырдан иахудйлерді алып шыкканы анықтан анық қасиетті Алланың сөзімен жазылып тұр гой. Израил жері сонда Мағыстауда орналаскан ба Құранда жазылған, скоро кезек мұсылмандардың касиетті пайгамбарына (с.а.с) жетеді ма? калай?

    • #93
    • қазақ
    • жб, 15/01/2017 - 14:21

    #91 дұрыс айтады. Азия атауы найманның Азия деген сұлуының атына қойылған. Найманның ол сұлуына өлердей ғашық болған Шыңғысхан деген бір есер хан Азияны өзіне алуға көндіре алмаған соң, ылаң салып, найманның қайсар ханы Күшікке соғыс жариялап, жеңе алмай әбден мазасы кетіпті. Азия сұлу Шыңғысхан дегенді менсінбей парсы жағынга кетіп қалыпты. Соңынан әскер жіберіп шапқыншылық жасаған Шыңғысхан Азияға қолы жетпей ақыры өзі де өліп тыныпты. Азия парсы елінен қайыра найманға келіп, тамаша өмір сүріп, дүниеден өтіпті. Оған ғашық болған бүкіл Европа Әпіриқа дейме әйтеуір бәрінің патшалары ауыздарының суы құрып, жердің бүгінгі Азия деген бөлігін ешқайсымыздың қолы жете алмаған Азия болсын деп келісіпті. Жердің бұл жағы ел арасында әлі күнге дейін бұрынғы атауы наймания деп те аталады. Адай деген ол кезде мүлде болған жоқ дейді шежірелер. Адай деген атауды ойлап тауып, жұрттың басын шатып жүрген Қожырбайұлы деген дейді дерек көзі. Өмірі белгісіз адай дегенді а-ат-ата-ад-ада-адай деп бүкіл тіршілікті өзінің ғана атасы адайдан жаратады екен дейді дерек көзі. Ал тарихта найман ұлысы, найман хандығы деген мемлекеттер болған. Бәрі біледі. Бүкіл тіршілік, адамзат осы найманнан жаратылған. Ешкімнің таласы болмауы керек оған.

    • #94
    • Төре
    • жб, 15/01/2017 - 15:19

    Йя Алла Тағала! Мына Қожырбай елді шатастыру үшін, шәйтән азғырып, азғындатқан "данагөй" емес пе?

    • #95
    • 94
    • жб, 15/01/2017 - 15:42

    НАЙМАНДАРДЫҢ ТЕГІ КІМ?

    " Жақында «Алаш» тарихи-зерттеулер орталығының ұжымы «Қазақ» ру-тайпаларының тарихы атты жоба аясында үш кітаптан тұратын «Найман» атты тарихи зерттеу еңбегін жазып бітірді. Осы еңбекте Найман этнониміне байланысты алты пікір: біріншісі – «Найман» атауын жеке тарихи тұлғадан шығарады; екіншісі - бұл этнонимді өздерінің атымен байланыстырады; үшіншісі – моңғолдық сегіз сандық көрсеткіштен; төртіншісі – «найы» түбірінен көне түрік тіліндегі «дос» деген мағынадан; бесіншісі – «сегіз өзен елі» деген мағынамен туыстастырады; алтыншысы – көне түркі тіліндегі «үлкен мәлін» деген мағынаны білдіретіндігі атап көрсетіліп, «Осы көзқарастарды талдау барысында Наймандарға» осы этнонимді моңғол тілдес қидандардың бергенін мойындауға тура келеді деген пікірге тоқталдық. Сонымен бірге «найман» этнонимін талдау барысында осы моңғол тілдес тайпаға жатқызатындардың пікірлерінің қате екендігін, шын мәнінде, наймандардың о бастан-ақ түркі тілдес тайпа болғандығын нақты дәлелдей алдық деп ойлаймыз» дейді.
    Ежелгі Қытай жылнамаларында Нұмдардың сегіз елі туралы мәліметтер бар. Қазіргі тарихшылар одан кейінгі сегіз арыстарды, яғни оғыздар (Өгіз) бірлестігін, осы Нұм елінің жалғасы деп, ал Наймандарды солардың ұрпағы деп тұжырым жасаған. Нұх, Нұқ, Нұм, Нау (Наурыз), Ной (Ноғай), Най (Найман) болып әр түрлі аталып жүрген аталарымыздың тегі бір адам, бір ел, яғни қазақ елі. Топан судан аман қалған Нұқ пайғамбардың қауымы. Най Ман, Най Манұлы, яғни Най Манның ұрпағы деген мағына береді. Сол сияқты Нұқ-қа «ай» жалғауын жалғасақ Нұқай, Ной-Ноғай болып шығады да, бұлда Нұқ атамыздың баласы, ұрпағы деген мағына береді. Адам атына «н» және «и,й, ы, і» дыбыс-таңбаларын жалғағанда ұлы, баласы, ұрпағы деген мағына беретінін еске алайық. Мысалы, Нұралин, Нұртазин, Майлин, Сарин, Иассауи, Жүгінеки, Низами, Тарази, Мами, Әбубәкір Кердері, Қадыр Мырза әлі т.т. деегнімізде жоғарыда көрсетілген дыбыс-таңбалар, қазіргі «ов», ев», «ич» тердің орнына қолданылып тұр.
    Демек Най Мандар да қазақтың ең ежелгі атауларының бірі. Анығын айтқанда, қазақтың Нұқ пайғамбар заманындағы топан судан кейінгі атауы. Оған дәлел: Жоғарыда көрсетілгендей Най – Нұқ пайғамбар атамыздың, яғни адам аты; Най – сегіз сандық көрсеткіш (жалпы бөліну осы сегізден басталады); Най – үлкен мәлін; Най – дос, Най – ежелгі музыкалық аспап, Найза – қару, Найзаласу, Найзабойы, Найзатас, Найзақара, Найманана сияқты ұғымдар бар. Бұл ұғымдардың бұлай аталу себебі, осылардың бәрі жоғарыда айтқанымдай қазіргі қазақтардың Най аталған кезінде дүниеге келген. Қазақта қандай заттың, қандай ұғымның атауы болмасын, сол ұғым сол елдің, сол атаның есімімен аталады. Бұған дәлел ретінде Адайдың ең негізгі тіл мен жебе таңбасын алайық. Адайдың таңбасының «Тіл» болып, олардың «Тіл таңбалы Адайлар» деп аталатын себебі, Адайлар - Адам Атаның қарашаңырағы. Аллатағала Адам Атамызды жаратқаннан кейін ең бірінші Адам Ата мен Ауа Ананың тілі шыққанына қандай дау бар. Өздеріңіз көріп отырғандай авторлық құқық толықтай сақталып тұр. Енді «жебе (стрела, оқ, жебенің ұшы)» таңбаға келсек, бұл біріншіден, Адайлар Садақ пен жебенің авторы деген сөз. Екіншіден, бұл таңба (стрела, стрелка) адам баласына жол көрсетіп кез-келген жерде тұр. Керек десең, басқасын былай қойғанда қала да танымайтын жерде жүрген адамдарды дәретханаға да жетелеп апарады.
    Енді осыған Қазығұрт тауының басына Нұқ пайғамбардың кемесі келіп тоқтаған күннен бастап, жыл басы болып есептеліп, тойланып келе жатқан Наурыз мерекесін қосыңыз.
    Най – екі біріккен сөзден тұрады. Н - Нұқ Ата, Ай Ана деген мағына береді.

    Ал Қиданға келсек, тарихта Кидан, Қимақ, Қиян, Қыпшақ аталып жүрген алып қағандықты құрғандар Шыңғыс ханның арғы аталары, Адай - Мұңалдың Қиян-Қиятынан тарайтын ұрпақтар. «Еділдің бойы – енді қиян, Жайықтың бойы – жайлы қиян, Маңғыстаудың бойы - шаңды қиянды» еске алайық. Ал, Адайдың (қазақтың) қарашаңырағының иесі мұңалдарды, қазақтан бөліп тастап «моңғол» тілдес тайпа деп атаулары түп-тамырымен қате тұжырым. Демек, қазіргі орыс (ағылшын, еврей) ілімінен дәріс алған қазіргі ұрпақтың білім деңгейінің сиқы осы.
    Қазақтың бес қаруының бірі Найзаны жасағандар осы бүгінгі Наймандардың ата-бабалары. Адам игілігіне жарайтын қандай дүние болмасын, сол зат, сол адамның атымен аталған. Бұл қағида күні бүгінде сол күйінде тұр. Енді осы сөздің мағынасына үңіліп көрсек, осы бір ауыз сөзден, осы қаруды кімдер жасағанын, олардың руы мен атын, тіпті не үшін жасағанын да білуге болады. Өздеріңіз көріп отырғандай, Найдың тбірінде тұрған «Ай» – Адайдың екінші буыны. Түп төркіні, Ад – Ай (Ата мен Ана) Ата – й (атаның баласы), яғни Ай Адтың баласы, ұрпағы. Демек, Найдың Адтардың ұрпағы екендігіне дау жоқ. Бүгінгі Наймандар сол ежелгі Ад – Мандардың ұрпағы. Айырмасы, олар Адам Атаның қарашаңырағынан енші алып, бөлек отау тікті. Адайлар болса, Адам атаның қарашаңырағында қалды.
    Найман – сөз түбірі Ай. Ары қарай Ай, Най, Ан, Ман, Иман, Найман болып шығады. Сөз түбірі (өз түбі) мен сөз құрамы жаңылыспайды. Демек, қазақтың «Иман» деген ең қасиетті ұғымынының авторлығына Найман аталарымыздың таласы бар. Әйтпесе, Иман деген сөз тұтасымен Найман атамыздың есімінің қақ ортасында күндей жарқырап тұрмаған болар еді. Әйтпесе, ең қасиетті асымыз – Нанның «Нан» деген атауы дүниеге келмеген болар еді. Құрметті Оқырман! Сену-сенбеу әркімнің өз шаруасы. Сен сенбеді екен деп, одан ештеңе өзгермейді. Бірақ, бір нәрсе айдай анық Найман Атамыз бен Найман Анамыздың авторлық құқығын бір Алладан басқа ешкім ешқашан тартып ала алмайды". (М.Қожырбайұлының " Қазақтың шежірелік және салттық тарихы" атты кітабынан).

    • #96
    • Қожырбайұлын қолдаушы
    • жб, 15/01/2017 - 16:02

    Төреге! Осы Сіздер неге қазақтың ежелгі шежіресі тереңірек зерттеліп ауызға алынса болды, осылай кекетіп, мұқатып шыға келесіздер. Сіздердің тектеріңді білмегендеріңе ол кісі кінәлі емес шығар. Білсең айтшы "Төре" деген қайдан шықты. Авторы кім? Төренің рулық шежіредегі орыны қандай? Бұл сөз қай дәуірде пайда болды?

    • #97
    • раш
    • жб, 15/01/2017 - 16:11

    Қожырбайұлын қолдаушыға

    Жауап беріңізші, қасиетті Құранда жазылған көне Израил жері Маңғыстауда орналасқан ба? Мұса пайғамбар иахудилерді Мысырдан аман алып шығарып, 40 жыл дала аралатып Сынды тауына алып келді ма? Қазақтар бұрын иахуди дініде болды ма?

    • #98
    • 97
    • жб, 15/01/2017 - 16:12

    "Шумерлер (маялар) Қазақтың рулық шежіресінде" http://abai.kz/post/view?id=12188

    • #99
    • 99
    • жб, 15/01/2017 - 16:18

    97-ге! Барлық дүниенің бастауы бір. Бәрі Адам Ата мен Ауа Анадан басталады. Қазақтың дінінің неге "дәстүрлі дін" деп аталтынына көңіл бөл. Салт пен Дәстүр деген сөздің мағынасына үңіл. Сонда бәрі түсінікті болады.

    • #100
    • 100
    • жб, 15/01/2017 - 16:22

    97-ге! "Дәстүрлі дін" дегеніміз не?
    ult.kz/post/12345678
    Перевести эту страницу
    2 авг. 2016 г. - Қазақ халқы ұстанатын Ислам діні «ДӘСТҮРЛІ ДІН» деп аталады. Біз бұл ұғымды ... Бұл еңбегіне ол не ат мінеді, не түйе жетектейді.

    • #101
    • Өтініш
    • жб, 15/01/2017 - 16:23

    Неге жауап беруден жалтарып отырсыз? Жоғарыда койылған 3 сауалға ия не жоқ деп, нақты 3 жауап кайтарыңызшы.

    • #102
    • 102
    • жб, 15/01/2017 - 16:36

    Ол кісі, мұндай арты дауға айналатын сұрақтарға жауап беру үшін Сіздің толық аты - жөніңізбен шыққаныңызды қалайды және кіммен пікір таластырып отырғанын білгісі келеді. Жауабыңызды сонда аласыз. Сөз түсініп келтірілген деректерді саралай алатын адамға біршама тиянақты жауап берілді.

    • #103
    • Қожырбайұлына
    • жб, 15/01/2017 - 16:52

    Сөздерді саусақтан сорып неше түрлі ертегі шығаруға мәстірліктің атауы бар, бірі - жалғандық, өтірікші десе, көбі - суайт дейді.Ислам діні қазаққа қашан енгізілді? Оған дейін адайлар атасы наймандармен бірге христиан дінінде жүрсе ол да салт-дәстүр, дәстүрлі дін болғаны ма сізше? Қысқасы: барлық тіршілік, адамзат найманнан басталады, Азия - найман сұлуының есімі, ол - Азия континентіне дұрыс берілген.

    • #104
    • 104
    • жб, 15/01/2017 - 17:04

    103-ке! Сіз сол айтқан қызды дүниеге әкеліп, оған есім беретін Атасы мен Анасының болатынына да біліміңіздің жетпей отырғаны қалай? Ұлдың да, қыздың да Атасы мен Анасы болады емес пе? Сізге сұрақ, сол қыздың атын кім қойды екен?

    • #105
    • 102-ге
    • жб, 15/01/2017 - 17:24

    Ағатай, анау Таурат туралы жазған пайымдарыңызды иақудйлер окыса не болады? Алып тастаңызшы, бізді палестинаның зардабынан сактасын. Сіздің ойыңызша олар борат туралы киноны жайдан жай түсірді деп ойлайсыз ба?

    • #106
    • 106
    • жб, 15/01/2017 - 18:10

    105-ке! Ештеңе де болмайды. Себебі, Таураттың өзінде солай жазулы тұр. Мұса пайғамбар жебірей емес деп. Ақиқаты солай болса оған не істесін. Бар-жоғы өтірікшілердің кім екенін бүкіл әлем білетін болады. Ал, палестинадағы жағдай арабтардың жебірейлерге жер сатуынан болған дүние. Палестинадағы жергілікті Арабтар дүние қуалаушылыққа салынып өздері отырған жерінің жартысын сатып жібергесін, олар сол сатып жерлеріне қазіргі Израил мемлекетін құрды. Арабтар жер сатудың мұншалықты ауыр зардабы болатынын түсінгенде бәрі кеш еді. Қазір оларда шетелге жер сатқан адамды өлім жазасына кесетін заң бар.

    Олардағыдай жағдайдың алдын алудың жолы жеріңіді сатуға шығармасаң болды. Ал, қандай дүние болса да ақиқаттың айтылғаны дұрыс болады. Ақиқат Алланың ақ жолы ғой.

    Боратты олар осы мен айтқан дүниелер дұрыс болғаны үшін түсірді. Әйтпесе, 300-ге жуық мемлекеттер ішінде қазақты арнайы бөліп алып, осындай келемеж, күлкі етудің қандай қажеттігі бар еді.

    Ақиқаты, барлық қазақ баласы өздерінің шынайы тарихын білуге құқылы.

    • #107
    • #104-ке
    • жб, 15/01/2017 - 18:13

    Ол қызды дүниеге әкелген анасы Наймания мен әкесі найман патшасы Өкіреш найман.Адамның ең биікке, төбесіне қоятын қасиетті тамағы нан. Найман-най -нан-астың асы, біріншісі дегенді білдіреді. Адамзат тарихы адай дегенді білмейді,кім екен деп әлі күнге сұрайды, түркімен адай десең түркіменбе дейді.Ал найманды жаратушы өзі жаратқан, бәрінің алдына, үстіне қойып жаратқан, сол найманның ұрпағы бүкіл әлемге жайылған.Анау АҚШ-тағы Барақ деген құлды сен бәрін жалықтырып біттің, кет деп барағынан қуып шыққан батыр да Дөңалды Тіріамп деген найман батырының ұрпағы.Ойнарсың адай найманмен!

    • #108
    • 107ге
    • жб, 15/01/2017 - 18:29

    Сіз көне иақудея сынды тауының маңында орналасқан деп отырсыз гой. Оларға араб мемлекеттері палестинадан кетіңдер деп отыр, сендердің отандарың -көне казария (кавказ, каспий мен аралдың арасы) деп, иахудилеріңнің ашына руы баскарған деп. Шешендер неге казыр орыстың қанатының астынан шыкпай отыр, ойткені бірер жыл бүрын иакудидер коне қазарияның астанасы шешенстанда орналаскан деген зерттеулер жариялаган, шешендер оган карсы дәллелдер жазып, у-шу болган. Олар кауыпты сразу сезды. біз болсақ оларға негыз берып жатырмз.

    • #109
    • Адай баласы
    • жб, 15/01/2017 - 20:10

    107-ге! Қожырбайұлының жазуынша, Адай Ата ұрпақтары мен біріншімін деп ешқашан ешкіммен таласқан емес. Таласуға құқығы да жоқ. Себебі, ол қазақтың ең кіші ұлы болады. Атаңның шаңырағын ұстап отыр.

    • #110
    • 110
    • жб, 15/01/2017 - 20:13

    "Шешендер неге казыр орыстың қанатының астынан шыкпай отыр" дейсіз. Сізге шешен соғысын зерттеу керек.

    • #111
    • Адай баласына
    • жб, 15/01/2017 - 20:15

    Е, жақсы түсіндірдіңіз. Адай ата ұрпақтары түп атасы найманның шаңырағын ұстап отыр екен, Дұрысақ, бұл шындықты мойындапсыз.

    • #112
    • Аңтаң
    • жб, 15/01/2017 - 21:18

    Коне казарияны иакудилер баскарды деген болжамды Лев Гумилевқа дейін еш тарихшы жазбаған. Казір бұл болжамға ешкім күмән келтірмей, тура сондай болғандай әлем тарихшылары бір бірімен жарасып жазады. Бұл не сонда, біреудің тапсырысы ма?

    • #113
    • 112
    • жб, 15/01/2017 - 21:19

    Тек қана найманның емес, бүкіл қазақтың шаңырағы.

    • #114
    • 114
    • жб, 15/01/2017 - 21:25

    Адам Ата мен Адай Атаның "Ада (Ата)" деп түбірлес болуы тек қана қазақтың емес, Адам Атаның да шаңырағын ұстап отырғандарын көрсетеді.

    • #115
    • Аңтаң
    • жб, 15/01/2017 - 21:27

    Олардың "Тіл таңбалы Адайлар" деп аталатыны осыдан екен ғой.

    • #116
    • 116
    • жб, 15/01/2017 - 21:29

    Сонда қалай? Неге олардың таңбасы тіл болып тұр?

    • #117
    • Әлнұр
    • жб, 15/01/2017 - 21:37

    Олардың "Жебе" деген таңбасы да бар емес пе?

    • #118
    • #113-ке
    • жб, 15/01/2017 - 21:50

    Дұрыстап мойындасаңызшы, ол ақиқат қой: бүкіл қазақтың атасы найманнан басталады.Адайды теңіз жағасындағы ауылдардан басқа ешкім білмейді.Азия - найман ханзадасының есімі.

    • #119
    • 119
    • жб, 15/01/2017 - 22:02

    Қазақтың үш баласы бар. Үлкені Ұлы Жүз - Үйсін ғой. Олар сол үшінде Аға Арыс деп аталып жүр. Ал, Найман Орта Жүзге жатады. Сондықтан найман қазаққа Ата бола алмайды.

    • #120
    • 120
    • жб, 15/01/2017 - 22:04

    ҰЛЫ ЖҮЗ – АҒАРЫС – ҮЙСІН: Ұлы Жүз - қазақтың ең бірінші дүниеге келген үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері болғандықтан, олар ең ұлы, яғни екі інісінің (Орта Жүз бен Кіші Жүздің) ағасы, Аға Арысы (Ағарыс) аталған. Олар Ұлы Жүз – Үйсін деп те атала береді. Ұлы Жүзге жататын барлық рулар Үйсіндермен қатар дүниеге келген. Олар ең алғаш үйленіп, үй салған Үйсіндердің айналасына топтасты. Ал, Үй дегеніміз, кәдімгі үй. Үлкен ұл үйленгеннен кейін, еншісі беріліп, басына үй тігіліп, бөлек шығарылады емес пе? Бұл жерде де тура сондай, ешқандай айырмасы жоқ. Ал, "сін" - дегеніміз Сен алғашқы Үйсің деп тұр. Манқыстау, Маңғыстау деген сияқты.
    Біз қазақ мал баққан елміз, ең алғаш даланың жабайы аңдарын қолға үйреткен елміз. Қазақтың барлық сөзінде Шопан Атаны қой мен қойшының, Қамбар атаны жылқының, Ойсыл Қараны түйенің, Зәңгі бабаны сиырдың, Сексек атаны ешкінің пірі (ұстазы) деп атайды.
    Қазақтың үш баласының үлкені (тұңғышы) осылардың бәрін ең бірінші болып іске асырды. Қазақ мақалындағы «Ұлы жүз-Үйсінді қауға беріп малға қой» деген сөз ешқандай қорлау сөз емес, бұл бүкіл қазақ баласының олардың «авторлық құқығын» мойындағандығы. Бүкіл қазақ осы бір ауыз сөзбен олардың «авторлық құқығын» сақтап отыр.
    Екіншіден, «отан отбасыдан басталады», «отбасы шағын мемлекет» дейміз. Бұл жерде «Үйсіндер» авторлық құқықтарын сақтап отыр. Себебі, үйі жоқ адам отбасын құра алмайды. Біз күні бүгінде де отбасы, ошақ басымызды қорғайтын мекен-жайымызды үй деп атаймыз. Бүкіл қазаққа, бүкіл әлемге отбасын құрып, оны үй салып қорғауды үйреткен солар болатын. Бұл кімде-кім «мың жерден, басын тасқа ұрса да» солай. Бұл жерде Үйсін атамыздың авторлық құқығын ешкім тартып ала алмайды. Ол Ұлы Жаратушы-Алладан болмаса, адам баласының қолынан келмейді.
    Үшіншіден, аталарымыз Ақиқатты ағадан ізде, Ақиқатты солар біледі деген. Ақиқат пен Ағаның сөз түбірлері «ақ (ағ)» болатыны осыдан. Ұлы Жүздің - Аға Арыс деп аталатыны да осыдан.
    Тарих тағлымы: Қазақ та сөз түбірі (өз түбі, яғни сөздің атасы) ешқашан жаңылысып көрген емес және ол ешқашан жаңылыспайды да.
    Бізге, яғни бүгінгі Қазаққа керегі Ағаларымыз (Ұлы Жүз-Үйсініміз, Аға Арысымыз) бүкіл Қазақтың арын сол ежелгі аталарындай болып қорғап, екі інісінің алдындағы ағалық міндеттеріне адал болса екен дейміз. Ағаларымыз «Ағасы бардың жағасы бар», інілері «Інісі бардың тынысы бар» деген қазақ мақалына сай болса екен дейміз.
    Ұлы ЖҮЗГЕ: Албан, Дулат, Ошақты, Суан, Шапырашты, Ысты, Сарыүйсін, Қаңлы, Жалайыр, Сіргелі, Шанышқылы, Қатаған жатады (Энциклопедиялық деректен).
    Ұлы жүз бірлестігі Жетісу жерінде Шу және Талас, Сыр, Іле өзендерінің кең алқаптарында өте көне заманнан қалыптасқан.

    • #121
    • Арғын
    • жб, 15/01/2017 - 22:07

    Сонда наймандар қазақтың рулық шежіресінің қай жеріне орналасқан.

    • #122
    • #121 Арғынға және #119-ға
    • дн, 16/01/2017 - 0:19

    Кезінде адай дегендер тегі болмаған,олар он тоғызыншы ғасырда ғана пайда болған, наймандар адай дегенді шаң қаптырып, қазақтың ру шежіресінің ең басына, адам ата хауа ананың төл перзентінің шаңырағына ие болған. Бәрінің басында найман тұр. Себебі найман бәрінен бұрын тұр, патшалық құрған, Ал әсіресе адаймын деген атауды иемденіп, өзін бір ешкім білмейтін адаймын дейміз деп кейін түркімен адайдан шыққандарды ешкім білмейді мойындамайды. Бәрі найманнан шыққан, кееееейін барып пайда болған адайлар найманның жылқысын баққан шығар, қолпаштап, найман кең ғой.

    • #123
    • 123
    • дн, 16/01/2017 - 10:21

    121-ге!

    ОРТА ЖҮЗ – ЖАНАРЫС – АРҒЫН: Ортаншы, яғни екінші дүниеге келген ұл Жанарысты екі ұлдың ортасында дүниеге келгендіктен ОРТА ЖҮЗ деп аталған. Бұл Елдің жаны тура адам сияқты басында да, аяғында да емес, жүрегінде болады деген сөз. «Жан жүрегім» дейтініміздің сыры осы. Орта жүз рулары Үйсіннен кейін дүниеге келгендіктен Арғы Күндердің (Ғұндардың), Арғұндардың атымен Орта Жүз - Арғын деп те атала береді.
    Орта жүзді Арғын, Найман, Қыпшақ, Қоңырат, Керей, Уақ құрайды. Олар қазақтың ортаншы ұлдары (ұрпақтары).
    Орта жүз бірлестігі Сарыарқа атырабында, яғни Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстанның Сырдария өзенінің тұсында Арғын тайпасының айналасына топтасып орналасқан.
    Бұл жерде аса көңіл бөлетін жағдай, олардың жүзінің Орта деп аталуы. Ортаның түпкі мағынасы Орда. Олар топан судан аман қалып Қазақ Ордасы тігілген Қазығұртты күні бүгінде де мекендеп, Қазық жұртымыз атанып отыр.
    «Сендер атадан туыс екендіктеріңді білесіңдер де оның өсиетін білмейді екенсіңдер,— дейді Қазыбек.— Аталарың «ұлы жүзді қауға беріп малға қой, Кіші жүзді найза беріп жауға қой, Орта жүзді қамшы беріп дауға қой дегені қайда? Жығылсам, сүрінсем алдымда сүйенер ағам, артымда інім бар, билік жөні менікі емес пе?» — деді Қазыбек.
    Бұл сөзге екі жағы да тоқтап, билікті Қазыбекке береді» (Орта жүздің атақты биі Қаз дауысты Қазыбектің Төле биге берген жауабынан).

    • #124
    • Бекарыс
    • дн, 16/01/2017 - 10:58

    Кіші Жүзді де осылай тарқатып беріңізші? Өтініш!

    • #125
    • таразы
    • дн, 16/01/2017 - 11:01

    Сонымен не болды? Ертегі аяқталды. Абай атамыз айтпақшы "Есектің к... жусан да еңбек ет" Найман , Адайынды білмеймін Қазақ деген ұлы мемлекетке еңбе ет, теріңді төк, Қалғанының бәрі құр дауласу.

    • #126
    • таразы
    • дн, 16/01/2017 - 11:02

    Сонымен не болды? Ертегі аяқталды. Абай атамыз айтпақшы "Есектің к... жусан да еңбек ет" Найман , Адайынды білмеймін Қазақ деген ұлы мемлекетке еңбе ет, теріңді төк, Қалғанының бәрі құр дауласу.

    • #127
    • 127
    • дн, 16/01/2017 - 13:28

    Таразыға! Ертегі деген не? Сіз бұл сөзді қалай түсінесіз?

    "Тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз" адамдар да, елдер де түпкі болмысынан ажырап, кім көрінгеннің ойыншығына айналып кетеді. Ежелде бүкіл жер шары қазақ деп аталған. Ортаға ой тастар да ойланып барып пікір жазған дұрыс болады.

    • #128
    • 127-ге
    • дн, 16/01/2017 - 14:45

    Ертеде бүкіл жер шары қазақ деп аталса оған адай неге ие болуы керек? Атасының кіші баласы, тағы бірдеңесі, сірдеңесі деген ертегі арқылы. Адамзат Дарвиннің теориясы бойынша эволюциялық жолмен адам тектес маймылдан пайда болған. Оны бұрыннан бүкіл адамзат біліп өсті ғой. Адайшылдар сонда не, ұйықтап жатқанба, енді есі кіріп, адай адам атаның қара шаңырағын ұстап отыр деп , әлде басқа себеп барма?

    • #129
    • 129
    • дн, 16/01/2017 - 19:16

    Сізге ертегі деген не деп қарапайым ғана сұрақ қойылды. Әңгімеңізді жауаптан кейін бастағаныңыз жөн болар. Әлде білмейсіз бе?

    • #130
    • 130
    • сс, 17/01/2017 - 9:29

    Таразы мен 128-ге! Ру деген не? Ата деген кім?

    • #131
    • Әбдияр
    • бн, 19/01/2017 - 13:42

    124-ке!
    Muhambetkarim Kozhirbay
    4 ч ·

    ҰЛЫ ДАЛАНЫҢ ҰЛЫ ИДЕОЛОГИЯСЫ
    КІШІ ЖҮЗ – БЕКАРЫС – АЛШЫН: Кіші Жүз рулары аты айтып тұрғандай, Қазақтың үш ұлының ең кішісі, яғни Қазақ атамыздың қарашаңырағының иесі. Екі ағасының (Ұлы жүз бен Орта Жүздің) кенже інісі. Олар БЕКАРЫС деп аталды. Ал, Кіші Жүз-Бекарыстың, сонымен қатар бүкіл қазақтың қарашаңырағы Он екі ата Байұлы, Он екі ата Байұлының қарашаңырағы Адай, Адайдың қарашаңырағы Мұңал болып табылады (әлемге әйгілі Шыңғыс қағанның руы осы). Атам Қазақтың Ата салтының, дәстүрінің, әдет-ғұрыптарының, тілі мен дінінің, бүкіл шежіре дерегінің Маңғыстаулық Адайларда толықтай сақталуының сыры осы. Атасының бар білгенін және оның ұрпақтарына арнаған аманатын тек қана кенже ұл алып қалады емес пе?! Жауларымыз Қазақты қарашаңырағынан, ал Адайларды Ағаларынан айырмақ болып, Маңғыстауды сан рет өзге елдерге (біресе Орысқа, біресе Кавказға, біресе Түрікпенге, тіпті мұрағаттар да Кеңес билігінің Адайларды дербес ұлт, дербес мемлекет деп танығаны жайлы деректер сақталған) қосып жіберсе де, біз бөлек ұлт емеспіз, біз қазақтың Қарашаңырағымыз, Ағаларымыздан өлсек те айрылмаймыз деп, қанды-қырғын соғыспен Ағаларына қайта қосылып отырған. Аталарымызға 1920 жылдары өз атамекендері Маңғыстау мен Үстіртті Түрікменістаннан алып қазаққа қайта қосу оңайға соқпаған. Маңғыстауды Түрікменістанға қосудың соңы үлкен жанжалға ұласып, арты сан рет жан алысып, жан беріскен шайқастарға ұласқан. Москвадан жер мәселесін шешуге келген комиссия жұмыс жасап жатқан сәттер де біз Маңғыстауды түрікпенге өлсек те бермейміз, оларды Маңғыстауға кіргізбейміз деп, Адайдың мұздай қаруланған бес мың қол жасағының шекарада тұрғанын жергілікті халық жақсы біледі. Бұдан асқан бауырмалдық пен Ағаларына деген адалдық болуы мүмкін бе?!
    Кіші жүз бірлестігі Алшын тайпасының төңірегіне топтасып, Батыс Қазақстан өңірін, Еділ, Жайық, Торғай, Тобыл өзендерінің атырабын, Маңғыстауды, Қасби, Арал теңізі жағалауларын, Сырдария өзенінің төменгі ағысын мекендеген.
    Ұлы Аталарымыз Ұлы Жүзімізді оңтүстік-шығысымызға, Орта жүзімізді орталығымыз бен солтүстігімізге, Кіші Жүзімізді батысымызға орналастырыпты. Қандай көрегендік, қандай даналық десеңізші, қазақтың үш ұлының үлкені шығыста, ортаншысы түстікте, кенжесі батыста болып, өздерінің дүниеге келу ретіне сәйкес шыққан күнді бірінші болып Ұлы Жүз көрсе, Кіші Жүз жасына сәйкес ең соңынан көріп тұр.
    Кіші Жүз - Бекарыстан Алшын мен Кеншін. Алшыннан Алты ата Әлім мен Он екі Ата Байұлы, Кеншіннен Жетіру тарайды. Сонда алты таңбалы - Алты ата Әлім үлкені, ортаншысы жеті таңбалы - Жетру, кенжесі он екі таңбалы - Он екі Ата Байұлы. Он екі Ата Байұлдарының үлкені Алаша, кенжесі Адай. Адай осылайша, қазақтың рулық шежіресінің ең соңында тұр. Бұл қарашаңырақ иесі деген сөз. Осы айтқанымыздың айдай айғағы Адайлардың Ас-садақаларында қазақтың барлық руларының жасы үлкендеріне арнайы Ата шапан жабатындары болмақ. Бұл Қазақ атамыз осы Адайдың шаңырағында, адам баласына Аллатағала ықтияр еткен барлық сый-құрметке бөленіп ғұмыр кешті деген сөз.
    КІШІ ЖҮЗ – үш топтан тұрады:
    1. Алты таңбалы Алты Ата Әлім. Олар: Шекті, Шөмекей, Төртқара, Кете, Қаракесек және
    Қарасақал.
    2. Жеті таңбалы Жетіру: Табын, Тама, Жағалбайлы, Тілеу, Кердері, Керейіт және Рамадан.
    3. 12 Ата Байұлы: Алаша, Байбақты, Қызылқұрт, Масқар, Шеркеш, Ысық, Тана, Жаппас, Есентемір, Беріш, Таз, кенжесі Адай.
    Ең бір кереметі алдындағы екі ағасы Қазақ Атасының кенже ұлдары Бекарысты - КІШІ ЖҮЗ (жасы кіші інім) деп атап, Атамның қарашаңырағы деп, оларға әрқашанда қамқорлықтарын жасап отырған. Қандай ма бір қиын жағдайлар болмасын Аталарының шаңырағы күйреп ортаға түсүіне жол бермеген.
    Міне осылайша, осы Үш Жүзімізге қарайтын рулардың (Аталардың) арасы бірнеше мыңдаған жылдарға созылса да олардың арасына еш бір жау сына қаға алмаған.
    Өздеріңіз көріп отырғандай, ҚАЗАҚТЫҢ ҚАРАШАҢЫРАҒЫ КІШІ ЖҮЗ, ЯҒНИ БЕКАРЫС БОЛЫП ТҰРҒАН ЖОҚ ПА?
    Ежелде қазақ рулары елді, Атамекен – туған жерді қорғауда асқан ерлік көрсетіп, ұрпағына үлгі болған ер-жүрек батыр, даналарын ұранға шығарып отырған. Үш Жүздің ортақ ұраны Алаш батыр. Олар уақыт өте келе ұрпақтары көбейген соң ру атын иемденген. Аталарымыздың «Ұлтымыз қазақ, ұранымыз Алаш, керегеміз Ағаш» дейтіндері осыдан.
    Қарашаңырақ киелі, мұрагер, бас шаңырақ деген ұғымдарды береді. Ұлттық Ата салтымызда қарашаңырақ ұғымы өте әділ шешімін тапқан. Мысалы: бір әкенің үш ұлы бар делік. Күндердің күнінде үлкен екі ұлын үйлендіріп, жеке отау тігіп беріп бөлек шығарады. Ал кенже ұлы әке-шешесінің қолында, қарашаңырақ немесе бас шаңырақта қалады. Негізгі мұрагер кенже ұл болады. Атадан, әкеден қалған қарашаңыраққа мұрагер болғандықтан кенже ұлдың жасы кіші болса да, жолы үлкен болады. Бұл қағида бала тек үш емес, бес, он, жиырма т.т. болса да еш өзгермейді.
    Демек, Қазақтың ұлттық идеологиясының негізінде қазақтың қарапайым ғана отбасылық қағидасы жатыр.
    Демек, Қазақтың Үш жүзі – қарапайым қазақ отбасының үлкейтілген нұсқасы. Қазақ сөзіндегі «Отан отбасынан басталады», «Отбасы шағын мемлекет» дейтіндерінің сыры осы.
    Тегін білген қазақтың бәрі туыс. Қазақ рулары – бір атадан өрбіген туыстас адамдардың жиынтығынан тұрады. Ру атаулары – бір кездегі әкелеріміздің аттары, есімдері.
    Ру – Ата деген сөз. Сонау түпкірдегі Адам атадан бері ұрпағының бір-біріне деген мейірімділігі мен ауыз бірлігі үшін жасаған жақсы ісімен үлгі болған, жапырағы жайқалған, алып бәйтерекке айналып елін жақсылыққа жетелеген ұлы адамдар ғана ру атын иемденген. Атам қазақтың руың кім дегені – сенің әлем танитын ең Ұлы атаңның аты кім дегені.
    Тарих тағлымы: Тек қана «ас ішіп, аяқ босатқандар» және қазақ халқының ұлттық мүддесіне қызмет жасай алмағандар ешқашан ру атын иемдене алмаған, иемдене де алмайды. Олардың Ру деген сөзден зәрелері кетіп, қорқатын себептері осыдан. Руға бөліну деген сөзді шығарып жүргендер де солар. Руын білетіндер мен ру атын иемденген Атасының халқының бірлігі үшін жасаған ерен ерлігін біліп, сол үшін мақтана алатындар ешқашан руға бөлінбейді. Олар бірігеді. Бірікенде де араларынан қыл өтпестей болып бірігеді. Себебі, олар ұлы аталарының не үшін ру атын иемденгендерін жақсы біледі. Руын білмейтін және оның мәні мен мағынасын зерделей алмайтын тексіздер ғана руды жамандап, руға бөледі.
    Қазақтың үш жүзі - үш баласы. Үш жүзге кіретін ру-тайпалар сол үш Атадан, үш Анадан өсіп өнген ұрпақтар, бәрі өзара туыс, бір атадан тарайды. Ақиқаты, Қазақ руға, тайпаға, жүзге бөлінбейді, олар сол ру, тайпа, жүздерден құралады.
    Бүкіл әлемдегі елдер мен мемлекеттер бастауын Атам Қазақтың «бір рулы елінен» алады.
    Бүкіл әлем елдері өз тектерін қазақтың Үш Жүзіне кіретін рулардың ішінен тапса, бүкіл қазақ рулары өз тектерін Қазақтың қарашаңырағы Адай шежіресінің ішінен табады.
    «Атасы алыс болғанмен, Жамиғи Қазақ бір туған» деп Базар жырау (1842-1911) атамыз жырлағандай, арамыз алыс болғанмен, бүкіл қазақ бір Атаның ұрпағымыз: бір - бірімізге Ата мен әже, әке мен шеше, аға мен жеңге, іні мен қарындас, нағашы мен жиен, құда мен жекжатпыз, туыспыз, бауырмыз, доспыз, қандаспыз. Ұлы Аталарымыз бізге үлкенді де, кішіні де өзіңнің туған атаңдай көр деп Адам (Атам, Атам менің); Жәке, Сәке, Мәке деген де өз әкеңдей құрмет көрсет деп отыр. Абай атамыздың «Адамзаттың бәрін сүй, Бауырым деп» отырғаны да осы өсиет.
    Тарих тағлымы: Қазақ та бір атаның балалары аталарының айтқанын тыңдаған. Аталарының айтқан өсиеттерін көзінің тірісі түгілі, бақилық болғаннан кейін де екі етпеген. Ешқайсысы қазіргі кейбір жетесіздер сияқты қарияларымыздың көзін бақырайтып қойып, «шал», «Әй, шал!» деп сөйлемеген, ата-аналарын қарттар үйіне тапсырмаған. Тапсырмақ түгілі қазақ та ондай ұғымда болмаған.
    Балалардың жасы кішілерінің барлығы үлкен ағасына бағынған. Ата-аналары үлкеніне кішілеріне қамқор болуды, кішілеріне ағаларының айтқанын тыңдап, бағынышта болуды міндеттеген. Әке бақилық болған жағдай да, үй-ішінің билігі үлкен ұлға ауысып, ол Тақ мұрагері атанған. Сонау ықылым замандардан бері бұл қағиданың арты осылай жалғасып келеді. Ал Атасының шаңырағы (бар жиған тергені мен шежіресі) кенже ұлда қалып отырған.
    Бекарыс Атамыздың атынан Маңғыстауда Бекі атты жер мен елді мекен, Каспий-Арал аймағы Жем бойында Қазыбек деген жер, Қазақтың Қап тауында Қазыбек тауы мен Қазыбек елді мекені, бүкіл Азия мен Европа елдерін сан ғасырлар бойы «ашса алақанында, жұмса жұдырығында» ұстаған Бек (Беглер Бек) деген ұлық лауазым, Қазыбек (Қаз дауысты Қазыбек) атты есімдер қалыпты. (Жалғасы бар)

Пікір қосу

  • 7 + 17 =

Вход