Алашорда

МОҢҒОЛ ДЕГЕН КІМ? МОҢҒОЛ ДЕГЕН БІЗБІЗ

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Ұлы Моңғол империясын Қазақ халқының даңқты ұлы Шыңғыс хан құрды дегенімізде, туындайтын бір сұрақ бар. Сонда қазіргі Моңғол мемлекетінің атауы қайдан шықты деген. Мұның жауабы төмендегіше:

Шыңғыс ханның немересі Құбылай 1260 жылы ұлы хан бола салысымен, Юан Қытай династиясының негізін қалай бастады. 1270 жылға таман астанасын Бейжінге көшіріп, барлық іс-қағаздарын Қытай тілінде жүргізіп, сарай маңына Қытай дәстүрін енгізіп, өзі будда дінін қабылдады (Ежелгі жазбаларда Будда діні ежелде Қосайлар арасында дүниеге келгендігі жайлы деректер сақталған). Ата-бабасының туған жерімен еш шаруасы болмады. Төрт ойрат (жоңғар) түменімен бетпе-бет қалған байұлылар  маньчжурлардың көмегіне жүгінуге мәжбүр болды. Юан (Құбылай) сарайының үнсіз келісімімен, Шыңғыс ханның ата-жұртына жер қайысқан тұңғыс тектес маньчжур тайпалары сау ете түсті. Кейіннен Юан династиясы құлаған соң, жағдай бұрынғыдан да нашарлаған үстіне нашарлай берді. XVII ғасырдың басында Қытайдағы билік басына маньчжурлік Цин династиясы келгенде Моңғолия тұтастай маньчжурлардың қол астында қалады да, бірте-бірте алты түмен ел саны көп тұңғыс тайпаларымен араласып кетті. Мұны дәлелдейтін деректерді профессор Қайрат Зәкірянов моңғол ғалымдары Тайжуид Огир мен Бэсуда Сэржэннің 1998 жылы жарық көрген «Моңғол чуудың овгийн лавлах» еңбегінен алып, жариялады. Бұл кітапта сонымен қатар қазіргі моңғол халқының санағы нәтижелері келтіріліп, олардың, яғни қазіргі моңғолдардың 700-ден астам руға бөлінетіні көрсетілген. Шыңғыс хан тұсында ру саны 60-тан сәл ғана асқанын ескерсек, өздерін халқа-моңғолдармыз деп атайтын қазіргі моңғолдардың жағдайының қандай екенін ұғу қиын емес. Сондықтан, қазіргі моңғолдардың біздің ұлы бабамызға, түркілерге, қазақтарға тікелей тектік қатысы жоқ. Олар бізге өте әріден қосылады. Мысалы, моңғол оқымыстысы Б.Баобардың жазуынша Шыңғыс ханның кезінде 40 моңғол, төрт ойрат түмені болған, жаугершілік кезінде олар Шыңғыс ханмен бірге әуелі Шыңжаңға, артынан қазақ даласына ауып кетіп, Моңғолияда бар болғаны алты түмен ғана қалған. Оның тағдырын жоғарыда көрсеттім.

Осы жерге көңіл аударайық, 34 түмен қазақ тайпалары неге Мұңалияны тастап кетті. Оның жауабы біреу-ақ. Олардың бәрі Шыңғысхан атамыздың төл жұрты болатын. Бәрі ежелгі ата-бабаларының мекені Ұлытау өңіріне, яғни қазіргі қазақ даласына қоныс аударды. Еске алыңыз, «Шыңғысханның аталары Мұңал хан да, Қарахан да қазіргі Ұлытау мен Кішітау дегендерді жайлар еді, қыста    Қарақұм   мен   Сырдың    жағасын    қыстар   еді»  (Әбілғазы.  «Түрік шежіресі».15 бет).

Түсініктеме: Әбілғазы атамыздың «Түрік шежіресі» ежелгі шежірелердің ішіндегі қазақ тарихына бірден-бір сай келетін тарихи еңбек. Бұл еңбектің өзгелерден ерекшелігі, мұндағы ру-тайпа, жер-су атаулары қазақтың Ана тілінде берілген. Және бұл тарихты жазған «көлденең көк атты» емес, Шыңғысхан бабамыздың тікелей ұрпағы, басында Арал қазақтарының, кейіннен Хиуаның ханы болған Әбілғазы баһадур хан.

Тағы бір арнайы атап өтетін жағдай, Құбылайдың өзі құрған қытай мемлекетінің атында, күні бүгінге дейінгі қолданыста жүрген ақшасында «Юан»  деп қойғаны. Ал, «Ю-ан»-ның негізінде өзіміздің Манқыстау дегеніміздегі «М-ан» тұрғаны айдан анық емес пе?!

Түсініктеме: Құбылай Қытай билігіне келер кезде ол елде Алтын әулеті билік жүргізіп тұрған болатын. Қазақи шежіренің тілімен айтқанда Алтын руы (шежіредегі он екі ата Байұлына өкпелеп бөлініп кететін)  Алшынның ұрпағы деген сөз. Ұлытау сірә қазірде Ұлытау деп аталады. Бұл аймақ Орталық Қазақстанда орналасқан, қазіргі Қарағанды облысының жері. Бұл өңірде Балхаш көлі, Қарқаралы тау-орман оазисі және Қазақстанның тарихи орталығы Ұлытау таулары орналасқан. Орталық Қазақстан ғасырлар тоғысқан жер. Ұлы Жібек жолының бір тармағы осы өлке арқылы өткен.

Кішітау – Қарағанды облысы Ұлытау ауданының орта тұсындағы тау. Ұлытау жотасының оң түстік-батысында, Дулығалы Жыланшық өзенінің бастауында орналасқан.

Қарақұм  – Каспий теңізінің солтүстік-шығысында орналасқан құмды алқап. Теңіз жағасынан 10 – 20 км жерде. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 150 – 160 км-ге созылған. Құм Атырау облысының Жылыой және Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары жерін қамтиды. Демек, бұл «Қарақұмның жағасына» Маңғыстау мен Үстірт түгелдей кіреді деген сөз.

Қарақұм, Түрікмен Қарақұмы – Орталық Азияда, қазіргі Түрікмен мемлекетінің 80%-дай аумағын алып жатқан құмды алқап, шөл. Солтүстік және солтүстік-шығысы Сарықамыс ойысы, Әмудария аңғары, оңтүстік-шығысы Қарабел және Бадхыз қыраттары, оңтүстігі Копетдаг етегі, батысы Батыс Узбоймен шектелген. Ауданы 350 мың км2. Қарақұм солтүстік Унгуз, Орталық және Оңтүстік-шығыс Қарақұмдарға бөлінеді.

Қарақұм, Балқаш және Сасықкөл көлдері аралығындағы құм. Алматы облысының Алакөл ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 350 – 450 м. биіктікте орналасқан.

Қарақұм, Іле өзенінің оң жағалауындағы құмды алқап. Қытаймен шекаралас орналасқан. Алматы облысы, Панфилов ауданы жерінде.

Сыр өңірі (Сырдария өзені алқабы) - Нұқ пайғамбар атамыздың кемесі тоқтаған Қазық жұрт (Қазығұрт тауы) өңірі.

Алтай мен Мұңал даласындағы қазақтардың, өздерінің ежелгі ата-мекендері, қазіргі қазақ даласына қоныс аударғанын І.Есенберлин былайша береді: ...«Мемлекет орталығы Моңғолиядан тыс жерге ауысқаннан кейін, ол сыйлы да сүйікті бірақ, кедей шалғай аймақ болып қалды»... (Шыңғысхан әлем сілкіндірушісі. 113 бет).

Моңғол деген сөздің шығу тегі жөнінде дүние жүзі ғалымдарының барлығы дерлік өз болжамдарын білдірген. Мысалы:

 1. Л.Н.Гумилев  «Моңғолдар түрік пе, әлде түріктер моңғол ма? деп сұрақ қойып оны жауапсыз қалдырған. (Евразии Ритмы», М.2004. 128 бет).

Тағы бір «Каспий айналасындағы мың жыл»  кітабының «Инерциозная фаза– «Вечный

эль» деген тарауында Түрік қағанаты туралы: «Римдіктер өздерінің астанасын – «Мәңгі қала», ал түріктер өз империясын – «Мәңгі ел», (146 б.) дейді.

2.  «Құпия шежіреде» ( 52- бөлім) және «Алтан Тобышта да» да: «Қамұқ Моңғолды Қабұл қаған билеп жүрді» делініп, «Хамаг Монғол – ХІ ғасырдың орта тұсында құрылған Моңғол ұлысының атауы» деген түсінік берілген  (41 б.).  Бір қарағанда «моңғол сөзі» дерлік «хамаг, қамұқ» – қамту, біріктіру, хамсы, көбісі,  баршасы т.б. түрде түрік текті халықтарда бар сөз.

3.  Рашид ад-Дин «Жамиғ-ат-Тауарих» жинағының 1 томының 1 кітабында «моңғол» сөзінің    мағынасы туралы: «моңғол басында «мунгол», яғни «әлсіз» және «қарапайым» деген.  (ауд. Хетагуров,154 б.).

4. Т.Әбенайұлы «Шыныңа көш тарих! Шыңғысхан кім?» кітабында да: «Маң» сөзі – түрік тілдерінде жүру, жылжу мағынасын білдіреді. Оған «құл» сөзі жалғанып, үндестік заңына сәл өзгеріске түсуден «маңғұл» атауы келіп шыққан.  Ол да, қыжыртпа сарынмен қалыптасқан көшпенді ел, малшы жұрт деген мағынадағы елесім. Бұлардан шығатын қортынды: маңғұл атауы, ең кемінде Оғыз хан заманынан бастап қалыптасқан байырғы елесім. Ол – барлық шығыстық түркілерді меңзейді» –дейді (Алматы,2008,  63-64 бб.).

5.  Хондемир Гияс-ад-дин (1475-1536) Моңғолды тарихта болған адам ретінде баяндап, Нұх пайғамбардың үшінші ұлы Иафеттің баласы Түріктің төртінші ұрпағы Аланша ханнан Татар мен Моңғол (егіз) туғанын жазады. «Олар кәмелетке толғасын, әкесі Түркестанды екеуіне бөліп берді» деп (ауд. В.Григорьев), ал Ергене қонға руын қоныстандырған Қиян, осы Моңғол ханның алтыншы  ұрпағы Елханның ұлы деген  («История моңғолов.  От древнейших времен до Тамерлана», СПб, 1834. 2-6 б.).

6. Қадырғали Жалайыри 1602 жылы жазған «Жылнамалар жинағында» «моңғол» сөзінің мағынасы туралы айтпайды, тек Оғыз ханға бағынбай, мұсылмандықты қабыл алмай шығысқа көшіп кеткен жұртты «моңғол» деп атайды. 

7.  Хиуа ханы Әбілғазы баһадүр 1662 жылы жазған «Түрік шежіресінде»: «Мұңғұл»  сөзі «мұң» және «ол» деген сөздерден шыққан, жұрттың тілі келмегендіктен келе-келе мұғұл деп кеткен. «Мұңның» мағынасы қайғы екенін барша түрік біледі, ал «ол» дың мағынасы да қайғыға жақын, түнерген дегенге келеді» дейді (15 б).

Түсініктеме: «Мұң» сөзінің мағынасын барша түрік біледі» деуі – «моңғол» атауын түріктер бергендігі және мұның еш шүбәсіз түрік сөзі екендігі. Бірақ «ол» есімдік сөзі, түрік тілінің заңдылығына орай, бастауыш ретінде «мұң» сөзінің алдына қойылып, «мұң ол» емес, «ол мұң» (ол – мұңды) болар еді.

8.  «Қазақстанның балама тарихы» аталатын кітабында Қ.Данияров: «Мың – сандық өлшемі, қол – әскер, қосын мағынасында», «Бұл сөз түркі тілді халықтардың ішінде қазақ тілінде фонетикалық өзгеріске ұшырамай, сол күйі сақталған. Әйтеуір, «мұңғыл» (моңғол) – қазіргі моңғол тілінде белгілі бір ұғымды білдірмейтін, мағынасыз, мәнсіз сөз» дейді (41 б.).   Бірақ, Шыңғыс хан өз әскерінің күшін, «өте көп» екенін білдірмек болса тіл қорында бар «түмен» сөзін қолданар еді ғой!

Осы автор Шыңғыс хан басқарған мемлекетті құрушы өте ірі төрт ру ( қият, найман, керейіт, меркіт) болғанын, олардың бірінің атымен мемлекетті атаса, қалған үшеуі келіспей, алауыздық туарын, сондықтан «сол жерлерде көшіп жүрген аз ғана тайпаның (моңғол тайпасының) атын беруге мәжбүр болған» дейді! (Алматы, «Жібек жолы», 1997, 14 б.).

9. Қ.Зәкірянов, кітабын  «Шыңғысханның түркілік ғұмырнамасы» атай тұра: «4 ғасырдың

аяғында Монғолияның ғұн әміршісінің қайтыс болған әйелінің күмбезінде 40 күн бойы Манчжуриядан әкелінген мың құл шырақ жағады. Кейінірек бұл мың құлдың ұрпақтары 12 ғасырда Онон және Керулен өзені бойында көшіп қонған моңғол атты рудың негізін құрады», «..Осы себепті «моңғол» этнонимінің шығу тегі «мың қол» сөзіне емес, «мың құл» сөзіне байланысты болып келеді екен» дейді (Алматы, «Жібек жолы»,48 б.).

10. Лин фон Паль «История Империи моңғолов» атты кітабында: «Происхождение самого названия «моңғолы» имеет несколько толкований. По словам  Д.Банзарова, рассматривавшего филологический компонент названия в статье «О происхождении имени  моңғол»: «...г-н Шмидт, следуя Сананг-Сэцэну, думал, что оно дана моңғолам самим Чингисханом и произведено от корня монг, «строптивый», «дерзкий», а мусульманские историки производят его от мунг, «слабый», «печальный». Чтобы ни значило слово монг или мунг, по свойству самого  языка моңғолов не могло их имя произойти от такого корня: без всякой натяжки оно разлагается на мон-гол, «река Мон»! Однако никакой реки Мон на картах не существует. Ее не существовало и на европейских и арабских картах Средневековья» дейді (35 б). (Бұл  айтып тұрғандары «мунг»– мұң, мұңды, ал «монг» – мөңку» сөздері).

Шын мәнісінде, 17 ғасырда  Санан-шешен, 19 ғасыр басында Г.Шмит келтірген «монг» сөзі қазіргі моңғол тілінде жоқ. Өйткені бұл түрік сөзі. «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде»: «Мөңкі 1. Тулау, әлем-тапырық, шат-шәлекей болу; 2. Ауысп.   Қатты ашулану, шамдану; делінген (Алматы 2008, «Дайк-Пресс»,  600 б.). 

  11. Қ.Салғарин кейбір ғалымдардың «мұнғұл» атауының сөздік төркінін «құл» сөзімен байланыстырғаны шындыққа келетінін, монғолдардың түпкі тегін Геродоттың «Тарихындағы» скифтерден жеңіліп Шығысқа қашқан құлдардан шығарып, «моңғол» мағынасы «мың құл» болуы  мүмкін екенін айтады. Сонымен қатар: «Көне қытайлықтардың «кеуделі құл», «кекшіл құл» деген мағынада қолданып, тарихнамаларына халықтық атау ретінде ендірген «сиуңну» («сиуң» – кеуде, ну – құл») этнонимінің ежелгі түріктің «мұңғұл» («мұңды құл» немесе «түнерген құл») деген халықтық атауының калькалық аудармасы екенін аңғару еш қиындық туғызбайды» дейді («Ұлы қағанат» кітабы, 159 б.). «Мұнымыздың дұрыстығын орыстың әйгілі шығыстанушысы Н.Я.Бичуриннің сиуңнуді «злый невольник» (Бичурин Н.Я. 1950.– стр.39)  деп аударуы да Әбілғазының мұңғұлды «мұңды құл», «түнерген құл» деп түсіндіруі де құптап тұрғандай» дейді. (сол кітапта, 357 б.). 

12. Меніңше, Шыңғыс хан мемлекеті тарихына қатысты зерттеулер жасаған бұрынғы, кейінгі тарихшылардың осы мәселенің ұшына шыға алмау себебі – «моңғол» сөзін олардың «этностық атау» деп есептеуінен болып отыр. Ал шындығында, бұрынғы тарихтағы «моңғол» этнос (ру) емес,  шығыстағы түрік текті рулардың Одағының  атауы (КСРО дегендей).  (Хасен Қожа-Ахмет, «Моңғол» емес «Мәңгі ел» немесе ғасырларға жалғасқан жаңсақтық»).  

13. Татарстандық тарихшы Р.Н.Безертинов: «Татары, тюрки – потрясатели Вселенной»  кітабында: «Постепенно орда превращалось в государство, которое называлось у тюрков ханством. Ханства объединялись в каганат. Свое государство тюрки называли Эль или Иль. Оно было более постоянным, чем орда или конфедерация, поэтому тюрки свое государство называли «Вечный Эль». Постоянная потребность объединения в орды и создания государств послужила основой идеологии тюрков. Эта идеология «стремления к Вечному Элю» пронизывает своими лучами всю историю тюркского мира. Благодаря этой идеологии тюрки создали много десятков  империй и ханств»  дейді (Новосибирск 2001.,52 б.).

15.   Қ.Салғараұлы «Ұлы қағанат» кітабында: «Түрктердің 552 жылы жыужәндарды талқандап, өздерінің мемлекетін «Мәңгі ел», билеушісін «Ел қағаны»  атағаны баршаға аян»  (166 б.),  дейді (182 б.).     

16. М.Қарғабаев өзінің «Көшпенділер атлантидасы» атты еңбегінде «Қазақ халқын құрайтын тайпалардың санатына кіретін рулардың ішінде  «моңғол» тайпасы жоқ. Көшпенділер үшін «моңғол» сөзі рулық немесе тайпалық ұғымды білдірмейді», - дейді.

17.  Орхон таңбалы тас жазуларында, Күлтегін кіші жазуларының 8-жолында: «Өтүкен иыш олүрсар беңгү ел тұта олыртачысың»  деген таңба жазу бар екен. Мұны С.Малов «Когда же ты остаешся в Отюкенской черни, ты можешь жить, созидая вечный племенной союз» деп, өзге орыс тілді ғалымдары да «ел» сөзін «племенной союз» деп аударған екен (В.Радлов пен П.Мелиоранский бұл тұсты «вечныя племена обитающия» депті).

Қазақ ғалымдары бұл сөйлемді «Өтүкен қойнауында отырсаң, мәңгі елдігіңді сақтайсың сен» (М.Жолдасбеков), «Өтүкен жыныста  отырсаң мәңгі ел тұтып отырарсың сен»  (Қ.Сартқожа), «Өтүкен ұйысында отырсаң мәңгі ел  тұта отырар едің» (М.Мұхитденов), «Өтүкен қойнауында отырсаң, мәңгі ел ұстап отырарсың сен» (Ғ.Айдаров), «Өтеген иеуіште отырсаң мәңгілікке еліңді сақтап қаласың» (Т.Әбенайұлы), «Если ты обитаешь в Отюкенской черни, ты можешь жить, созидая (поддерживая) свое вечное государство» (А.Аманжолов) деп аударған.

Бұндай болжамдарды әлі де шұбырта беруге болар еді. Бірақ, бізге одан ешқандай пайда жоқ. Бүкіл дүние жүзі ғалымдары бұл бағыттан шындықтың (ақиқаттың) түбіне ешқашан, тіпті мың, миллион жылдан да кейін жете алмайды. Себебі, бұл бағытта адамзаттың атасы «маймыл» деген батыс (Дарвин) тұжырымы басшылыққа алынған.  Ал, маймылға Ұлы Жаратушы – Алла сана (ақыл мен білім) бермегендіктен, маймыл өз тегін ешқашан іздеп таба алмайды.

 Шындыққа жетудің ең оңай және бірден-бір дұрыс жолы Қазақтың рулық, тектік шежіресін және сөздің түбірін (өз түбін, яғни сөздің атасын) және оның құрамын басшылыққа алу. Яғни шындықты қазақтың Ата шежіресінен іздеу.

Шыңғысханды оның руының Қиян (Қият) делінетініне байланысты әр тарихшы әр руға теліп жазып жүр. Олардың бұндай тұжырым жасауларының негізі, Қият атты рудың қазақтың көптеген руларының, тіпті өзге ұлттардың ішінде де болуы. Демек, Шыңғысхан атамыздың тегін тек қана Қият деген ру атына бола әр руға (елге) телу дұрыс тұжырым болмайды. Себебі, Шыңғысхан шыққан Қият (Қияндар) руының арғы атасы Мұңал, немесе Моңғол атануға тиісті. Қазақта да, тіпті бүкіл әлем елдерінің ежелгі тарихтарын да  Моңғол есімді ру да, тайпа да, ел де, мемлекет те кездеспейді. Демек,  Моңғол Мұңалдың лақап аты. Бұл тұжырым дауға жатпайды. Дәлел ме? Тыңдап көріңіз:

«Мұңал – Адайдың кенже немересі, яғни Келімбердінің кенже баласы, оның бес баласы бар делінеді:

«Мұңалдан - Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық деп те аталады) Әли, Бәйімбет, Алаоғылан (Алақұнан)» (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет).

«Мұңал – Байымбет, Жаулы, Шоғы, Алақұлан, Әли болып бөлінеді. Мұңал – сегіз арыс Адайдың ішіндегі ең көп өскені» (М.Тынышбаев. «Қазақ халқының тарихына қатысты материалдар» Ташкент-1925. 34 бет).

«Мұңал. Мұңалдан – Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы. Әлиден Алақұнан, Қошқар» («Маңғыстау энциклопедиясы». Алматы, 1997. 200 бет).

Мұңалдың бір баласы Алақұнан Алтай, Алатауда қалыпты деген деректер Адай шежірешілері деректерінің бәрінде де кездеседі. Алақұнандар жайлы қытай жазбаларында бар екендігі айтылады.

Адам ата мен Ауа ананың, сонымен бірге бүкіл қазақтың қарашаңырағының иесі Адайлар шежіресінің барлығы тек қана осы деректерді береді.

Алаоғлан (Оғлан) есімі бүкіл әлемге түгелге жуық билігін жүргізген Шыңғыс қаған атамыздың арғы атасы.  Шыңғысханның көптеген ұрпақтарының тегіне Оғлан деген аталарының есімі қосылып жазылатыны осыдан болса керек. Мысалы, Алтын Орданың соңғы билеушісі Тоқтамыс ханның әкесінің есімі Түйе Қожа Оғлан.

      Үлкенді сыйлау дәстүрі қазақтарда тек қана тірісінде емес, өлгеннен кейін де сол күйінде жалғаса береді. Манқыстау әулиелеріне тән мынадай заңдылық – бір әулиеге зиярат ету үшін әуелі оған таяу жердегі екінші әулиеге соғып, тәу ету шарты бар. Мысалы, Бекет атаға зиярат ету үшін Оғланды әулиенің басына бару керек. Себебі, екеуі де Мұңалдың Жары аталығынан өрбиді, яғни Оғыланды Бекет атаның арғы аталары болып табылады. Оғыланды (Түйе Қожа Оғлан), Алтын Орданың соңғы ұлы билеушісі Тоқтамыстың әкесі, яғни Шыңғыс ханның сегізінші ұрпағы.

Осы Оғыланды жайлы С.Қондыбай «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» атты еңбегінде төмендегідей деректер келтіреді. «Үстірттің ернегінде, Бекет ата мешіті мен бейіті орналасқан жердің атауы Оғыланды делінеді. «Оғыланды» атауы Манқыстау мен Балқанға танымал, осы есімге ие жер Балқанда да бар (құдық және алқап). Аңыз бойынша Йафис пайғамбар өзінің ұлы Түрікке «Йафис-Оғыланлы» деген лақап ат қойыпты. С.Поляков «оғлан» сөзінің осы аймақта жиі кездесетініне мән бере отырып, осы атты иеленген тарихи соңғы адам Тоқтамыс ханның әкесі, 14-ғасырдың 50-60-жж Манқыстаудың билеушісі – Түйеқожа-оғлан (Тойқожа-оғлан) екендігін атап өтеді». Ал Әбіш Кекілбаев ағамыз Манқыстаудағы Оғыландының әлгі Түйеқожа-оғланмен байланысты болу ықтималдығын ескерткен болатын (93-94 бб). Осы жерде ықтималдық деген сөздің басын ашып кетейін. Әртүрлі болжамдар мен ықтималдықтың туындауы Оғланды деген сөздің мағынасын түсінбегендікте жатыр. Себебі, есіміне Оғланды деген сөз қосылған аталарымыздың барлығы, осы атамыздың ұрпақтары. Мысалы, Түйеқожа өз аты да, ал Оғланды (Оғыз)  атасының аты, яғни қазіргіше айтқанда фамилиясы болып шығады. Сонда Бекет ата жатқан әулие қорым  сол Оғланды, яғни бүгінгі түрік атанып жүрген халықтың түп атасы Түріктің жерленген жері деп тұжырым жасауымызға негіз береді. Зер салып байқасаңыз, оны осы Оғлан атамыздың басына тұрғызылған күмбездің кескін – келбетінен де байқауға болады. Бұл жерге, әрине осы Оғланды атамыздың талай тікелей ұрпағы жерленгендігі даусыз.  Бұл дәстүр күні бүгінде де жалғасуда.

Сол сияқты,  Шыңғыс қаған бабамыздың көптеген ұрпақтарына Оғлан деген тегі қосылып жазылған. Мысалы, Жошы ханнан тарайтын алтыншы ұрпағы Бекқолды ұғлан, оның ұлы Әли ұғлан (Әбілғазы «Түрік шежіресі» 118 бет); Тоқтамыстың қарындасы Бақытжамал мен Темірбек ханның туған жиені Темір Құтлық Оғлан, Тоқай Темірдің ұрпағы Күнжақ Оғлан, Бек Жары Оғлан, Қалдауыт Оғлан, Елжиғыш Оғлан, Темір Қожа Оғлан, Әлібек Оғлан, Темір Оғлан т.т. болып жалғасып кете береді.

Ал, Мұңал атамыздың есімінің қалайша өзге сөзге (Мұңғұл, Мұңғыл, Мұнақ, Мұған,  Мұғал т.т.)  айналуының дәлелі ретінде төмендегі деректерді ұсынамын:

      «Хафиз бен Иассауиде жиі ауызға алынатын атау Пір Мұған.

      Хафизде:

     Бұл жолдарды Ә.Жәмішев былай сөйлетеді:

         Егер саған әмір етсе ақылы терең пір маған,

         Күнә көрме жайнамазға қызыл шарап төгуді.       

    Ал Шәкәрім оны төмендегідей етіп аударады:    

       Жайнамазыңды арақпен    

       Боя десе Мұңғыл пір,

       Таза жүрек жол білген,

        Болса айтқаны істе, жүр.

Алайда, жинақты әзірлеушілер Шәкәрім аудармасындағы софылық терминнің мағынасын түсінбеуіне байланысты қателікке ұрынған. Баспаға дайындау кезінде «мұған пір» сөзін «мұңғыл пір» деп беріп, оқырман қауымды да шатыстырған.

Пірмұған тіркесінің құрамындағы мұған немесе мұғ сөзінің астарлы мағынасы бар. Мұған (немесе мұғ) Хафизде пір сөзімен тіркесіп те, жеке күйінде де қолданылады.

Хафиз ғазалдарын қазақ тіліне тәржімалаған Ә.Жәмішов орыс тіліндегі аудармаға сүйене отырып, қазақшасында «маг» деп қате берген.

Енді осы ұғымның шығу тегіне аз-кем тоқтала кетелік. Мұғ (немесе мұған) әу баста МАД тайпасының бір руы болған, рудың тайпаларының ішінде діни және рухани орны айрықша  еді. Кейін зоратустра діні Иранның батыс және оңтүстігіне тарап, МАД және басқа иран тайпаларының сенімі бір болған кезде жаңа діни көсемдерді мұғ (немесе мұған) деп атаған. «Авестада» бұл топты «Атырабан» деп жазғанын көреміз, ал Ашқандар мен Сасандар дәуірінде бұл діни топты «мұған» деген.

Бұдан шығатын қорытынды: «мұған» - Зәрдөшт  дінімен байланысты шыққан ұғым. Софы ақындар көне ұғымға жаңа мағына, астар бере отырып, кәдеге жаратқан.

Хафизде мұған пір – тарихат жолаушыларына жол көрсетуші, дана рухани көсем деген мағынада қолданылады» (И.Жеменей «Хафиз және Қазақ мәдениеті» Алматы-2000. 45-46 беттер).

Келтірілген деректерді келіңіз бірге сараптама жасап көрелік:

-  Ә.Жәмішевтің аудармасымен келісу қиын.  Себебі,  «Егер саған әмір етсе ақылы терең пір маған» деген сөйлемде ешқандай мән-мағына жоқ.  Дұрысы Шәкәрімнің   «Егер саған әмір етсе ақылы терең Мұңғыл пір» деп аударуы. Өздеріңіз көріп отырғандай Мұңғыл адам есімі. Оны біз Шәкәрімнің өзге еңбектеріндегі Шыңғыс хан шыққан елдің атауын  «Мұңғыл» деп атайтынынан да көреміз. Ал «пір» - бір, бірінші ұстаз деген мағына береді.

- Бүкіл дүние жүзі тарихи жазба дерегіндегі Моңғол атауы қазіргі Қазақтың Алшын, 12 ата Байұлы,  Адайдың кенжесі Мұңалдың лақап аты.  Мұңал «қазіргі» тілмен айтқанда түрік тайпасына жатады. Олар Адам атаның, яғни ең алғашқы Әз (Аз) атамыз негізін қалап, бүгінгі күнге Қазақ деген атпен жеткен елдің қарашаңырағының иесі. Сөз түбірі Ұң (ұңғы), Мұң (уайым, қайғы), Мұңал (Мұңал хан) атамыздың аты. Мұңал - мунгал, маңғол, моңғол,  моңғол, мұңғұл, мұңғыл, могол, моғол, мұғал, мугул, мағұл, мұқ, мұған, мұқал, мұнақ, мұнхақ орыстың, батыстың, қытайдың, парсының, басқа да шығыс халықтарының, тіпті өзіміздің де   барлық жазба деректерімізде осылай әртүрлі болып  жазылған. Мұңал атамыздың есімінің сөз түбірі Ұң. Осы Ұң Мұңалдардың түп атасы. Қалғандарының бәрі осы атамыздың лақап аты.

- Барлық тарихи деректерде Иран халқы Мад елінен (Мад патшалығынан) тараған делінеді.  МАД – қысқартылған сөз. Мұны Ман Адайларының патшалығы десе болады. Себебі, Мад патшалығының атауы кей деректерде Мадиан, Мадай (Матай),  Маадай, Манадай деп беріледі. Мадиан, Мадай,  Маадай, Манадай, Матай, Алтай синоним сөздер болып табылады. Алтай да жырланатын «Ма Адай-Қара» мен Тува халқында жырланатын «Алып Маадай» эпосы осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ.

Мұңал атамыздың және оның ұрпақтарының атында әлем картасында бірнеше жүздеген, тіпті мыңдаған топономикалық атаулар бар. Олардың негізгілерінің өзін атағанда төмендегідей болып шығады:  Батыс Қазақстанның Ақтөбе облысы аумағындағы Мұңал-Жары (Мұңалжар) тауы;  Орталық Қазақстандағы бұрынғы Қазтау (Қазақтың тауы), қазіргі Шыңғыстаудың ең биік шоқысы Мұңал шыңы;   Азия құрылығында Ұлы Мұңал даласы мен Мұңал мемлекеті (қазіргі Монғолия) болса, Манқыстау жерінде: Мұңат суы – Қалнияздың айтқаны:

          «Басында Жартышеке әкем қалды;

          Маңында Мұңат суы шешем қалды» (С.Қондыбай «Маңғыстаудың жер-су атаулары» Алматы-2010 224 бет); Мунает – қорым; Бозашы түбегінде, Шебір аулынан солтүстік-батыста 65-75 км жерде. Мұнаймола қорымы (Сам өңірінде, Сам-1 аулынан солтүстік-шығыста 112 км жерде және  Қарақия ауданындағы Мұнайшы кенті. Мұнайшы демекші Мұнай Мұңалдың лақап аты. Себебі, Мұнайды алғаш тапқандар және осы атаудың авторы Мұңалдар. Мұңал мен Мұнайдың сөз түбірлерінің бірдей болатындары осыдан. Кез-келген заттың (дүниенің), кез-келген ұғымның түбі болатыны сияқты, соған сәйкес сөздің де түбі бар. Ол сөз түбірі деп аталады. Сөз түбірі (өз түбі, яғни сөздің атасы), ешкімді ешқандай дауға жібермейді. Сондықтан жер бетінде Мұңал-Мұнайға байланысты атаулардың бәрі осы атамыздың есіміне байланысты қойылған. Оны сен мойында-мойындама, одан ештеңе өзгермейді. Мұңал атамыздың «авторлық құқығын» ешкім тартып ала алмайды.

«Адай шежіресі» бойынша Адайдың екі баласы бар. Үлкені Құдайке (Қу Адай әке), кішісі Келімберді (Ман). Құдайкеден екі бала, үлкені Тәзіке (Әз әке), кішісі Қосай. Келімбердіден алты бала, үлкені Құнанорыс, Ақпан, Балықшы, Бұзау, Тобыш, кенжесі Мұңал. Барлығы екі бала, сегіз немере, яғни он буын ұрпақ. Буын деп тек қана ұрпақ аталады. Нұрым Шыршығұлұлы (1831-1908) атамыздың:

       «Адам-Сафи баласы

       Бір теректен сан бұтақ,

       Дүниеге келген сан болып,

       Буын-буын тақталы» деп жырлайтыны осыдан («Бес ғасыр жырлайды» Алматы.1989. 129 б).

Адам атаның қарашаңырағы Адайдың кенже немересі Мұңалдың сөз түбірі «ұң, (ұн, үн)» болып тұр. Өздеріңіз көріп отырғандай, «бидай» мен «нанның» авторлық құқығы Би Адайларда жатса, «ұн» мен «мұнайдың» авторлық құқығы Мұңалдарда жатыр. Аспандағы күннің түбірі «үн» болатыны да осыдан. Демек, Күн – Қу (Құдайке) және Үн (Мұңал) деген екі біріккен сөзден тұрады. «Ай»-дыңда аптырлық құқығы Адайларда жатыр.

Біз мұның дерегін Адайдың «бес жүйрігі» атанған жыр дүлділдерінің бірі Ақтан Керейұлының (1850-1912) жыр жолдарынан табамыз:

        ...«Мен Адайдың Ақтаны

        Сөйлеген сөзім тақталы. (Тақталап сөйлеу, яғни әр ұғымның дүниеге келу ретін айту).

        ...Әріден бері сөйлесем,

        Олда өзімнің мерейім. (арғы түптегі аталарының тарихымен мақтанып, мерейленіп отыр).

        Туған айға ат берген, (аспандағы туған айға ат берген менің атам Адай-Айтумыс  деп отыр).

        Ақ қағаз бен хат берген, (қағазды да, қаламды да, хат жазуды да үйреткен солар деп отыр).

        Екі ерін мен тіл-таңдай

        Сөйлесін деп жақ берген. (ең алғаш сөйлеп, «Тіл таңбаны» иемденген солар деп отыр).

        Айтқан сөзге түсінбес

         Адамның мыйсыз ақымағы» (мұны түсініп мойындай алмасаң, мисыз – ақымақсың) деп жырламаған болар еді. Ақтанның Ата тегі: Адай – Келімберді – Бұзау – Айтумыс – Шылым – Өрдек – Кенже болып таратылады. (Жыр-дария «Маңғыстаудың ақын жыраулары» Ақтау-1995. 159 бет);

Өздеріңіз көріп отырғандай, Кенже ұлда Адамзаттың бастау кезеңіндегі ғаламдық құбылыстарға ат (есім) бергендердің кім екендігі сақталып отыр.

Күн қағанатының бастауы осылар. Күн, Гүн, Ғұн, Гүнуу, Ғұнну бәрі синоним.

Мұңалдың монғол атанып жүргеніне келсек, монғолдың сөз түбірі «он». Моңғол атауының дүниеге келуі, оны сол кездегі бүкіл әлем елдерімен бір ауыздан мойындалуы және оған өздері моңғол болмаса да, өзге рулардың өздерін моңғолмыз деп атауы, тіпті Рашид Ад Дин айтқандай сол монғол атауына таласуы бекерден-бекер емес. Себебі, бүгінгі тарихшылар «Сандардың шығу тегінің» ақиқатына жете алмай жүрміз.

Ақиқатында,  Мұңалдар Адай атаның оныншы буын ұрпағы болғандықтан ғана монғол деп аталып, бұл ұғым бүкіл әлем елдерімен толықтай мойындалды. Әлем тарихындағы сегіз оғыз, тоғыз оғыз, он оғыз, сегіз оқ, тоғыз оқ, он оқ атты ел атауларын еске алыңыз. Оғыз – Оқ (оғлан), яғни ұл мен қыз деген сөз. Тоғыздың түбірі «Оғыз» болатыны да осыдан. Оғыздың шежірелік атауы Тобыш. Тоғыз тобыштардың сандық атауы.

 Мұңалдың – Моңғол аталу себебі, он саны Мұңал-Монғолдардың сандық атауы, бұл сан Мұңалға дейінгі барлық аталардың: бірінші буын Адай атаның екі баласы Құдайке мен Келімберді, екінші буын Тәзіке (сөз түбірі Әз, яғни Әз әулие, бұл бүгінгі күнге қазақ деген атпен жеткен ұлы елдің түп атасы), үшінші Қосай (бұл Нұқ пайғамбардың руы (елі), төртінші Құнанорыс (Рысқұл), бесінші Ақпан, алтыншы Балықшы (Шыбынтай, Қыпшақ), жетінші Жеменей (Бұзау), сегізінші Семит (Семиттен Араб пен Ебрей тарайды), тоғызыншы Тобыш, оныншы Мұңалдардың жиынтығын құрайды.  Мұңалдардың Моңғол деп аталуы,  оны сол кездегі бүкіл әлем елдерінің бір ауыздан мойындауы және қазақ руларының өздерін моңғолмыз деп атаған себебі де осы.

Оныншы буын –  Мұңалдың сөз түбірі Ұң (Ұңғы), яғни кез келген түтіктің іші. Мысалы, мылтықтың ұңғысы.  Негізгі мағынасы Адай атаның қарашаңырағы ешқайда бұрылмай тікелей ортасымен (ішімен, өзегімен) келіп Мұңалға (Мұңал ошаққа) тіреледі деген сөз. Ал, одан туындайтын Мұңға келсек, бірімен-бірі дай-дай болып айтысып, тартысып, жан-жаққа шашырап, бөлініп кеткен елдің, яғни бір атаның балаларының (ағаларының) бастарын қайтсем қосамын деп мұңға (қайғыға) батқанын білдіреді.

Жан-жаққа ыдырап, бірімен бірі жауласып кеткен елдердің басын қосып, мөріне (гербіне) «Аспанда Құдай, жерде Қаған, әлем иесінің таңба мөрі» деп жаздырған, әлемге әйгілі, соңғы екі мың жылдықтың ең ұлы қолбасшысы Шыңғыс қағанның руы Мұңалдың Қияны. (Адайдың шежіре дерегінен).

        «Атамыз Адай болғалы

       Орта болған жері жоқ

       Атамыз Адай – Мұңалдан

       Кіші жүздің ішінде

       Қарасам қатар теңі жоқ.

       Шашылған дабыл-даңқыңның

       Баяны болса кемі жоқ,

       Бүгінде жүрген адамнан

       Дәрежең артық жаралған,

       Адайдан Мұңал болғанда

Тұсында озған ешкім жоқ» (Сәттіғұл Жанғабылұлы «Аманат» Алматы-1996. 138 бет). Бағасы, өте әділ берілген. Соңғы екі мыңжылдықта Адай – Келімберді – Мұңалдың даңқты ұлы Шыңғыс қағаннан озған ешкім жоқ. Атамыз ЮНЕСКОНЫҢ шешімімен соңғы екі мыңжылдықтың ең ұлы тұлғасы деп жарияланған.

«Аспанда Құдай, жерде Қаған, әлем иесінің таңба мөрі» деген мөрдің иесі Шыңғыс қағанның  руы Мұңал. Монғол олардың лақап аты. Шыңғыс тауының ең биік шыңының Мұңал шыңы аталатын себебі де осы. Міне Атаға деген құрметтің ең биік шыңы. Сөз түсінген жанға бұдан асқан даналық болуы мүмкін бе?

Мұңалдардың бүкіл жазбаша да, ауызша да деректерінің бәрінде де тоғыз саны аса қастерленеді. Оны кез-келген жан Шыңғыс хан жайлы жазылған еңбектердің бәрінен де көре алады. Басқасын былай қойғанда оның жалауында тоғыз шашақ, қасында «Тоғыз өрлік» деп аталған тоғыз биі болған. Өзімен тетелес Тобыш ағасының лақап аты Тоғыз санын ауыздарынан тастамаған. Бұдан асқан ағасына деген құрметті адам баласы  көрсете алуы мүмкін бе? Ата сыйлаудан, Ана сыйлаудан, Аға сыйлаудан Адайдың сегіз немересі алдарына жан салмаған.

Оң мен солын аса жоғары деңгейде танығандарда да осы Мұңалдар. Моңғол мен Қоңыраттың  сөз түбірі «оң», Қосай мен Қоңыраттың бірінші буындарының «Қо» деген бір түбірден және Қосай мен ошақтың (Мұңал ошақтың) түбірлесіп жатуы да осыдан.

Қазақта мұнар, мұнарланып  (яғни алыстаған сайын бұлдырап) көріну деген сөз тіркестері бар. Бұл ұғымның да авторы Мұңалдар. Адай Ата мен оның қарашаңырағының иелері Мұңалдардың арасының 70 мың жылға созылып, араларының алшақтанып, мұнарланып кеткенін білдіргені.

Мұңалдар тек қана Адайдың  кенжесі, яғни қарашаңырағының иесі емес, сонымен қатар, алғашқы Ман аталарымыздың да қарашаңырағының иесі. Себебі, Манның сөз түбірі «ан» пенде дегенді білдірсе, Мұңалдың сөз түбірі «ұң, ұңғы» өзек дегенді, оған «ал» жалғауы, жалғанып бұл жерде  Мұңал атамыздың есімі «Алғашқы өзек» деген мағынаны да беріп тұр. Ман, Маң, Мың, Мен, Мұң бәрінің шығу тегі  Ман атамыздың есімінің сөз түбірі «Ан (Ана)-дан бастау алады.

Сонау Адам атамыздан бергі 70 мың жылғы тарихымыз негізінен осы ұрпақта ғана сақталған. Жоғарыда айтқанымдай, Адам атадан басталған рулық шежіренің, шежіре-дастандардың, «Қырымның қырық батыры» атты жырлар циклінің Мұңал Жарылар арқылы бүгінгі күнге жетуі осы тұжырымымыздың айдай айғағы болмақ. Әрине солай. Ата шежіренің қарашаңырақта ғана толықтай сақтала алатынына қандай дау бар.

Егер біз Шыңғыс ханды Мұңалдың қай тармағына жататындығын саралайтын болсақ, қолдағы бар тарихи деректерге сүйене отырып,  Мұңалдың Жаулы Жарысынан тарайтындығын айқын көреміз. Себебі:

Біріншіден, Шыңғысхан заманында Шыңғыс ханның рулас, тумаластарының атына Жары Адай деген тегі қосылып жазылған. Мысалы,  «Жары Адайлық Қарыдар» (239 бет), «Жары Адай Еген» (265 бет) (І. Есенберлин «Асыл аңыз». Мұңалдың кәдімгі жинағы. Алматы, 2002. «Көшпенділер» баспасы). «211. Және де Шыңғыс қаған Зелмеге: «Жары Адай ақсақал жел көрігін көтеріп, кішкене Зелмені жетелеп... Мен туған кезде, бұлғын көрпе берген еді. Сонан бері достасып келеміз...» дейді («Мұңалдың құпия шежіресі», 150 бет).

Екіншіден, Шыңғыс хан мемлекетінің мұрагері Алтын Орданың ең соңғы ұлы ханы, Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Тоқтамыстың, Тоқтамыс Жары деп айтылуы. Күні бүгінде де, сол Тоқтамыстан тараған ұрпақтары, өздерін Тоқтамыс жарымыз дейді. Ал, Тоқтамыс болса сол кездегі Маңғыстау билеушісі Түйе – Қожа оғланның баласы. Бұл сөзіміздің дәлелі ретінде Әбіш Кекілбаев ағамыздың «Ұйқыдағы арудың оянуы» атты еңбегіне жүгінейік: «...Маңғыстауды әрдайым Жошы әулетінің өкілдері билеп тұрыпты...», «...Ішкі Алтын Ордадағы алауыздықты көріп, Ақ Орданың «мүйізі» сырқырай бастады. Ақ орданың билеушісі Орыс хан Алтын Орданы басып алуға бел буды. Оның бұл жорығына Маңғыстау өңірінің сол тұстағы билеушісі, Жошының ұлы Тоқа-Темірдің ұрпағы, Алтын Орданың соңғы ханы Тоқтамыстың әкесі Түйе-Қожа оғлан қосылмады. Орысхан оны сол үшін өлім жазасына кесті. Оның қоңырат тайпасынан алған әйелі Құдан – Күншектен туған ұлы Тоқтамыс 1376 жылы Орыс ханнан қашып, Темір бидің жанына Самарқант келді, артынан Айдуки манғыт келіп: «Орыс хан әскер жиып, осы жаққа аттанды»,-деді. Темір бидің жәрдемімен Тоқтамыс Орыс ханды жеңіп, Жошы ханның халқына ие болып, Сарай шаһарында ханның тағына отырды» деп көрсетеді (108 бет).

Тоқтамыс хан – Тұқа Темір ұрпағы, 1380-1395 жж. Алтын Орда ханы. Шығу тегі: Тоқтамыс – Түйеқожа – Тоғылыққожа – Қоншақ – Сарыжа – Үз Темір – Тұқа Темір – Жошы – Шыңғыс хан. 1376/77ж. Тоқтамыс Орыс ханнан қашып, Әмір Темірді паналайды. Әмір Темірдің көмегімен Ақ ордаға бірнеше рет жорық жасайды. 1379 жылы алдымен Ақ орда тағына, 1380 жылы Алтын орда тағына келіп, 15 жыл бойы Жошы ұлысының оң, сол қанаттарын билеген. Зерттеушілер Тоқтамыс ханның билік құрған жылдарын Алтын Орданың ыдырамай, біртұтас тұрған кезеңі деп бағалайды.  

Шыңғыс ханның Тоқтамыстан өзге ұрпақтарының ешқайсысына тегі қосылып айтылмайды. Ал, Тоқтамыстың тегі жоғары да айтқанымдай күні бүгінде де «жары» деп айтылып келеді. Бұны біз баласының руы (тегі) «жары» болғанда аталары «жары» болмай, кім болады деп тұжырымдауымыз керек. Бұның топономикалық айғақтамасы, Алтын Орданың астанасы Сарайшық қаласы орналасқан аймақтағы таудың Мұңал-Жары тауы, Шыңғыс таудың ең биік шыңының Мұңал шыңы деп аталуы болып табылады. Ал, Түйеқожа оғланның мазарын Оғыланды тауында десек қателесе қоймаспыз. Бекет атамыз сонда өз аталарының қасына жерленген болып шығады. Бұл шындығында да солай. Маңғыстаудағы ежелгі қорымдардың бәрі рулық қорымдар. Адайдың атақты биі жары Мәтжанның мына сөзі де осы айтылғандардың дәлелі болса керек: Мәтжан би: «Сен кімсің?» - деген сұраққа: «Әуелі Адай бол, солсын Мұңал бол, сосын Жары бол, сонда құдайға төрт елі қаласың» деген екен.   Бұл түсінген адамға батыр, би, игі-жақсылардың көбі Адайдың осы Мұңал аталығынан шықты дегені. Адайлар өз тарихында сан-сапат жорықты бастан кешірді, сары далада мал бағып көшіп жүрді. Аллатағала ықтияр еткен барлық жақсы адамгершілік қасиеттерді меңгерді, кемел адам деңгейіне көтеріліп, сан жүздеген ұрпағы әулие атанды (бүгінгі таңда 362, соңғысы Бекет ата), сан мыңдаған ұрпағы әлемге патша болып таралды.  Адайдың, яғни «Қырымның қырық батыры» шежірелік – жырлар циклін күні бүгінге жеткізген, бүкіл әлемде теңдесі жоқ айтулы жырау Мұрын жырау Сеңгірбекұлы да (Мұңал Жары), сол сияқты Абыл да (Мұңал, Жары), Сәттіғұл да (Мұңал, Жары), Сүгір де (Мұңал, Жаулы, Ескелді)  осы мұңал аталығынан өрбиді. Олардың бәрі де өз аталары Қазақтар жайлы ежелгі шежірені  және олар жайлы өз жандарынан жыр толғап бүгінгі күнге жеткізді.

Шыңғысханның руы Мұңалдың Жарысы. Әйтпесе, Маңғыстау да, қазақ даласында,  бүкіл әлем елдерінде Жары деген ру аты соншалықты тарамаған болар еді. Мысалы, Жарбұлақ (Жары бұлақ), Жартас (Жары тас), Жарқұдық  (Жары құдық), Жарсу  (Жары су), Жармыш  (Жары мыс, Маңғыстаудағы елді мекен), Мұңалжар (Мұңал Жары тауы, қазіргі Ақтөбе облысы жерінде), Ұлытаудағы Шыңғыс таудың ең биік шыңы Мұңал шыңы, Жары қаласы (Полша), көлемі 33,24 км². 39 029 адам (2004 жылғы есеп бойынша), Жаркент қаласы – Жары кент (Алматы облысы, Панфилов ауданының орталығы), Жарқұм – Жары құм (Жамбыл облысы. Жақында Жарқұм газ кен орны іске қосылды), Шыңғыс қаған империясының астанасы Қарақорым (Қарақұрым, бұл Шыңғысханның арғы атасының аты) Құрым ата есімі болып таратылады.

Жары сөзі олардан басқа қазақтың сөздік қорында: жар (жұбай,  тік жар, жарға итеру),  жары (ру аты, жұбайы), жарты (жартысы), жарақ (қару жарақ), жарыс (жарысу, сайысу), жарыссөз, жара – орыс тілінде (қатты ыссы), Жарық (күннің жарық кезі, оттың жарығы), жарау – жарау ат (мінуге жарамды ат), жарамау (жарамсыз болу), жаралу, жаран (дос жаран), жарапазан, жарасты, жарасу, жарасымды, жарғанат, жарғы, жар-жар, жария, жарқ ету, жарқабақ, жарлық, жарлы-жақыбай, жарма (ұсақ дақыл), жарна, жарнама, жару (ағаш жару), жарылғыш зат, жарым (жарымы) т.т. болып кездеседі. Бұл ұғымдардың бәрінің «авторлық құқығы» тек қана Мұңал Жарыларда болып табылады.

Ал, оларды манғол, маңғол, монғол, моңғол, моңғол,  моғол, могол, мыңқол т.т. дейтіндеріне келсек, бұл жерде де ешқандай ағаттық жоқ. Атам қазақтың сөздік қорында, бір түбірден (бір атадан) бастау алған атаудың бірнеше нұсқасы бола береді. Олар  ғылымы тілде синоним сөздер деп аталады.

- Манғол (Маңғол) –сөз түбірі (өз түбі, яғни сөздің атасы) «Ан (Аң)», ары қарай Ман (Маң, Манқыстау, Маңғыстау), ол, ғол (қол), Манғол (Маңғол) болып шығады. Бүкіл әлем елдері алғашқы адамды Адам және Ман деп, тек қана екі есіммен атайды. Адам Атаның атын Адай ұстап отырса, Ман Атамыздың атын Манқыстау ұстап отыр. Ан – Ана, ол сірә ол (өзің емес өзге адам), қол Әскер деген мағына береді. Мысалы, Шыңғыс қаған Қытайға жасаған бірінші жорығында жүз қол сарбаз шығарса, Хорезм (сартауыл еліне) жорығына жүз елу қол шығарды. Сонда Манғол сөзінің толық мағынасы, Мандардың, яғни Ман Ата мен оның қабырғасынан жаратылған Анамыздың (бұл жерде де Ана сөзі Манның ішінен шығып тұр) әділеттілік орнату үшін шығарылған  Мандардың сарбаздары болып табылады. Адай мен Ман – Шыңғыс қаған шыққан елдің арғы аталары.

Өздеріңіз көріп отырғандай, Мұңалдардың - Манғол атануында ешқандай сөкеттік жоқ.

-     Монғол (Моңғол) – сөз түбірі «Он (Оң)», мұнда да ары қарай Мон (Моң), ол, ғол (қол), Монғол, Моңғол болып шығады. Айырмасы, Он саны Адайдың қарашаңырағының  (Мұңал ошақтың) иесі Мұңалдардың сандық атауын береді. Он саны жоғары да көрсеткенімдей, Мұңалдардың сандық атауы. Ал «оң» деген сөзге меніңше түсінік берудің өзі артық. Қазақ та оңы мен солын бес жасар бала да айыра білсе керек.

Демек, Мұңалдардың – Монғол (Моңғол) атануында да ешқандай сөкеттік жоқ.

-  Моғол (Могол) -  сөз түбірі «Оғ (Оқ, Ог)», мұнда да ары қарай Моғол (Могол) болып шығады. Оқ (Оғ) – бұл баяғы Шыңғыс қағанның арғы аталары Оғыз қаған атамыздың аты. Оғыздың тағы бір мағынасы Оқ (оғлан, ұғлан, ұлан) пен қыз. Шыңғыс қағанның ұрпақтарына Оғлан деген есімнің қосақталып айтылатын себебі осы. Адайда (Ад пен Айда) садақтың оғын, атылмай қорамсақ та бірге жүргенде «жебе (Адайдың таңбасы)» деп аталады да, кере тартылған адырнадан ажырағаннан кейін оққа айналады. Қазақтың сөзінде ешқашан жебе тиді делінбейді, оқ тиді делінеді. Бұл қарашаңырақтан енші алып бөлек шыққан ел деген сөз. 

-  Мыңқол – сөз түбірі «ың (ын, ін)», ары қарай сол алдыңғы айтқанымыздай ол, қол, мың,  мыңқол болып шығады. Сонда мыңқолдың толық мағынасы Шыңғыс қаған 1000x1000=1 000 000 қол шығара алатын еді деген сөз.

Ман (ата), Маң  (қыстау дала, яғни бәрінің иесі), Мұн (мұнал ошақ, мұнай, мұнарланып көріну, алшақтап кету), Мұң (мұңаю, уайым, қайғы),  Мон (монтаны болу, жуасу, тынышталу), Мың (Мұңалдың сандық атауы).

Бұл жерде Ман дегендегі Манның сөз түбірі - Ан (Ана) есімінің алдында тұрған «М» дыбысы Адаға (Атаға, менің Атама) жалғанған «М» деген тәуелділік жалғауы болып табылады. Атам Қазақтың сөз жасау жүйесінде «М» дыбысы қосылмайтын бірде-бір сөз жоқ. Адам, Атам, әжем, әкем, көкем, ағам, апам, інім, сіңлім, балам, басым, аяғым, қолым, елім, жерім, атамекенім т.т. болып кете береді. Біздің аталарымыз тарихты осылай жазған. Бұл тарихты жою Ұлы Жаратушы – Алладан болмаса, адам баласының қолынан келмейді. Бұған сену, сенбеу әркімнің өз шаруасы. Дегенмен, әзірге бәріміз түгелдей Дарвин айтқандай маймылға болып кетпей тұрғанымызда (балаларымыз мектепте солай оқытылып жатыр), жоғарыда келтірілген деректерді зерттеп, зерделеп, пікір еткеніміз жөн болар.

Тарих тағлымы: Атам қазақ та сөз түбірі (өз түбі, сөздің атасы) ешқашан жаңылысып көрген емес. Жаңылысатын адамдардың санасы, яғни ақылы мен білім деңгейлері ғана.

Қазіргі таңда бүкіл әлем елдері түпкі аталарын тынымсыз іздеуде. Дарвин бастаған Европалықтар тіпті оны маймылдардың (горилла, орангутанг, шимпанзе, мартышкалардың т.т.)  арасынан да іздеп жүр.  Бірақ, олар  аталарын маймылдардың арасынан іздеп таппағаннан кейін, олардың өздері-ақ бізді іздеп табатын болады. Ол күн алыс емес.

Бұл тұжырым дауға жатуға тиіс емес. Бүгін мойындамасақ, ертең мойындаймыз; ертең мойындамасақ, арғы күні мойындайтын боламыз. Мұндай жағдай, яғни ұрпақтардың ата-тегінен ажырап қалуы бұрында да сан рет болған. Әйтпесе, Атам Қазақтың «Ат айналып қазығын, Ер айналып елін табар» деген мақалы дүниеге келмеген болар еді.

ОСЫ ЖОЛДАРДЫ ОҚЫҒАН БАРШАҢЫЗҒА ҰЛЫ ЖАРАТУШЫ АЛЛА ИМАН БЕРГЕЙ!

Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау

Abai.kz

 

272 пікір 2665 рет оқылды Қосылған: 20.03.17
    • #1
    • 1
    • дн, 20/03/2017 - 10:10

    маң сөзі біздің елде айдалаға маңып кетті яғни тентіреді,немесе маңымай отыршы,оғаштау айтқанда лағу"-,деген сөз тіркестерін қолданатын үлкендер.қазір көп сөздер қалып бара жатыр ғой. анау маңда -деп əнебір жерде деген мағына.маңына-айналасына деп те айтылады.

    • #2
    • Жүн-жүн Баха
    • дн, 20/03/2017 - 10:10

    Қожеке, негізі марсиан емеспедік? Алжи бастадың-ау.

    • #3
    • Ерсін
    • дн, 20/03/2017 - 10:15

    Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау- осы кісіге ризамын егер Шыңғыс хан дәлелденсе қазақтың ежелгі ұлт екені дәлелденеді. Осылай болса Мұхамбеттің есімі қазақ тарихында қалары сөзсіз.

    • #4
    • Жеменей
    • дн, 20/03/2017 - 10:30

    Адамзаттың шыққан тегі бір ғой. Ақылға салып пікір еткеніміз жөн болар. Адам мен Адайдың, "Ада (Ата)" деген бір түбірден, яғни бір атадан екендігіне қандай дау бар.

    • #5
    • алим баласы
    • дн, 20/03/2017 - 10:47

    Байулы балалары, болмайтын гипотезаларды таратудын не кажеты бар. Казакты совсем надан есептей синдерма.

    • #6
    • Алшын
    • дн, 20/03/2017 - 10:59

    Алим баласына! Сізге бірінші қазақтың Ана тілінде дұрыс сөйлеп, дұрыс жазуды үйреніңіз жөн болар. Мысалы:

    ӘлІм баласы. БайҰлы балалары, болмайтын гипотезаларды таратудыҢ не Қажеті бар. ҚазаҚты СОВСЕМ надан есептейСІҢдермЕ.

    Демек, Сіздің мынадай пікіріңіз бен ақылыңыздың құны қаншалықты деп ойлайсыз.

    • #7
    • Тарихшы
    • дн, 20/03/2017 - 11:02

    Адамзатқа үндеу тастау керек: ата-бабаларың табылды, бас-басыңа бақан ұстамай Казпиден балық аулауға жиналыңдар деп. Басқа амал жоқ

    • #8
    • Алшын інісі
    • дн, 20/03/2017 - 11:03

    Әлім баласына! Әлім деген ел есімнің мағынасын ашып, қазақша сөйлетіп беріңіз. Сіз егер осы сөздің мағынасын ашып бере алсаңыз ғана, Сізбен пікір таластыруға болар. Оны істей алмасаңыз, онда Сізге сөз шығын.

    • #9
    • Әскербек
    • дн, 20/03/2017 - 11:07

    7-ге! Өте дұрыс айтып отырсыз. Адамдар маймылдан емес, Адам атадан тараған. Оның қарашаңырағы Қазақтың Адайы болады.

    • #10
    • Авторға
    • дн, 20/03/2017 - 11:08

    Қожырбайұлы мұңал деген біреуді ата қылды,
    Ақыры өз қазағын моңғолға шата қылды.

    • #11
    • Бек
    • дн, 20/03/2017 - 11:20

    Мұңал Жары 2017-03-16 16:03:34 1 0 «Шыңғыс хандай жауынгерді Кирдің басын алған, Дарийді талқандаған, Ескендірдің санына жебе таңбасын қадап өлтірген су сақтарының бір жауынгер халқы, «Көкте Құдай күшті, жерде Адай күшті» дегендер дүниеге әкелмегенде, Жамбыл атамыздың айтқанындағы «тоғайдан торай қоймағандар» әкелді ме?

    ...Шыңғыс хан аспаннан салбырап түскен жоқ, жер бетіндегі бір тайпадан шықты. Қазақ тайпаларының арасында ең көне, ұлы тайпа Адайлар. Бұлар Кирдің де, Дарийдің де тас-талқанын шығарған. Адайлар менің екі туып бір қалғаным емес, алай да, ақиқаты: Шыңғыс хандай ұлыны тек Адай халқы тудыра алса тудырды! Шыңғыс ханның шежіресі осыны меңзейді. Қалғандарының бәрінікі оттаған! Мен Кеңес дәуірінде Адай көтерілісін көрген адаммын, ал сіз осынша шіренетіндей не көрдіңіз?

    ...Қытай тарихшылары Шыңғыс ханның бір баласының атын Ақ Адай деп жазыпты. Өгедей дегеніміз – Ақ Адай болса керек. Тағы да, Адай. Құдай-ау, бұл Адайдан құтыламыз ба, құтылмаймыз ба? Шыңғыс хан Адай болмаса, баласының атын Адай деп қояр ма еді?» (Қайрат Зәріпханұлы Дәукеев, Шежіре жазушы).

    Ескерту! Кез келген материалды көшіру және жариялау үшін редакцияның арнайы рұқсатын алу қажет!
    http://qamshy.kz/home/show/16446

    • #12
    • 12
    • дн, 20/03/2017 - 11:28

    10-ға! Оқыған дүниеңізді түсіне алмаған екенсіз. Ол кісі Моңғолды Қазаққа бала қылды. Түсінбесең қайта оқы. Сопылық ілімде айтылғандай, бастауын Адам атадан алатын қазақтың рулық шежіресін зерттеңіз.

    Сіз сияқты қазақи білімі жоқтар үшін Мұңал айдаладағы біреу болар. Бірақ, олар Бекарыстың ұрпақтары үшін біреу емес. Мұңал Шыңғыс хан шыққан рудың аты.

    Мынаны жақсылап миыңызға тоқып алыңыз. Арқадағы ШЫҢҒЫСТАУ сол Шыңғыс қағанның құрметіне қойылған, сол Шыңғыстаудың ең биік шыңы МҰҢАЛ ШЫҢЫ деп аталады. Сізге сұрақ? Неге олай атады? Біліміңіз жетсе осы сұраққа жауап жазыңыз?

    • #13
    • Ауылдық
    • дн, 20/03/2017 - 11:43

    Шыңғысхан маңғол, оның Қазаққа ешбір қатысы жоқ. Оның тегі маңғол. Қазақтың қалаларын қиратып, бірнеше жүздеген мың адамның қанын төккен, қанды қол қарақшыны мақтаудың керегі жоқ.

    Жазықсыз адамдарды, қатыгездіпен өлтірген Шыңғысханды мақтау, онымен біргесің дегенді білдіреді. Адам өлтірген қандықол қылмыскерді жақтау, оның қылмысына көмектескенмен бірдей. Демек, Шығысханның жасаған күнәләрінен де, бір үлес алғыларыңыз келетін шығар.

    Сүйегі қурап қалған Шыңғысханды досымыздай көру, жазықсыздан - жазықсыз өлтірілген ата - бабаларымызды (яғни, Шыңғысханның қолынан өлтірілген сол кездегі мұсылмандарды) дұшпан санағанмен бірдей.

    Шыңғысханның жасаған қылмыстары мен күнәларына, ешбір қатыстарыңыз жоқ болса да, Шыңғысханды жақсы көргендіктен, оның жасаған күнәларынан да, сіздердің мойындарыңызға бір үлес жазылуы мүмкін. Сондықтан Шыңғысханмен мақтануды қойыңыздар.

    Пайғамбарымыздыз Мухаммедтің (с.ғ.с) бір хадисінде:
    "Адам өзі жақсы көрген, адаммен бірге болады", - деген. Бұл қиямет күнінде болуы мүмкін жағдайлар.

    • #14
    • 14
    • дн, 20/03/2017 - 11:54

    13-ке! Сіз ауылдан болсаңыз да ана солтүстіктегі көрші елдің оқуы қатты өтіп кеткен екен. Қазақ шежіресі Шыңғыс хан жайлы ондай сөз жазбайды. Олар күні кеше дейін Шыңғыс ханды әулие тұтқан.

    • #15
    • 15
    • дн, 20/03/2017 - 11:57

    "Бүкіл әлемді мойындатқан Мұңал мен Шыңғыс ханның тегінің Қаз Адай екендігі Манқыстаудың көптеген ақын-жырауларының шығармаларында да айқын көрініс тапқан. Мысалы, Адай-Мұңал-Жары-Тастемір ұрпағы Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966) атамыз:
    «Атамыз Адай – Мұңалдың
    Кіші жүздің ішінде
    Қарасам қатар теңі жоқ,
    Шашылған дабыл-даңқыңның
    Баяны болса кемі жоқ.
    Бүгінгі жүрген адамнан
    Дәрежесі артық жаралған,
    Адайдан Мұңал болғанда
    Тұсында озған ешкім жоқ» (Жыр-дария 252 бет).
    ...Ойыл да Қиыл, Жем, Сағыз,
    Қайран саланың жатқан аңғары-ай.
    Ақ шалмалы пірлердің
    Мешітке жаққан шамдары-ай!
    Кәпірден теңдік алуға,
    Қайтып та келер деймісің,
    Мұсылманның баласы,
    Шыңғыстан туған хандар-ай»… Бұл Қазтуған жыраудың атынан айтылған Мұрат ақынның
    зары. Біз бұдан бүкіл қазақтың 700-800 жыл бойы, Шыңғыс қағанды әулие деп қадір тұтқанын көреміз.
    Әділеттің ақ туын» құлатпай, биік ұстаған ел ғана мәдениетті ел болып аталуға құқылы.
    «Дүйімбаян, Шыңғысхан –
    Нәсілің нұрдан жаралған
    Халқына әділ қараған
    Ауыз тимей парадан,
    Пақыр-міскін, бай мен бек,
    Жарлы, жалсыз, аз бен көп
    Бәрінде бірдей санаған (115 бет).
    ...Шын ұлындай Шыңғыстың
    Сұрасаң асыл тектері,
    Ерлігін айтып мақтасам
    Толып жатыр еткені» (206 бет) деп, аруағын атап, бас иіп, тағзым етіп жүретін болған. Дүйім Баян дегені – Шыңғыстың арғы атасы, жазба деректерде Дубу Баян делінеді. Нұр деп Әлеуке (Алан-гуа) ананың нұрдан бала туғанын айтып отыр. Адам – Адам болғалы (70 000 жыл) бүткіл жер бетінде қазақ қағандарынан әділетті билік иелері болып көрген емес, - деп жырлайды дана ақын. (Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966), «Аманат» Алматы-1996)" (М.Қожырбайұлының "Шыңғыс ханның тегі Адай" атты еңбегінен)..

    • #16
    • Ауылдық
    • дн, 20/03/2017 - 12:21

    Шыңғысханды Қазақ деп жүргендерге, айтарым, - сүйегі қурап кеткен Шыңғысхан, Қазақ тілін, орыс тілінің қысымынан құтқара алады ма. Шыңғысхан туралы мақаланың жиі - жиі жазылуы, БИЛІК ТАРАПЫНАН АРНАЙЫ ТАПСЫРЫСПЕН, ХАЛЫҚТЫҢ НАЗАРЫН БАСҚА ЖАҚҚА АУДАРУ ҮШІН, ЖАЗЫЛҒАН.

    • #17
    • Бәрін төңкеруші.
    • дн, 20/03/2017 - 12:28

    Таласпаңдар ей босқа.
    Шыңғыс хан Найман руы нан болған екен,моңғолдар шығыста ғой.Содан Моңғол екен деп қалыпты білмегендіктен..
    Мен сонда Шыңғыс хан арғы аталарым екен.Менің де руым Найман болу керек. .

    • #18
    • 18
    • дн, 20/03/2017 - 12:38

    17-ге! Ең бірінші әңгіме, Атаңды Ата деп тану. Қашаған жырауды оқы. Атаңды танымасаң кәпірсің деп жырлап кеткен жоқ па? Адамның атасын танымауы нағыз кәпірлік қой.

    Атаға қарап ұл, анаға қарап қыз өседі. Қазақтың осындай дналық сөзін осы уақытқа дейін түсіне алмай жүргеніңіз қалай?

    • #19
    • 19
    • дн, 20/03/2017 - 12:48

    17-Бәрін төңкерушіге! Ғылым деген төбелес алаңы емес. Оны тек асқан білімділер ғана төңкере алады.

    Найманның шежірелік құрамында барлық тарихи еңбектерде айтылатын Шыңғысхан шықты делінетін Мұңал (моңғол), Қараман, Құрым (Шыңғысхан қағанаты астанасының Қарақорым аталатын себебі осы), Қиян (Қият), Боржігін атты рулар жоқ.
    Наймандардың ортақ таңбасы – Y (бақан), ұраны – Қаптағай. Ал, Шыңғысханның таңбасы «тіл», ұраны «Архар». Өзің көріп отырғандай ешқайсысы сәйкес келіп тұрған жоқ.

    Енді Шыңғыс ханды қалайша найман етпекшісіз? Босқа сөйлегенше, шежірені дұрыстап зерттеңіз.


    • #20
    • Сұлтан, Аман Шота
    • дн, 20/03/2017 - 12:59

    Бисмиляһи Рахмани Рахим!
    Дүние жүзі ғалымдары күн мен түннің теңескен 21-ші наурыз күні аяқталып жарым түнде сағат тілі 0-оо-ді көрсеткенде, күн координаты 0 градусқа тең екенін ешқандай даусыз мойындайды! Ол һақ! Сондықтан наурыздың 21 нен 22 не ауысар О-оо сағат, 0-оо минутта, 0-оо секунтта ШЫҒЫС ЖАҢА жылы басталу керек! Бұл Жаратқан Иеміз, Бір Алланың бұлжымас заңы! Бұны мойындамау Алланы мойындамау? Осы БҰЛЖЫМАС заңды ашқан Алланың мейрімі түскен құлы БЕКБОЛАТ САЙЛЫБАЕВ екенін Алланың қалауымен ертеме, кешпе дүние жүзі мойындап қабылдайды!? Ол "МӘҢГІЛІК ҚА-З-АҚ КҮНТІЗБЕСІ" (календарь) деп аталған. Сол күнтізбеде жыл 12 айдан емес, 13 айдан тұрады. Мәңгілік деп аталуы ұсынылған кұнтізбе қазіргідей жыл сайын емес, мәңгілік өзгермейді. Өздеріңіз есептеп көріңіздерші, "ДӘЛДІГІ" Р=0,999, үшінші деңгейдегі дәлдік! Тек қана 1-ші айдағы кұн санын есептегенде 1 емес 0 - ден бастау керек (0,1,2,3 т.т.), Сағат тілідегі сандарда, қалыңыздаға сызғышта, 0-ден басталатынын ұмытпаңыз? Сонда 1-ші айда 0-28 күн (n=29, 0 мен қоса санаса,) қалған 12 ай 28 күннен тұрады. (Патентпен расталған). Осыған орай ҚРБҒМ-нің Ғылым комитеті берген түсініктемесі: "Предлагаемый Вами новый проект... практичское применение будет сложным, так как это вызывает неизбежное нарушение устоявшейся за века системы жизнй общества" делінген. Мына мен ғалым ретінде МӘЛІМДЕЙМІН: Осы теңдесі жоқ жаңалықтың тұздығы Министрліктің байқамай жазылғанында тұр емес пе? НАРУШЕНИЕ ... ЗА ВЕКА СИСТЕМЫ ЖИЗНИ ОБЩЕСТВА" Бүкіл дүние жүзлік жүйені өзгертсе, ол неге жаңалық емес - Бұл теңдесі жоқ дүне жүзлік ЖАҢАЛЫҚ! Сайлыбайға осы жаңалық ғайыптан АЯН болып түскен! Сонда ойлап көріңіздерші, жер шары әр-бір айда неге 28,29,30,31 айналуы тиіс? Бір айда ақырын, бір айда жылдамдау айнала ма? Бұл Алламыздың жаратқан Дүние жүзлік тартылыс заңына кереғар емес пе? Ең алдымен осы жаңалықты Біздер Қазақтар мойындауымыз керек? Ағайындар дұрыстап байыппен оқыңыздар? Сұлтан, Аман Шота. Пікірлесу үшін, т. Алматы 376-06-38 үй, 8-701-798-27-43, ұялы. Жаңа жыл ҚҰТ әкелсін ҚАЗАҚҚА?

    • #21
    • сағыныш
    • дн, 20/03/2017 - 13:27

    БА !!! Қожрымбай жив ! Нығып үнсіз қалды десем.

    • #22
    • оқырман
    • дн, 20/03/2017 - 13:44

    Құрметті Абай KZ! Осындай өзі жазып, өзі астына әртүрлі лақап атпен фейк пікірлерді қаптататын Қожырбайұлы дегеннің қожыраған зерттеусымақтарын жариялауды қашан коясыздар?
    Басқа жариялайтын ештеңе табылмады ма?

    • #23
    • 18 Қожырбайұлына
    • дн, 20/03/2017 - 14:01

    Қашаған жырау тек өзінің ғана жеті атасын білу туралы айтқан, ешқандай мұңғыл-сұңғыл-шұңғұлды емес. Қашаған-машағанды жалау қып тарта бермеңіз! Ондай жыраулар жетеді қазақта, теріп алғандағысы жүз том, бірақ онан халыққа келер еш пайда жоқ, көк езулік сөз қуалап көсемсіген. Қазіргі қазақтың әр азаматының жеті атасының бірі сондай жырау. Қожырбайұлы, жетеді ғой осыған дейінгі мәдени айтқанда "ертегілеріңіз", қойсаңызшы. Тіптен мұндай талас пікірден бейтарап тұратын ЕЛБАСЫ да айтты әнеу күні Шыңғысхан қазақ деген туралы. Сіз қай мемлекетте тұрасыз? Әзірге адай мемлекеті деген жоқ, болмаған да, болмайды да. Жетеді енді! Қойыңыз!

    • #24
    • Жат планеталық
    • дн, 20/03/2017 - 14:05

    Қазақ Андромеда галактикасынан келген, ол кезде жерде адам баласы жоқ еді. Қазақтардың ғарыш кемесі Қазығұрттың астында тұр. Қазақтар екі ғарыш кемесімен келген негізі біреуі Маңғыстауда болуы мүмкін. Одан кейін Сириус планетасынан Африка жеріне Қытайдың жеріне қаны көк айдаҺар текті билеушілер ғарыш кемесі келді, қай планетадан екенін толық білмейм бірақ, одан бері 18,7 млн жыл өтті ғой есімде жоқ.

    • #25
    • жалыққан
    • дн, 20/03/2017 - 14:09

    Жарайды осы Қожырбайұлы параллельдік сызықта өмір сүре берсін, не болса соны айтып, мүмкін адай хандығында "өмір сүріп" отырған шығар қазір, кайфін бұзбайық. Меңдуанасы таусылып қалса мұңалдар апарып берер.

    • #26
    • 5
    • дн, 20/03/2017 - 14:19

    маңғол-мың қол, маң-маң басқан-асықпайтын нық жүріс,маңғаз-адамға берілген сипаттама мінезіне-яғни шыж-быж күйіп піспейтін .

    • #27
    • Алшын
    • дн, 20/03/2017 - 14:28

    Ақиқат айтылса орысша оқығандар мен арабқа табынғандардың шамына тиетінінін білмейтін қазақ жоқ қазір. Не болды? Қазақ Сіздер ойлағандай бала емес, Моңғолдар да, басқалар да қазақтан тарайды дегенге неге соншама шамдандыңдар. Әттеген-ай! Жалғандық жайлаған формулаларыңызға симай қалды ма? Қиын болған екен. Тарихқа "Әркімнің де бар таласы". Қазір тарих жайлы кім не айтпай жатыр. Қожырбайұлы жалған жазып жүрген болса, соншама неге ол кісінің жағасына жармасасыңыздар? Білімдеріңіз жетсе, ол кісінің жазғандарын теріске шығарып мақала жазу керек. Қолдарыңыздан келмесе, ең дұрысы үндемеген...

    • #28
    • Упс
    • дн, 20/03/2017 - 14:49

    "Это можно доказать и опытным путем, взяв пробы ДНК у некоторых представителей родов. К примеру, мы вычислили родоначальника адайцев. Представителей этого рода примерно 500–600 тысяч человек. Изучая их генеалогию, тестируя путем ДНК, мы выявили, что человек по имени АДАЙ существовал и родился примерно в 1470 году. Далее можем вычислить: сколько потомков у него фактически могло быть от двух сыновей. И выходит, что уже в 12-м поколении у него было 540 тысяч потомков только мужского пола!"- утверждает руководитель проекта SHEJIRE DNA Нурбол БАЙМУХАНОВ http://www.elim.kz/article/427/

    • #29
    • Төле бидің ұрпағы
    • дн, 20/03/2017 - 14:55

    Азаматтар! "Біріңді қазақ, біріңді дос көрмесең, Істеген істің бәрі бос" деген Абай атамыз.

    Сондықтан, пікір сайыстың мәдениетті түрде болғаны жақсы. Ең бірінші болып, кім анайы сөздер қолданса, адам, ру (ата), ұлт арына тиетін қорлау сөздер қолданған адам, ол ең білімсіз және мәдениетсіз, яғни өз ойын қарапайым сөздерменде жеткізе алмайтын білімсіз адам.

    Мұндай сөздер, ол адамның "бесіктен белі шықпағанын" көрсетеді.

    Ашуға берілу, анайы сөздер қолдану бұл пікір сайыста жеңілгеннің белгісі. Ерлігің мен білімің жетсе, қарсы пікір айтушының пікірін мойындағаның дұрыс, тіпті болмаса қарсы пікір жазбай үндемей қалсаң да болады. Бұл да кез келген тақырыптың пікір сайысында жеңілгеніңді білдіреді. Біліміміңнің жеткен жеріне дейін барлық сұрақтарға жауап беруге тиіссің.

    Көпшілікке арналған, әсіресе жастар оқитын саиттерге адам арына тиетін сөздер жазу, надандықтың айқын белгісі. Бұл бүкіл саналы, мәдениетті, білімді жандармен мойындалған айдай ақиқат.

    Мұнда пікір білдіруші қандас бауырларыңа, ежелгі Аталарымыздың, олардың аруағына лас, боқтық, қорлау сөз жазып отырғандардың бәрі қазаққа дос еместер.

    Соғыстардың елдің арасын ашатыны сияқты, бір-бірімізді балағаттап, біріміздің-бірімізді кемсітуімізде Қазақтың басын қосуға емес, араларымызды ажыратуға қызмет жасайды.

    Мыңдаған жастар осы Сіздердің жазғандарыңыздан үлгі алады.
    Мұндағы "боқтық, балағат, қорлау" сөздерді қолданатындардың да басты мақсаты осы. Кейбіреулер мұны әдейі жасайды, қазақтың бас бірікпесін деп. Ал, кейбіреулер, надандықтарының кесірінен соларды қолдайды.

    Менің ұсынысым, ортаға салған ойымызға боқтық, балағат, қорлау сөздерді қоспағанымыз жөн болады.

    Аталарымыздан қалған өсиет сөзде «Адамдардың болмысы ойлаған ойы мен сөзінде айқын көрініс табады. Көпке ұсынған пікірің бұл сенің қаншалықты даналығың мен қаншалықты азғындағаныңның айнасы» деген.

    • #30
    • N=0
    • дн, 20/03/2017 - 15:04

    Өңшең Миғұла! 20-ға неге жауап бере алмай жатырыздар? Бұған Қара қазақтың миы жетпейді, жетпейді. Міне сіздердің деңгейлеріңіз! Қайда әлгі Қазаққа ақыл айтқыш проф. Совет-Хан Ғаббасұлы, өзі Совет, өзі хан? Қожырбай сізде осы туралы бірдеме міңгірлерсіз?

    • #31
    • 30
    • дн, 20/03/2017 - 15:05

    Менің бір түсінбей жүрген дүнием бар. Ол: Неге осы Қожырбайұлының қазақтың өткен тарихына қатысты зерттеу мақалалары әлдекімдердің шамына тиеді?

    Әйтпесе, қазір қазақ тарихы жайлы бірінен бірі сорақы қаншама мақалалар жарық көріп жатыр. Олардың жағасына ешкім жармасып жатқан жоқ.

    Ол кісінің жағасына жармасқанша, қазақтың ежелгі ұлы тарихын бірігіп зерттемейсіздер ме? Дұрысы осы ғой.

    Төле бидің ұрпағы дұрыс айтқан. Пікір талас та келемеж, қорлау сөздер қолдану білімсіз надандықтың белгісі.

    Дұрысы ол кісіні тарихты жақсы білетін біреуіңіз пікір сайысына шақырсаңыздар, дұрысы сол болады.

    • #32
    • 29ға
    • дн, 20/03/2017 - 15:18

    Жазғаныңыздың бәрі дұрыс қой, бірақ сыртқы күштерге бүгін қазақтардың бытыраңқы, бір біріне өшпенді, дұшпан болганы тиімді, өйткені ондай халыққа колына кару ұстатып, бір біріне айдап салу оңай. Кейін жерін бөлісіп, түрлі автономиялар құрып, жаңа ата заңдарын сырт мемлекеттер жазып береді. Иракта, сириада, ливияда дәл солай болатынға ұқсайды. Қазақтың казбалары, әлемнің 9-шы территориясы ашкөздерге тыным бермеуде.

    • #33
    • 32
    • дн, 20/03/2017 - 15:19

    23-ке! Шыңғыс ханды жырлаған жалғыз Қашаған жырау ма екен?

    "ШЫҢҒЫСХАН ҚАЗАҚ ДАСТАНДАРЫНДА

    «Мұңалдың құпия шежіресі» (1240 жылы Шыңғыс қаған дүние салғаннан 13 жыл кейін Мұңалдармен жазылған, мұны білмейтін тарихшы жоқ) қазақ халқының ежелгі аңыз-әңгімелері не негізделіп жазылған және онда сол кездегі қазақтың ән-жыры, шешендік сөздері, термелері, мақал-мәтелдері кеңінен қолданылған. 12 бөлімнен тұратын осы шежіренің әр бөлімі сайын кемінде 20-30 өлең қамтылған. Сұхбаттар мен төл сөздер көбінесе өлеңмен жазылған. Сонымен қатар, бұл шығармада қазақ тілінің әуені, жыр ұйқасы (поэзия) және қара сөздік шығарма (проза) үлгісі кең қолданылған. Шығарманың бәрімізге бала кезімізден жақсы таныс «Батырлар жырынан» ешқандай өзгешелігі жоқ. Мысалы, күні бүгінде де ауыздан түспей келе жатқан «Ағасыз ел болмайды, жағасыз тон болмайды» деген қазақ мақалы Боданшардың аузымен «Ағай-ау, ағай! Адамның ағасы, тонның жағасы бары жақсы ғой!» - деп беріледі (30 бет). «Көлеңкеден басқа дос жоқ, Құйрықтан басқа күш жоқ» (41 бет). «Суда белгі, аспанда із жоқ» (44 бет). «Шын дос жол орта да қалмас болар» (46 бет). «Әй дейтін болсын ажасы, Қой дейтін болсын қожасы!. Күні бүгінде де бұл мақал «Әй дейтін Әже (ана), қой дейтін қожа (ер-азамат, ата) деген мағына да қолданылады (48 бет). «Досқа күлкі, дұшпанға таба болмай ынтымақтасып жүріңдер» (181 бет),
    ...Темір-болат – дәл маңдай,
    Тілі өткір – жез таңдай,
    Жүрегі алмас жаралған
    Жанары сұмдық қадалған.
    Құтырынған төрт арлан
    Қыруға дүйім пендені
    Шыққандай темір құрсаудан.
    Аузының суы шұбырып,
    Апшыны келед қуырып (126 бет).
    ...Өгедейдің жұрағаты «Шөпке ораса
    Сиыр жемес...
    Майға ораса
    Ит жемес
    Болып туса..(182 бет).
    Немесе, 195. «...Ашуы әбден кернесе,
    Ажал оғын алады,
    Толғай тартса жебені
    Талай жерге барады.
    Таудың арғы бетінде,
    Тажал оғы өтінде,
    Жүргендер де домалап,
    Жермен-жексен болады.
    Соза керіп атқанда,
    Сегіз жүз құлаш кетеді,
    Солғын керіп тартқанда
    Сонау жерге жетеді.
    Адам пішінді жалмауыз,
    Адам жұтар қанды ауыз,
    Дәу Қасар, әне, ұмтылды,
    Дәл кәзір жетіп келеді», -
    Немесе, тағы бір жерінде Белгітай ноянның сөзімен:
    190. «...Тірлік бізге не керек,
    Тәуекелден айнысақ?
    Тірі жүріп не керек,
    Туған жерден айрылсақ?
    Қорамсақты жастанып,
    Қан ғып ұстап садақты,
    Қу толағай бастанып,
    Құмға батсақ – сол жақсы...». Осы жыр шумақтарының «Қырымның қырық батыры», Қамбар батыр, Ер Тарғын, Қобланды, Алпамыс т.б. сияқты Қазақтың эпостық батырлар жырларынан не өзгешелігі бар. Бүкіл әлем тарихшылары, оның ішінде қазіргі моңғолдар да (Моңғолия) бұл шығарманың тілі «көне моңғол тілі» деп жазып жүр. Түп-тамырымен қате тұжырым, шығарма тілі жер бетінен жойылып кеткен тіл емес, қазақтың Ана тілінде жазылған.
    Себебі, ол кезде Шыңғыс қағанға бағынған елдердің бәрі осы біз сөйлеп жүрген тілде сөйлеген. Оны біз жоғарыда аты аталған "Мұңалдың (моңғолдың) құпия шежіресі" атты еңбектен айқын көре аламыз. Себебі, ол кітаптың бірде-бір сөзін бүгінгі моңғолдар түсіне алмауда.
    Мысалы, Шыңғысхан бір нөкеріне Сенің атың «СҰМ» болады демей, "Сенің атың енді Жебе болады" деген? Моңғолдар садақтың оғын әлі де "СҰМ" дейді. Демек, Шыңғысхан моңғолша сөйлемей түркі тілдерінде сөйлеген. Ал «Жебе» Қаз-Адайдың таңбасы емес пе?
    Ана тілі демекші, Әлем елдерінің тілдері тек қана екі атаумен, Ана тілі және туған тіл (родной язык) деп аталады. Ары қарай әрбір ұлттың атауына сәйкес түркі тілі, араб тілі, қытай тілі, ағылшын тілі, орыс тілі т.т. болып жалғасып кете береді. Баршамызға белгілі Қазақ ұлтының тілі Ана тілі деп аталады. Міне осы екі атаудан қай тілдің алғашқы тіл екенін айыруға болады. Демек, Қазақтың Ана тілі деген ұғымы, тек қана туған шешеңнің тілі дегенді емес, барлық тілдердің анасы дегенді білдіреді. Әйтпегенде, қазақтан өзге елдер де өз тілдерін туған (туысқан, родной) тіл демей, оларда өз тілдерін «Ана тілі» деп атаған болар еді. Олардың бұлай атауға құқықтары жоқ. Себебі, бұл санасында «саңлауы» бар жандарға Ман атамыздың, яғни Маңғыстаулықтардың «авторлық» құқығына жеңілдетін айтқанда, «жиендік жасау» болып шығар еді.
    Түсініктеме: Қазақ салтында «Жиендік жасау», жиендер нағашыларынан кез-келген затты рұқсатсыз алуға құқылы болған. Бұл салт Маңғыстауда қазірде қолданыста бар. Мысалы, сәбидің тілі кешігіп шықса, нағашысының қорасынан мал ұрлап әкеліп сойып, ішегімен емдейді.
    Тіліміздің Ана тілі деген атауындағы Ман атамыздың есімінің сөз түбірі «Ан» болып, Ана деген ұғымымыздың да бастауында осы түбір тұр. Бұл сөз Адам (Ман) атамыз осы біз сөйлеп жүрген қазіргі қазақтың Ана тілінде сөйледі деген мағына береді. Құрметті Оқырман! Еске ұстайық! Сөз түбірі (өз түбі, яғни сөздің атасы) ешқашан жаңылысып көрген емес.

    Шыңғыс ханды Қазақтың (Адайдың Қосайы) суырып салма, ақиық ақыны Қашаған Күржіманұлы (1841-1929) өзінің «Адай тегі» дастанында былайша жырлапты:
    ...Кешегі Дүиім Баян кеткен соң
    Алты жыл анық өткен соң,
    Ар-сар болып жүрегі,
    Қанға толып білегі,
    Шыңғыс туды Арқардан?.(2)
    Оның туған тұқымы
    Патша болып таралған.
    Осы бір сөздер көңіліме
    Бұрынғы өткен үлкеннен
    Қағида болып қалынған.
    Шежіре болып жазылған
    Тілімі түзу бағытты
    Көңілім зерек қалыпты.
    Аңдаған жақын, алысты,
    Болжаған қисық, шалысты,
    Бұрынғы қарт атамның сөздерін
    Құлағым естіп, көргенін
    Осындай құралы келген жерлерде
    Шығарып жүрмін жарыққа.
    Шариғат қарап, жол пәмдеп.
    Мұсылманға үмбет деп,
    Атасын анық білмеген,
    Айтса болар мүрдет? деп..(3)
    2 – Шыңғыстың тегі туралы аңызды айтып отыр. Осы бір ауыз сөзбен Шыңғыс ханның тегінің қазақ екені анық көрсетілген. Себебі, ең алғаш рет дала аңы Арқарды қолға үйретіп, қой мен қошқарға айналдырған, бүгінгі күнде қой мен қойшының пірі ретінде дәріптелетін Қазақтың атақты ұлы Шопан ата болатын. Шыңғысхан елінің ұраны «Архар» болатыны осыдан.
    3 – Кәпір деп отыр.
    Қашаған атамыз Шыңғысты Адай ұрпағы және оны білмей ұмытсаңдар кәпірсіңдер деп анық көрсетіп тұрған жоқ па?!
    ...Он төрт қабат жер мен көк,
    Жаратылған нұрдан, - деп –
    Атамыз Сапи, Сапиолла,
    Жаралған топырақ, құмнан,-деп,
    Хазіреті Шейіш пайғамбар!
    О да жаратылған
    Бір алланың ішінен,
    Рақым еткен күшімен,
    Бір тамшы тамған судан, - деп,-
    Әр нәрсе солай болатын,
    Алланың еткен ісімен,
    Естуіңіз жоқ па еді;
    Хазіретті Айсаны
    Мариям ерсіз туған, - деп,-
    Ол күндегі пендеге
    Ғайыптан талай бала келіпті
    Мезгілсіз туған бір күннен,
    Жалтыраған сәулеге
    Жеті қабат жер астында
    Сарайдың іші толыпты
    Онан Дүйім Баян хан
    Бізге келіп жолықты
    Оның туған анасы...» (Ә.Жұмалыұлы «Сүйіндік Қосайұлы» Алматы, 2002. 77 бет). Шыңғысханның тегі Адай болмаса, Қашаған атамыз өз тегін жырлап отырып Шыңғыс ханды аузына алмаған болар еді.
    «Қатар-қатар ел де өткен,
    Сол ерлердің ішінде
    Әруақты ер де өткен,
    Жүсіптей болып нұрлы өткен,
    Шыңғыстай болып шың да өткен» (Қашаған Күржіманұлы «Жыр-дария (Маңғыстаудың ақын жыраулары») Ақтау-1995. 138 бет).

    Қаз Адайдың әйгілі – жауынгер ақыны, Қосай ата ұрпағы Қалнияз жырау Шопықұлы (1816-1902), «Бұл Адайдың атасы» атты толғауында:
    «Ақ ордасы Адайдың
    Үлкен үйім Мұңалсың,
    Батырда өзің, пір де өзің
    Ұлы жиын құралсың,
    Төрт мұңалым тұрғанда
    Басқасы келіп Адайдың
    Қолынан қалай ту алсын?!! (43 бет). Өте әділ бағасы берілген, Шыңғыс ханды (мұңалдарды) әлемнің ең ұлы тұлғалары деп ЮНЕСКО да мойындаған жоқ па?!
    Шыңғыс ханның тегінің қазақ, оны хан көтергендер қазақтар екендігін Қалнияз атамыз Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Хиуа ханы Мұхаммед – Рахимге:
    ... «Аржағым Алаш ұранды
    Ел едік байтақ құралды
    ...Хан көтерген қазақпыз
    Шыңғыс хан – арғы бабаңды»... деп жырлаған. «Маңғыстаудың жыр-дастандары» (52 бет).
    «...Бұл Адайдың атасын,
    Төре сүйек, ер деген.
    Нәсілім төре болғасын,
    Қай жерімді кем деген?!
    Айбарлы тентек ел едік,
    Түркімен түгіл, қалмақ пен
    Орысқа да көнбеген.
    Төрелесіп келгенде,
    Дұшпанға теңдік бермеген! - деп шалқиды. Осы топтамаға кірген «Біссіміллә!» деп сөйлесем...» деген толғауының бір жерінде:
    Ар жағым – төре асылдан,
    Біз – Алашқа белгілі
    Адай едік дүбірлі,
    Дүбірі көпке білінді, - десе, тағы бір тұсында:
    Қызғанышпен осы жұрт
    Қазбалайды менің тегімді...
    Атам – Елтай, білмесең,
    «Төре» дейді тегімді...
    ...Білдірейін білмесең,
    Мұны айтқан кім?» десең,
    Мен Қалнияз өзім-ді, - деп асқақатайды. Ақынның бұлай сөйлеуіне толық негіз бар. Оның
    «Төре сүйек ер», «асыл төре» деп отырғаны әрине, Адайдың әкесі Елтай. Бұл сөздер қосымша түсінікті қажет етпесе керек» (Мырзатай Болат, «Адай төре тұқымы емес пе?», «Ар» газеті 23.09.2009 жыл №15 (126)).

    «Бұл Адайдың атасын
    Төре сүйек ер деген!
    Нəсілім Төре болғасын
    Қай жерімді кем деген
    Адуын тентек ел едік
    Түркпен түгіл Қалмақпен
    Орысқа да көнбеген
    Төрелесіп келгенде
    Дұшпанға теңдік бермеген
    Ерлерім болды еңселі
    Егессе қылыш сермеген
    Пірлерім болды киелі
    Аруағы өрлеген
    Билерім болды білікті
    Айтар сөзін серлеген
    Жігіттері батымды
    Алшаң басып төрлеген
    Мырзаларым ерікті
    Төрде жатып көлбеген
    Қыздарым болды көрікті
    Бойын түзеп сəндеген
    Келіндерім кербезді
    Өңін бұзбай өңдеген
    Қыныма бешпент, ақ көйлек
    Етегін жібек зерлеген
    Біз бір дарқан ел едік
    Көлденең қорлық көрмеген
    Кім дегенге мен деген
    сен дегенге сен деген
    Тілін тартып сескеніп
    Дұшпанға басын имеген
    Күндердің күні болғанда
    Атаңа нəлет сары орыс
    Қоштастырды-ау елменен
    Туып өскен жерменен...
    Бақасы қойдай шулаған
    Балығы таудай тулаған
    Атырау мен Ақ жайық
    Бойында талай ойнаған
    Маңғыстаудың саласы
    Қоралап қойды айдаған
    Əр қораның ішінде
    Мыңнан саулық қоздаған
    Əр желінің бойында
    Жүзден құлын байлаған
    Туып өскен жер еді ау
    Қызығына тоймаған
    Асанқайғы секілді
    Кімнен бақыт таймаған
    Кімнен қоныс қалмаған
    Күндердің күні болғанда
    Ақ патшаның əскері
    Қоныстан бізді айдаған
    Иса Досан ер Мыңбай
    Оларды да қоймаған
    Қош аман бол Маңғыстау
    Ата қоныс жайлаған
    Ойласам көңіл қимаған
    Қимасақта қайтейік
    Жазалы болып орысқа
    Отыра алмай қоныста
    Біз болдық жерге симаған. (Қалнияз Шопықұлы)
    Бүгінгі өздерін біз жүзге жатпаймыз деп жүрген Төрелердің тегі осы. Олардың да ұраны «Архар». Хан Ордасы (Бөкей) ауылының қасындағы «хан зиратындағы» құлпытаста: «Арқар руғы Нұралы хан» деген жазба бар. Бұндай жазба сол қорымдағы құлпытастың бәрінде бар.

    Бүкіл әлемді мойындатқан Мұңал мен Шыңғыс ханның тегінің Қаз Адай екендігі Манқыстаудың өзге ақын-жырауларының шығармаларында да айқын көрініс тапқан. Мысалы, Адай-Мұңал-Жары-Тастемір ұрпағы Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966) атамыз:
    «Атамыз Адай – Мұңалдың
    Кіші жүздің ішінде
    Қарасам қатар теңі жоқ,
    Шашылған дабыл-даңқыңның
    Баяны болса кемі жоқ.
    Бүгінгі жүрген адамнан
    Дәрежесі артық жаралған,
    Адайдан Мұңал болғанда
    Тұсында озған ешкім жоқ» (Жыр-дария 252 бет).
    ...Ойыл да Қиыл, Жем, Сағыз,
    Қайран саланың жатқан аңғары-ай.
    Ақ шалмалы пірлердің
    Мешітке жаққан шамдары-ай!
    Кәпірден теңдік алуға,
    Қайтып та келер деймісің,
    Мұсылманның баласы,
    Шыңғыстан туған хандар-ай»… Бұл Қазтуған жыраудың атынан айтылған Мұрат ақынның
    зары. Біз бұдан бүкіл қазақтың 700-800 жыл бойы, Шыңғыс қағанды әулие деп қадір тұтқанын көреміз.
    Әділеттің ақ туын» құлатпай, биік ұстаған ел ғана мәдениетті ел болып аталуға құқылы.
    «Дүйімбаян, Шыңғысхан –
    Нәсілің нұрдан жаралған
    Халқына әділ қараған
    Ауыз тимей парадан,
    Пақыр-міскін, бай мен бек,
    Жарлы, жалсыз, аз бен көп
    Бәрінде бірдей санаған (115 бет).
    ...Шын ұлындай Шыңғыстың
    Сұрасаң асыл тектері,
    Ерлігін айтып мақтасам
    Толып жатыр еткені» (206 бет) деп, аруағын атап, бас иіп, тағзым етіп жүретін болған. Дүйім Баян дегені – Шыңғыстың арғы атасы, жазба деректерде Дубу Баян делінеді. Нұр деп Әлеуке (Алан-гуа) ананың нұрдан бала туғанын айтып отыр. Адам – Адам болғалы (70 000 жыл) бүткіл жер бетінде қазақ қағандарынан әділетті билік иелері болып көрген емес, - деп жырлайды дана ақын. (Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876-1966), «Аманат» Алматы-1996).

    Шыңғыс ханның тегінің қазақ екендігін Қазақ халқының ұлы ақыны Қазанғап (1889-1945) өзінің ата-тегі жайлы жырында:
    «Төле дейді ұранын,
    Қоғалы дейді тұрағым,
    Бақтиярдан ажырап
    Бәйдібек бай, Жәнібек
    Жалғыз ұлы Жарғышақ
    Домалақ деген ананың
    Албан, Суан, Дулат боп,
    Бөлініп бері шығамын
    Жарылғамыс, Жанту боп
    Жаныстан келіп тарады
    Патша менен ханы көп
    Ілгері өткен заманның
    Ұлы Шыңғыс ханыңды
    Алдымен баян қылайын» («Төле би». Алматы 1991.-18 бет.) Міне өздеріңіз көріп отырсыздар, Қазанғап атамыз Шыңғыс ханды Қазақтың ұлы ханы деп айшықтап айтып отырған жоқ па?! Егер Шыңғыс ханның тегі қазақ болмаса атамыз өз тегін баяндай отырып Шыңғыс ханды аузына алмаған болар еді.

    «Зұлқарнайын Ескендір»,
    «Әзірет Әлі», «Шыңғысхан»,
    «Қырық тарау ноғайлық»
    Дастандарым тағы бар,
    Бәрі бізден табылар.
    «Бұл да болмайд» десеңіз,
    Мына отырған жыршыңыз
    Жан қалтасын қағынар.
    Өздеріңнен аяйтын
    Жыршының не жаны бар?!. (Сұлтан Қадір «Бір тыңдауға бұл қалай?» Атамыз «Зұлқарнайын Ескендірді де», «Әзірет Әліні де», «Шыңғысханды да», «Қырық тарау ноғайлық (Қырымның қырық батырында» бәрінің тегін қазақ деп отыр. Әйтпесе, ол дастандарды жырлап не істесін, жырлағанда да оны кім тыңдар еді. Мысалы, сен өзің орыстың бірінші Петрі жайлы жыр жазып оны жырлар ма едің. Әрине, жоқ деп жауап береріңіз сөзсіз.

    Тура осындай деректі, яғни Шыңғыс ханның тегінің қазақ, оның «нәсілінің нұрдан жаралғандығын» Адай – Тобыштың - Зорбайы Бәйімбет Телеуұлы «Замананың құлқына» атты жырында:
    «Ертеде өткен ерлерден
    Ноғайлының Едіге,
    Шыңғыстың өткен заманы
    Асылы нұрдан жаралған,
    Таймаған жолдан табаны» деп жырлаған.

    «Шыңғыс, Бату хандық құрып тұрған ел,
    Қарақыпшақ Қобыландылар туған ел,
    Ерегескен дұшпан-жауын қуған ел
    Емес пе едің – жұртым саған не болды?!».. (Ғұмар Қараш). Қазтуған да, Мұрат та, Ғұмар Қараш та Шыңғыс ханды қазақ деп анық айтып тұрған жоқ па?

    «Кім білмес кешегі өткен Шыңғысханды,
    Жартысын дүниенің түгел алды.
    Талайын Европаның бас игізіп,
    Қорқытып Қытайға да алым салды.
    Қолына туып еді қан уыстап,
    Әлемді билейтұғын үлгі нұсқап.
    Қойылған Шыңғыстауға соның аты,
    Өзенін осы хақан кеткен қыстап.
    Ортасын араб, қытай түгел алып,
    Азия, Европаға жарлық салып.
    Мейірімді, алған елге әділетті.
    Кетеді, қарсыласса, қанға малып.
    800 туғанына жылдар толды,
    Темучин атын бұзып, Шыңғыс қойды.
    Шыдамды Шыңғыс деген мықты демек,
    Отызға келмей тұрып бақыт қонды.
    Ол туған Бүлүнжылдық деген жерде,
    Рахымды қол астында кірген елге.
    Не дінге, не ғұрыпқа қол сұқпаған,
    Ой жібер, міне, осындай кемеңгерге» (Ш. Құдайбердіұлы «Қазақтың түп атасы»).

    «...Танымадың атаңды,
    Қазақтың ұлы қағаны
    Шыңғысхандай бабаңды.
    Танымасаң атаңды
    Танытайын мен саған
    Атамыз Мұңал Жарыдан
    Мұңалжар деген тау қалған (Ақтөбе облысы, орысша Мугаджар деп аталады).
    Ұлытауым ардақтым
    Сарыарқамның төсінде,
    Шыңғыстау деген тау қалған.
    Сол Шыңғыстың шыңында,
    Мұңал деген шың қалған
    Алтайдың арғы шегінде
    Мұңал деген ел қалған (қазіргі Монғолия).
    Тоқтамасаң оған да,
    Соншама милау болмасаң,
    Айтқан сөзге көнбесең,
    Ақиқат деген ауылдың
    «Қонағы» болып қонбасаң
    Ұрпағы оның мен қалғам.
    Атамыз Жары болған соң,
    Шыңғыстан әрі болған соң.
    Тоқтамыс-Табай шығады,
    Жошыдан бізге қалған жол» (Шыңғыс Хан ұрпағы; Жары-Тоқтамыс-Табайтегі; Аманжол
    Орынбасарұлы Шеркешбай. «Адай тегі» толғауынан үзінді).

    «Тумайды адамзатта Шыңғыстай ер,
    Данышпан, тұңғиық ой, болат жігер.
    Шыңғыстай данышпанның құр аты да,
    Адамның жүрегіне жігер берер! (Мағжан Жұмабай).

    «Шатастырып тарихтан адастырған,
    Күнаһар қанша ғасыр аласұрған.
    Шатпақтап шындығымды шырылдатып,
    Алыпты «Зұлым» ол деп шатастырған.
    Не пәлені жаппады Шыңғысханға
    Халқы үшін жан пида соғысқанда
    Әлемде теңдесі жоқ қолбасшы ерен
    Жаһанға жақсылық деп тырысқанда.
    Қоймайсың тарихымды кейде тұсап
    Жата ма қап түбінде алмас пышақ
    Ашылды алтын белі ақиқаттың
    Егемендік еліме құшақ жайып.
    Таны елім Шыңғыстың кім екенін,
    Байтақ дала сағымды кең екенін
    Азаттық қойып жатыр өз орнына,
    Кімнің ез, кімнің кенен ер екенін.
    Теңдесі жоқ тарихта адамзаттың,
    Ел перзенті Шыңғысым ғаламатсың,
    Қайтарылды ұлтына заңғар тұлға,
    Биіктеп түра берер ғажап атың.
    Болмаса Шыңғыс бабам, сайын далам,
    Айдында, ай аманда қайырлағам.
    Тігіп кетті қағанның үлы туын,
    Бар әлем басын иіп мойындаған.
    Тарихымды түлеткен алып бабам,
    Қыранымсың мәңгілік қалықтаған.
    Көтерілді көгіме Шыңғыс туы,» (Айтмұхамбет ЕСІМҒАЛИҰЛЫ, ҚР журналистер одағының мүшесі).

    ««Моңғолдың құпия шежіресі» мен басқа да көне әдебиеттерде жазылған дерек
    бойынша, Шыңғыс ханның мүрдесін қазақ арбасына артып, өз еліне қарай алып жүреді. Арба қозғалған кезде Сөнид тайпасынан шыққан хас батырлардың біреуі Гөлуге жыршы (біздіңше Күшік деген есім) көзінің жасын көл қылып тұрып:
    Қайран да менің хан Ием
    Қаршыға құстың қанаты болып қағылып,
    Қазақы арбаның жүгі болып таңылып,
    Кеткенің бе, ел-жұртыңды зар қылып- деп басталатын ұзақ жоқтау-толғауын айтады.
    Жолда орман-тоғайсыз, тақыр бір белегірге келгенде, жауын-шашынсыз құрғақ жерде арбаның артқы екі дөңгелегі жерге кіріп кетіп, алып жүрген адамдар шығара алмай әбігерге түседі. Күштейін десе жерге батқан арба сынады, асықпай алып жүруге мүрдені жеткізу ісі уақытынан кешігеді. Сонда қолбасшыларының біреуі Көк тәңіріне жалбарынып дұға оқиды:
    …Тұтас елің, монғолың,
    Тума балаң, ханымың,
    Туысы бір ағайын,
    Туған Дэлуін-Болдығың,
    Тым ұзақта қалып тұр.
    Кер айғырдың кекілі,
    Кере істеген жалауың,
    Керней-сырнай ұраның,
    Керлен, Хөдө аралың,
    Кіл шалғайда қалып тұр.
    Ақтық демің бітсе де,
    Асыл туған ақ дене,
    Алып, қорғап барайын.
    Бөрткелжіндей ханымға,
    Бүкіл дүйім халқыңа,
    Бақыл етіп берейін» (Амантай Тойшыбайұлы «Шыңғысхан: Аңыздың ақырғы ақиқаты» Abai.Kz).

    ««Құпия шежіренің» қазақ халқының төл туындысы екенін дүние жүзіне ашық жариялауымыз керек.
    Бұл замана талабы, өткен аталарымыздың алдындағы борышымыз. Әр халықтың пір тұтатын ұлттық қаһарманы болады. Сондай адамдарға француздың Наполеоны, орыстың 1- Петр патшасы, индия халқы үшін Мхатма Ганди, дағыстан халқы үшін имам Шәміл секілді адамдар жатады. Ал қазақ халқының осындай ұлттық қаһарманы - Шыңғыс хан!
    Өз сөзімен айтқанда:
    «Алтын денем қалғыса да,
    Ардақты елім солмасын.
    Бүтін денем қажыса да,
    Бүкіл елім тозбасын.»
    Бұл жерде алып – қосар еш нәрсе жоқ.
    Шыңғыстың қазақ екендігін Кеңес үкіметінің оқуы мен тәрбиесі өтіп кеткен қазіргі қазақтар білмесе де ескі көздер білген. 1921 жылы Кеңес үкіметінің кезекті құрбаны болып атылып кеткен Пышан ақынның бір айтысын келтірейін. Пышан Жәлменде ұлы Жалайырдың Байшегір руынан. Қасындағы 30 жігітімен серілік құрып жүріп, Жалайыр – Андаста өткен бір тойда бір байдың апалы – сіңілі Әшіркүл, Зейнеп деген екі қызымен айтысады. Айтыстың аяғына таман Пышан:
    - Қыздардың сөзі өткенге құрсанмын ғой
    Қуанам айдағандай жүз сан, мың қой
    Қашанда қыз атаулы маған құмар
    Белгілі Жетісуға Пышанмын ғой.
    Әшіркүл, Зейнеп:
    - Біреуге жалынбаймыз, әзір тыңбыз,
    Атаңыз Байшегір – ді емес шың-құз.
    Кебесің Пышанмын деп, біз қайтпекпіз
    Бас ұрған барлық қазақ –атам Шыңғыс – деп салған. Осы кезде Пышанның жанындағы жігіттері де, Жалайырдың тойдағы игі жақсылары да Шыңғыстың аты аталған соң Пышанды «енді қой» десіп орнынан тұрғызыпты. Сондағы Пышаның түрегеліп тұрып айтқаны:
    - Cөзіңді өзің айтқан қайталайын,
    Ауылыңа қонақ болып жайланайын.
    Бабаны айтып қалдық, енді қойдым
    Шыңғыстың әруағынан айналайын!
    Сөйтсе бұл екі қыз Шыңғыстың тікелей ұрпағы болып келетін Құсбек, Жүнісбектің тұқымы екен. Осы екі ақын қызға арнап Пышан «Әшіркүл, Зейнеп» деген ән шығарған. Кейін осы әнді комазитор Евгений Брусиловский жазып алып «Жалбыр» операсына кіргізіпті. Қазақтың өз атасынан басқаның әруағына сиынбайтынын әркім – ақ білетін шығар. Шың – Құз Темірдің Лақап аты екенін осы айтыс та айғақтап тұр. (Ақылбеков Ш. М. «Шыңғысхан - Аңыз бен ақиқат»).

    « Мен, Мен, Мен едім!
    Кер Сақ Абтан тараған,
    Итжеккен мен Алтайдың
    Арасынан аң алған!
    «Керейлер қайда!»-дегенде,
    Үш Жүз Қырық қанат Ел едім!
    Ай, Шыңғысхан Қаһан Бабам-ай!
    «Бізге тоқтар жау жоқ!»-деп,
    «Ашамайлы ноқта!» -деп,
    Үш Жүз Қырық қанат Керейден
    Ордасын бөлдің Төренің!
    Керей ханның тұсында,
    «Он Екі Ата Абақ!»-деп,
    Он Екі Ата Байұлы
    Жиырма төрт қанат көтеріп,
    «Дау қайда?!-деп жөнедің!
    Ай Кенекем, Кенекем
    Сен билікке келгенде
    Ата сөзден іріді
    Бұлақ көзден бүлінді
    Абылайдан қалған Сара жол
    Қақ Ортадан тілінді
    Сары жолақ киіндің
    Ақмоладан бақ ұшты
    Тар қыспақта жер құштың
    Қолдан тайды берекең
    Уа Алты Алаштың баласы
    Ақ жолыңды ала етіп
    Ақ патша алтын аяққа у шашты
    Ащы зармен келесің
    Ащыға тәтті болсам деп
    Зарлыға қуаныш болсам деп
    Бекіредей бес қатар
    Иірімнен көкке атылған
    Екпініне жар құлар
    Жайықтың асау жайыны
    Маһанбет Ұраншы мен едім!
    Ата Жұртым Қазығұрт
    Ана Жұртым Өр Алтай!
    Атасы мен Анасына оқ атқан
    Азғындардың басын кессем деп едім.
    -Уа, Алты Алаштың Азаматы
    Атаң қазақ болғанда
    Алтын бұлақтан су ішкен
    Алтын жағалы тон киген
    «Зұлмарт» берен тартынып
    Төрт құбылысына Ту тіккен
    Қаһарынан жау қашқан
    Айбарынан от шашқан
    Қаһандардан туған жоқпа едің?» («Махамбеттің жырынан» Ілесбек Байжанов, Шымкент).

    «Қазақ сөзі ой жүгіртсең бес әріптен тұрады,
    Ой жүгіртсең тұнып тұрған тарих оның құрамы.
    Дүние тану тарихының ең басында орыны.
    Дүние жүзі әуел бастан болған оның тұрағы.
    Сенбесеңдер атласты қолға алыңда қараңдар,
    Қазақша атау жер бетінде қанша екенін санаңдар.
    Қазақ атам ат тұяғы баспаған жер кемде кем.
    Адам ата қазақ болған мейлің сенбе мейлің сен.
    Мағынасын ашып көрсек бес әріптің енді біз,
    Зейін қойып оқы ағайын қызығына келдіңіз.
    Сәби тұңғыш келген кезде дүние есігін ашады,
    “Қаз” тұрады, “қаз-қаз” аттап жер ананы басады.
    “Қазына”жинап, “қазы” болып әділ билік айтады,
    Адам ғұмыр “қаза” болып топыраққа қайтады.
    “Қазан” айы астық, өнім бабына кеп піскен кез,
    Жиған терген ырыс болып “қазанға” кеп түскен кез.
    Қазақ деген ғұмыр бойы “қазғанудан” тұрады,
    “Темір- қазық ” мемлекеттің бағыт бағдар тұрағы.
    “Қазан” деген о заманнан мемлекеттің атауы,
    Түсінгенге қазақ сөзі ата баба ұраны.
    Қазақ сөзі таусылмайтын кетпейтұғын жыр естен.
    Ата-бабам әуел бастан қас жауымен тірескен.
    Түсінгенге қазақ халқы өркениеттің басында.
    Қазақ болып қалу үшін ғұмыр бойы күрескен.
    Қазағымның даналығын ойға салып білсеңіз,
    Бес әріпке қанша мағына сыйып кеткен көрсеңіз.
    Өз тарихын бес әріпке қалай ғана сыйдырған,
    Қазақ атын ата-бабам қойып кеткен сенсеңіз.
    Өз бастауын алған екен сонау ықылым заманнан,
    Еділ менен Шыңғыстай ер қай ұлтта бар жарандар,
    Жирма миллион сөздік қоры қай ұлтта бар қараңдар.
    Қазағымның даналығынан ой өрісімді суарам,
    Мақтанышпен қазақ болып туғаныма қуанам» (Қ.Насыреддин).

    ...«Тапжылмай таққа отырып Ұлы Қаған,
    Топтасты бір ел болып Ұлы Далам.
    Шыңғысхан бар әлемді бағындырды,
    Жауына жүрегі оның жылымаған...
    Ешқашан елдік үшін аянбады,
    Алынды талай шептер қияндағы...
    Жүз елу, екі жүз мың әскерменен
    Сап құрды Шыңғысханның нояндары!..
    Бұл сапта Керей, Найман, Оңғыт, (Уақ) болды,
    Жалайыр, Арғын, Дулат, Маңғыт болды.
    Бұл сапта Татар, Меркіт, Қаңлы, Қыпшақ,
    Қырғыз бен Ойрат, Бурят, Якут болды...
    Бұл сапта болды Үйсін, Ноғайың да,
    Қоңырат, Қожа, Ұйғыр – талайың да...
    Айналған бәрі туыс, ағайынға,
    Бұл сапта Алшын – Мұңал-Адайың да!..
    Білсеңіз, Жебе ноян – Жорға Адай-ды,
    Шыңғысхан неге оны қолдамайды?!
    Қолдайды, өзі де Адай, тегі Мұңал,
    Ол қалай қазақ арын арламайды?!
    Халықпыз терең тамыр, дәбіміз бар,
    Халықпыз маңдайында бағымыз бар...
    Үш Жүздің кенжесі Адай-Мұңал болса,
    Қарашаңыраққа қалайша дауымыз бар?!
    Шыңғысхан орындалып мақсатының-
    Құрса егер мұңал (моңғол) патшалығын:
    Бұл өзі - кенже ұлдың шаңырағы,
    Қазақтың шыққаны ғой жақсы атының.
    Қазақтың туын көкке тіктегені,
    Қазақтың мойындалып мықты екені,
    Алтайда адайдың мол таңбалары,
    Алтайым қазағымның құт мекені!
    Бұл Мұңал кімді тегі құл етпеді,
    Түкті екен шеттерінен жүректері.
    Әлі де ұрпақтары өр мінезді,
    Іске асып ата-баба тілектері.
    Іске асып бүгінде елміз асыл арман,
    Халқымның келер туып асығы алдан.
    Шыңғысханға қытай, ойрат таласып жүр,
    Бір кезде бабаларым басып алған.
    Біз кезде бабаларым басып алған,
    Жауласқан қас дұшпанның басын алған.
    Бір кезде Еуропаң, Азияң да,
    Қазаққа басын иген орыс-орман...
    Дәуірлеп күн кешкен-ді халқым сонда,
    Дүрілдеп тұрған еді даңқым сонда
    Мәскеуді ортқа ораған Мамай, Орақ,
    Тоқтамыс, қандай еді Алтынорда!
    Жеттік қой Балтық асып ел шетіне,
    Үндістан, Ауғаныстан, Парсы еліне...
    Бәрі де бағынышпен күн өткізді,
    Шыңғыс-Жошы-Бату әскеріне!!!
    Салдырған мәлім сәнді сарайлары,
    Жанды ғой бұл қазақтың талай бағы...
    Қазақтың шаңрағына ие болған-
    Әйгілі Моңғол-Мұңал Адайдағы.
    Жайымды ұғарсың сен сезіп көрсең,
    (Жаулардан ұтыласың сезік берсең).
    Адай мен Қазақ қатар аталады,
    Кең байтақ даламызды кезіп көрсең.
    Мұңалжар, Мұңалошақ – тұлғаң бөлек,
    Сол ошақ Қазығұртта түрған дер ек.
    Алатау, Алтай, Сауран, Сырдың бойы,
    Тіл таңба, тас таңбаға тұнған дерек.
    Халық жоқ жер бетінде моңғол деген,
    Ру бар қазағымда мұңал деген.
    Жаралған сол Мұңалдан Шыңғыс қаған,
    Қазақты ел етудің қамын жеген.
    Демеңіз мынау неткен тосын сый ед,
    Адайлар – төре тұқым, асыл сүйек.
    Жаралған дейді бабам Күн нұрынан,
    Шыңғысхан Көктәңірге басын иед!
    Жаралған сонау дәуір Сақ жерінен,
    Тарихтың алып орнын қақ төрінен!
    Қазақты жер жүзіне мойындатты,
    Жаралып Алан Қуа – Көкбөріден! (Ғалым Әріп «Қазақ – менің ұраным».


    Ал, Шыңғыс қағанның өзі елінің амандығын ойлап, ұрпағына мынадай сөз қалдырыпты:
    «Құлаш бойымнан тұтамы қалса да,
    Сен аман бол, Төре елім!
    Тұла бойымнан қайратым кетсе де,
    Сен аман бол, Ұлысым!».

    «Алтын денем қажыса, қажысын,
    Алып төрім уыстан кетпесін!
    Тұла бойым шалдықса, шалдықсын,
    Тұтас ұлысым шашылып кетпесін». (М.Қожырбайұлының "Шыңғыс хан қазақтың ұлы қағаны" атты еңбегінен).


    • #34
    • Түк түсінбей тін
    • дн, 20/03/2017 - 15:22

    Енді бізге мұңқұл, маңқұл болуымыз керек пе?.Сонда

    • #35
    • 35
    • дн, 20/03/2017 - 15:46

    34-ке! Сізге ештеңе болудың керегі жоқ. Қазақ болсаңыз болды. Бәрінің атасы болып қала бересіз. Себебі, бәрі қазақтан тараған, яғни бәрінің атасы Қазақ болады. Қожырбайұлының айтып жүргендері осы. Ал, ана "білгіштер" қазақты бала қылып, өзге тілдерді қазаққа зорлықпен үйреткілері келеді. Керісінше, олардың бәрі Атасы Қазақтың Ана тілін үйренуге тиіс. Олардың үнемі Қожырбайұлының жағасына жармасып жүргендерінің сыры осыдан болса керек.

    Олар қазақтың қамын ойлап, бұл мәселені Қожырбайұлымен бірге зерттегенде бәрі де басқаша болған болар еді.

    Қазақ Атаңның бала болмай, жұрттың бәрінен үлкен, бәрінің атасы болады дегенге адам шамданатындай, аптырдың жағасына жармасатындай не бар?

    • #36
    • Жалайырдың жалғызы.
    • дн, 20/03/2017 - 15:46

    Осындай қырттар қайдан шығады екен? Мынау ауру адам ғой. Өзім жалайыр болсам да Шығысхан жалаыр дегенге әтпішуімді кесіп алсаң да сенбеймін. Ал адай дегені ақымақты сөзі.

    • #37
    • 37
    • дн, 20/03/2017 - 15:54

    Дұрыс айтасыз, айтылғанға сену үшін көп оқып, білім алу керек. Көп кітап оқу керек. Оқығандардың бәрін салыстырып саралап оқу керек. Үлкендерді тыңдау керек. Осындай пікір сайыстарға қатысып, ешкімнің арына қорлау сөз жазбай пікір айтуды үйрену керек.

    • #38
    • 38
    • дн, 20/03/2017 - 16:00

    36-ға! Мәдениетті пікір айтып, мәдениетті пікір жазуды үйрену керек. Ана 29-ды оқы.

    • #39
    • Қаз дауысты Қазыбек бидің ұрпағы
    • дн, 20/03/2017 - 16:14

    Пікір білдіруде анайы, қорлау сөздер қолданатындарға!

    31-бап. ҚОРЛАУ

    Қорлау, яғни басқа адамның ар намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіткен адамға 200 АЕК көлемінде (453 800 теңге шамасында) айыппұл салады. Немесе, 180 сағатқа тең қоғамдық жұмысқа тартылады. Айыппұл төлей алмаса, айыппұл пұлына пара-пар түзету мерзіміне кесіледі.

    Ана Қожырбайұлы сотқа сүйремей тұрғанда ауыздарыңызды жатқандарыңыз жөн болар. Мен тек Сіздерге жаным ашығасын айтып отырмын.

    Дұрысы мәдениетті пікір жазуды үйренген ғой.

    Ана Қожырбайұлынан үлгі алыңыздар. Ешқашан ешкімнің атына қорлау сөздер жазған емес.

    • #40
    • Сот
    • дн, 20/03/2017 - 17:59

    Ана Қожырбайұлы сотқа сүйремей тұрғанда ауыздарыңызды жатқандарыңыз жөн болар. 39
    --------------------------------------
    Коля ешкімді сүйремейді сот тарихшылардан мамандардан сараптама сұрайды а ол сараптаманың қандай болатының коля өзі де біледі

    • #41
    • ДД
    • дн, 20/03/2017 - 18:59

    Қожырбайұлына сенсең, Адам Ата мен Хауа Ана да адай, екеуі Бейнеуде дүниеге келген.

    • #42
    • ДТ
    • дн, 20/03/2017 - 19:02

    Моңғолдар кім деп жүрсем жалған адайлар екен ғой.

    • #43
    • Ауылдық
    • дн, 20/03/2017 - 19:10

    Қазақ үшін, сүйегі қурап Шыңғысханды Қазақ қылудан бір пайда бар ма. Қазақ үшін, дәл қазіргі уақытта, Шыңғысханды Қазақ қылуға қарағанда, босағадан сығалап, жетім баланың күйін кешіп жүрген, ҚАЗАҚ ТІЛІН ҚҰЖАТ ТІЛІНЕ  АЙНАЛДЫРУ өте маңызды мәселе.

    Ал мына мақала, биліктің тапсырысымен ХАЛЫҚТЫҢ НАЗАРЫН БАСҚА ЖАҚҚА АУДАРУ ҮШІН, ЖАЗЫЛУЫ МҮМКІН. Әйтпесе халыққа түк пайдасы жоқ, мұндай ойдан құрастырылған ЖАЛҒАН ТАРИХПЕН адамның, әсіресе жастардың басын қатыру кімге керек дейсің.

    "Қойшы тойға кеткенде, қасқыр қойға барады", - дегендей, халықтың назары басқа аударылғанда, билік өз ойларын (өз саясатын) ешбір кедергісіз, іске асыра береді. Жоғарғы жақта тіл тағдыры талқыға түсіп жатса, біз мына жақта, Қазақ тілінің болашақ тағдырын шетке ысырып қойып, сүйегі қурап кеткен Шыңғысханды Қазақ қыламыз деп, уақытымызды босқа жоғалтып жатырмыз.

    • #44
    • Ерсін
    • дн, 20/03/2017 - 19:21

    Мен де Қожырбайша сөйлейінші Менің руым Арғын шетелге шықсам өзімді қазақпын деп таныстырамын, ел ішінде мен Арғынмын. Егер Шыңғысхан Мұңал болса 12 ғасырда өзін қалай таныстыру керекбасқа жұртқа әрине мен Мұңалмын дейді өйткені қазақ ұлты тарих сахнасына шыққан жоқ. Ал шетелдіктерде "ұ, ң" әрпі жоқ олар Мұңалды қалай атауы мүмкін Мыс: ағылшындар оларда "ң" әрпін "нг" түрінде береді соған сәйкес Мұңалды "Монгол" немесе "Мингол" деп жазылады емес пе демек орыстарда осы тәсілмен монгол деп атаған деп ойлаймын. Қожырбай айтқандай бабалары Ман болса соғысқа сайланып шыққан жауынгерлерін Манқол немесе Маңқол деп атаған болуы керек. Әрине бұл жерде дыбыс өзгерісін талдап беретін тіл маманы емеспін.
    Тағы бір айтпағым осы ғалымдардың бәрі Шыңғысты қазақ, моңғол деп дауласады ал енді моңғол тарихшылары не дейді. Егер Шыңғыс тарихын жазса олар Алтын Орда оның Жәнібек, Берке, сартақ т.б. хандарын жазу керек емес пе тіптен олар күйеу балалары Ақсақ Темір, қазақтың Уәлиханға дейін тарихында жазбай ма өйткені оларда моңғол. Егер олардың тарихында ондай жазба болмаса онда олардың Шыңғысханды моңғол дегені өтірік. Немесе біз қазақпыз дегеніміз де өтірік, онда біз моңғолмыз.

    • #45
    • Төре
    • дн, 20/03/2017 - 19:28

    Шыңғыхан Қазақ болсада, болмасада ол Шығысхан болып қалады! Оған қам жемеңіздер? Шыңғысханға Қазақ қажет емес, ал Шыңғысханның Қасиетті Рухы, қазаққа керек-ақ! Айырмашылық осында ғана!

    • #46
    • диуана
    • дн, 20/03/2017 - 19:29

    несі бар оау адайлар мықты деп артына көпшік қоиып отыра бермисіңдерме ертең мұнай бітсе біздің ауылға келіп жұмыс жасайды қәзір біздер сол ұшын дұрыс шыңғызхан адай деп отыра беріңдер оның орнына ертең қарайған адайларың қаңғып кетпеу үшін бастарың жасаса ірі завод телица мал шаруашылығын ауыл шаруашылығын дамытыңдар ит пенен құсқа керек емес этаж этаж ресторандар сала бергенше олай отырып алып шыңғызхан менің атам деп жар салғанша өзі-өзіңізді алдап екі-үш мыңға алданып отырғанан бастарыңды қатырың мұнай бітсе қайда қаңғыимыз деп немесе қарайған сол шыңғызханың ұрпағын қалай сақтаймыз деп адайлар

    • #47
    • Барс
    • дн, 20/03/2017 - 19:34

    МадаиБауырымыздын Кожекене арнап шыгаран олени бар еди,окып отырсан каиталап жиберши Тамаша шыккан!

    • #48
    • 48
    • дн, 20/03/2017 - 20:52

    40-қа! Сіз не сонда ҚР соттарын қорлау сөздердің қандай болатынын айыра алмайтын білімсіз, надандар деп ойлайсыз ба? Анайы, қорлау сөздерге тарихи зерттеу еңбектердің қандай қатысы бар?

    • #49
    • пайыз деп айта беремін.
    • дн, 20/03/2017 - 20:54

    Шыңғыс хан қазақ деп М.Мағауин айтты ғой.енді не керек?Мұхтар Мағауиннің кітаптарын көп оқимыз.сол кітаптарының ішінде шағын əңгімесін оқып "Подонок"деген кімді жазды екен деп ойланып жүрміз жəне Алпамыс деген орыстарды құтқарам деп суға кеткен жігіт туралы жазғаны да кім туралы жазды екен деп жүрміз,əйтеуір шығармашылық өкілінің бір адамдары екені айқын.бірақ кім?білетіндер айтасыздар ма?

    • #50
    • 49 Қалалық
    • дн, 20/03/2017 - 21:02

    43-Ауылдыққа! Әртүрлі болып жазылып жүрген дүниелердің ақиқаты осындай әртүрлі зерттеулерден шығады емес пе? Сіз неге жұрттың бәрі Сіз ойлағандай болып ойлауға тиісті деп ойлайсыз? Әркімнің білім деңгейі әртүрлі болады емес пе? Әркім өз санасының деңгейіне байланысты оқыған дүниесін қорытып, ой түйеді емес пе?

    Осы Сіздер неге Қожырбайұлы қазақты және оның қарашаңырағын дана деп жазса, жандарыңыз шырқырап, ауыздарыңызға келгендеріңізді құсасыңыздар? Мақалаға қатысты дау айтудың орнына, жағасына жармасыздар. Осы Сіздер кімсіздер? Қазақтың өткен ұлы тарихына неге соншама өш болып жүрсіздер? Қазақты неге соншама, білімсіз, надан, бала еткілеріңіз келеді? Жауап күтемін.

    • #51
    • 51
    • дн, 20/03/2017 - 21:09

    Ауылдыққа! Ата-тегін және олардың халық үшін еткен ерлік істерін біліп өскен ұрпақтың өресі биік, арлы, намысты болады. Ел мен жер, тіл мен дін үшін жанын салып қорғай алатындай болады. Сізде не сонда осындай қарапайым дүниелерді түсінетіндей де біліміңіздің болмағаны ма?

    Тегін білмейтін тексіз бен жеті атасын білмейтін жетесіз болғанның несі жақсы?

    • #52
    • Предлагаю
    • дн, 20/03/2017 - 21:09

    48 сотка бер корлау создерин айткандарды при чем ажырату ажыратпау?

    • #53
    • Cерікбай
    • дн, 20/03/2017 - 21:10

    Шыңғыс хан адай болама,жалайыр болама, маған салса қазақ болса болды, ұлттық рухты көтеретін идея керек.

    • #54
    • Емші
    • дн, 20/03/2017 - 21:14

    "Аққу гəкку - Аз қаз" - емдеу сауықтыру орталығы былтыргы клиентерімізді қайра емделуге шақырамыз !
    Бағалар былтырғыдан қымбатырақ. Қамшымен емдейтін бақсыларымыздың бір удары былтыр 500 т болса, биыл 1000 теңге.
    Қазір көктем қүс келетін мезгіл. Сондықтан Чингиз далай хаан көздеріңе қазақ боп елестеп жатыр !

    • #55
    • 52
    • дн, 20/03/2017 - 21:17

    36 - мен білетін қазақтың ішіндегі ең мәдениетсіз адам. Сіз өзіңізді жұрттың бәрінен ақылды, білімді санайды екенсіз. Бірақ, Аллатағала адамдарға ақыл мен білім және мәдени, әдеп үлестіргенде Сізге жетпей қалған екен. Өте өкінішті.

    Осындағы пікір жазып отырғандар Сіздің кім екеніңізді білмейді деп ойлап отырсаңыз, қатты қателесесіз. Мұнда Сіздердің сөз саптауларыңызға қарап-ақ, кім екендеріңізді білетін жандар бар.

    • #56
    • 56
    • дн, 20/03/2017 - 21:22

    54-ке! Адам алқаш болса, жұрттың бәрі ішеді; наркоман болса, жұрттың бәрі шегеді; Ауру болса, жұрттың ауырады деп ойлайды. Бірақ оны өздері білмейді. Себебі, олар өздерін саумыз деп ойлайды. Әңгіменің қысқасы "Көкек өз атын өзі шақырады" деген мақал бекер айтылмаған.

    • #57
    • 57
    • дн, 20/03/2017 - 21:29

    52-ге! Былтыр осы саиттердегі жарияланған мақала, ой-пікірлерді оқып, саралап отыратын арнайы қызмет ашылғанын ұмытып қалған сияқтысыз. Олар осындағы кез-келген қылмыстық, әкімшілік жауапкершілігі бар жазбалардың аптырын өздері іздеп тауып-ақ шара қолдана алады. менменсіп, біреуді кемсітіп, қорлаймын деп жүріп шоқ басып алмасаңыз болды. Біз, Қожырбайшылдар ешкімге жамандық тілемейміз. Бізге тек өткен тарихтың әділет-шындығы керек.

    • #58
    • 58
    • дн, 20/03/2017 - 21:33

    «1905 жылы Ресей империясының Думасына қазақ халқының да өкілдері кірмек болғанда Марков деген сенатор:«Бұлар Шыңғыз ханның, Темірланның тұқымдары, абай болуымыз керек!» деген екен. Бөтен елдер баяғыдан біліп отырған шындықты қазақтардың өзі мойындағысы келмей, руы Қият Шыңғыз ханды «моңғол» деп ытырынуда. Ал шетел зерттеушілеріне салсақ қазақ руларын (Жалайыр, Найман, Керей, т.б.) «моңғол» дегенімен қоймай, енді тұңғыс (доңыз) тайпасы етіп шығарғанын көріп отырмыз» (Хасен Қожа Түрік 28.08.2016 жыл «Ұлт Кз» (http://ult.kz/post/tagy-da-mongol-atauy-zhayynda) газетінде жарық көрген).

    • #59
    • Ерсін
    • дн, 20/03/2017 - 21:42

    Бір жағынан қарасаң қазақ хандығы болған жоқ өйткені хандар бәрі де Шыңғыс ханның ұрпағы мында пікір білдірушілер оны моңғол дейді солай-ақ болсын сонда қазақтың хандығы емес моңғол хандығын құрған екен ғой Керей мен Жәнібек хандар. Яғни моңғол хандығы. Орыстың отарында болған қазақтар ма әлде моңғолдар ма екен??? Қазақ мемлекеті 1991 жылы 16 желтоқсан құрылды.

    • #60
    • Емші
    • дн, 20/03/2017 - 21:58

    #56
    Айналайын-ай, уайымдама біздің бақсылардың үш ударынан кейін көзің шəйдай ашылып, қыйал-елестер көз алдыңнан ғайып боп, өмірге шынайы көз қараспен қарайтын боласың !

    • #61
    • 61
    • дн, 20/03/2017 - 22:02

    60-қа! Сөз түсінбейтін адамға сөз шығын.

    • #62
    • 62
    • дн, 20/03/2017 - 22:03

    "Мұңалдың құпия шежіресінде" Шыңғысханның таудың басына шығып "үш рет мойнына бұршақ салып, тәңірден тілек тілегені" айтылған. "Мойнына бұршақ салып Құдайдан тілек тілеу" қазақтан басқа ешбір елдің салтында жоқ.

    • #63
    • 63
    • дн, 20/03/2017 - 22:08

    Енш3ге! "Мұңалдың құпия шежіресінде" олардың бір-біріне "пәленшеке, түгеншеке" деп сөйлейтіндері айтылған. Қазақтар күні бүгінде де тап сондай етіп Мәке, Сәке, Тәке деп сөйлейді. Бұлай сөйлеу қазақтан басқа ешбір елдің сөздік қорында жоқ. Бірақ бұл сөз биліктегілер арасында қолданылмайды. Өткенде бір министр бір депутатқа "Жәке" деп сөйлегені үшін айқай шығарып, жерден алып, жерге салды. Маңғыстаулық Адайлар күні бүгінде де тап солай сөйлейді.

    • #64
    • 64
    • дн, 20/03/2017 - 22:13

    60-Емшіге! Мына пікір Сізді емдеу үшін.

    "Үшінші белгі – Қазақ шежіресінде маңғолдың Созақтан тарап тұрғаны. Созақтың Су сақ екенін ғалымдар дәлелдеп беріп кеткен. Оны қайталап жатпаймыз. Осы жөнінде менің «Қазақ шежіресіндегі Шыңғыс ханның ата тегі» атты мақаламда дәлелімен айтылған. Су сақ дегеніміз де, Каспий теңізін есте жоқ ерте замандардан бері жайлап келе жатқан сақ тайпасы Адайларды меңзеп тұр" (Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #65
    • Предлагаю
    • дн, 20/03/2017 - 22:13

    Емшинин баксылары жумыстарын аткарып жиберсе ширкин

    • #66
    • 65
    • дн, 20/03/2017 - 22:15

    60-Емшіге! Мына пікірде Сіздің емдеу үшін:

    "Төртінші белгі – Шыңғыс ханның өкіл әкесі атанған Сорқанның Баяуыт тайпасынан екені. Баяуыттардың тоғыз күнәсі кешірілетін болып, оларға Шыңғыс ханның ұрпақтарынан қыз алуға үлкен мәртебе берілген. Адайлар осы Баяуыттардың ішінде болған. Боданжарды белгісіз біреуден тапқан Алан ананың қасында еркек кіндіктіден осы Баяуыт қана жүрген. Шыңғыс ханның таңбасы мен Адайлардың екінші таңбасының бір екендері белгілі. Осымен қатар, Адайлардың басты Жебе таңбалары, аңыздағы Шыңғыс ханның сағымға, нұрға, кемпірқосаққа ілініп қалған жебесін еске салып тұр. Осымен қатар «Алтын дәптерде» Шыңғыс қағанның алтын жебесінің болғаны айтылады. Жебенің Шыңғыс қағанға тікелей қатысы бар".(Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #67
    • қияли
    • дн, 20/03/2017 - 22:16

    Бір күні тышқандар жиналыс жасап, ата тегін түгендеп жатыр екен. Біреуі біздер Тыш деген ханның ұрпағымыз десе, бірі атамыз хан болған, бірақ тышқақ болған депті. Енді бірі ол тышып отырғанда туған десе, тағы біреуі жоқ біз тарақанның ұрпағымыз себебі олар да Т əрпінен келеді, əріптері өзгеріске ұшыраған десе, бірі жоқ, біз тырнаның ұрпағымыз, өйткені екі əрпі дұрыс келіп тұр деп дауласып жатқанда мысық жеп кетіпті.

    • #68
    • 67
    • дн, 20/03/2017 - 22:21

    65-ке! Бұл жерге қазақтың Ана тілін, яғни Мемлекеттік тілді меңгеріп келгеніңіз жөн болар. Елбасымызда 25 жылдан бері "Екі қазақ бірің мен бірің қазақша сөйлесіңдер" деп сан рет ескертіп айтқан жоқ па еді?

    • #69
    • 69
    • дн, 20/03/2017 - 22:24

    67-Қиялиға! "Бесінші белгі – түркі тектес қытайлық елші, Қойшығара ағамыздың айтқанында барлаушы Чжао Ғұн (Хун. кит.) өзінің жазған «Мен да Бей лу» кітәбінде, Мұқалының айтқандарынан Өгедейді Адай деп жазады. Осы жөнінде орыстың аудармашы-ғалымы Мункуев өзінің жазған түсініктемесінде: «Форма А-дай употребляемая нашим автором (Чжао Ғұн. Қ.З.), очевидно, представляет собой отражение дейтвительного сущестовавшего произношения» дейді. Демек, біздің Өдей, Өгедей дегеніміз, нақты айтылуында Адай болған. Осымен қатар маңғолдарда Адай хан болған. Түркітанушы ғалым Иманғазы Нұрахметұлы маңғол қазақтарының қолынан Шыңғыс ханның шежіресінде Ақадай дегенді де көрген екен".(Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #70
    • 70
    • дн, 20/03/2017 - 22:27

    67-Қиялиге! "Алтыншы белгі – Ергене қоңнан шықты дегендерде қара бура жегілген қазақ арбасының боғанында тұр. Ергене қоңдағылырдың асыл түйе ұстағандары жөнінде алдыңғы мақаламда тарихи деректердің негізінде айтылды. Қар бура — жалғыз өркешті нар, қазақтар жылқы малын ертеде ешқашан да, арбаға жекпеген. Ал енді, түйе жүрген жерде Адайлардың жүретіндері белгілі. Қытайдың тарихшысы Ван-го-Вей маңғолдарды «черноповозочные» деп атаған екен. Яғни, қара буралы қазақ арбалыАлтыншы белгі – Ергене қоңнан шықты дегендерде қара бура жегілген қазақ арбасының боғанында тұр. Ергене қоңдағылырдың асыл түйе ұстағандары жөнінде алдыңғы мақаламда тарихи деректердің негізінде айтылды. Қар бура — жалғыз өркешті нар, қазақтар жылқы малын ертеде ешқашан да, арбаға жекпеген. Ал енді, түйе жүрген жерде Адайлардың жүретіндері белгілі. Қытайдың тарихшысы Ван-го-Вей маңғолдарды «черноповозочные» деп атаған екен. Яғни, қара буралы қазақ арбалы."(Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #71
    • 71
    • дн, 20/03/2017 - 22:33

    60-Емшіге! "Жетінші белгі – генетиктердің сараптамасы Алшын тобындағы 18 тайпаның өкілдерінің қанында галлогруппа С3 бар екенін, осы галлогруппаның қазіргі маңғолдардың да біразында бар екендерін айтады. Бұл 18 тайпаның ішінде Адайлар да, бар. Менің пайымдауымша бұл галлогруппа С3 – Шыңғыс қағанды дүниеге әкелген халықтың гендік коды.
    Міне, осы жеті белгінің үйлесулерін кездейсоқ сәйкестіктер деп айту мүмкін емес секілді. Нақты анығы, Шыңғыс ханның Адай дегенді білуі. Бұны мен емес, тарихи дерек айтады. Шыңғыс қаған Адай болғанда, онда, оның өзінің сайлап алған маңғол атауын осы Адайладың маңынан іздегеніміз жөн болар" Жетінші белгі – генетиктердің сараптамасы Алшын тобындағы 18 тайпаның өкілдерінің қанында галлогруппа С3 бар екенін, осы галлогруппаның қазіргі маңғолдардың да біразында бар екендерін айтады. Бұл 18 тайпаның ішінде Адайлар да, бар. Менің пайымдауымша бұл галлогруппа С3 – Шыңғыс қағанды дүниеге әкелген халықтың гендік коды.
    Міне, осы жеті белгінің үйлесулерін кездейсоқ сәйкестіктер деп айту мүмкін емес секілді. Нақты анығы, Шыңғыс ханның Адай дегенді білуі. Бұны мен емес, тарихи дерек айтады. Шыңғыс қаған Адай болғанда, онда, оның өзінің сайлап алған маңғол атауын осы Адайладың маңынан іздегеніміз жөн болар" (Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #72
    • 72
    • дн, 20/03/2017 - 22:36

    Емшіге! "Адайға әдейі тартатындай менің Адаймен аталасым, Қосаймен құдаласым, олар сияқты Құдаймен сыбайласым жоқ. Шыңғыс қағанның бабасы Буданжардың көктің нұрынан емес, адам баласынан туғаны хақ. Адам баласы ретінде шежіре Адайды көрсетіп тұр. Адайлар Қияндармен сонау Ерген қоңнан қатарлас жүрген. Әдет-ғұрыптарына қарай біз Қияндармен қатарлас жүрген Ядаларды Адай дей аламыз. Меніңше, бұл Ядалар Аравиядан қайтқан Адайлар. Өйткені, арабтардың асыл түйелері ең алғаш осы Ергене қоңнан шығып отыр. Қытайлар бұл түйелерге нақты назар аударған. Мен Ергене қоңға жалғыз ғана Қияндар кеткен жоқ деген едім. Қазақстандық тарихшы Ю. Зуев қытайлардың «юечжи» иероглифін зерттеп, юечжилерді ятилер деп айтқан. Бұларды иозі, жүз, ғұз дегендері қиялдан, Серікболдың айтқанында «қазақбайшылағаннан» болған. Зуевтің иероглифті зерттеп айтқанындағы Ятиі, әрине, Яда дегенді айтып тұрғандай. Ал енді мен болсам, юечжи дегенді неше қайталасам, «аджай» дегенді естимін. Мәселен, қарағытай дегенді неше қайталасаңыз – қаратай дегенді естисіз.
    Мен жас кездерімде Шыңғыс ханды қоңырат деп жүруші едім. Енді ұққаным, Шыңғыс қаған сол замандағы Қоңырат ұлысындағы Баяуыт тайпасының Адай тармағының төлі, яғни, Қазақ екен. Ал енді, Байат деген сөздің анығында, Махмуд Қашғари айтқан — Құдай, Тәңір екенін білгейсіздер" (Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #73
    • Н
    • дн, 20/03/2017 - 22:41

    Темучин Қазақтың атасы емес

    • #74
    • 73
    • дн, 20/03/2017 - 22:43

    Босқа таласпаңдар. Күншілдікке де салынбаңдар. Шыңғыс қағандай жауынгер көсемді Кирдің басын алған, Дарийді талқандаған, Ескендірдің санына жебе таңбасын қадап өлтірген су сақтарының бір жауынгер халқы, «Көкте Құдай күшті, жерде Адай күшті» дегендер дүниеге әкелмегенде, Жамбыл атамыздың айтқанындағы «тоғайдан торай қоймағандар» әкелді ме?"(Қайрат Даукеев, шежіре жазушы).

    • #75
    • 100 грамм алып койдым за вас
    • дн, 20/03/2017 - 22:43

    Емши мен кияли дурыс жигиттер го

    • #76
    • Бәрін төңкеруші.
    • дн, 20/03/2017 - 22:47

    72 оттай береді екен.айтылды ғой.шыңғыс ол Найман руы нан деп.О л шығыс та болған соң оны Моңғолия деп ойлап орыстар Моңғол екен деп атап кетіпті. Ал ол Қазақ болып шықты.Мен сол Найман нан болуым керек.

    • #77
    • 75
    • дн, 20/03/2017 - 22:50

    73-ке! Бұл жерде Темучин деген адам жайлы әңгіме жоқ. Шыңғыс қағанның айналасында ондай адам да жоқ. Шыңғыс ханның азан шақырылып қойылған есімі Темір. Бұл жердегі әңгіме Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан жайлы болып отыр. Біз, Шыңғыс қағанды Қазақтың атасы емес, Қазақтың баласы деп отырмыз. Сізге Қазақтың Ата салты мен сөз қолдану қағидасын меңгеру керек. Әйтпесе, тек қана өзіңіздің шатысқаныңызбен тұрмай жұрттың бәрін шатыстырасыз.

    • #78
    • бәрін үйретуші шыңғысханшылға қазақ
    • дн, 20/03/2017 - 22:51

    "Мұңалдың құпия шежіресі" деген шежіре жоқ. Онда құпия болатындай да ештеңе жоқ. Ол шежіренің шын атауы"Мұңғұлдың сырлы/немесе қастерлі/ шежіресі" деп аталады. Орысша жазған ғалымдардың "Сокровенное сказание монголов" деген атаудағы "сокровенное" сөзін біздің дүмше шыңғысханшыларымыз "құпия шежіре" дейді. Соны ойланбастан қайталаумен келеді құдды бір КГБ-ның құпиясын ашқандай.

    • #79
    • 78
    • дн, 20/03/2017 - 22:54

    76! Сізге мәдениетті сөйлеуді үйрену керек. Бұл жерде пікір жазып отырғандар сиыр емес, оттайтын. Пікірді олай білдірмейді. Келтірілген тұжырымды қарсы уәж келтіріп дәлелдеу керек.

    • #80
    • 79
    • дн, 20/03/2017 - 23:02

    78-ге! Сізге "Мұңалдың құпия шежіресі" мен бірге "Алтан Тобышты" да, сосын Рашид Ад Динді де оқу керек. Содан кейін үшеуінің қандай айырмасы бар екенін, ондағы адам, ру, ел аттарын, айтылатын салт-дәстүрлерді саралау керек. Ең бастысы Қазақтың рулық шежіресін, жыр-дастандарын басшылыққа алу керек. Қысқасы, Қазақтың тарихын қазақтың өз сөзінен іздеу керек.Содан кейін ғана "Мұңалдың құпия шежіресі" деген еңбектің бар-жоғын ажырата алатын боласыз.

    • #81
    • 49-ға
    • дн, 20/03/2017 - 23:06

    М.Мағауин "Подонок" әңгімесінде Нұрболат Масанов туралы жазған

    • #82
    • Болат
    • дн, 20/03/2017 - 23:07

    Бұл тақырыптың зерттелуі орынды. Ішінде біздің санамызға бірден қона қоймайтын тың пікірлер бар. Жағаға жармаспай өзіміздің де зерттеп көргеніміз дұрыс болар. Ақиқатты ашу үшін осындай зерттеулер көп болуы керек.

    • #83
    • Бәрін төңкеруші.
    • дн, 20/03/2017 - 23:08

    79 шы.Мен дәлелді уәж айтпай тұрмынба?. Шығыс та Шыңғыс тау деген жер( тау) бар.Шыңғыс сол жерде туылған екен.А л ол жерлер Найман дар мекені бұрыннан.Ендеше Шыңғыс Найман руынан болып шықты.
    Және адай қайда Моңғол қайда?. екеуі нің арасын бір екі жыл жүресің.

    • #84
    • 84
    • дн, 20/03/2017 - 23:16

    Шыңғыс ханның туылған жері ол емес. Шыңғыс ханның туылған жерін бүкіл тарихшы қауым біледі. Менің Сізге басқа айтар сөзім жоқ. Жоғарыдағы көрсетілген еңбектерді тауып алып оқыңыз.

    • #85
    • 85
    • дн, 20/03/2017 - 23:19

    Қазаққа Шыңғысханның туыстығы бар ма? деген сұраққа академик Оразақ СМАҒҰЛ былай деп жауап береді: «Алдымен Шыңғысхан моңғол ма, моңғол емес пе дегенді анықтап алу керек. Шыңғысхан, мәселен, ХІІІ ғасырда өмір сүрген адам. Бірақ, сол Шыңғысханның елі қолданған тіл мен сол тұстағы этникалық атауларды бүгінгі моңғолдар түсінбейді. Арада бар болғаны 800 жыл ғана өтсе де, олардың жазуын не оқи алмайды, не түсінбейді. Ал, біз түркі тектес халықтың біріміз, осыдан 700-800 жыл бұрынғы көне түріктердің жазуын ашып, оқып жатырмыз ғой. Сонда бұл жақындық пен айырмашылық нені білдіреді?.. Бұдан шығатыны, ол заманда, Шыңғыс заманында моңғолдар атты этникалық дара қауым болмаған. Атау болған, бірақ негіз болмаған. Ол заманда, тіпті түрік әлемі мен моңғол тектес халықтардың арасында айырмашылықтар да, қайшылықтар да болмаған болуы мүмкін. Оны жалған десеңіз, қазір барлық тарихи деректерде жазылып жүр, Шыңғысхан түркі әлемімен хат алысқанда тілмәш ұстамаған. «Мен моңғолмын» дегенмен олар түркі тайпаларымен барлығы бір тілде сөйлескен. Ал, енді бұл нені білдіреді? Әрине, негізі бір екендігін білдіреді. Шыңғысханның қоңыраттың қызы Бөртені алғаны да тегін емес қой. Ал, біз бүгін тұрақты этникалық топқа бөлініп алғаннан кейін оны анаған тартып, мынаған тартып, өз айтқанымызды растағымыз келеді. (Оразақ СМАҒҰЛ, академик: Шыңғысхан моңғол ма, моңғол емес пе дегенді анықтап алу керек).
    Түсініктеме: Өте дұрыс тұжырым. Ол заманда Мұңал (Моңғол) деген мемлекет болған жоқ, бірақ қазақтың кенжесі Адайда Мұңал деген ру болды. Мұңалдың, яғни өз атасының есімін мемлекет атауына айналдырған Шыңғысхан атамыз. Бұл сөз түсінген жанға бүкіл әлем елдерінің қалай дүниеге келетінінің айдай айғағы. Бүкіл әлем елдері осылай дүниеге келген.

    • #86
    • 86
    • дн, 20/03/2017 - 23:29

    Осындағы Қлжырбайұлының жағасына жармасып отырған Емші, Қиялы, Бәрін төңкеруші, 75-100 грамға, Предлагаю, Сот т.б. Сұрақ? Қазақтың әйгілі тарихшы ғалымы Ілияс Есенберлиннің қай кітабында Шыңғыс ханның тегі Адай екені жазылған?

    Түсініктеме: Күні Кешегі Қазақ хандығы "Алмас Қылыш" атты көп сериялы фильм осы автордың кітабына сәйкес түсірілген.

    Егер осыған жауап бере алмасаңыздар, Сіздердің Қожырбайұлымен пікір сайысына шығуға білімдеріңіз жетпейді.

    • #87
    • Қоймадыңдар ғой
    • дн, 20/03/2017 - 23:59

    Ей, молғондар, Шыңғысхан өзінің қазақ екенінен хабары бармеді өзі? Ұят қайда намыс қайда? Қазақ болып қала бермейсіңдер ме? Модасы кетті ме?
    Қызық е адамдар, Құдай сақтасын.

    • #88
    • ЗЕЙНЕТГЕР
    • сс, 21/03/2017 - 0:16

    МЕНIНДЕ КОСАРЫМ:КАЗАККА УЛТТЫК ИДЕА КЕРЕК,АСIРЕСЕ ЖАСТАРГА!28-ШI НУРБОЛ БАЙМУХАНОВКА! ОРЫСТАР АНГЛОСАКСЫ ДЕП ЗАР КАГАДЫ,ЕГЕР САКТАР ОЗ ЗАМАНЫНДА ЕВРОПАГА ОДАН АРЫ БРИТАН АРАЛДАРЫНА ОТIП КЕТКЕН БОЛСА АНГЛ ТАЙПАСЫМЕН АРАЛАСЫП ,СОНДА ОЛАРДЫН АТА ТЕКТЕРI КIМ БОЛГАНЫ? ГУНДАР АТТИЛА БАСТАП ЕВРОПАНЫ ТАПТАП ОТIП ВИЗАНТИЯНЫН ОЗIН ТIЗЕ БУКТIРГЕНIН ЕВРОПАЛЫКТАР МОЙЫНДАП ОТЫРГОЙ.АМЕРИКАЛЫК УНДIСТЕРДI ГЕНЕТИКАЛЫК ЗЕРТТЕУДЕН ОТКIЗIПСIЗДЕР,ОЛАР КАЗАКТАРГА ОТЕ АРЫДАН ТАРАЙТЫНЫН ДАЛЕЛДЕПСIЗДЕР. АГЫЛШЫНДАРДЫН КАЗАККА ЖАКЫНДЫГЫН ДАЛЕЛДЕЙТIН БIРШАМА МЫСАЛ КЕЛТIРУГЕ БОЛАДЫ;РЕСЕЙГЕ КЕЛIП ТЫГЫЛЫП ЖАТКАН СНОУДЕН. АКШ-ТЫН ВИЦЕ ПРЕЗИДЕНТЫ БАЙДЕН Т.Т СИЯКТЫЛАРДЫН АРТЫНДАГЫ ЖАЛГАУЛАР АЙТЫП ТУРГАН СЕКIЛДI,ДАН,ДЕН,ТАН,ТЕН ДЕГЕН ЖАЛГАУЛАР! ЖАНЕДЕ ГЕРМАНИЯНЫН САКСОНИЯ ДЕГЕН ЖЕРIНIН АТАУЫ. ОСЫ ПIКIР ТУРАЛЫ ТАРИХШЫЛАР НЕ ДЕЙДI? ЗЕРТТЕП ЖУРГЕН ЕШКIМ БАРМА?АЛДЕ ОТ БАСЫ ОШАК КАСЫ БОЛЫП ШЫНГЫСХАННАН БАСКА ТАКЫРЫП ЖОКПА? ЖОК АЛДЕ АНГЛОСАКСТАР ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУ ЖУРГIЗУДЕН ТАЙКАКТАЙСЫЗДАРМА? ЖАУАП КУТЕМIН.

    • #89
    • ЗЕЙНЕТГЕР
    • сс, 21/03/2017 - 0:16

    МЕНIНДЕ КОСАРЫМ:КАЗАККА УЛТТЫК ИДЕА КЕРЕК,АСIРЕСЕ ЖАСТАРГА!28-ШI НУРБОЛ БАЙМУХАНОВКА! ОРЫСТАР АНГЛОСАКСЫ ДЕП ЗАР КАГАДЫ,ЕГЕР САКТАР ОЗ ЗАМАНЫНДА ЕВРОПАГА ОДАН АРЫ БРИТАН АРАЛДАРЫНА ОТIП КЕТКЕН БОЛСА АНГЛ ТАЙПАСЫМЕН АРАЛАСЫП ,СОНДА ОЛАРДЫН АТА ТЕКТЕРI КIМ БОЛГАНЫ? ГУНДАР АТТИЛА БАСТАП ЕВРОПАНЫ ТАПТАП ОТIП ВИЗАНТИЯНЫН ОЗIН ТIЗЕ БУКТIРГЕНIН ЕВРОПАЛЫКТАР МОЙЫНДАП ОТЫРГОЙ.АМЕРИКАЛЫК УНДIСТЕРДI ГЕНЕТИКАЛЫК ЗЕРТТЕУДЕН ОТКIЗIПСIЗДЕР,ОЛАР КАЗАКТАРГА ОТЕ АРЫДАН ТАРАЙТЫНЫН ДАЛЕЛДЕПСIЗДЕР. АГЫЛШЫНДАРДЫН КАЗАККА ЖАКЫНДЫГЫН ДАЛЕЛДЕЙТIН БIРШАМА МЫСАЛ КЕЛТIРУГЕ БОЛАДЫ;РЕСЕЙГЕ КЕЛIП ТЫГЫЛЫП ЖАТКАН СНОУДЕН. АКШ-ТЫН ВИЦЕ ПРЕЗИДЕНТЫ БАЙДЕН Т.Т СИЯКТЫЛАРДЫН АРТЫНДАГЫ ЖАЛГАУЛАР АЙТЫП ТУРГАН СЕКIЛДI,ДАН,ДЕН,ТАН,ТЕН ДЕГЕН ЖАЛГАУЛАР! ЖАНЕДЕ ГЕРМАНИЯНЫН САКСОНИЯ ДЕГЕН ЖЕРIНIН АТАУЫ. ОСЫ ПIКIР ТУРАЛЫ ТАРИХШЫЛАР НЕ ДЕЙДI? ЗЕРТТЕП ЖУРГЕН ЕШКIМ БАРМА?АЛДЕ ОТ БАСЫ ОШАК КАСЫ БОЛЫП ШЫНГЫСХАННАН БАСКА ТАКЫРЫП ЖОКПА? ЖОК АЛДЕ АНГЛОСАКСТАР ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУ ЖУРГIЗУДЕН ТАЙКАКТАЙСЫЗДАРМА? ЖАУАП КУТЕМIН.

    • #90
    • 88-89дарға
    • сс, 21/03/2017 - 0:35

    ХХ1 ғасыр баяғыда басталып кетті, ал сорлы қазақ әлі өз идеясы жоқ, оны шыңғысхан қазақ деген сандырақтан іздегісі келеді. Күлесің бе, жылайсың ба? Құдіретті баяғы тезек пен қи көшпенділіктен іздеу деген не деген сорлылық, қазақ саяси аренаға сол шыңғысханның кесірінен бес ғасыр кешігіп шығып, көшпенділіктің кесірінен өркениеттің ең соңы, тіпті қалтарысында қалды. Моңғол шапқыншылығына дейін қыпшақ хандығы негізінде мемлекет болып қалыптасып еді.

    • #91
    • қияли
    • сс, 21/03/2017 - 0:42

    Зейнеткер мырза, сонда үндес дыбыстан тұрғанның бəрі қазақтікі болуы керек пе? Олай болса Сноуден емес Сноудан болуы керек.Гитлерде, Шиллерде де көптік жалғау, Обамада сұраулы тіркес бар,т.с.с қарап бірін қазақтан шығара беру баланың əңгімесі болып кетпей ме? Өмірге аз да болса объективті қарау керек қой. Қожыр байдың Мұғалжар тауын-Мұңал Жары дегеніндей баса көктеп,бұра тартпай!

    • #92
    • 90
    • сс, 21/03/2017 - 0:43

    87-ге! Сіз не мұндағы Шыңғыс ханды Қазақ деп мақала жазып, пікір жазып отырғандардың бәрін ақымақ деп отырсыз ба? Қатты қателесесіздер. Шыңғыс хан қағанатының ақшасында "ҚАЗАҚ" деген жазуы бар. Қазіргі Сенің ақшаңда да сол жазу тұр. Айырмасы Қазаққа "стан" деген жалғау қосылған. Бірақ сол "ҚАЗАҚ" деген түбір бұзылмай сақталып тұр. Әлемнің барлық мемлекеттерінің ақшасын да елдерінің атауы тұрады. Осы жөнінде Қожырбайұлы талай жерде айтып та, жазып та, тіпті шетелдік ғалымдар да жазып жүрген жоқ па? Міне көрдің бе кімнің "молғондар" екенін. Бұл жерде де "Көкек өз атын өзі шақырып" тұрған жоқ па? Білімсіз адам осылай аяғын басқан сайын ұятқа қалып жүреді.

    Тарихи тақырыпқа пікір жазарда жан-жағыңды, әсіресе алдыңыз да кім отырғанын бағамдап алғаныңыз жөн болады.

    • #93
    • Шыңыс төре
    • сс, 21/03/2017 - 0:49

    Шыңғысхан қазаққа кең бай байтақ жерді алып берді, хандық құрған ұрпағымен бірге.
    Енді бүгінгі билік елді жерді талан таражға салып ұлт мүддесінен бас тартып қана қоймай ұлт қасретіне жол беруде.

    • #94
    • Бұрын қазақтар Наурызды қалай тойлаған
    • сс, 21/03/2017 - 0:57

    Қазақтардың арасында, тек ғана Ұлы жүз монголдар, Чағатай ұлысынан. Қалғандары қырғыз және қалмақтың ұрпақтары.

    • #95
    • 79-ға
    • сс, 21/03/2017 - 1:20

    "Алтын топшы" да, Рашид-ад-диннің де шығармалары да кезінде баспаға өзіміздің қолдан өткен, сіз оларды білмей жүрген уақытта оларды зерттегенбіз. Орыстың мақалы бар, "яйцо курицу не учит" деген, "ҒҰЛАМА "ҚҰПИЯ ШЕЖІРЕ!"Әуелі дерексымағыңызды дұрыстап оқып, ең болмаса атауын түсініп алсаңызшы, Мұха.

    • #96
    • Қоймадыңдар ғой
    • сс, 21/03/2017 - 1:44

    92ге - жанжағым өзің сияқты молғондарға толы болған соң Құдай сақтасын деп маңдайларыңнан шертіп отырмын, кеще. Қазақ атандың ба атағыңа лайық бол, болғың келмесе әркімге еліктеп өзің-ақ адаса бер қазақ жұртты мазаламай.

    • #97
    • өтірікші
    • сс, 21/03/2017 - 2:05

    Менің таң қалатыным мына Қожырбайұлы дегеннің осыншама өтірікі қалай жазатындығы! Осыншама өтірікті қалай ерінбей жазады? Қалай ұйқастырады? Қалай ұялмайды! Қалай уақыт табады?

    • #98
    • 98
    • сс, 21/03/2017 - 2:46

    96-ға! Сонда Сіздерде Шыңғыс ханның ақшасындағы "ҚАЗАҚ" деген сөздің ештеңе айтпағаны ма? Сонда Сіздерде осыны да түсінетін түйсіктің болмағаны ма? Адам деген де, туу айтатын сөзім жоқ... Не болып кеткенсіздер...

    • #99
    • 99
    • сс, 21/03/2017 - 2:49

    95-ке! "Алтын Топшы" деген сөз не мағына береді? Осы сөздің мағынасын ашып бере алсаңыз Сіздің Шыңғыс хан жайлы бірдеңе білетініңіз. Әйтпесе, Сізге де сөз шығын.

    • #100
    • 100
    • сс, 21/03/2017 - 2:59

    96-ға! "Құдай сақтасын деп маңдайларыңнан шертіп отырмын, кеще" депсіз. Егер Сіз І.Есенберлиннің қай кітабының, қай бетінде Шыңғыс ханның тегі Адай екендігі жазылғандығын айтып бере алсаңыз, Сіз "КЕЩЕ" емессіз. Әйтпесе, осы айтқан сөзіңіз өзіңізге тиесілі болады.

    • #101
    • Предлагаю:
    • сс, 21/03/2017 - 7:22

    Институт истории и этнологии имени Ч.Ч. Валиханова
    ----------------------------------------------
    Автор. Мына фантастиканды жогарыдагы мамандарга корсет.Олар не айтады екен?

    • #102
    • Предлагаю:
    • сс, 21/03/2017 - 7:59

    академик Академии наук Туркмении, профессор геофизики и геологии Одек Одеков в своих научных изысканиях в области истории и этнолингвистики пришёл к выводу, что туркмены являются древнейшим этносом, от которого произошли многие другие народы, среди которых китайцы, скандинавы, массагеты, шумеры, инки, ацтеки и айн--
    ------------------------------------------
    Корши екен авторга, туысы емеспе?

    • #103
    • Шыңғысханның тұқымы
    • сс, 21/03/2017 - 8:17

    "Ұлы Моңғол империясын Қазақ халқының даңқты ұлы Шыңғыс хан құрды..." Сонда қазіргі моңғолдар Шыңғысханның тұқымдары емес, қытаймен араласқан "шаталар" болып шықты ма? Бізге просто алыс туыстар екен ғой. Бәсе, осылар қазақша күресте неге алдарына жан салмайды десем...
    Әй, бөспеміз ғой. "Қазақ" деген сөздің қайдан шыққанын білмей отырып, енді бәріміз Шыңғысханның тұқымы боп шыға келдік. Мына қарқынмен скоро айға қонған алғашқы адам Армстронг емес, адайлар болатын дейтін шығармыз.
    Айтпақшы, маңқыстаулықтар, ұлттық валюталарың "маңдарың - юандарың" құтты болсын!!!

    • #104
    • Шыңғысханның тұқымы
    • сс, 21/03/2017 - 8:18

    "Ұлы Моңғол империясын Қазақ халқының даңқты ұлы Шыңғыс хан құрды..." Сонда қазіргі моңғолдар Шыңғысханның тұқымдары емес, қытаймен араласқан "шаталар" болып шықты ма? Бізге просто алыс туыстар екен ғой. Бәсе, осылар қазақша күресте неге алдарына жан салмайды десем...
    Әй, бөспеміз ғой. "Қазақ" деген сөздің қайдан шыққанын білмей отырып, енді бәріміз Шыңғысханның тұқымы боп шыға келдік. Мына қарқынмен скоро айға қонған алғашқы адам Армстронг емес, адайлар болатын дейтін шығармыз.
    Айтпақшы, маңқыстаулықтар, ұлттық валюталарың "маңдарың - юандарың" құтты болсын!!!

    • #105
    • Тоқ етері.
    • сс, 21/03/2017 - 8:24

    Көөп былшыл оттап келіпсіздер . Моңғол Моңғол,Қазақ қазақ болған.Ал вообще ол кісі туралы Моңғол дардан сұрау керек.көп оттауды қойып.
    Ей топастар басқа тема құрып қаппа жазатын.

    • #106
    • 103
    • сс, 21/03/2017 - 8:34

    101 мен 102-ге! Сізге Қазақтың Ана тілін меңгеруге және Елбасымыздың "Екі қазақ бірің мен бірің қазақша сөйлесіңдер" деген тапсырмасын орындауға кеңес береміз.

    Сіз қазақ тарихын даладан, мысалы орыс пен түркпеннен іздеп қатты қателесіп жүрсіз.

    Түркпендер, яғни Түрік Мандар біздерге туыс халық. Олар өздерінің қайдан шыққанын жақсы біледі. Сондықтан олар ешқашан қазақты өздерінен шығарған емес. Осы саитттердің бірінде түркемендің тегі жайлы М.Қожырбайұлының зерттеу еңбегі бар. Қазір тауып саламын. Сонымен танысып көріңіз.

    Мен Сізге тағы да қазақ тарихын, қазақтың өз сөзінен іздеуге кеңес береміз.

    Еліміздің тарихын өзгелердің сөзінен іздеу орны толмас үлкен қателіктерге соқтырады. Бұл менің өмірбаянымды Сізге, Сіздің өмірбаяныңызды Маған жаздырғанмен бірдей дүние. Еш айырмасы жоқ.

    Адам да, Ел де өз өмірбаяндарын өздері жазып, өз сөзін өздері оқығанда ғана ақиқаты шығады. Ал, Сіздер қазақ тарихын даладан іздеп қатты қателесіп жүрсіздер.

    Елімізде қазақтың тарихын емес, шежіресін зерттейтін арнайы ғылыми орталық ашу керек. Міне қазақ тарихына ақиқатына сонда тез көзіміз жететін болады.

    • #107
    • 107
    • сс, 21/03/2017 - 8:41

    103-ке! Жер бетіндегі барлық адамдардың тегі бір. Ежелде бүткіл жер бетінде тек қана ҚАЗАҚ деген алып қағанат (қазіргіше империя) болған. Бүкіл әлем тек қана бір тілде, қазақтың Ана тілінде сөйлеген.

    Қазақ деген сөздің қайдан шыққанын білмейтіндер, тек қана орыс оқығандар мен арапқа табынатындар. Ал, Қазақ деген сөздің қайдан шыққанын Маңғыстаудың бес жасар баласы да біледі. Тек қана жәй біледі емес, Атамыздың моласын да біледі.

    • #108
    • 108
    • сс, 21/03/2017 - 8:45

    ТҮРІКПЕНДЕР ҚАЗ АДАЙ ШЕЖІРЕСІНДЕ - Qamshy.kz
    qamshy.kz/home/show/4502
    Перевести эту страницу
    15 янв. 2016 г. - Сүйін руы да Адай шежіресінде Адай-Құдайке-Қосай-Сүйіндік, яғни Сүйін жігі (Жаман Адай, немесе Түрікпен Адай деп те аталады) ..

    • #109
    • 109
    • сс, 21/03/2017 - 8:52

    «ҚАЗАҚ» СӨЗІ ҚАЙДАН ШЫҚҚАН? - Qamshy.kz
    qamshy.kz/home/show/5714
    Перевести эту страницу
    21 мар. 2016 г. - Қазақ халқы бүгінгі күнге басында Аз-Ата (Әз-Әке), Азақ, Азан, Азар, Азық, Азау, Азаулы, Азия, Қаз, Қазақ, Қазан, Қазар, Қазық (Түп .

    • #110
    • 110
    • сс, 21/03/2017 - 8:56

    103-ке! Қытайларда Қазақтан тараған. Ол жайлы да зерттелген мақала бар.

    • #111
    • 111
    • сс, 21/03/2017 - 8:58

    Қытайлардың тегі кім?. Алаш үні. Alashainasy.kz
    alashainasy.kz/kazak_tarihy/kyitaylardyin-teg-km-82078/
    Перевести эту страницу
    17 мар. 2016 г. - С.Аманжолов осындағы Қытайды тайпалар одағының аты деп .... Қаз Адайдың рулық шежіре дерегі Құдайке мен Келімбердіні бір ...

    • #112
    • 112
    • сс, 21/03/2017 - 9:06

    103-Шыңғыс ханның атасын танымай кеткен тұқымына:

    Шыңғыс ханның рулық шежіресі қандай?

    Рулық таңбасы қандай?

    Ұраны қандай?

    Шыңғыс қағанатының ақшасында қандай жазбалар бар?

    Ақшасы қалай аталған?

    Қаған деген сөз қандай мағына береді? Және ол кімнің сөзі?

    Міне осы сұрақтарға дұрыс жауап бере алсаңыз Сіздің өзіңіздің Шыңғыс Атамыздың ұрпағымын деп айтуға құқығығыңыз бар. Әйтпесе, үндемей қоя салғаныңыз дөн болады.

    Ескерте кетейін бұл сұрақтардың жауабын Маңғыстаудың бес жасар баласы да біледі.

    • #113
    • 103, 106-ға
    • сс, 21/03/2017 - 9:10

    Сөз саптауыңызға қарағанда, жоғарыдағы "еңбектің" авторына ұқсайсыз.
    105 "Тоқ етерінің" айтып отырған сөзінде жан бар. Осы "еңбегіңізді" Моңғолияның бір тарихшысына көрсетіп, ақылдасып көрдіңіз бе? Байқаңыз, тарихты бұрмалап, атышулы атамызды меншіктеп алды деп, халықарлық сотқа беріп жүрмесін.
    "Елімізде қазақтың тарихын емес, шежіресін зерттейтін арнайы ғылыми орталық ашу керек. Міне қазақ тарихына ақиқатына сонда тез көзіміз жететін болады" депсіз. Мұныңызбен келісуге болады. Бірақ, жасыңыз үлкен болса да Сізге бір ақыл айтайын. Ондай институт құру үшін Елбасымызға Сізді Шыңғысханның прямой тұқымы деп дәлелдеп шығамын деп хат жазсаңыз, ол кісі шесть секундта институт ашып сізді дөөөөкей директор қылып отырғыза салады.

    • #114
    • 113
    • сс, 21/03/2017 - 9:19

    105! Тоқ етерге! Қоғамдық орында (мұнда жазғандарыңызды жастар да оқиды) арыныңызды басып аптықпай, сабырмен және анайы сөз қоспай сөйлеуді үйренгеніңіз жөн болады. Оттап тұр деп қазақ сиырды айтады. Мұнда пәкір жазып отырғандар сиыр емес. Сиырларды қолға үйреткендер.

    Мен Сізге бір кеңес берейін. Сіз өзіңіз табынатын орыстардан да сұрап көріңіз олар Рус, Москва, Арбат, Кремль, Саратов, Тюмен, Тула, Кемерова деген сөздердің мағынасын біле ме екен? Мұны олардың қарапайым адамдары түгілі, олардың мүйізі қарағайдай ғалым, профессор, доктор науктері де білмейді. Мында осы сұрақтардың жауабын тауып салыңыз? Міне осыны саралауға Сіздің біліміңіз жетсе онда Сізбен пікір таластыруға болар. Әйтепесе, үндемей қоя салғаныңыз жөн болар...

    Ал, моңғолдардан сұрағыңыз келсе, сұрап алыңыз. Оларда да тура орыстар сияқты болып шығады.

    • #115
    • 115
    • сс, 21/03/2017 - 9:31

    113-ке! 114 тегі сұрақ Сізге де қатысты. Олар Сіз сияқты көлеңкесінен қорқатын болып орыстанып кеткен жоқ. Бұл зерттеудің қорытындысы. Ғылыми зерттеуге шек қою ешбір елдің заңында жоқ. Сотқа бергіш болсаң балаларымызға Сен маймылдан жаралғансың, сенің Атаң маймыл деп оқулықтарымызға жазып қойғандарды бер. Ана 25 жылда мемтілді меңгере алмай жүріп қазақ билігіне араласып жүргендерді бер. Ауа сататын, саудагерлерді бер. Ел байлығын тонап шетелдерге қашатындарды бер. Жалғастыра берейін бе? Әлде осыларды ақылыңызға алып қорыта тұрасыз ба?

    Біз бұл жерде ешкімнің, еш бір елдің арына тиетін сөз жазғанымыз жоқ. Ешкімді балағаттағанымыз жоқ. Ешкімге қатты сөз айтқанымыз жоқ. Ешкімді қорлағанымыз жоқ. сонда олар бізді не үшін сотқа береді?

    • #116
    • Марат
    • сс, 21/03/2017 - 9:48

    115-тегі сұрақтардың қасына "Атаң маймыл емес, атаң Қазақ дегені үшін бе?" деп қосып қойсаңыз болады.

    • #117
    • 115-ке
    • сс, 21/03/2017 - 9:59

    Выходит, "еңбегіңізді"шынында да моңғолдарға көрсетпеген болып шықтыңыз ғой. Онда сөз жоқ, нағыз "Шыңғысханның тұқымы" екенсіз!!! Сізді онда анау-мынау НИИ-дің директоры емес, Елбастының тарих сұрақтар бойынша кеңесшісі қылып тағайындау керек екен.

    • #118
    • 118
    • сс, 21/03/2017 - 10:05

    117-ге! Берілген қарапайым ғана сұраққа жауап бермей тұрып, қарсы пікір жазу әдепсіздік болады. Бірақ, "Выходит" деп орысша ойлап, орысша жазатындар да әдеп қайдан болсын.

    • #119
    • 119
    • сс, 21/03/2017 - 10:12

    118-ге! Бәрі 25 жыл бойы қазақтың ұлттық идеологиясының мойындалмауының және қазақи тәрбиенің кмшіндігінен болып отырған құбылыс қой. Әйтпесе, Елбасымыз бұдан он жыл бұрын айтқан жоқ па "Он бес жыл да аюдың да қазақша үйренетін мезгілі болды" ғой деп. Сонда Сіздер кімсіздер?

    • #120
    • 120
    • сс, 21/03/2017 - 10:21

    117-ге! Сізге мемлекетіміздің мемтілі қазақтың Ана тілінің қолдану ережесін және оның мағыналарын меңгеруіңіз керек. Сосын қазақтың шежіре-дастандарын көбірек оқып, зерттеу керек. Егер Сіз қазіргі моңғол сөзінде ҚАҒАН деген сөздің жоқ екендігін білгеніңіз де, және олардың билеушілерін хан, қаған деп атамай тек қана "Қонтайшы" деп атайтындарын білгеніңіз де мынадай ерсі сұрақты қоймаған болар едіңіз.

    Есіңізде болсын! Сұрақ берер де өзіңізде Сіз берген сұрақтардың толық жауабы болуы керек. Ал, Сізде ол жоқ.

    • #121
    • Ауылдық
    • сс, 21/03/2017 - 11:00

    Шыңғысханды Қазақтың:
    1) Өркениетті қалаларын, өрттеп, бұзып қиратқаны үшін,
    2) Дүниежүзі бойынша екінші орын алатын, атақты ОТЫРАР КІТАПХАНАСЫН және басқа да, кітапханаларымызды өрттеп, жойғаны үшін,
    3) Қазақ ғылымының тоқырауға ұшырап, өркениеттен кеш қалғанына себепкер болғаны үшін,
    4) Қазақ мемлекетінің (яғни, Қыпшақ мемлекетімен басқа да, Қазақ хандықтарының) әлсіреп, ұсақталып кетуіне себепкер болғандығы үшін, Шыңғысханды мынау біздің ата - бабамыз деп, мақтануымыз керек пе, сонда.

    Сөз соңында, сөздің түйіні, яғни, соңғы шешім деген болады. Осы пікір таластардыңдың соңғы шешімі, Шыңғысхан Қазаққа ешбір қатысы жоқ МОҢҒОЛ. Қазақтың қалаларын, бұзып, қиратқан, кітапханаларын өрттеп жойған, өркениеттен кері тартушы адам болған. Пікірталас аяқталды.

    • #122
    • қияли
    • сс, 21/03/2017 - 11:11

    Дональд Трамп қазақ екен. Əкесі түсінде қазақтардың Дон өзенін алғанын көргенде өмірге келіпті. Сосын Донды алды деп ат қойыпты. Сосын он жасқа шыққанда Доналды деп, қырықта Доналд деп, алпысқа келгенде Дональд деп өзгеріске ұшыраған екен. Əкесі де трамплиннен секіргенде туылған дейді. Тек кейін Трамплиннен Трампқа айналған екен.

    • #123
    • Ерсін
    • сс, 21/03/2017 - 11:23

    №121 дұрыс айтасың Шыңғысхан моngol оның ұрпақтары да моngol сондықтан қазақтар моңғолдардың қол астында 1731 жылға дейін езгіде отырған содан қазақтарды орыстар моңғол езгісінен құтқарған. Шыңғысхан ұрпақтары Керей мен Жәнібек, Абылай хан, Кенесары хан бәрі моңғолдар. Қазақтарға тәуелсіздікті 1991 жылы 16 желтоқсанда қазақтың батыры Қарасайдың ұрпағы Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы алып берген. Сондықтан тарихта қазақтардың тұңғыш мемлекеті дүниеге келді. Сенің ойың дұрыс. Қазақ деген ұлтты моңғолдың ұрпақтары әдейі мазақтап қойған. Әйтпесе бұл сахарада Арғын, Қыпшақ, Найман, Үйсін деген ұлттар болған солардың басын біріктіріп мазақ ретінде моңғол ұрпақтары қазақтар деп атаған. Енді қазақ болғаныма намыстанамын моңғол болуымыз керек еді. Бірақ Нұрсұлтан ағамызға рахмат моңғол езгісінен құтқарған.

    • #124
    • Үнсіз қазақ
    • сс, 21/03/2017 - 11:29

    "Выходит" деп бір сөз айтқаны үшін 117-ге неге сонша шүйліктіңдер? Негізі, оның айтып отырғандарымен де келіспеуге болмайды ғой. "Қаған" [қазақ], Маңғыстау [юань], т. б. сөздері үшін бәрін өзімізге меншіктеп, тели беруге бола ма? Кезінде дүниені дірілдеткен Шыңғысханды біздің туған атамыз деп айту үшін мәселені жан-жақты, түбегелі зерттеу керек қой. Шынында да, мұны естіген нағыз моңғолдар не дейді екен, олардың да өз тұжырымдары бар шығар. Осының бәрі бізде жазба әдебиетінің жоқ болуынан ба деп ойламын.
    Естуімше, Қытайдың Бейжің ұлттық кітапханасының архивтерінде Шыңғысхан туралы, тіпті оның қай жерде жерленгені туралы нақты деректер бар дейді [мүмкін өсек шығар]. Бірақ қытайлар оны әдейі жария етпейді дейді. Сіздер сияқты тарихшы емеспін, бірақ жазуды қытайлардың ең бірінші болып ойлап тапқандарына екі мың жыл болғанын бүкіл әлем мойындап отыр емес пе.
    Сондықтан, ертең Шыңғысханның шын ұрпақтары басқа жақтан табылып жатып, елге күлкі боп қалмайық, ағайын!

    • #125
    • Дала
    • сс, 21/03/2017 - 11:57

    Мына бір 123 деген тіл мен жағына сүйенген ақыл есі кем,шайнаған кісі екен ..
    Қазақстан ға тәуелсіз дік алуына сеп еп болып,күрес жүргізген Желтоқсан 86 ,студенттер мен жастары арқасында келді .. Солардың рухтары..
    Ал сен ің Назарбаев ың дайын ға келіп отырып алды..Не былшылдап отырсың алып берген деп.?.

    • #126
    • Нағыз қазақ
    • сс, 21/03/2017 - 12:24

    Шыңғысхан Адай емес, Он екі ата Абақ керейдің бірі саналатын Меркіттің баласы. Мың жерден шуласаңдар да бұған дәлел өте көп. "Моңғолдың құпия шежіресі", "Шыңғысханның құпия шежіресі", қытайдың "Темушин жайлы жазба деректер кітабы", Жапон тарихшысы Иноуе Ясашидың 50 жыл зерттеу жүргізіп жазған "Көкжал" романы, М.Мағауиннің зерреулері, З.Сәніктің тарихи зерттеулері, Н.Мыңжанидің тарихи зерттеу еңбектері, орыс зерттеушілері мен араб және парсы тарихшыларының зерттеуі бәрі-бәрі осы тұжырымға тоқтаған. Ал, Қожырбайдың қойыртпағы әншейін рушылдық ауруынан туындағын құр болжамдар ғана. Қожырбай айтқан Мұңал руы Абақ керейдің ішінде де бар. Ондай ұқсастықтар бола береді. Ал, адайдың мұңал атасы кешегі адам. Сәл бұрынырақ жазған бір қойыртпағында Қожырбай адайдың жеменей руын көлденең тартқан еді. Қытайдың Алтай өңірінде "Жеменей" деген жер бар, адайдың жеменей атасының атымен аталған жер аты деген дәлелсіз дерек келтірген еді. Иә, ондай жер бары рас. Бірақ, бұл жеменей деген жер аты осыдан 2жарым мың жыл ілгері жазылған қытай деректерінде де кездеседі. "Зимунай деген жерде... " деп келетін деректер сол жазбада тұр. Ал адайдың жеменей атасы кешегі адамдар. Сенбесеңдер адайдың жеменей шежіресін зерттеп көріңдер. Бір қызығы Қожырпайқың қойыртпағындағы жеменей деген жерде сол Шыңғысханның ататегі саналатын "меркіттер" атам заманнан бері мекендеп келеді. Ал, Шыңғысхан заманында адайлар Алтай бетінде болмаған. Ол заманда осы өңірде ежелден мекендеп келген Найман, Керейлер тұрғанда, адайларды аттап бастырмайды ғой. Ұлы ғұндардың ұрпағы болып табылатын Найман, Керей тайпаларына қарсы тұратын адайларда тарихта да, қазірде де қауқар болмаған. Асылып өлсеңде ақиқат осы.

    • #127
    • Предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 12:35

    Ертектеринди монголияга барып айтып корсенши. Жакында авиалиния ашылады Астана- Улан-батор.

    • #128
    • білмес
    • сс, 21/03/2017 - 12:37

    Әлемдік ғылымда адамдар маймылдан жаратылған деген эволюциялық теория бар. Дарвиннің ол ілімін тек діндарлар ғана негізсіз жоққа шығарады. Ал Қожырбайұлы бұрын бәрі қазақтан жаратылған дейді, сонда қазақ кімнен жаратылған? Маймылдан ба? Адай ше?

    • #129
    • 110-ға
    • сс, 21/03/2017 - 12:42

    Қытайлар да адайдан тараған деп ішек-сілемді қатырдың ғой.
    Кеше ғана наурыз көже ішіп отырғанда бір досым "Шіркін-ай, мына көжеге қытайдың ащы соусы ғана жетпей тұр екен" деп еді. Сөйтсем, оларда адайлардан тараған екен ғой. Так что, наурыз көжелеріңе қытайдың аджикасын қосып айдай беріңдер, адайлар! Мерекелеріңмен!!!

    • #130
    • 126
    • сс, 21/03/2017 - 12:46

    121-Ауылдыққа! Шыңғыс хан жайлы өздеріңізге берілген қарапайым ғана сұрақтарға жауап бере алмай отырып, пікір жазу әдепсіздік.

    Дегенмен сұрақтарыңызға жауап берейік: Себебі, Сіз сияқты Шыңғыс ханның ақиқатына жете алмай шатысып жүргендер болып тұр ғой.

    "1) Өркениетті қалаларын, өрттеп, бұзып қиратқаны үшін" дейсіз. Ақиқатында Шыңғыс хан оның бәрін керісінше жасады. Ол кезде бүкіл әлемдегі үйлер, кішігірім елді мекендер мен үлкен қалалардың бәрі бірімен бірі жауласып тұрақтарының сыртын қорған салып алған болатын. Мұның бәрі Орта ғасыр тарихында жазылған. Шыңғыс хан осы қорғандардың бәрін қираттырып, бүкіл әлемге қой үстіне бозторғай жұмытқалайтын заман орнатты. Міне соңғы кезге дейін сол үлгімен әлем елдерінің сыртында қорған болған жоқ.

    Бірақ, қазір үйлердің, мекемелердің, билік иелері отыратын кеңселердің бәрінің сырты темір немесе тас қорғанмен қоршала бастады. Және онымен тұрмай түгелдей қарулы күзет жасағы және полициямен қорғалады.

    Қазір кейбір елдер Мексика да, Балтық теңізің жағалауында, тағы басқа да кейбір сыртқы жаудан қорғану үшін шекараларына қорған сала бастады.

    Осыны да бір ойлап көр. Шыңғысхан әлемге әділдік орнатып, зорлықшылдарды тәубасына келтірді. Тағы қайталаймын бүкіл азия мен Европадағы қала сыртындағы қамалдардың бәрін қиратты. Тыныштық орнаған елге қамалдың қандай қажеті бар.

    Дәл қаірде сол Шыңғыс ханға дейінгі жағдайлардың қайталанып жатқанына қандай дауың бар. Шыңғыс ханның үйінің, елінің сыртына тастан немесе темірден қамал тұрғызғанын қайдан оқып едіңіз? Адам деген пікір жазар да ойланып барып жазу керек емес пе?

    Қазақтың жаулары сол қираған қамалдарды бұрмалап жазып берді.

    Бүткіл жер бетінде Шыңғыс ханнан әділ болған адам жоқ. Оған бағынған бірде-бір ел, оның қасындағы бірде-бір адам ешқашан сатқындық жасамаған. Сондықтан олар тұрақтарының сыртына қамал тұрғызбаған. Мұның бәрін Еуропа тарихшылары ауыздарының суы құрып таңдана жазған.

    Ал, бұған не дау айтасыз Ауылдағы Азаматым!

    • #131
    • 131
    • сс, 21/03/2017 - 12:57

    121-Ауылдыққа! "2) Дүниежүзі бойынша екінші орын алатын, атақты ОТЫРАР КІТАПХАНАСЫН және басқа да, кітапханаларымызды өрттеп, жойғаны үшін" дейсіз. Алдымен сол Отырарда Сіз айтып отырған кітапхана болды ма екен. Ежелгі жазбаларда бірде-бір жазба дерек жоқ. Ежелде ондай әңгімені ешкім жазбаған. Оның жауабын мына еңбектен оқыңыз. Сіз кешегі күйреген КСРО саясатын жалғастырып жастарымызды әбден шатастырып отырсыз.

    ОТЫРАР НЕ ҮШІН КҮЙРЕДІ? - Abai.kz
    abai.kz/post/view?id=8503
    Перевести эту страницу
    23 июн. 2016 г. - Сондықтан, Отырар жайлы өз зерттеулерімнің қорытындысын .... сол заманғы тиындар қалай шыққан деген сауал туындайды.

    • #132
    • 132
    • сс, 21/03/2017 - 13:06

    129-ға! "Қытайлар да адайдан тараған деп ішек-сілемді қатырдың ғой" дейсіз. Сізде не сонда оқыған дүниеңізді де түсінетіндей біліміңіздің болмағаны ма? Онда бүткіл жер бетіндегі 7 000 000 000 тан астам адамның бәрін Бір Алла жаратты, ал адамдардың бәрі Адам Ата мен Ауа Анадан тарайды делінген. Онда Адам Атаның қарашаңырағы ҚАЗАҚ, ал қазақтың қарашаңырағы делінген. Қазақша сөз түсінбейтін де қазақ болады екен-ау.

    Осыны да түсінуге біліміңіз жетпей жүріп, біреуді келеке еткіңіз келетіні ұяттау тірлік емес пе? Қалай ойлайсыз.

    • #133
    • 133
    • сс, 21/03/2017 - 13:21

    121-ауылдыққа! "3) Қазақ ғылымының тоқырауға ұшырап, өркениеттен кеш қалғанына себепкер болғаны үшін" дейсіз.

    Оны Сіз кімнің жазбасынан, қай тарихтан оқыдыңыз? Адам деген оқыған дүниесіне пікір ете білуі керек емес пе?

    Шыңғыс хан елі білімсіз болса, олар анадай ұлы Қазақ қағанатын қалай құрды, миллиондаған әскерді қалай жасақтады, жарты әлемге қалай тыныштық орнатты, қалай бүкіл әлемнің басын қосты, бүкіл әлем елдерінің бәрін бір - біріне жау қылмай қалай бауыр етті?

    Шыңғыс ханның көк дәптері деген заңдар жинағы болған. Мұны бүкіл әлем тарихшылары біледі. Енді өзіңіз ойлап қараңыз. Неге солар сол жинақтың бірде-бір сөзін өз зерттеулерінде келтірмейді. Себебі, оның бірақ бабы мына Сіз айтып отырған жалғандықтың бәрін тас талқан қылып, олардың өтіріктеріне Сізден басқа ешкім де сенбес еді. Ана Қожырбайұлының ел ішінен тірнектеп жинаған сол өсиеттерін тауып оқыңыз. "Шыңғыс қаған өсиеттері" деп аталады.

    Біле білсеңіз Шыңғыс қаған қазақтарының біліміне бүткіл жер бетінде жететін ілім жоқ.

    • #134
    • 134
    • сс, 21/03/2017 - 13:27

    121-Ауылдыққа! "4) Қазақ мемлекетінің (яғни, Қыпшақ мемлекетімен басқа да, Қазақ хандықтарының) әлсіреп, ұсақталып кетуіне себепкер болғандығы үшін, Шыңғысханды мынау біздің ата - бабамыз деп, мақтануымыз керек пе, сонда" депсіз.

    Шыңғыс ханның құрған мемлекеті Қазақ деп аталса, ақшасында ҚАЗАҚ деген жазу болса, олар қазақтың тілін, дінін, барлық салт-дәстүрлерін сақтаған болса, өзі Қазақтың, Қыпшақ баласы болса ол қалай жау болады. Осы саиттерде "ШЫҢҒЫС ХАН ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛЫ ҚАҒАНЫ" атты зерттеу еңбек бар. Қазір тауып саламын. Оқып пікір етерсіз.

    • #135
    • Шал
    • сс, 21/03/2017 - 13:29

    Мына данышпан авторларың қазақты бүкіл әлемге күлкі етті. Есі ауыспаған адам екі мың жыл бұрынғы түркі халқының тілін қазіргі қазақ тілі арқылы қойыртпақтап одан тарих шығарама? Барша әлемдегі елдердің ежелден қалған тарихи деректерінде осы данышпан айтқандарының қайсысы көрсетілген екен. Бұл ұят.Тек Шизофрениктер ғана өзінен бар адамзатты төмен санап, бәрінің атасы мен дейді.

    • #136
    • Шал
    • сс, 21/03/2017 - 13:29

    Мына данышпан авторларың қазақты бүкіл әлемге күлкі етті. Есі ауыспаған адам екі мың жыл бұрынғы түркі халқының тілін қазіргі қазақ тілі арқылы қойыртпақтап одан тарих шығарама? Барша әлемдегі елдердің ежелден қалған тарихи деректерінде осы данышпан айтқандарының қайсысы көрсетілген екен. Бұл ұят.Тек Шизофрениктер ғана өзінен бар адамзатты төмен санап, бәрінің атасы мен дейді.

    • #137
    • 137
    • сс, 21/03/2017 - 13:31

    121-Ауылдыққа!

    ШЫҢҒЫСХАН ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛЫ ҚАҒАНЫ


    Қазақтың Ата салты (Ата заңы) бойынша ұлттан ұлттың айырмасы төмендегідей:
    1. Мемлекеттің (ұлттың) тілі.
    2. Діні.
    3. Рулық (тайпалық) құрамы.
    4. Жерінің (территориясы) жалпы атауы және сол жердегі өзге де топономикалық (жер, су) атаулар. Жер бетінде мұндай айғаққа тоқтамайтын жан жоқ.
    5. Таңбасы (Гербі).
    6. Билеушінің мөрі.
    7. Ұраны (бүгінде ол «Ән ұран» деп аталады).
    8. Жалауы (туы).
    9. Салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы.
    10. Ел (мемлекет) билеушілерінің шыққан тегі.
    11. Ел басшылары мен адамдарының есімі.
    12. Мемлекеттің ақшасы. Сонау Атам заманнан бері кез-келген елдің ақшасында
    (валютасында) ұлттық мемлекеттің атауы міндетті түрде жазылады. Шындығын айтқанда осы бір ақшаның өзі-ақ, ежелгі ұлттардың (мемлекеттің) бүгінгі ұрпақтарының кімдер екенін айқын ажыратып бере алады. Ақшаға жазылған мемлекет атауының жалғыз өзі-ақ сол ақшаларды шығарған елдің кім екенін айғақтайды және қалған айғақтардың бәріне соңғы нүктені қоя алады.
    13. Саяси билеу жүйесі.

    Шыңғыс қаған құрған қағанаттың тегі қазақ екендігі дауға жатуға тиіс емес:
    1. Шыңғыс қаған қазақтың Ана тілінде сөйлеген. Оның өзге елдердің мемлекет басшыларына
    жазған хаттары осы тілде жазылған. «Құпия шежіре де», «Алтан Тобыш та» таза қазақ тілінде жазылған. Тіл ұлттың тұғыры. Атам қазақтың «Тіл тұғырың, дін діңгегің» дейтіні осыдан. Қазақтың Ана тілі дегені менің шешемнің тілі дегені емес. Шеше жұрттың бәрінде де бар. Бізден және бізге ең жақын елдерден басқа ешбір ел өз тілдерін Ана тілі деп атамайды. Олар тілдерін туысқан (родной), немесе орыс тілі, қытай тілы, ағылшын тілі т.т. деп атайды. Демек, бұл қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тілдерінің анасы деген сөз.
    2. Шыңғыс қаған Тәңірге (Құдайға) табынған. Бұл сол замандарда жазылған барлық тарихи
    еңбектерде айқын көрсетілген. Біздің «О, Құдайым!» және сонымен қатар «О, Тәңірім!» дейтіндеріміздің сыры осы. Оларда дәл біздегідей әулиеге түнейді, туыстарының басына барып садақа жасайды. «Құпия шежіреде» Шыңғыс ханның үш рет жаны қиналғанда «Мойына бұршақ салып» Тәңірден тілек тілегені жазылған. Үш тілегі де қабыл болған.
    3. Шыңғысхан құрған хандықтың құрамы қазақ руларынан болды. Сол рулар күні бүгінде де
    қазақ халқының құрамында.
    Күн қағаны Мөде б.з.д. 209 жылы құрған империядан бергі 1500 жыл ішінде қазіргі Мұңалия (Моңғолия) аймағында қазақ этносын құраған көптеген тайпа мен рулар өмір сүрген. Бүгінгі күні Керілген (Керулен) өзенінің арнасынан 25 шақырым жердегі Шыңғыс ханның жазғы жайлауы Аваргада 1990 жылы қойылған ескерткіште қырыққа жуық қазақ тайпасы мен руының таңбасы қашалған. Олар: арғын, бағаналы, балталы, шапырашты, беріш, ошақты, жалайыр, тарақты, тама, табын, жаппас, шекті, қаңлы, телеу, керей, алаша, таз, ысты, адай, сарыүйсін, дулат, уақ, қоңырат, рамадан, алтын, кете, төртқара, қарасақал, жағалбайлы, шеркеш, сиқым, албан, ботбай, шымыр, матай және терістаңбалы. Қазіргі қазақта барлығы 105 таңбалы қазақ руы бар делінеді.
    4. Шыңғысханды «еншілеп» жүрген бүгінгі моңғолдардың жері 1921 жылға дейін Түркістан
    деп аталған. Моңғолиядағы жер-су атауларының бәрі «әсем әннің қайырмасындай» болып қазақ даласындағы атауларды түгелдей қайталайды. Мысалы, бала кезімізден бәрімізге жақсы таныс, мектеп қабырғасынан жаттап өскен
    «Әй, Тайқарбай дегенде, Әй Тайқарбай,
    Қойыңды Тайқартасқа жай Тайқарбай», - деген жаңылтпашқа арқау болған Тайқар өзені де, Тайқар жазығы да, Тайқар тасы да осы Мұңалия (Моңғолия) жерінде. Тайқартас Қаңға үстіртіндегі Тарбағатай мен Ұлытаудан бастау алатын Тайқар өзенінің бойындағы көк жазықтың ортасында орналасқан. Қаңға үстірті демекші, осы Қаңға бабаның жерленген жері Маңғыстаудың Түпқараған ауданы жерінде. Күні бүгінде де Қаңға баба (алқап, өңір, қорым) деп аталады.
    5. Шыңғыс қағанның бас таңбасы (гербі) «Тіл таңба» болған. Оны «Қас би» таңба деп те
    атаған. Мысалы, «Алтан Тобыш (Алтан Тобши)» атты еңбекте осылай көрсетілген. Бүгінгі Каспий теңізінің дұрыс атауы осы. Бүгінгі Маңғыстаулық Адайларда екі таңба бар. Біріншісі «Тіл», екіншісі «Жебе». Екеуі де Адайдың лақап аты. Себебі, олар бүгінгіше айтқанда осы ұғымдардың «авторы». Адайлар күні бүгінде де «Тіл таңбалы Адайлар» деп аталады. Бұл таңба Моңғолиядағы Шыңғысханның туған жері Аваргада да Шыңғысханға арнап орнатылған обелискіге салынған.
    6. Қаған таза қазақ сөзі, негізі ман, хан, қазан (қазақ елі) деген сөзден шыққан. Бізге жеткен ұлы шежіреде тек қана қазақтан шығып әлемді билеген ұлы көсемдер ғана қаған атын иемденген. Бүкіл әлем тарихының бірде-бір елінде, қазақтан басқа билеушісін қаған деп атаған мемлекет болып көрген емес. Мысалы, Қазақ қаған, Ұлы Алаш қаған, Өгіз (Оғыз) қаған, Мете (Мөде) қаған, Білге қаған, Бұмын каған (Ел хан), Қарахан қаған т.т. Яғни қаған деген сөз бүкіл әлемге билік жүргізетін ұлы хан, хандардың ағасы, яғни ең жоғарғы әмірші дегенді білдірген. Бұл жөнінде Әбілғазы: «Қағанның мәнісі мынау. Кім де кімнің ғиззаты және дәулеті хандық мәртебесінен артық болса, әмірлер мен халық оны қақан дер және кімнің мәртебесі қақаннан жоғары болса оны қаған дер. Қағаннан жоғары мәртебе, құрмет болмас» дейді. (Түрік шежіресі 110 бет).
    Шыңғысханның Мөрі қазақша жазылған. Оны ешкім теріске шығара алмайды. Ал енді ойлап қараңыз, Орыс мемлекетінің мөрі ағылшын тілінде, француз тілінде болуы мүмкін бе? Англия корольдігінің мөрі неміс тілінде болуы мүмкін бе? Қазақ мемлекеті – қазақ тілінде.
    Түсініктеме: Мен бұл жерде «Түрік» деген сөзді әдейі қолданбай отырмын. Себебі, Түрік Қазақтың баласы екендігі ежелгі шежірелерде айтылған. Біздің (қазақтың) сөздік қорымыздағы «Әз Түрік» деген сөз, Түрік Қазақтың баласы дегенді білдіреді. Әз Наурыз, Әз Жәнібек, Әз Тәуке, Әз Елбасы т.т. дейтініміз осыдан. Қазақтың түп атасы Әз Әулие. Бұл Маңғыстаулық 360 әулиенің ең біріншісі, ең ұлысы, ең ардақтысы деген сөз. «Ол не соншама, Әз әулие ме?», «Ол Әз әулие емес қой», «Тасташы, әрі Әз әулие қылмай» дейтініміз осыдан. Еске ұстағанымыз жөн, Әз (Аз) бүгінгі күнге қазақ деген атпен жеткен ұлы елдің түп атасы осы. Бүткіл жер бетіндегі ең ұлы құрылықтың Азия атанып жүргенінің де сыры осы. Әз әулиенің де моласы Маңғыстау да (Үстіртте).

    7. Шыңғысхан қағанатының ұраны «Алаш» болған. Оның сарбаздарын Аландар (Алаштар) деп атаған. Қазақтың да ұраны Алаш емес пе? Шыңғыс қағанатының ақшаларында «Алаш» деген жазбалар болған. Оның кейінгі ұрпақтары бәріміз білетіндей, Алаш Орда хандығын құрды.
    Кейінгі «Алашордашылар» қозғалысының көсемдері Әлихан Бөкейханов пен Санжар Аспендияровтың ұлы Шыңғысхан бабамыздың тікелей ұрпағы екендігін біле жүргеніміз абзал. Сол сияқты, сонау Керей мен Жәнібектен бастап, Бұрындық, Қасым, Мамаш, Тайыр, Бұйдаш, Қожа Махмұт, Тоғым, Ахмет, Хақназар, Шығай, Тәуекел, Есім, Тұрсын, Жәңгір (Салқам Жәңгір), Батыр, Жәнібек хан, Әз Тәуке, Қайып, Жолбарыс, Әбілхайыр Қазы Бахадұр хан, Абылай, Кенесары сынды, қазақ хандарының барлығы да, тіпті қазақтың тұңғыш ғалымы Шоқан Уалихановтың да Шыңғыс қағанның тікелей ұрпағы екендігін зерделей жүргеніміз дұрыс. Егер біз Шыңғысханды және қазаққа 639 жыл бойы қаған (хан) болған оның ұрпақтарының қазақ екенін мойындай алмасақ, онда біздердің де өзімізді қазақпыз деп атауға құқығымыз жоқ. Бұл бүгінгі Қазақ Елбасын қазақ емес дегенмен бірдей. Осыны мойындай алмай жүргендер, өздерінің Адам Ата мен Ауа Анадан тарағанын, Адам Атаны Ұлы Жаратушы – Алла топырақтан жасап, оның қабырғасынан әйелді жасағанын ұмытып, Дарвин ілімімен мұздай қаруланып, маймылға (горилла, шимпанзе, орангутанг, мартышка т.т.) бала болып кеткендер. Ал, Дарвин ілімін басшылыққа алушылардың ақылы мен білімі маймылды да жаратушы Алланың бар екеніне саналары, яғни ақылы мен білімдері жетпеді.
    Тағы бір ортақ ұраны - «Аруақ» сөзі. Ұрандауды «аруақ шақыру» деп те айтады.

    8. Шыңғыс ханның туы-тоғыз шашақты үшкіл ақ мата. Ол тудың сабына үш жерден байланатын
    болған. Ал тудың дәл ортасында бауырына аулап алған жемтігін қысып, қанатын жайып, ұшып келе жатқан көк қаршығаның суреті салынған.
    Тудың сабының ұшында үшбұрышты арнайы темір қондырғы болған. Ал туды жерге тұрғызып қою үшін, жеті тармақты жылжымалы тіреуіштер пайдаланылған.
    Түсініктеме: Ақ түс – ақиқатты, адалдықты және осы ұғымдарды дүниеге әкелген аталарымыз бен ағаларымызды білдіреді. Адамның (Адайдың) сөз түбірі Ад (Ат), Ада (Ата), ал ағаның сөз түбірі Ағ (Ақ) болатыны осыдан. Еске ұстайық. Атам қазақ та сөз түбірі (өз түбі, сөздің атасы) ешқашан жаңылысқан емес. Ананың ақ сүті, ақ неке, ақ ниет, ақ тілек, ақ адал мал, ақ орамал, ақ жаулық т.т. осы айтқанымның айдай айғағы болмақ. Тоғыз шашақ, мұңалдың алдындағы тоғыз буын аталары мен ағалары.
    Олар, бірінші буын Адайдың екі баласы, яғни ағалы-інілі Құдайке мен Келімберді. Немерелері: екінші буын Тәзіке, үшінші буын Қосай, төртінші буын Құнанорыс (Рысқұл), бесінші буын Ақпан, алтыншы Балықшы (Шыбынтай, Қыпшақ), жетінші Жеменей (Бұзау), сегізінші Семит (арап пен еврейлер осы семиттерден тарайды), тоғызыншы Тобыш, оныншы буын Моңғол (Мұңал). Моңғол Мұңалдың сандық атауы, яғни лақап аты.
    Үш бұрыш – Үш Жүз (Үш аналы қазақ) және Нұқ пайғамбар шыққан ру (Қосай мен Қоңыратты) білдіреді. Үш саны Қосайдың сандық атауы. Ал, Қосай мен Қоңыратқа келсек, Қосай Адайдың (Атасының) қарашаңырағында қалғаны, Қоңыраттар бөлініп шыққаны. Үш бұрышты тудың сырыққа үш жерден байланатын себебі осы. Нұқ пайғамбардың үш ұлының (Қам, Сам және Иапес) елі.
    «Нұх пайғамбар үш ұлын үш тарапқа: Хам атты ұлын Үндістан жаққа, Сам атты ұлын Иран жаққа, Иафес атты ұлын солтүстік жаққа жіберді. ...Иафес атасының әмірімен Жуды (қазіргі атауы Қазығұрт (Қазық жұрт)) тауынан кетіп Еділ мен Жайық суының арасына қоныс тепті. Иафестің Түрік, Хазар, Сақлап, Орыс, Мең, Шын, Кеймар, Тарих атты сегіз ұлы болды. Иафес өлерінде өз орнына үлкен ұлы Түрікті отырғызып, өзге ұлдарына: «Баршаңыз Түрікті патша біліп, оның сөзінен шықпаңыздар», - деп өсиет қылды, оған Иафес ұғланы деген лақап ат қойды. (Әбілғазы «Түрік шежіресі» 12-13 беттер).
    Көк – көк аспан елінің ұрпағы деген сөз.
    Қаршыға – сөз түбірі «қар», бұл ақ, аға және ақиқаттың балама атауы. Ақша қарды Қар дейтініміз осыдан. Ал, Қардың түбірі «Ар», бұл Шыңғысханның арғы аталары Жарының сөз түбірі. Араптар да (Ар апалар) бізден тарайды. Олар өздерін ерте заманда Тәзіке елі (Адайдың бірінші немересі) деп атаған.
    Ата сыйласаң, аға сыйласаң осылай сыйла. Ту жасасаң осылай жаса. Бір тудың өзі-ақ бүкіл Ата тарихты сайратып тұрған жоқ па? Нағыз даналық деп осыны айт. Сол үшінде оларды Қас би деп атаған. Каспий теңізі атауының негізгі мағынасы осы.
    Қазақстан территориясын 639 жыл Шыңғысханның өзі және оның ұрпақтары билеген. Ақорданың, Алтынорданың және қазақ хандары мен сұлтандарының да туының түстері ақ түсті болған. Мәселен, Абылайдың ақ туы. Ел жадында ерекше сақталған рәміздердің бірі - Абылайдың ақ туы. Ол бір түсті төрт бұрышты ақ мата. Шашақты бауы бар. Қазақтың ұлы туының түсі –Шығыс ғұн (375-454жж), Ақ ғұн (420-562жж), Шыңғыс ханның Алтын орда (1236-1502жж) мемлекеттері рәміздерімен реңдес. Ол б.з.д. ХІІ ғасырда дүниеге келген әлемдегі тұңғыш әскери байрақтардың түсімен де туыстас.
    «Шыңғыс хан ақ түсті айғырдың жал-құйрығынан жасалған байрақты бе鬬біт кезде көтерсе, қара түстісін жауға шаשּׁқанда ұстатқан. Ақ түсті байрақ сақ¬¬талмады, ал, қара түсті Шыңғыс туын оның мұрагерлерінің бірі Занаба¬зар XVI ғасырға дейін арнайы ғиба¬дат¬ханада сақтаған көрінеді. Алайда, XX ғасырдың 30-жылдарының соңында басталған сталиндік зұлмат хан туын ғиба-датханасымен қоса өртеп жіберген» (Американдық ғалым Жак Уэтерфордтің «Қазіргі әлемнің негізін салушы ұлы император Шыңғыс хан» атты кітабынан).
    «Шыңғыс хан¬ның шашақты байрағы, бір кездері көш¬пенділерді алымсынбай мұрын шүйіре қараған отырықшы елдер армиясының зә¬ресін ұшыра бастады. Ат тұяғымен әлем¬ді дүр сілкіндіріп, Говь даласын кесіп өтіп, Сары өзеннің арғы жағасына шықты. Қы¬тай жеріндегі хандықтарды талқандап, Орта Азия даласы арқылы таулы Ауған жерін басып өтіп, парсыларға шабуылдады, Үн¬ді мұхиты маңында жеңісін тойлап, атақ даң¬қын дүниеге паш етті» (Қуандық ШАМАХАЙҰЛЫ, ҚР мәдениет қайраткері, халықаралық журналист).
    9. Салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының да қазақтан еш айырмасы жоқ. 100% cәйкес
    келеді. Мысалы,
    - Шыңғысхан еліндегі келіндер жұбайларының жасы үлкендеріне және бас салынған табаққа иіліп сәлем етеді. Бұндай салт қазақтан басқа ешбір елде жоқ.
    - Аталарының моласының басына барып садақа береді. Бұл да қазақтан басқа ешбір елде жоқ.
    - Құдаларына кит береді. Бұл да солай.
    - Шыңғысты хан боларда да, қаған боларда да халық сайлаған. Моңғолдар да хан, қаған деген ұғымдар жоқ. Олар билеушілерін Қонтайшы деп атайды.
    - Хан сайлау қазақ дәстүрі. Қазақтың барлық хандары мен қағандары билікке тек қана сайлау жолымен келген. Қалай ойлайсыз? Сонда олар "жаудың" баласын өздеріне хан сайлап отырған ба? Сонда Біз ақылдымыз да, сол кездегі бүкіл қазақтың ақымақ болғаны ма?
    10. Ешбір ел өзге елдің, өзге ұлттың ұрпағын хан сайламайды. Темірді (Шыңғысты) хан
    боларда да, қаған боларда да, оның бүкіл ұрпақтарын да қазақтар өздеріне «ақ киізге салып көтеріп» хан сайлап отырған. 1986 жылғы Д.Қонаевты орнынан алып, орнына орыс Колбинді тағайындағанда не болғанын еске алайық.
    11. Х11 ғасырда Мұңал даласында (қазіргі Монғолия) өмір сүрген Шыңғыс қағанның
    айналасындағы адамдардың да, ру-тайпа аттарының бәрі де тек қана қазаққа тән. Ол жөніндегі мәліметтер «Кісі есімі-ұлт болмысы» атты тарауда берілген.
    12. Сөз түсінетін ақыл-есі түзу жандарды бірден мойындататын жағдай, Шыңғысхан қағанаты
    ақшасының теңге деп аталуы және онда «Қазақ», «Алаш» және «Аға хан» деген жазбалардың болуы.
    Бүкіл әлем елдерінің (қытай, арап, ағылшын, француз, парсы, моңғол, орыс т.т.) тілді елдердің (мемлекеттердің) бәрінің ұлттық валюталары (ақшалары) бар. Сол ақшалардың бәрі сол елдің тілдерінде жазылған, бәрінде сол елдің тарихына қатысты атаулары және онда сол мемлекеттердің аттары жазылған. Бұл бүткіл әлем елдеріне ортақ қағида. Біздің де ақшамыз күні бүгінде де сол Шыңғысхан заманындағыдай «теңге» деп аталады, жазбалары қазақ тілінде, дәл солардың ақшалары сияқты «қазақ (қазақстан)» деген жазбасы бар. Сенбегендерге қалталарыңдағы теңгелеріңді алып қарауға кеңес беремін.
    «Аға хан» демекші, «Аға хан» мен «Қаған» синоним сөздер. Айырмасы, Қ-аға-н дегенімізде, Хан сыртында қалып, Аға сөзі ортаға ауысады. Маңғыстауда Қанға баба деген әулие-қорым бар. Бұл алғашқы хандық құрылған жер. Қанғаның толық мағынасы Хан аға. Ал «Қаған (Аға хан)» дегеніміз, бүткіл жер бетіндегі барлық хандардың ағасы деген сөз.
    Бас таңбасы «тіл», өзгелер Қас би (Каспий) деп атаған Қазақ қағанатының сөздік қорында дәл осындай «құпия» мағынасы бар сөздер баршылық. Олар: Садақ (С-ада-қ) – Сақ ата (Сақтардың атасы), Санақ – Сақ ана, Сабақ - Сақ апа, Сенек – Сақ ене, Сағақ – Сақ аға (Су ақпайтын ба еді сағадан, сөз басталмайтын ба еді ағадан) т.т. болып жалғасып кете береді. Бұл жерде авторлық құқық сақталып тұр. Сөз жасасаң осылай жаса. Тарих жазсаң осылай жаз. Бұдан асқан даналық болуы мүмкін бе?
    «Шыңғыс хан Орта Азия қалаларын алған соң ақша айналымы үшін Асы, Тараз , Баласағұн т.б. қалаларда күмістен теңге соқтырды.
    Теңге – ежелгі түркі қағанаттары мен қазақтың ақшасы. Номиналы (құны) бір ақ тиын терісіне тең мыс.
    Тиын кейінірек жасалды. Сом – құйма күміс, 14 – ғасырдан бастап ірі ақша орнына жүрген. Теңге орта ғасырларда Азияның көп елдерінде, орыс княздіктерінде айналымда жүрді. Ал қалмақ – моңғолдарда ақша болған емес, 20 – ғасырда ғана өз ақшасы – Тугрикті шығарды». (Ақылбеков Ш.М. «Шыңғысхан - Аңыз бен ақиқат»).
    13. Әр елдің өзіне тән саяси жүйесі болады. Мысалы:
    А. Иран патшалығы - саяси билік жүйесі патшалық. Елбасы: патша, шах;
    Ә. Хорезм патшалығы – жүйесі патшалық, елбасы патша, шах; Шыңғыс қаған күйреткен
    Хорезм патшалығын құрғандар да, оларды билегендер де парсылықтар және сол Парсыларға тәуелді болғандар. Шыңғыс ханға кінә қылып тағып жүрген күйреген Отырар мен Мары қалалары осы елдікі болатын.
    Б. Рим империясы - жүйесі империя, елбасы император;
    Г. Орыс патшалығы – жүйесі империя, елбасы император, цар; Бұлар Рим империясының
    жалғасы. Олардың Христиан дінін ұстанатыны да осыдан.
    Ғ. Кеңес үкіметі (ССРО) – жүйесі партия, елбасы Бас хатшы; Рухани негізін Евангелие (негізін еврейлер қалаған), саяси негізін Ленин (еврей), экономокалық негізін Карл Маркс (еврей) қалап, тәжрибе де іске асырған еврейлік большевиктер партиясы болды. Оларды қаржымен Америкалық еврей банкирлер қамтамасыз етті. Бұлар өздерін Адам Атадан таратпайды, Еваның ұрпақтарымыз дейді. Ева, Еврей, Евангелие, Европа, Евгеника, девушка, Дева Мария, евнух дегеніміздегі бәрінің түбірі Ев, Ева болатыны осыдан. Олар Адам атаның орнына «маймылды» қойған. Содан болу керек олар біз сияқты аналарын Ауа Ана деп құрметпен атамай, жайғана құрдасы, көңілдесі сияқты Ева, девушка деп атайды. Бір жағынан ойлап қарасаң, олардікі дұрыс та сияқты, шынында да анаң сені маймылдан некесіз тапса (дені дұрыс адам маймылмен некеге отырушы ма еді) оны қалай сыйларсың. Олардың Ата-Аналарын сыйламай, қарттар үйіне тоғытатын жаман әдеттерінің бастау алатын жері осы. Бала жасыңнан сенің атаң маймыл, анаң сені маймылдан тапқан деп оқытса сен оны қалай бағарсың. Бүгінгі Европа ілімінің шыққан шыңы осы.
    Д. Ресей федерациясы – жүйесі президент, елбасы президент;
    Е. Арап – жүйесі халифат, елбасы халифа;
    Ж. Европа - жүйесі парламенттік және президенттік, елбасы президент;
    З. Қазақ – саяси жүйесі хандық пен қағандық, елбасы хан мен қаған; Демек, бұл адамзат
    тарихындағы барлық хандықтар мен қағандықтардың барлығы қазақтардікі деген сөз. Хан мен қаған деген сөз, қазақтан басқа ешбір елдің сөздік қорында жоқ. Бұл ұғымдар Маңғыстауда дүниеге келген. Ол жер күні бүгінде де Ханға баба (Хан аға) деп аталады. Атам қазақтың көп дыбыстан құралатын сөздерінің бәрі осылай жасалады. Мысалы, Адай – Ада (Ата) мен Ай, Атажұрт – Атамның жұрты, Арап – Ар апа, Әліппе – Алып би, Бидай – Би Адай, Домбаул – Домбра жасаушы аталарымыздың аулы, Сахаба – Сақ апа, Қазір – Қаз бір, Қазір – Қаз пір, Құдай – Қу Адай, Құдайке – Қу Адай әке, Қадам – Қаз Адам, Қырғыз – Қырық оғыз, Қырғыз – қырық қыз, Қызан – Қыз Ман, Қожахмет – Қожа Ахмет, Қазығұрт – қазық жұрт, Оғыз – Оқ қыз, Үстірт – Үстіңгі жұрт, Торат – Т оры ат (Таурат), Төркін – төрдегі ін (үй), Отан – От Ман (Отпан), Меке – Ман әке, Баласағұн – Балықшы Сақ Ғұн, Жетру – Жеті ру, Кетбұқа – Кете Бұқа, Тұран – Түрік Ман, Барнаул – Барын ауыл, Жарбұлақ – Жары бұлақ, Жаркент – Жары кент, Жартас – Жары тас, Жарқұм – Жары құм, Манқыстау – Мандардың қыстауы т.б. кете береді.

    Қорытынды: Соңғы екі мыңжылдықтың ең ұлы тұлғасы болып бүкіл әлем елдерімен (ЮНЕСКО) мойындалған Шыңғыс қағанның тегі қазақ екендігі дауға да, күмәнға да жатпайды. Егер біз осыны мойындай алмасақ, біздерге өзімізді де қазақпыз деп атауға құқығымыз жоқ.

    • #138
    • Ерсін
    • сс, 21/03/2017 - 13:35

    №125 бетімен сөйлесең аузың қисайып кетеді сенбесең мен туралы тағы екі пікір жаман жаз ертеңіне аузың қисайып тұрады. Шыңғысханды қазақ деп мойындамасаңдар онда қазақ хандығы мүлдем болған жоқ олардың құрғаны моңғол хандығы. Қазақтардың нағыз хандығы 1991 жылы 16 желтоқсанда болды. Егер үкімет басында Назарбаев емес Колбин болғанда біз әлі Ресейдің құрамында отырар едік. Сондықтан жақсы адамның жақсылығын айт нұры тасысын дейді кешегі моңғолдың құлы болған қазір еркін қазақтың баласы Ерсін жазып отыр.

    • #139
    • 139
    • сс, 21/03/2017 - 13:41

    135-136 Шалға! Сіздің өзіңізді шал атауыңыз қаншалықты орынды. Мен Сіздің Шал емес, Ана Бауыржан Момышұлы атамыз айтқандай Ақсақалды қария болып қартаюыңызға тілектеспін. Дегенмен, Қожырбайұлының мына зерттеу еңбегін оқып пікір етерсіз.

    "ҚАРИЯЛАРЫМЫЗДЫ «ШАЛ» ДЕП АТАУЫМЫЗ ДҰРЫС ПА?

    «Шал» жайлы бүгінгі ұрпақтың білетіні:
    1. «Шал» (каз. Шал, рус. Старик);
    2. Шал мен Кемпір (ауыз екі әңгіме де және ертегілерде «Баяғы да бір кемпір мен шал болыпты» деп басталатын ертегіні бәрімізде оқыған болармыз);
    3. «Шал мен теңіз» (роман Эрнест Хемингуэй);
    5. Ермек Тұрсыновтың «Шал» атты фильмі;
    6. «Шал» ақын. Ақын Тілеуке Құлекеұлының лақап аты;
    7. «Шал» - топономикалық атау;
    8. «Шал» - бұйрық рай (аяқтан шал);
    9. «Шал» - қариялар жайлы әр түрлі кемсітулер мен жағымсыз анекдоттарға арқау болған жағымсыз «кейіпкер»;
    10. «Шал» – шайтанның аты.

    Толығырақ тарқатар болсақ:
    «Қазақстанның Шығыс Қазақстан облысындағы Семей қаласында «Кемпір» тауы бар болса, Жамбыл облысындағы Тұрар Рысқұлов ауданы мен Қырғызстанның шекарасында «Шал» тауы бар. Қырғыз Алатауының батысында орналасқан. Осы тау бөктерінен Шалсу өзені бастау алады.

    Солтүстік Қазақстан облысында «Шал ақын» ауданы бар. Орталығы Сергеевка деп аталады. 25 жыл бойы қазақша атауын қайтара алмаған болып тұр.

    «Найман Өкіреш Шал. Шежірелердің әртүрлілігіне орай «Өкіреш Шал» кейде -Тоқпан деген кісінің лақабы. Кейде, Тоқпан-Өкіреш Шалдың ұлы. Өз заманында Өкіреш Шалды - «Ақмырза», «Ақсофы» деп те атапты. Қалай деп атаса да сол шежіредегі «Өкіреш Шал» қазір ең кемі үш миллионға жуық найманның ұлы бабалары, найманның «Өкіреш Шал» тармағының бастауы» (Камал Абдрахманов NaimanKZ газеті (http://yvision.kz/post/48555().

    «Шал Ақын», Тілеуке Құлекеұлы (1748-1819) халық ақыны, Абылай ханның замандасы.
    (газеттен (http://www.inform.kz/kz/shal-akyn_a2192486).

    Чал (ия, әуелі де осылай айтылған) — өзіміздің төл түркі сөзіміз. Бастапқы мағынасы — сұр; ақ (шашқа қатысты). Шашына ақ түскен адамды чал деген («Керекинфо» газетінен http://kerekinfo.kz/blog/16821.html). Қосарым, Қазақтың төл Алып биінде (Әліппесінде) «Ч» деген таңба жоқ. Бұл біздің тілімізге орыс отаршылдығымен бірге енген кірме таңба.

    «Қаусаған кім-кімгеде қара шалмын.
    Кемпірім көңіліме жара салдың.
    Өкпелеп теріс қарап отырсаңда,
    Мен саған жаңбыр жауса қарасармын!» (І.Қажымұқан «Шал»).
    Дереккөзі: https://www.zharar.com/kz/olen/1844-shal.html#read Қосарым: Шал мен Кемпір деген сөзді екеуі біріне-бірі айтса ғана жарасымды болып тұр. Себебі, бұл кемпірінің шалына «Сен дұрыс қартаймадың, Ақсақалды Абыз Ата бола алмадың» деген сыни қалжыңы болса, шалы да одан қалыспай Сенде Пір (ұстаз) бола алмай, бір қайнауың кем болып «Кем Пір» болып қартайдың дегені болып шығады. Екеуінікін де бірін-бірі Адами қасиеттің ең биік шыңынан көру үшін айтылған сыни сөзі десе әдемі жарасып тұрған жоқ па?
    Бірақ, бұл Сөзді жастарымыз айтса үлкенді менсінбеген қорлау сөз болып шығады.

    Пушкиннің «Балықшы мен балығын» аударған А.Байтұрсынов сол ертегіні қазақшалағанда ондағы ерлі-зайыпты қарттарды былай атайды:
    «Теңіздің жағасында кемпір мен шал,
    Тұрыпты отыз үш жыл нақ дәлме-дәл».

    «Қара тауда қара шал» романы. (Байахмет ЖҰМАБАЙҰЛЫ).

    Кемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,
    Мал мазатсып, қуанып, аунап-қунап (Абай).

    «Кәрілік, шал деген – бір, ат қылғандай,
    Айнадай ақылыңды тат қылғандай» (Шәкәрім).

    «Заманың түлкі болса, тазы болып шал» (мақал).
    «Заманың шабуылшы болса, қорғаушы болып шал» (Жас Алаш №2 (16084) 12 қаңтар, сейсенбі 2016 жыл).
    "Раббың үшін құрбан шал!" акциясына қатыс! - Muslim.kz.

    Соңғы үш ғасырға жуық басында патшалық Ресейге, кейіннен Кеңестік қызыл үкіметке бодан болған жылдары ел арасында қарияларымызды «шал» деп атау дәстүрімізге мықтап енген. Себебі, бодандық пен Қызыл ұкіметтің сұмпайы саясаты аузы дуалы Қарияларымызды жаппай қырғынға ұшыратып (Алашордашылар), тірі қалғандарын шалға айналдырып жіберді. Олардың тұжырымында «шал» деген сөз «Ата», «Ақсақал», «Қария», «Қарт» деген сөздерге тең сыйлы сөздер сапындағы атау деген пікірлер берік орнаған. Бірақ, бұл тұжырым шындыққа еш жанаспайды.

    «Алтыға дейін бала ерке, алпыстан кейін шал ерке». Бұл мақалда Шалдың деңгейі ақылы толыспаған балаға теңеліп тұр.

    Атам қазақтың аузынан тастамайтын «Бала-шаға» дейтін сөзі бар. Баламыз сірә, Ата да емес, Аға да емес – кәдімгі бала. Ал Шағамыз Шал аға, яғни жасарын жасап, асарын асаса да Ата болуға жете алмаған адам деген мағына беріп, баладан кейін аталып, дәрежесі баладан да төмен болып тұр.

    «Шал сөзінің түпкі мағынасы «түнгі төсекке жарамай қалған ер адам» деген сөз.
    Шал деп өз ортасында беделі жоқ, тастанды қарттар үйіндегі кісіні айтады. Алтынбек Қоразбаевтың қара шал әнін естіген болсаңыздар міне сондағы кісі шал. Шал сөзінің мендегі түсінігі осы. Ал кемпір соның әйел адам түрі, күйеуі қайтқан тастанды кісіні айтады. Қате болып жатса Дұрыс бұрысын толықтап жазарсыздар. (газеттен «Алаш айнасы»).
    Толығырақ: http://alashainasy.kz/fromsocial/shal-soznn-tupk-magyinasyi-tung-tosekke-jaramay-kalgan-er-adam-degen-soz-75056/
    Дұрыс пікір. Атам Қазақтың «Ер адам әйелдің Пірі» деген ұғымының қысқартылған нұсқасы, яғни кемпір дегеніміз «Пірі (жұбайы) жоқ қартайған әйел» деген де мағына береді. Бірақ, кемпірдің басқа да мағынасы бар. Әйтпесе, шал мен кемпір екеуін қосақтап атамас еді.

    «Редакциямызға шақыра салып едік, ебелектеп келе қалды шал. Ішіндегісін күбідегі айрандай ақтара салды шал. Пайғамбар жасынан асса да, бала сияқты шал. Бетіндегі әжімі жарасып тұрған шал… Біртүрлі жүрегімізді зырқ еткізді… Қайран біздің шал…» (ЖАЗҒАН: ZHASORKEN.KZ · ҚАҢТАР 14, 2013 жыл).
    «Шал» сөзі бұл жерде жас адамның жас үлкенге құрметінің жоқ екендігінен айқын хабар беріп, жасы келген қарияға менсінбеушілік, келеке, келемеж тұрғысында қолданылған. Бұл жерде пәленше деген Ағамыз, немесе Атамыз келді десе өте жарасымды болар еді.

    «Шалдарымыз неге соншама жағымпаз болып кеткен» (газеттен). Шынында да, жағымпаздық үлкен кісілер үшін аса жағымсыз қасиет. Елдің арын арлап, жоғын жоқтайтын Ақсақалды Ата, Абыз Қария болса «бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» деп, ханның алдында да, қараның алдында да әрқашанда сөздің Әділін (ақиқатын) айтар еді. Ел-жұртқа айқын көрініп тұрған жағымпаздық бір ауыз сөздің өзі қарияны әп-сәтте шалға айналдырып жібереді. Демек, әрбір қазақ баласы үшін Ата, Ақсақал, Қария, Абыз атанып әдемі қартая білуден асқан ерлік те, бақыт та жоқ.

    «Шал - шайтанның аты» дегенімізде, шайтан мен шал «ша» деген бір түбірден басталып, шал болып қартайған адамның шайтан сияқты, елді аздырғаннан басқа еліне, ұрпағына еш пайдасы жоқ тек қана «ас ішіп аяқ босатар» тірі жан иесі дегенді білдіріп тұр. Алжыған шал мәңгі өлмейтін елді аздырушы шайтанмен теңестіріліп отыр. Жарайсыңдар, Аталарым! Даналық деп осыны айт. Қазақ та осыған орай «жын-шайтан» деп қосарланып айтылатын сөз тіркесі бар. Жынның түбірі «ын», ары қарай қын, қынап, яғни әйел адам дегенді білдіреді. Демек, шайтанның тегі әйел. Жын-пері делінетіні де осыдан. Міне біз бұл сөз тіркестерінен «Шалдың» жасына жетпей елі, руы түгілі отбасына да қадірі жоқ, әйелі мен баласының аузына қараған «бишара» адам дегенді білдіріп тұр. Қазақтың «Азғын» деген сөзі де осы мағына да қолданылады. Мағынасы, ешқашан екі сөйлемей, бір ауыз сөзге тоқтайтын қазақ баласының санасы азып, уәдесінде тұра алмайтын, көп сөзді әйелге айналғаны дегенді білдіреді. Бүгінгі театр сахнасынан күнде көретін, әйелдің кейпіне енген (әйелдің киімін киіп әйелдің ролін сомдайтын), құлағына сырға салып, басына орамал тартқан, жынысын алмастырған еркектеріміз бен «қазақтың бір ауыз сөзге тоқтайтын мәрт мінезін» тәрк етіп, билікте жүріп, екі сөзінің бірінде көзіңді бақырайтып қойып өтірік айтатындар осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ. «Ердің екі сөйлегені өлгені» (мақал).

    «Ерте, ерте, ерте де, Қаңбақ шал деген шал болыпты. Мал мен басқа зар болыпты. Кедейліктен шықпапты. Ол ау салып, балық ұстап, тамақ асырапты. Жел соқса, шал домалап жөнеледі екен. Содан оған Қаңбақ шал деп ат қойылған екен» деген ертегіден «Шал» деген ұғымның әлеуметтік дәрежесінің қандай деңгейде екенін айқын көреміз. Егер де «шал» деген сөздің дәрежесі Ата, Ақсақал, Қариямен тең болатын болса, онда біз Оларға да «ұшарын жел, қонарын сай» білетін «Қаңбақты» қосақтап Қаңбақ Ата, Қаңбақ ақсақал, Қаңбақ қария деген болар едік. Демек, Шал деген ұғымды Ата, немесе Қариямен бір деңгейде деп айтуға тіптен де келмейді.

    Шал деген сөзді Ата, Ақсақал, Қария, Абыз, Қарт («Қарттарым аман сау жүрші!») деген аса құрметті атаулармен қатар қолданылатын жақсы сөз деп қаншалықты ақтап алғымыз келсе де, ел арасында жиі кездесетін «алжыған шал», «саңырау шал», «осырақ шал», «ақсақ шал», «тоқсақ шал», «соқыр шал», «қыңыр шал», «қисық шал», «малшы шал», «жалшы шал», «жағымпаз шал», «қайыршы шал», «қажыған шал», «жұтыр шал», «сұм шал», «қу шал», «жалмауыз шал», «жасына жетпей қартайған шал», «шал-шалшық», «шал-шауқан», «шал-шапыр» деген сөздер Шал мен Қарияның аражігінің қаншалықты алыс екендігін айқын көрсетіп тұрған жоқ па?! Өздеріңіз көріп отырғандай, бүкіл жағымсыз сипаттағы сөздердің бәрі тек қана «Шалға» қосақталып тұр.

    Тарих тағлымы: Сөздің парқын білмей өзінен үлкендерге «шал» деп сөйлетіндер осы атаулардың бәріне әбден ылайық болады.

    Бірде марқұм әкем бір жерге бару үшін атына мініп жатырған болатын. Қасымызға жасы отыздар шамасындағы бір кісі келіп амандық жоқ, саулық жоқ «Шал! Сен мынаны білесің бе?» сөйлей жөнелді. Ол кісінің мына сөзін ерсі көріп, әкемнің бетіне қарасам, әкемнің түрі өрт сөндіргендей болып түтігіп кетіпті. Менің жауабымды естігің келсе «жақында бері» деді. Әлгі жігіт әкемнің қасына келгенде Әкемнің қамшысы, әлгінің жаурынын да «ойнай» жөнелді. Жауырынан «таспа тілінген» әлгі жігіт «Ата мұныңыз не?», «Менің Сізге не жазығым бар еді? деп шыр-пыры шығып безілдегенде барып, әкемнің қолындағы қамшы «ойнауын» тоқтатты. Сондағы әкемнің әлгі жігітке айтқаны, «Кімнің баласысың? деп сұрап алды да, бұдан былай, біріншіден, өзіңнен жасы үлкен адамға Сәлем беретін бол. Екіншіден, ешкімге «Шал» деп айтпайтын бол. «Шал-шайтанның аты», Сен менің шайтан екенімді қайдан білесің» деді. Әлгі жігіт «Ата кешіріңіз!» енді қайталамаймын деп уәдесін беріп жөніне кетті.

    Қазақтың барлық ұлы мен қызы өзінен жасы үлкендерді «Ата (Атай)», «Әке (Әкей), «Аға (Ағай), «Әже (Әжей), «Апа (Апай)», «Жеңге», «Жеңеше», Бақыт болса Бәке, яғни Бақыт әке, Ереке, Сәке деп құрметтеген. Бұл да қазақтың «ат тергеу» ғұрпының бір түрі. Ат тергеу – біздің халқымыздың адам сыйлау жөніндегі ізеттілік, көргендік, кішіпейілділік қасиеттерінің биік көрінісі. Қазіргі уақытта жастарымыздың, әсіресе билікте жүргендер мен қалталылардың арасында үлкен кісіні «Шал», «Әй, Шал», «Мына шал», немесе «Старик» деп айтушылар жиі кездеседі. Бұлай деу және өзінен үлкен адамның атын тура атау барып тұрған анайылық пен жабайылық. Жоғарыда айтқанымдай, Біздің ауылдың қариялары өзінен кішіге өзін «шал» деп айтқызбайтын. Кейбір сөздің парқын білмейтін әумесер (ессіз, білімсіз, көрсоқыр, милау) біреу табыла қалса, сол қарияның қамшысы әумесердің жауырынында ойнайтын. Үлкендердің үнемі өзіңнен үлкен кісіге «шал» деп айтпаңдар, «шал-шайтанның аты» дейтіндері, екеуінің де алғашқы буындарының бірдей болатыны содан. Қазақта бастауын осы сөзден алатын «шала», «шалажансар», «шалағай», «шалақай», «шалапай» (піспеген, жетіспеген, кемеліне келмеген), «шалжию», «шалқаю» (а. дұрыс отырмау, б. жағымсыз әрекет), Кір шалу (ылас болу), «шалшық» (теңіз де емес, көл де емес, кішкентай ғана шұңқырға жиналған, лас су), «шалыс» (қате), «шалаш» (үй деп, үй емес, соған ұқсас бірдеңе, күрке), «шалан» (суда ғана өсетін балдырдың қураған кезіндегі атауы), «шалам» (шөп-шалам, толық қанды ас емес, яғни құнарсыз тағам), шалықтау (есі ауысу), «шалы» (тек қана қара сумен қоректеніп, суда пісетін дәнді дақыл, шалғы (орақ), шалғын (көк майса) деген сөздер бар. Демек, «шал» дегеніміз, өмірінің бәрін тек қана «ас ішіп, аяқ босатқаннан басқа дым білмей, ұрпаққа үлгі болатындай ештеңе қалдырмай, мағынасыз өткізген «надан (бейшара) адам» дегенді білдіріп тұр.
    Ал орақтың шалғы (шалғы орақ) деп аталатын себебі, «шал» болып қартайған қарияның көк шалғынды (қазақтың ұлы мәдениетін) қырыққан сол шалғыдан айырмасы жоқ деген сөз.

    «Шал» сөзінің этимологиясына келсек, Ша және Ал деген екі буыннан тұрады.
    Сөз түбірі Ал - алғашқы аталарымыздың жиынтық атауы. Осы түбірден Алғы (алдыңғы, алғашқы, алдымыздағы), Алаш, Алты Алаш ұғымдары туындайды.
    1.Ша – шаб (шабыс, шабыну, шабарман), 2.шағ (бала-шаға, шағала, шағадам), 3.шад (шат-шадыман), 4.шай (шайы орамал), 5.шақ (шақыру, шақырым), 6.шал (шала, шалапай, шалағай, шалақай, шалажансар, шалық, шалықтау, шалшық, шалқыма, шалы, шалу (аяқтан шалу), шалғы шалт (қимыл), шала қазақ т.т.), 7.шам (шам-шырақ), 8.шан (шана, шандыр), 9.шаң (шаң-тозаң, шаңғы), 10.шап, шапан, шапалақ, шапқылау 11.шар (домалақ шар, шарықтау), 12.шат (шаттық), 13.шау (шау тарту), 14.шаш (бастағы шаш), барлығы 14 сөз жасалып тұр. Ежелгі Қазақ Алып биінде 30 дыбыс-таңба бар, қалған 12-сі орыстың ықпалымен енген кірме таңбалар. Бұл таңбалардың орналасуында тура Құран Кәрімдегі сияқты 50/50 пайыз қағидасы сақталған. Демек, «Ш» дыбысы соңғы 28 таңбаның жартысын беріп, Шал деп аталып тұр. Соңғы Алаштың баласы (ұлы, қызы, ұрпағы) деген мағына беретін 29-шы «Ы» және 30- «І» таңбасы бұған енбей қалған. Ақиқатын да, қазақтың толық қанды сөз түбірлерінің бәрінде қолданылатын 15/15 болып, 50/50 пайызды құрауға тиіс еді. Демек, бұл жерде де толық қанды сөз жасалмай, бір қайнауы ішінде қалған болып тұр.

    «Шал – шалақай, қария – қадiрлi» (Төрегелдi Шарманов, академик, Қазақстан Мемлекеттiк сыйлықтың лауреаты: Ақсақал – халықтың ар-ұяты деген сөз).

    «Сөздің мән-мағынасын түсінбей, тереңіне үңілмей, орынды-орынсыз жеріне қолдана беретін кезіміз болады. Жазылған сөз тасқа басқан таңбадай боп өшпей, кейінгі буынға қалдырылады. Ұрпағымыз қателеспей, әр сөзді өз мағынасында қолдансын десек, өзіміз барлық сөздің түп-төркініне зер салып, қолданылу аясын біліп жүргеніміз абзал.
    Әдетте ақсақалды – шал, шалды – қария деп шатастырып, синоним ретінде кезектестіріп айта береміз. Шынтуайтқа келгенде, синоним сөздердің де қолданылар орны бар.
    Бауыржан Момышұлы жасы үлкен қарттарды шал, қария, ақсақал, абыз деп төртке бөлген. Отбасы, ошақ қасынан ұзап шыға алмай, түтін аңдып, үй аралап, саяси өсек айтатын қарт – шал. Өз әулетін шашау шығармай уысында ұстап, билік жүргізген қартты қария деп, тұтас бір ауылдың жоқ-жітігін түгендеп, жыртығын бүтіндеп, азаматын атқа мінгізіп, айдынын асырып отыратын қартты ақсақал деп, бүкіл елдің сөзін сөйлеп, намысын жыртып, дау-дамайын шешіп, арғы-бергі тарихтан әңгіме қозғап, тұла бойына ұлттық рух, ізгі қасиеттерді молынан сіңірген қартты абыз деп атаған». Меніңше бұған ешқандай комментарий қажет емес.
    Толығырақ: http://massaget.kz/layfstayl/debiet/bauyirjan_momyishulyi/35726/
    Материалды көшіріп басқанда Massaget.kz сайтына гиперсілтеме міндетті түрде қойылуы тиіс.

    Жоғары да көрсетілген деректерден «Шал» сөзінің бірнеше мағына беретінін көреміз.
    А. Қазақ даласының кейбір өңірлері үшін жағымды сөз, құрметті атау. Әйтпесе, «Шал» деген сөз ру атын иемденіп, тауға, өзенге, елді мекен атауларына берілмеген болар еді.
    Ә. Шал – бұйрық рай, (шал (шала) болмай әдемі қартаю үшін қарсы әрекет ет, құрбандық шал, аяқтан шал (қастандық жаса), өлтір, кес, алдын ал деген мағыналарды қамтиды.
    Б. Шал - Қазақ халқы аса құрметтейтін Ата, Ақсақал, Қария, Абыз деген ең құрметті ұғымдардың сирағына да татымайтын қарияларымыздың атына айтылатын қорлау сөз.

    Ұлы Аталарымыз бізге «Өсер елдің баласы, бірін-бірі батыр дер, өшер елдің жігіті бірін-бірі қатын дер» деген ұлағатты сөз қалдырған.
    Жоғарыдағы мысалдар сөздің мән-мағынасын түсінбей, тереңіне үңілмей, орынды-орынсыз жеріне қолдана беретінімізді көрсетеді. «Айтылған сөз, атылған оқ», кері қайтара алмайсың, хатқа жазғанымыз тасқа басқан таңбадай боп өшпей, кейінгі буынға қалады. Ұрпағымыз қателеспей, әр сөзді өз мағынасында қолдансын десек, өзіміз барлық сөздің түп-төркініне зер салып, қолданылу аясын біліп жүргеніміз абзал.

    Баршаңызға мынадай кеңес берер едім. Күн сайын бір мезгіл өз жүректеріңізден сұрап отырыңыздар, Ата-аналарыңызға және өздеріңізден жасы үлкендерге деген жүректеріңіздегі мейірім деген сезімнің деңгейі қандай? Егер Сіздер өз Ата мен Аналарыңызға және жасы үлкен қарияларға құрмет пен мейірім деген сезімді сезіне алмасаңдар, онда Сіздерді Құдайдың атқаны. Онда Сіздер Ұлы Аталарымыздан қалған «Ата-Анаң жынды болса, байлап бақ!» деген өсиетіне сай бола алмағандарыңыз. Сіздердің өздеріңізден жасы үлкенді сыйлай алмай, оларды кемсітіп, қорлап «Шал» деп кинофильм шығарып, әдеби шығармалар мен мақала жазатындарыңыз және оларды «Шал» деп атайтындарыңыз, келешек те қазақ халқының ең үлкен қасіреті болмақ. Қасіреті болып та жүр. Жасы үлкендерге деген сый-құрметтің азайып, соңғы жылдардағы елімізде Қарттар үйінің көбейіп бара жатқаны осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ.

    Осы жерде арнайы есімізде ұстайтын жаит, өзімізден жасы үлкендерді кемсітіп, қорлағанмен бізге ешкім жақсы Атасын, жақсы Ағасын бермейді. Барына разы болып, өзімізден жасы үлкенді Аға, Ата, Әже, Апа деп сыйлап, құрмет көрсете сөйлеуді үйренейік. Өзіміз жақсы Аға, жақсы Ата болып қартая білсек, арты жақсылыққа жалғасып кететін болады.

    Ал Қарияларға айтарым: Ежелде, тіпті күні кешегі біздердің бала кезімізде үлкендер жастардың кейбір жағымсыз іс-әрекеттеріне ренжісе, реніштерін «Бар болғыр!», «Көбейгір!», «Мың болғыр!», «Тұқымың құрымағыр!» деген сияқты сөздермен білдіретін. Ұрсып отырып ұрпағына баталарын беретін. Ал, қазіргілердің ауыздарынан үнемі «ақ ит кіріп, қара ит шығады», бар білетіндері боқтық, балағат, өл, өле ғал, жоғал, жоқ бол т.т. болып барады. Бұған «Алла артының қайырын берсін!» дегеннен басқа не айтуға болар.

    Жоғарыда айтылғандардан және өз тәжрибемнен жасаған қорытындым, бұл дүниеде өзінен басқа жан жоқтай, өзгені менсінбейтіндер, менменсіп сөйлейтіндер ғана «Шал» деген сөзді жиі қолданады екен. Ақиқатында, менменсіп сөйлеу (өзіңнен жасы үлкенді Ата, Аға демей, шал деп атауың соған жатады), біреуге қатты сөз айту, балағаттау т.т. кез-келген жанның білімінің, тәрбиесінің, мәдениетінің төмен екендігін көрсетеді. Ежелде үлкендер ондайлардан «Кімнің баласысың?» деп сұрайтын. Демек, ол сенің отбасыңдағы Атаң мен Анаңнан алған тәрбиеңе және өскен ортаңа байланысты деген сөз. Оны Аталарымыз «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деп тұжырымдаған.

    Мен Сіздерге «Шал, Шала, Шалағай, Шалақай, Шалапай, Шалажансар (тірі өлік)» болмай, аузынан тек қана жақсы сөз шығатын, елге, ұрпаққа жақсы ісімен, жақсы сөзімен үлгі болатын Ақсақалды Ата, Ақсақалды Қария, Абыз Ата болып қартаюларыңызға тілектеспін.

    Тарих тағлымы: «Атаңа не істесең, алдыңа сол келеді».

    ОСЫ ЖОЛДАРДЫ ОҚЫҒАН БАРШАҢЫЗҒА ҰЛЫ ЖАРАТУШЫ – АЛЛА ИМАН БЕРГЕЙ!

    Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау"

    • #140
    • 140
    • сс, 21/03/2017 - 13:47

    Сіздер Қызықсыздар. Қазақ хандығы хандарының бәрі Шыңғыстың тікелей ұрпағы. Олардың бәрі қазақ халқымен сайланып қойылды. Хандарды қазақ дейсіздер, атасын жау дейсіздер. Сіздер не болып кеткенсіздер. Солтүстіктегі көршілердің оқуы Сіздерге әбден өтіп кеткен екен.

    • #141
    • Жүн-жүн Баха
    • сс, 21/03/2017 - 13:50

    Жақ Шырақ, Жанбол Белманды, Николай Сарғазы, Батырзия Қас, Арнөл Шұбарсу негір, Жанқылот Бандам, Жекі Шаң, Су бермең, Сыпайы диірмен, Май қыл Жексен, Бір етіп Ит, Жым Кері, Май Тайсың, Арақ Обалма, Борат, Бедір Жемеләңгі, Әдуліп Итілер, Жесөз Кірестөс. Барлығы қазақ, ал қайтесіңдер енді?

    • #142
    • предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 14:46

    Стремясь сделать отечественную историю более привлекательной для невзыскательной аудитории, могут приписать вымышленные факты, что есть само по себе мифотворчеством данных авторов. «Некоторые так называемые историки указывают, что, например, Чингисхан или Аттила были казахами - это, конечно, не является истиной........." Абылхожин Ж.Б. ст.научный сотрудник Инст.истории и этнологии им.Ч.Ч.Валиханова

    Источник: http://e-history.kz/ru/expert/view/7
    © e-history.kz

    • #143
    • 126
    • сс, 21/03/2017 - 14:47

    Аи,дурыс аиттын Бауырым! Солаибурып коимасан,бул Казаекендер коимаиды,аитысуга келгенде жеген закускасымен ишкен арагын жерге кояды!

    • #144
    • БАҒЫС
    • сс, 21/03/2017 - 14:55

    ҚОЖЫРБАЙ БАСТАҒАН "ҒАЛЫМДАР", ШЫҢҒЫСХАНШЫЛАР ЕСЕКТІҢ
    МИЫН ЖЕГЕН, КЕРТІП - КЕРТІП БАСҚАСЫН ДА ЖЕГЕН АҚЫМАҚТАР.
    БОҚТАУҒА ДА ТҰРМАЙСЫҢДАР. ЕНДІ ШЫҢҒЫСХАН ТУМАЙДЫ. ҚАЗАҚТЫҢ ӨЛГЕНІ ӨЛГЕН. МЫНА НҰРСҰЛХАН ӨЛТІРІП ТЫНАДЫ.
    ШЫҢҒЫАСХАНДЫ АҢСАУМЕН ӨМІРЛЕРІҢ ӨТЕДІ.

    • #145
    • пайыз деп айта беремін.
    • сс, 21/03/2017 - 16:08

    кішкентай кезімізде совет киноларында бір орыстың а потомки Чингисхана деп қазаққа шүйліккенін көрген ем,қай фильм екенін ұмытып қалыппын.сол есіме түсіп отыр өздері айтып ауызға салып берсе де жоқ дей бересіңдер ме?

    • #146
    • пайыз деп айта беремін.
    • сс, 21/03/2017 - 16:17

    орыстардың жазған қалың томды қызыл бояуы бар Шыңғысхан туралы кітабын оқыған ем бұрын, сонда Хан батып бара жатқан күнге қарап сыбырлап тұрады екен ,ал біздің қазақта шешелеріміз ауырып қалғанда кеш бата күн батып бара жатқанда, күнге қаратып тұрып ұшықтауы, ешбір халықта жоқ қой,кішкентай кезімізде ұшықтап жатқанда айтатын сөздеріне шейін біліп тұратынбыз.

    • #147
    • 140-қа
    • сс, 21/03/2017 - 16:21

    Себебі моңғолдар қазақты әбден мал, құл қылып, сендер төменгі сортсыңдар, өздеріңді өздерің билеуге ақылдарың да, тұқымдарың да сай емес, сондықтан сендерге хан моңғол төрелерінен сайланады деп әбден зомбилап тастаған. Гитлер сияқты немістер жоғарғы нәсіл деген. Соған құл болған қазақтар әлі күнге ығып, реті келсе қазір де бір төре хан болса еліге кетуге дайын сияқты. Әсіресе ауылдан шыққан шыңғысханшылар.
    Ал анау Қожырбайұлы пошол ты Шыңхысхан деудің орнына соның атағына қызығып, қазақ моңғолдан шыққан, шыңғысханым қазақ деп өзеурейді. Көшпенділер, шыңғысхан-мыңғысхандар адамзат дамуын қой қора, мал қораға әбден қамап, жайылымға қаңғытып жібергеніне намыстанбайды.

    • #148
    • 148
    • сс, 21/03/2017 - 16:31

    141, 142, 143, 144, 147 терге! Шыңғыс ханның қазақ екенін орысша оқыған, орыстан басқа жерде ілім жоқ деп санасы уланған Сіздерден басқа елдердің бәрі біледі десе де болады. Мысалы:

    Белгілі ғалым Владимир Белинский бүкіл саналы ғұмырын Алтын Орда тарихын зерттеуге арнап, мынадай тұжырым жасаған. «Әлемді жаулаған әйгілі қолбасшы Шыңғыс хан моңғол болмаған, шын мәнінде, Шыңғысхан – қазақ». Ол өзінің бұл тұжырымын «Страна Моксель», «Москва Ордынская» атты тарихи кітаптарында келтірген.
    Оның айтуынша, Кеңестік тарихшылар қаншама бұрмалағанмен, Шыңғыс ханның қазақ екендігін дәлелдейтін фактілер жеткілікті. Шыңғыс ханның ұрпақтары, Алтын Орданың хандарының барлығы Моңғолстанда емес, қазақ жерінде отырғанының өзі-ақ осыны білдіреді, дей отыра Ұлы қолбасшының қазақ болғандығын көптеген нақты фактілермен дәлелдейді.
    «Моңғол империясының негізін қалаған наймандар, керейлер, қияттар мен меркіттер моңғол емес, түркі тайпаларына жатады. Олардың ұрпақтары қазіргі Қытай жерінде өмір сүріп жатыр, тілдері қазақша. Темуджиннің әкесі (қазақша Теміршін болып айтылады) Есүгей қияттардың ханы болған. Шешесі Оян меркіт руынан. Шыңғыс ханның әйелі - Бөрте қазақтың қоңырат руынан шыққан. Оның барлық ұлдары түркі есімдерімен аталды. Моңғолдарда ол кезде де, қазірде де ондай есімдер болған жоқ. «Хан» деген сөздің өзі моңғол емес, түркілердікі. Моңғолдар өздерінің басшыларын «қонтайшы» деп атаған. Шыңғыс ханды әдеттегі қазақтың құрылтайында хан көтерген. Ал моңғолдарда мұндай сөз жоқ. Тәңірге табынатын тек қазақтар ғана. Қайтыс болғандарды аз адам білетін, құпия жерге апарып жерлеген.
    Шыңғысхан Шығысқа жорыққа шыққанда түрік тайпалары оны бірден мойындады. Сондықтан ол Қазақстан жеріндегі көшпенділермен соғысқан жоқ.
    Наймандар және қазақтың басқа рулары Шыңғысхан империясына оның дүниеге келер тұсында қосылды. Оның Шығысқа жорығы Хорезм билігіндегі елдермен ғана болды.
    «Жақын арада Шыңғыс ханның қазақтан шыққаны ресми түрде мойындалады» деп мәлімдейді тарихшы Владимир Белинский.
    Түсініктеме: Қайтыс болғандарын жерлейтін, аз адам білетін құпия жер деп, қазақтардың рулық қауымын айтып отыр. Ондай қауымдарды, шындығында да сол рудан өзгелер біле бермейді.

    • #149
    • 149
    • сс, 21/03/2017 - 16:32

    141, 142, 143, 144, 147 терге! Авар (Ресей) тарихшысы Мұрат Аджи: «Адайдың аса үлкен Мұңал деген бөлімі бар. Әртүрлі
    жазбаларда, соның ішінде Рашид-ад-Динде, моңғолдарды мұғал-мұңал деп жазған.
    Жауынгер дай – дах – адайлар жөнінде ежелгі жазбалар өте көп. Европалық Дақтар Римге қарсы тұрған аса ұлы держава болды, ал олардың Азиялық бөлігінде тұратын Дайлары б.ж.с. дейінгі дәуірдің 111 ғасырында аса қуатты Парфияны құрды, оларды Римнің ұлы қолбасшысы Помпейдің өзі сол дайларды "Патшалардың патшасы " деп мойындап теңдессіз баға берді. Мен осы жауынгер ұлы халық Адайлардың Х11 ғасырда Шыңғыс қағанды дүниеге әкелгеніне ешқандай күмән келтірмеймін.
    Адай руы. Бұл «Мұңалдың құпия шежіресінде» Байұлылар құрамындағы Шыңғысханның немере ағасы Оңғырдың елі. Менің дерегімде Х111 ғасырдағы Баяуыттың ұрпақтары Байұлы құрамындағы Адайлар болып табылады».

    - «Моңғолдар тайпасы Борджигин (Бөрі жігі М.Қ.) мен Тайджиут (Адай жұрт М.Қ.) руларынан тұрды. ...Тұтқындардың арасында Джиргоадай (Жорға Адай М.Қ.) атты жас адам болды, ол тайджиуттардың Иисут руынан еді. Оны Шыңғысханның алдына алып келгенде, ол жаулап алушының астындағы атты өлтіргендігін мойындады. Шыңғысханға жас жігіт ұнап қалды, оны кешірді және өзіне қызметке алды. Жаңа қызметшісін болған оқиғаның құрметіне Джебе (садақ оғы) деп атады. Джебенің маңдайына Моңғол Империясының жоғары қолбасшыларының бірі болу жазылды. («Шыңғысхан әлемді жаулаушы» Лео де Хартог).
    Түсініктеме: Жебе Адайдың рулық таңбасы болып табылады.

    • #150
    • 150
    • сс, 21/03/2017 - 16:34

    141, 142, 143, 144, 147 терге! Орыстың белгілі ғалымы Л.Л.Викторова: «Сол кездің моңғолдары үшін ата-бабаларының өнегесі ұрпағының жадында жатталып қалуына ұмтылу, дәстүрге және туыстық қатынасқа ерекше құрметпен қарау тән болған. Өздерінің шыққан ата-тегін жаңылыссыз жатқа білетін білгір шежірешілер өз білімдерін балаларына ұқыптылықпен беріп отырған. Сол себепті де шежіре кітаптары бірінші дереккөздік мәнге ие».
    Түсініктеме: Бұл орыс ғалымының қазақ рулық шежіресіне берген бағасы. Бұл шынында да солай болатын.

    • #151
    • 151
    • сс, 21/03/2017 - 16:35

    141, 142, 143, 144, 147 терге! «Жылнамалар жинағының» авторы «моңғолдың шыққан тегі - түрік» деп айқын көрсеткен.
    Түсініктеме: Еңбектің авторы Рашид ад-Дин Фаздуллах ибн Абул-Хаир Али Хамадани – Моңғол империясының дәуірлеп тұрған кезінің көз көрген куәгері, Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Ғазан хан мен Олжайту ханның уәзірі болған адам. Осы арада басын ашып айта кетер бір мәселе – бұл еңбектің авторлығы бір адамға телінгенімен, шын мәнінде, «Жылнамалар жинағы» (1300-1310 ж.ж.) – ұжымдық еңбектің жемісі. Заманында білікті билеушілердің бірі болған Ғазан хан ғұлама уәзірі Рашид ад-Динге арнайы тапсырма беріп, қасына мұңғұл халықтарының тарихын мейлінше терең білетін, даланың теңдессіз шежірешісі Болат бастаған алты моңғол шежірешісі мен сол кездің ең мықты деп есептелінетін бірнеше білікті тарихшысын (Абдуллах Қашани, Ахмед Бухари және т.б.) қосып, осы еңбекті жазғызған. Сондықтан да бұл еңбекті өз заманының білімді де білікті мамандары бірігіп шығарған энциклопедиялық жинақ деу артық айтқандық болмайды.
    Міне, осы энциклопедиялық еңбекте моңғол халықтарының шығу тегіне қатысты: «Барлық моңғолдар, түрік тайпалары және барлық дала тұрғындары Абулджа ханның тұқымынан тарайды», - деп, ақ қағазға қара сиямен ап-анық етіп жазылған. Автордың мұндағы «Абулджа-хан» деп отырғаны бүкіл түрік халықтарының түп атасы деп есептелінетін Нұх пайғамбардың баласы Йафет (Йафес).
    Арнайы тапсырмамен моңғолдар тарихын жазуға арналған шығарманың бірінші томының бірінші кітабының моңғол халықтарының пайда болуы мен олардың түрлі тайпаларға бөлінуіне арналмай, «Түрік халықтарының пайда болуы және олардың түрлі тайпаларға бөлінуінің жағдайы туралы» деп аталып, тек түрік халықтарына арналуы – сол түп бастаудың бірлігін, яғни мұңғұлдардың шыққан тегінің түрік және оның тарихи шындық екенін мойындаудан жасалып отырған іс екенін пайымдау онша қиындық туғызбайды. Егер сол кезде мұндай мойындау болмаса, Бірінші кітап түрік халықтарына арналмас еді...

    • #152
    • 152
    • сс, 21/03/2017 - 16:39

    141, 142, 143, 144, 147 және т.б.! Орыс генералы Иванин, монғолдарды – жартылай жабайы бақташылар деп бағалады. Оның пікірінше бақташы монғолдар, 1211-1216 жылдар аралығында Цзинь имепериясын жаулап алғаннан кейін олардан соғысу тактикасы мен стратегиясын үйреніп, бұл ғылымды жетік меңгергені сонша жарты әлемді бағындырып, өздерінің ұстаздарынан да асып түскен. (О военном искустве при Чингисхане и Тамерлане. Алматы. Санат. 1998. 28 бет). Осындай пікір білдіргенде Иванин, 100 мың ғана әскері бар, әскери ғылымды меңгермеген монғолдардың өздерінен 3 есе көп, соғыс өнерін жете меңгерген қытайларды қалайша жеңуі мүмкін екендігін ой елегінен өткізуге санасы, яғни ақылы мен білімі жетпеген. Логика бойынша соғысудың тактикасы мен стратегиясын білмейтін бақташы монғолдар, өздерінен 3 есе көп, әскери ғылымы мен техникасы дамыған, соғыс өнерін жете меңгерген қытай әскерін жеңуі, мүмкін емес. Олай болса, Иваниннің монғолдарды – жартылай жабайы бақташылар ретінде бағалайтыны және олар, соғысуды қытайлардан үйренген дейтін пікірі түп – тамырымен қате.
    Себебі европалықтар, Шыңғысхан басқарған монғолдардың Орта Азиядағы Хорезм мемлекетіне жасаған шабуылын, жабайы көшпелі тайпалардың өркениетті елге жасаған шапқыншылығы, деп қабылдады. Олар, монғолдарды дамымай артта қалған жабайылар, деп түсініп, олардың Қайырхан мен хорезмшах Мұхаммедті жазалау үшін Хорезм еліне жасаған жорығын, жабайы жыртқыш аңның адамға тарпа бас салатын шабуылына теңеді. Хорезм әскерінің Шыңғысхан әскерінен жеңілуін, хорезмшах Мұхаммедтің соғыс тактикасында жіберген қателігінен болған кездейсоқ жеңіліс, деп бағалады. Ал, Шыңғысханды – әлемді жаулап алуды мақсат тұтқан баққұмар, қанышер, жауыз, өзімшіл озбыр билеуші бейнесінде берді. Европа, араб және орыс тарихнамаларында білдірілген осындай пікірлер мен тұжырымдардың, теңеулер мен бағалаулардың Шыңғысхан мен монғолдар туралы шындыққа қаншалықты жанасатындығын тарихи-этнологиялық, археологиялық фактілер мен адамзат қоғамы өрістей дамуының тарихы негізінде қарастырып көрейік.
    Шыңғысхан басқаруындағы монғолдар, 1211 жылы Цзинь империясының Уша қаласына шабуыл жасап, төрт жылдың ішінде Қытайдың солтүстігін, Орта Қытай жазығындағы астанасы Пекинді, 1215 жылы басып алған кезде монғол әскерінің саны 100 мың ғана, ал Қытай әскері, олардан 3 есе көп болған. Монғолдар, 1219 жылы Хорезм мемлекетіне қарсы соғыс ашқан кезде олардың әскерінің саны 150 мың, ал хорезмшах әскері, олардан 3 есеге жуық көп болған. Осыған қарамастан Шыңғысхан әскері, Цзинь империясының астанасын алып, толық болмаса да жартылай бағындырды, ал Хорезм мемлекетінің әскерін күйрете жеңіп, оны да толық бағындырды. Ресейдің XIX ғасырдағы әскери тарихшысы, генерал М.И.Иванин, монғолдардың соғыс жүргізу тактикасын арнайы зерттеп «О военном искустве при Чингисхане и Тамерлане» дейтін зерттеу жазған (Алматы. Санат. 1998). Егерде монғолдардың соғысу тактикасына арналып зерттеу жазылған болса, онда монғолдарда әскери ғылым жақсы дамыған. Егерде монғолдарда әскери ғылым жақсы дамыған болса, онда олар, дамымай арта қалған жабайы халық болмаған. Қандай да бір ғылыммен айналысып оны дамыту, адам интеллектісінің бір деңгейде тоқырап қалмай даму үстінде болғандығын дәлелдейтін физиологиялық факті». (С.А.Козин. Құпия шежіре. М-Л. 1941. §200,201).

    • #153
    • 153
    • сс, 21/03/2017 - 16:41

    141, 142, 143, 144, 147 және т.б.! «Белгілі тарихшы Г.Н.Вернадский 1913 жылы Санкт-Петербург университетінде оқыған лекциясында Моңғол империясының 1331 жылғы картасында орыс жері де «Алаш» құрамына кіретіндігін, оның империяның Қиыр Солтүстік батыстағы ажырамас бөлігі екендігін атап айтады. Бұл дерек бізге «Алаш этнонимінің түп-төркініне бүгінгіден мүлдем басқа таным тұғырынан, мағына мұнарасынан қарауды талап етеді» (Т.Жұртбай. Түркістан газеті. №23 (653). 18.01.2007). Алаш пен Қазақ синоним емес пе? Моңғолдың тегінің казақ екендігіне бұдан артық қандай дәлел керек.«Белгілі тарихшы Г.Н.Вернадский 1913 жылы Санкт-Петербург университетінде оқыған лекциясында Моңғол империясының 1331 жылғы картасында орыс жері де «Алаш» құрамына кіретіндігін, оның империяның Қиыр Солтүстік батыстағы ажырамас бөлігі екендігін атап айтады. Бұл дерек бізге «Алаш этнонимінің түп-төркініне бүгінгіден мүлдем басқа таным тұғырынан, мағына мұнарасынан қарауды талап етеді» (Т.Жұртбай. Түркістан газеті. №23 (653). 18.01.2007). Алаш пен Қазақ синоним емес пе? Моңғолдың тегінің казақ екендігіне бұдан артық қандай дәлел керек.

    • #154
    • 154
    • сс, 21/03/2017 - 16:44

    Жарайды. Әзірге осы деректерді қорыта тұрыңыздар. Саналарыңызға жетпей жатса мағы мыңын жібереміз. Біз Сіздердің Шыңғыс хан жайлы өтірітеріңіздің баршасының ақиқат, дұрыс жауабын бере аламыз.

    • #155
    • Қожырбайұлына
    • сс, 21/03/2017 - 16:48

    Қойдық, сіздікі дұрыс, моңғол шыңғысқан қатып қалған мәмбет қазақ, оның ішінде адай, қызылбас парсылар да адайлар екен, бұрын адайбас деп аталыпты, тек немістер ғана найманнан шыққанбыз дейді, өйткені олардың Найман, Нейман деген пәмілиялары найманға ұқсас екен. Сол қателікті түзетіп, немістер де адай деп дәлелдеп жіберсеңіз дұрыс болар еді.

    • #156
    • 154
    • сс, 21/03/2017 - 16:51

    Біздер кәдімгі қазақ ауылдарында мал бағып өскен қазақтың қара балаларымыз. Осында Шыңғыс ханды қазақ деп пікір жазып отырғандардың арасын да бірде-бір ғалым, профессор, доктор наук жоқ. Бірақ, біз Сіздердің жалған тарихтарыңыздың бәрінің ақиқат дұрыс жауабын бере аламыз.

    • #157
    • предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 16:51

    Владимир Брониславович Белинский родился 18 мая 1936 года на Подолье. В 1959 году закончил Днепропетровский институт инженеров железнодорожного транспорта, факультет "Мосты и тоннели". По распределению направлен работать в Казахстан. С 1959 года по 1986 год жил и работал в г. Караганде. Руководил строительством мостов на Казахстанской Магнитке, канале Иртыш-Караганда, на шахтах Карагандинского угольного бассейна, на всех автомобильных и железных дорогах Центрального Казахстана. Строил мосты в таких крупных городах, как Караганда, Павлодар, Темир-Тау, Экибастуз, Балхаш, Джезказган, Шахтинск и т.д. С 1982 года работал в системе Минтяжстроя Казахстана в должности заместителя начальника Главка и начальника Главка. Был членом Коллегии Госстроя Казахстана. В 1999 году возвратился на Родину, Украину. Живет в Киеве.
    ----------------------------------
    Белгілі ғалым Владимир Белинский бүкіл саналы ғұмырын Алтын Орда тарихын зерттеуге арнап, мынадай тұжырым жасаған. «Әлемді жаулаған әйгілі қолбасшы Шыңғыс хан моңғол болмаған, шын мәнінде, Шыңғысхан – қазақ».
    ----------------------------------
    Клоун 148

    • #158
    • 157
    • сс, 21/03/2017 - 16:53

    155-ке! Мынау Сіздің кекеткеніңіз үшін арнайы сыбаға! Орыс тарихшысы Александр Бушков «Шыңғыс хан және беймәлім Азия» кітабында: Моңғолдардың жартысынан көбі қазіргі кезеңде киіз үйді мекен етеді, ал тұрғындардың білім деңгейі өте төмен дәрежеде. Яғни, Шыңғыс ханның тегі түркі болғандығына сүйенейік… Шыңғыс ханның моңғол болуы еш мүмкін емес. Осы жерде түркілер жайында мәселе қозғалып отыр. Өте ірі көлемде дүниені жаулап алу үшін тек қана үлкен орда ғана емес, сонымен бірге бес қаруы сай, дайындығы мол әскер керек. Моңғолдар ұлттық салт-дәстүр мен мемлекеттіліктен жұрдай болғандықтан, олар аз уақыт ішінде әскер құрып үлгере алмас еді, осылайша бізде Азияда ХІІІ ғасырда мемлекеттілікті құру, кәсіби әскерді жасақтау, басқарушылық жүйені ұйымдастырудың тәжірибесіне кім ие болған деген ең қарапайым мәселенің шешімін тапқандаймыз… Бұл сұрақтың жауабын іздеп жатудың қажеті шамалы. Сұрақтың жауабы анық. Олар, әрине, сан ғасырлық қағанат пен мемлекет кұру тәжірибесі бар түркі тайпалары екені сөзсіз. Демографиялық есеппен XXI ғасырды ХІІІ ғасырмен салыстыратын болсақ, онда сол кездегі моңғолдардың саны 50-60 мың адамды ғана құрайтын. Ал Шыңғыс ханның әскері 300 мың адамға дейін жететін. Моңғолдарға ақиқатты ажыратып алудың уақыты келгендей, сондықтан да олар өзге халықтың тарихына таласпаулары тиіс.
    Одан әрі Александр Бушков былай деп жазады: “Моңғол жазуы ХVІІ ғасырда қалыптасты. Сондықтан да қазіргі кезеңде Шыңғыс ханға жақын болып келетін ешқандай жылнама деректер жоқтың қасы”.

    • #159
    • 159
    • сс, 21/03/2017 - 16:55

    157-ге! Біздер орысша оқымаған адамдармыз. Біз үшін жазған болсаңыз Ана жазбаңызды мемтілге аударып салыңыз?

    • #160
    • 160
    • сс, 21/03/2017 - 17:00

    157-ге! Оны айтып жүрген жалғыз Белинский ме екен. Мысалы, Шыңғыс ханның қазақ екендігін ағылшындар атам заманнан бері біледі.

    1950 жылдардағы Қытай қазақтары көтірілісшілерінің басшысы Оспан батыр жайлы ағылшын жазушысы Гофедей Лияс «Оспан батыр егер бұдан 5-6 ғасыр бұрын дүниеге келгенде аталары Мөңке, Шыңғыс, Темірлан деңгейлес ұлы қолбасшы болар еді» - деп жазыпты. («Намыс». №1 (60). қаңтар 2010 жыл). Ағылшындар Шыңғыс ханның тегінің қазақ екенін білмесе, Г.Лияс бұлай деп жазбаған болар еді.

    • #161
    • 161
    • сс, 21/03/2017 - 17:04

    157-ге! Осыдан екі ғасыр бұрын, яғни ХІХ ғасырда жасаған орыс оқымыстысы Н.Аристов «...кейбірінің түп негізі мың, мың жарым жылға кететін, ежелгі тарихтан танымал белгілі тайпа, рулардың күні бүгінге дейін сол атаумен сақталып келгеніне таң қаламын. Яғни, қазіргі белгілі ру, тайпалардың көпшілігі ежелгі этнонимдерді кейінгі заманға жеткізуші ғана емес, сол ескілікті жұрттардың нақпа-нақ өзі болмаса да, түрленген, түлеп, жаңғырған анық мұрагері. "Арғы тарихта таңбаланған аталы рулардың барлығы дерлік бүгінгі қазақ арасынан табылады”.
    Түсініктеме: Бұл шынында да солай, бүкіл әлем елдерінің түп қазығы қазақтың рулық шежіресінде сақталып қалған.

    • #162
    • 162
    • сс, 21/03/2017 - 17:13

    157! Сізге мемтілді меңгеріп, Ана тілің де сөйлеп, Елбасымыздың "Екі қазақ бірің мен бірің қазақша сөйлесіңдер" деген тапсырмасын орындауға кеңес береміз.

    Тұрып жатқан еліңізді, өзіңізді дүниеге әкелген Анаңызды, Мемлекетіміздің Елбасын сыйламайтын неткен қыңыр жансыз.

    25 жыл бойы Сіздерді өздері үйренеді деп сеніп келдік. Енді бастарымызды қатырмаңыздар. Бұл бүкіл қазақ халқының талабы екенін біле жүргеніңіз дұрыс.

    • #163
    • 163
    • сс, 21/03/2017 - 17:21

    157! Есіңізде сақтай жүріңіз "Ұлттың тұғыры тіл, діңгегі дін" болады. Бір ұлттық мемлекетте "бір тіл, бір дін" болуға тиіс. Қазақтың желбіреген көк жалауы діңгекке ілінген, діңгек тұғырға бекітілген. Тұғыры әлсіз діңгек пен бірге тудың құлайтыны сияқты, діні мен тілі әлсіз елдің де келешегі болмайды. Осыны санаңызға жақсылып тоқып алыңыз.

    • #164
    • 164
    • сс, 21/03/2017 - 17:36

    157! Есіңізде болсын! Еліміздегі Сіз сияқты орысша ойлап, орысша сөйлеп жүргендердің бәрі Ресейдің мүддесін қорғап жүрсіздер.

    Жалпы бүкіл әлем ғалымдарымен толықтай мойындалған мынадай қағида бар. "Адам қай тілде ойлап, қай тілде сөйлесе, ол адамның ұлты сол" деген.

    Елдегі мемтілдің жағдайын менен кем білмейтін боларсыз. Неге соншама қырсығасыздар? Жиырма бес жыл бойы Елбасымыздың айтқанын неге орындамай келесіздер? Сіз білесіз бе? Елбасының осы сөзін қолдап, артында қанша млн. қазақ тұрғанын.

    Сіз біле білсеңіз, Орыс тілінің артында 130 млн. халқы бар Ресей тұр. Сол Ресей орыс тілін білмейтіндерге азаматтығын да бермейді. Ал, біздің артымызда өзімізден басқа кім бар. Неге соншама, мемтілде сөйлемей қырсығасыздар. Ана тіліміз, еліміз бен жеріміз сіздерге не жамандық істеді?

    Жазығымыз, оқытып, тоқытып, өз билігімізді Сіздердің қолдарыңызға бергеніміз бе? Жауап жазыңыз?

    • #165
    • Жұмабай
    • сс, 21/03/2017 - 17:56

    Мына 138 ші.атаңды ұрайын қайта қайта Назарбай ды айтып,ашуға тиуін.
    ,Колбин шал ауырып отставкаға кетті..Ал Назарбайды халық сайлаған жоқ,Соны сайлаған дай қылып кремль қойды.. Көтеріліс ті желтоқсан 86 ,басып жаншуға қатысты..Одан Жаңаөзен де сол кремль дің айтқан ын орындады.
    Еркін Уақ Ж желтоқсан шы кітабындада жазылған..
    Осыда жарар керек болса қалған ын тағы бір де жазармын...Алтын уақытымды бөліп мына 138 ші харам өтірік,жазып отырған соң шыдамай жаздым...
    Бұдан басқа адам президент болып басқара алмай тындай...

    • #166
    • Предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 19:01

    А. Бушков ответил, что месяц работает на износ, потом выпивает ведро водки, сутки приходит в себя и продолжает писать дальше
    --------------------
    158 Александр бушков тарихшы емес, жогаргы билими жок сенин аган ол да

    • #167
    • Аң-таң
    • сс, 21/03/2017 - 19:21

    Мұнда жалғыз Қожырбайұлының өзі жұрттың бәрімен дауласып отырған. Шаршамайды екен. Бушков ешқандай тарихшы емес.
    В.Белинскиймен Алматыда көрші тұрғанмын, ол кейіннен шыққан әуесқой тарихшы, Қожырбайұлы сияқты.
    Белинский Украина мен Россия арасы ушыққан соң, саясатты пайдаланып, ақша табуға көшкен. Бұл оның бизнесі. Орысты кемсітіп жазған дүниелерді Украйн кәсіпкерлері де, ресми билігі де қатты қолдап, қаражат береді кітаптарын шығаруға.

    • #168
    • Предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 19:52

    164 157! Есіңізде болсын! Еліміздегі Сіз сияқты орысша ойлап, орысша сөйлеп жүргендердің бәрі Ресейдің мүддесін қорғап жүрсіздер.
    --------------------------------
    Тилдер билгенинде мынадай фантастиканы жазбайтын един. орысты жек корсен агылшынша уйрен, тарих деректери коп агылшын тилинде Ия бомаса кытайша. Окымаган, тил билмейди тб тб калай уялмай жаза береди осылар?

    • #169
    • Предлагаю
    • сс, 21/03/2017 - 20:09

    Бушков До начала писательской карьеры работал почтальоном по доставке телеграмм, грузчиком, страховым агентом, рабочим геофизической экспедиции.
    ----------------------
    "Бушков - орыс тарихшысы" . Катырасын а коля?

    • #170
    • 170
    • сс, 21/03/2017 - 20:29

    1984 жылдың тамызында Британия галымы Нортон Джефферсон Шынғысхан жайында мақала жазып, Шыңғысханды қазақ деп жариялаған.

    • #171
    • 171
    • сс, 21/03/2017 - 20:30

    - «Шындық қап түбінде жатпайды» деген халық мақал-мәтелдеріне сәйкес Шыңғыс ханның
    әлем халықтары тарихындағы үлесі тиісті шындықта жазылуы тиіс. Шыңғыс ханға әділ баға беруші ғалымдардың бірі – доктор Эренжен Хара-Даван. Оның «Чингизхан как полководец и его наследие» (Культурно – исторический очерк Монгольской империи ХII-ХIII веков. – Белград, 1929) атты еңбегін атауға болады. Бұл туынды ертеректе жарық көрсе де, кітап авторының моңғол ұлтынан әрі оның Шыңғысхан өмірі мен ол құрған империяның ұзақ дәуірлегені туралы жазған шындығы Кеңес өкіметіне ұнамады. Сондықтан ол көпшілік оқырманның қолына тиген жоқ. Кеңес үкіметі ыдыраған соң, ол өз төл атауымен орыс тілінде, 1992 жылы Алматыда 100 000 данамен басылып шығарылды. Эренжен Хара-Даван Шыңғыс ханды данышпан қолбасшы, кемеңгер елбасы, көреген саясаткер деп сипаттай келе, оның білгірлігін, халықтардың әдет-ғұрыпын, мәдениетін сақтағанын, сонымен бірге өзі құрған империяның басқару жүйелерін, әскери құрылымы мен саяси қарым-қатынастарын қалай ұйымдастырғанын дәйекті деректермен береді. Шыңғысханға әділ әрі дұрыс баға берген ғалымдар Эренжен Хара-Даванмен ғана шектелмейді.

    • #172
    • 172
    • сс, 21/03/2017 - 20:32

    Олардың қатарында француз ғалымы Рене Груссе де бар. Оның «Империя степей: Аттила, Чингисхан, Тамерлан» деп аталатын еңбегі Ұлы даланың үш тарихи тұлғасына арналған. Еңбек Шыңғысхан империясының шынайы тарихын аша білген. Орталық Азия этностарын қайта біріктіруде Шыңғысхан ұшан-теңіз қажырлы еңбек етіп, әлемге өз империясын паш етті. Ол үш ғасырдай өмір сүрді. Бұл империяның басым этностары түріктер болғаны да баршаға мәлім. Олардың сол империяларды дүниеге әкелуде шешуші қызмет атқарғаны баршаға аян» деп, жазады.

    • #173
    • Ерсін
    • сс, 21/03/2017 - 20:33

    Да здравствует Назарбаев Н.А. Шыңғысхан моңғол оның ұрпақтары да моңғол. Біз моңғол езгісінде 1731 жылға дейін болдық. Бізді езгіден құтқарған орыстар. Тұңғыш қазақ мемлекеті 1991 жылы 16 желтоқсанда Назарбаев құрды. Осыны мойындайық өйткені ешқашан қазақ мемлекеті болмаған.

    • #174
    • 173
    • сс, 21/03/2017 - 20:33

    Әзірге осы үшеуін қорыта тұрыңыз.

    • #175
    • 175
    • сс, 21/03/2017 - 20:38

    Жігіттер! Елбасы жайлы артық әңгіме жазғандарыңыз дұрыс болмайды.

    • #176
    • 176
    • сс, 21/03/2017 - 20:47

    169-ға! Сонда Сіздіңше Шыңғыс ханды қазақ деп жазғандардың бәрі ақымақ болғаны ғой. Мүмкін олардың бәрін ана Қожырбайұлы азғырып жаздырған шығар. Шыңғыс ханды қазақ дегізіп.

    • #177
    • 177
    • сс, 21/03/2017 - 21:06

    Қазақтың Ата салтында және сопылық ілімде Бірінші билік иесінің атына жағымсыз сөз айтуға тыйым салынған.

    • #178
    • 178
    • сс, 21/03/2017 - 21:07

    - Биылғы 2015 жылдың 1 қаңтарында «Жаңалықтарда» Британ газеті Шыңғыс ханды ҚАЗАҚ деп
    жазып жатыр деген айдармен мақала жарияланған.
    «Ағылшындардың “The Guardian” газеті “Постсоветтік әлем: Мұндағы 15 мемлекет туралы сізге ең алдымен нені білу керек” деп аталатын мақаласында Қазақстанға арнайы тоқталып өтіп, әлемге әйгілі тұлға Шыңғыс ханды ең танымал қазақ (император) деп жазыпты. Ал Боратты ойдан шығарылған кейіпкер деп атап өткен екен» … (http://www.theguardian.com/world/2014/jun/09/-sp-profiles-post-soviet-states).

    • #179
    • 179
    • сс, 21/03/2017 - 21:11

    169! Мына 178-дегі Британ газетіне не айтасыз. Оларға да бірдеңе табыңыз. Оларды да мүмкін ана Қожырбайұлы азғырып жаздырып қойған шығар.

    • #180
    • Предлагаю:
    • сс, 21/03/2017 - 21:12

    письмо ильхана Аргуна французскому королю Филиппу Красивому, написанное в 1289 году. Хранится оно во Франции, в Национальном архиве Французской республики.
    Написано оно староуйгурским (старомонгольским) алфавитом, которым пользовались и по сей день пользуются монголы (с некоторыми изменениями).

    яагу зохиху.хойна бэр гэнубэсу яагуна дор а.Бас али бэр хэлэн нэмэн элчин иэр иэрэ жигурэ агулган
    френгкуд ун газар ун тангсуг уд шонгхуд ил дэб унггэтэн гурээс 8гч илэбэсу хэр бэ соёорхахуйи тэгри ин хучун хаган у суу мэдэтугэй.хэмэн мэускэрил хорчи ий илэбэй.Бичиг мину Yхэр жил зуну тэргэгун сара ийн жиргуган хухучид д хундэлэнэ бухуй дор бичбэй.****

    • #181
    • 180
    • сс, 21/03/2017 - 21:14

    169! Сізге бір сұрақ? Сол Шыңғыс заманында жазылған қай кітап та Шыңғыс хан елі келіндерінің бас табаққа сәлем еткені жазылған? Қазіргі моңғол елін де осындай бас табаққа сәлем ету салты бар ма?

    • #182
    • 182
    • сс, 21/03/2017 - 21:20

    180-ге! Қазақтар Қазақ хандығына неге тек қана Шыңғыс ханның үлкен ұлынан туған тұлғаалрды сайлады?

    • #183
    • 183
    • сс, 21/03/2017 - 21:22

    180-ге! Ілияс Есенберлиннің қай кітабында Шыңғыс ханның тегі Қазақтың Адайы екендігі жазылған?

    • #184
    • 184
    • сс, 21/03/2017 - 21:26

    Шыңғысхан – Еуропа төрінде (19 сәуір 2012 жыл). Жуырда ресейлік Даши Намдаковтың жобасы бойынша қоладан құйылған аттылы Шыңғыс ханның бес метрлік мүсіні Лондон жұртына ұсынылды. Тас мүсін Гайд-парктың солтүстік-шығыс бөлігінен «қоныс тепті».
    Шыңғыс қағанның ескерткіші буряттың суретшісі, ұста әрі зергері Лондондағы «Хэлсион» галереясында қойылған ретроспектив туындыларының құрметіне арналған. «Көшпенділер әлемі» атты көрме 5 мамыр мен 7 шілде аралығында жұртшылыққа кереге жаймақ.
    Шыңғыс ханның қысыңқы көзі жерге қараған күйі, алақандарын төменнен тіреген ауаға жайған бейнесі көз тартады.
    «Бұл жұмыс арқылы мен тарихи тұлғаны бейнелеуден гөрі, аспаннан түскен күйі адамдарға ҚАЙЫРЫМ МЕН ДАНАЛЫҚ сепкен тұлғаны көрсетуге тырыстым. Шыңғыс ханның тірі кезіндегі бейнесі қалған жоқ, оның үстіне деректі айғақтар бір біріне қайшы келеді, сондықтан мүсін-тұлғаны өз қиялымдағыдай етіп сомдадым».
    Мұңал (Моңғол) қағанатын құрған қаһарлы қағанның қола мүсіні ішкі қуатын сыртқа тебуімен аса ерекше. Шыңғыс қаған әскери жарақпен атқа қонған күйі аспаннан түскендей әсер береді. «Мен бұл мүсінді сынықтан жинап-тергендеймін. Шамасы маған эпикалық кейіпкерді сомдау бостандық берген сықылды. Өзім сондай мақсат қойдым, сол себепті де мүсін сондай аспандық, әуелік сипатқа ие болды», – дейді автор. (http://www.minber.kz/2012/04).
    Шыңғыс қаған атамыздың осындай мүсіні Қазақ даласында бой көтеруі керек еді. Дегенмен әлі де кеш емес.

    • #185
    • 183
    • сс, 21/03/2017 - 21:32

    «Қазыбек бек жазғандай Шыңғыс хан қара қазақтың «қылшығын» қисайтқан жоқ, билікке таласқандарға, солардың соңынан ергендерге ғана қатты келді. Өз еркімен берілген Хорезм қалаларына да тиген жоқ. Үйсін тайпаларын қарақытай езгісінен азат етті. Ыдырап жеке – жеке хандық, уақыт өте келе жеке – жеке халық болуға бет алған қазақ ру – тайпаларын бір хандыққа біріктірді. Түрік қағанатынан соң ұлы дала тайпалары соңғы рет бастары қосылды. Ата мекенінде Моғолстан, Алтын Орда секілді іргелі мемлекеттер бой көтерді. Алтын Орда, Ак Орданың жалғасы болған қазақ хандығына кейінірек Моғолстан құрамындағы Ұлы жүз рулары қосылды. Орыс басқыншылары Қазан, Аштархан хандықтарын қиратып, Ноғай ордасын тоздырған соң, ноғайлардың бір бөлігі қазақ халқына қосылды, 500 мыңдай адамы Туркияға көшті. Шыңғыс хан атамыздың арқасында қазақ елі осы халге жетті. Ел тізгінін ұстағандардың санасы жетсе Қазақ елінің әр қаласында ең құрметті орында Шыңғыс хан ескерткіші тұру керек еді. Тәңірінің көзі түзу болса ұрпағы оны көретін де күн туар!» (Ақылбеков Ш.М. «Шыңғысхан - Аңыз бен ақиқат»).

    • #186
    • Украинский коржаубай
    • сс, 21/03/2017 - 21:37

    Cенсационное открытие сделал харьковский ученый-историк Александр Зинухов. В своей книге он утверждает, что знаменитый Чингисхан по происхождению украинец. Чингисхан, умерший в 1227 году, захватил большую часть Азии, завоевав себе репутацию массового убийцы.

    Как утверждает историк, мать Чингисхана была славянка, звали ее Елена, а отец - еврей по имени Исаак. Родился великий завоеватель, считает ученый, не в Монголии, как это принято считать, а на территории, где теперь находится Украина, где-то между Доном и Днепром, сообщает медиагруппа "Объектив".

    • #187
    • Бекен
    • сс, 21/03/2017 - 21:44

    168-ге! "Тилдер билгенинде мынадай фантастиканы жазбайтын един. орысты жек корсен агылшынша уйрен, тарих деректери коп агылшын тилинде Ия бомаса кытайша. Окымаган, тил билмейди тб тб калай уялмай жаза береди осылар?" деген екенсіз.

    Сіз қатты қателесесіз. Мына мақаланы жазған адамды мен жақсы танимын. Ол кісі көптеген тіл біледі. Әсіресе орыс тілі мен орталық Азиядағы түркі тілдерінде сөйлей де, оқи да, жаза да алады. Өз айтуынша әлемнің 49 тілінде түсінісе алады.

    • #188
    • 188
    • сс, 21/03/2017 - 21:46

    «Қазақтың ру, тайпаларының таңбалары, моңғол жылқыларының таңбалары, Моңғол Хандығының теңгелері, сондай-ақ, ұлттық ырымдары, мәдениет, салт-дәстүрлерін салыстыра қортындылап, Қазақ пен Моңғолдың арасында аса ерекше байланыс бар деген түйінге келген едім. Осы генетика зерттеуі деген нәрсе алғаш пайда болысымен, Қазақтарда Моңғолдардікі деп аталатын Гаплогрупп С3 неліктен сонша жоғары болады дегенді анықтау үшін Қазақстанның бір топ биологшылары, тарихшылары бас қосады. Кеңес Одағы тарапынан Қазақ ұлтын ерте замандарда сары шашты, көк көзді, ұзын бойлы Еуропа тұрпатты болған, Моңғол шапқыншылығы кезінде зорланып қыз, келіншектері көптеп бала көтергендіктен, Азия тұрпатына ауысты деген үгіт жүргізетін. Бұны Қазақстан ұлысы тәуелсіздік алып, жеке шыға бастаған кезден Қазақ ұлтын құртып, ұлттық азаттық пен мақтаныш сезімін жоюға арналған қасақана ми тазарту екендігін мойындайтын болды.
    Менің ойымша, шет елдіктер Қазақ, Моңғолдың тарихи байланысын ұмыттыруды қалайтын сияқты. 2009 жылы Орыстың зерттеушісі Сергей Каржавин: «Еуропа текті Қазақ ұлты Гаплогрупп С3-ті болуы – Жоңғар хандығына беріліп, зорланғаннан болған. Демек, бүгінгі күнгі Моңғолдар – ежелгі Моңғолдар емес, Мәнжі, Қытайлар болмақ» деген 56 беттік жалған зерттеу материалын жарыққа шығарды. Каржавин деген адамның басқыншылық көзқараспен мұндай нәрсе жасағаны анық еді. Неге десеңіз, әдеттегі зерттеу материалы 3-10, жоғарғысы 15-20 беттен тұрады. Және де, ешқандай биологиядан білімі жоқ адам болса да 12 бетті салыстыра қарауға өте оңай.
    ...Бірақ, көптеген Моңғолдардың Ү-ДНК Гаплогрупп-і С3 болады. Бұл Гаплогрупп С-дан шыққан. С және F осыдан 60 000 жыл бұрын ажыраған. Олай болса, талай жылдар бойы көршілес өмір сүрген Моңғолдар Қытай, Корея, Тибет, Жапон сияқты Азия елдерінің адамдарынан уақыт ағымымен тектік тұрғыдан қаншалықты алыс болса, соған сәйкес дүние-таным, салт-дәстүр, мәдениеті жағынан соншалық алыс тұратыны қызықтырады. Бір жылдың алдында ма деймін, Моңғол мен Корея шығу тегі жағынан бір деген мақала жарық көрген-ді. Енді сол мақаланы мен генетикалық зерттеуім арқылы жоққа шығарып отырмын. Моңғолдарға ең жақын ұлт – Қазақ ұлты. Жалпы дүниедегі адамдардың 90 пайызы Гаплогрупп Ғ-дан тарайды, біз қалған 10 пайызын еншілейміз десек, тіптен Қызыл Кітапқа жазылуға жақын тұрғанымыз жоқ па (күлді)». (Батбаярин Хэрлэн. моңғол тарихшысы 8.10.2015 жыл (http://ult.kz/?p=6233#comment-4417).

    • #189
    • 189
    • сс, 21/03/2017 - 21:47

    «Төртеуің өзара тату болыңдар, бір-біріңе жаулық ойламаңдар».
    Қорамсасынан бір оқты шығарып, оны өзі сындырды, содан соң бірнешеуін алып, біріктіріп ұстап тұрып: «кім сындыра алады?» деп сұрады. Ешкім сындыра алмады. Сонда Шыңғыс хан айтты: «Міне, сендер де осы оқ сияқтысыңдар. Егер сендер орталарыңнан біреуіңді билеуші етіп сайлап, соның айтқанымен жүрсеңдер, ешкім де сендерді жеңе алмайды. Егер бірлік болмай, әрқайсың өз беттеріңше бір – біріңе жау болсаңдар, жаңағы жалғыз оқтай бәріңді де талқандайды» (Шыңғыс қаған өсиетінен).

    • #190
    • пикирши
    • сс, 21/03/2017 - 21:48

    Казак хандарынын туп атасы Жошынын улкен улы Орда Еженен тараиды,сондыктан Орда Ежен урпактары оздерин улкен уидин,улкен Ордадан тараган урпакпыз,хан бизден -Шынгыс яссы боиынша саилану керек деп санаган! Алтын Орда ханы болып,Жошынын бесинши улы-Шибанидан тараган Озбек хан отырганда,даудын басы сонда басталган! Кеин Орда Ежен урпагы Орыс ханнын улы Барак хан болды! Шаибани урпактары Барак ханды олтирип,оз ханы Абулхаир такка отырганда,битпес текетирес жалгасты,Шаибан хандыгын моиындамады! Бул еки династиянын битпес дауы болатын!Акыры болинип тынды-кыскаша тарих осылаи!

    • #191
    • 190
    • сс, 21/03/2017 - 21:49

    Құрметті оқырман! Шыңғыс қаған атамыздың тегінің қазақ екені ешқандай дауға жатуға тиіс емес. Атамыздың қазақ екенін оның "Қаған" деген лауазымынан да көруге болады. Қаған таза қазақ сөзі. Моңғолда ондай сөз жоқ. Шыңғыс ханды жауыз деп жүргендер адасушылар. Әлемде Шыңғыс хан атамыз жайлы мыңдаған кітап, миллиондаған тарихи зерттеу еңбектері, ондаған кинофильмдер бар. Осылардың көбінде де Шыңғысханның өсиеттері (көк дәптері) болғандығы айтылады. Бірақ сол өзгелермен жазылған бірде-бір еңбекте солардың ешқайсысы айтылмайды. Себебі, сол көп өсиеттердің бір-екеуін көрсетсе, Атамызды жауыз деп жүргендерге ешкім де сенбес еді. Атамыздың өсиеттері тек қана бізде сақталған. Жауыз адам осындай ұлағатты сөз айтып, оны ұрпақтары (қазақтар) 800 жыл бойы ұмытпай сақтар ма еді? Бұл өсиет бізден басқа еш бір елде (бүгінгі моңғолда да) сақталмаған.

    • #192
    • 192
    • сс, 21/03/2017 - 21:51

    190! Дұрыс айтып отырсыз. Ол кезде олардың бәрі Алтвы Алаш деп аталатын бір ел болатын.

    • #193
    • 193
    • сс, 21/03/2017 - 21:53

    ШЫҢҒЫС ҚАҒАННЫҢ ӨСИЕТТЕРІ : Шыңғыс қаған бүкіл әлемге ежелгі әлемдік тәртіптің қайта орнағанын мойындатып, қазақтың ішіндегі мыңдаған рулардың біреуін (Мұңал) ұлт ретінде қалыптастырды. Еуразия сахарасында бытырап жүрген көшпенді түркі тектес ру-тайпаларды (найман, керей, қоңырат, жалайыр, байұлы тағы да басқалар) қазіргі Қазақстан өңіріне әкеліп, осында бұрыннан өмір сүріп жатқан үйсін, қаңлы, алшын және қыпшақ сияқты туысқан түрік тайпаларымен бастарын біріктіріп, мәңгі туыстастырып, ежелгі қазақ ұлтын, оның ежелгі мемлекеттігін қайта қалпына келтіріп, тарихи атамекенін, атажұртын отарлық езгіден, бодандықтан құтқарды. Сонымен қатар көптен бері парсыланып кеткен Орта Азия халықтарына қазақ тілін қайта енгізді. Еуропада орыстардың басын біріктіріп, оларға 240 жыл билік жүргізу арқылы орыс мемлекетінің қалыптасуына алғышарттар әзірледі. Ұлы қытайды қайтадан біртұтастандырып, Юань (бұл есім Ман атамыздың атынан алынған. М-ан, Ю-ань) патшалығын құрып, Қытай елінде 600 жыл бойы тұрақтылықты қамтамасыз етті. Шамамен, 1286 жылдары алғашқы қағаз ақшаны Шыңғыс ханның немересі Құбылайдың шығарғанын және бүгінде жұрттың бәріне таныс қытай ақшасының атауы Шыңғыстың Юань әулетімен байланысты екенін көбіміздің біле бермейтініміз де анық. Шыңғыс хан Шығыс пен Батыс өркениетінің алмасуына да кең жол ашты. Жарты әлемді бір тудың астына біріктіріп, қатаң тәртіп орнатып, елдер мен тайпалар арасындағы қырғиқабақ соғыстардың бәріне сан ғасырлар бойына тыйым салды. ЮНЕСКО-ның Шыңғыс бабамызды бүкіл әлем бойынша соңғы екі мыңжылдықтағы ең ұлы қолбасшы деп тануының басты себебі де осы болып табылады. Себебі, Шыңғыс бабамыз сияқты, әлемді жаулаған Александр Македонский (б.д.д. 356-323 ж.ж), Ақсақ Темір (1336-1405ж.ж.) сияқты қолбасшылар болды. Бірақ олар құрған мемлеткеттердің бірде-біреуі қазақ мемлекеті сияқты ұзақ өмір сүрген жоқ, Олардың құрған мемлекеттері өздерімен бірге кетті. Осы жағдайды І. Есенберлин «Алтын Орда» атты тарихи романында былайша суреттеген: «Түнімен ішкен шараптың зақымынан ба, әлде жорық үстіндегі ойдың зардабы тиді ме, әйтеуір бүкіл Азияны билеймін деген, бірақ артында Шыңғыс хандай ұлы мемлекет қалдыра алмаған, өзі өлген күнінің ертеңіне балалары тағына таласып быт-шыт болған және жыл өтпей жатып-ақ кешегі өзі жаулап алған елдері, жерлері Мауараннахрға бағынбай өз беттерімен кеткен, ұлы жиһангер Әмір-Темір, енді үш құлаш жерге еніп, мәңгі-бақи тынышталды» (507 бет). Ал, Шыңғыс атамыз қазақ еліне не берді дегенге келсек, әлемде ол заманда да, күні бүгінде де еш теңдесі жоқ ұлы мәдениетті бұрынғыдан да бетер дамытып, бүткіл қазақ санасына мәңгі өшпестей етіп сіңірді.
    Тарих тағлымы: Бүкіл ғаламды алсаңда, қаншама байлық жисаңда бәрі өзіңмен бірге кетеді. Артыңда өнегелі ісің мен ілім, өлмейтін сөзің, сөзің мен ісіңді өлтірмейтін саналы ұрпақ қалдыру барлық қазақ азаматының парызы болып табылады. Бұл парызға соңғы екі мыңжылдықта Шыңғыс ханнан артық адал болған адам жоқ.

    • #194
    • Дала
    • сс, 21/03/2017 - 21:56

    Мне осылайша дұрыс Ол Украина болған екен.
    Украина бізге дос ел..Вообще Монголия ға барып сұраш керек..Олардың адамдары өзіміз дің хонтайшы дейді.. Моңғол дар..
    Улань батор (астанасы ) Шыңғыс қаған ға ескерткіш орнатылған ..

    • #195
    • 195
    • сс, 21/03/2017 - 22:07

    194-ке! Моңғолия да Шыңғыс ханның қандай өсиеттері сақталған екен?

    • #196
    • Предлагаю:
    • сс, 21/03/2017 - 22:15

    Алшины: количество тестированных в лаборатории Family Tree DNA – 49 человек. Также есть данные (гаплотип) по одному Шомекею-Косбармаку (подразделение Алимулы) [6]. Общее количество протестированных – 50 человек. Судя по гаплогруппе, прямой предок Алшынов по мужской линии происходит родом с Восточной Азии. Здесь можно отметить, что Адаи, по линии Келимберды имеют характерные значения маркеров в DYS464=12-12-12-12, в DYS448=20. Потомки другого сына Адая по линии Кудайке имеет типичные для других Алшинов DYS464=11-12-12-16. У Беришей (другой подрод Алшинов) DYS464=12-12-12-12, в DYS448=0. Также у всех представителей родов Бериш (4 человека), Адай (7 человек), Таз (1 человек), Есентемир (1 человек) характерное значение маркераDYS454=11, в то время как у других Алшинов DYS454=12.
    ---------------------------------------------
    генетиктерге карсы ешким ангиме айта алмайды

    • #197
    • 197
    • сс, 21/03/2017 - 22:16

    «ШЫҢҒЫСТАН ТУҒАН ХАНДАР-АЙ...»


    700-800 жыл бойы, оның ішінде қазақ хандығы құрылған заманнан бастап Шыңғыс хан әулие болды. Қазтуған жыраудың атынан айтылған Мұрат ақынның зарын мақалаларымда талай рет айтып келтіргенмін:

    Ойыл да Қиыл, Жем, Сағыз,

    Қайран саланың жатқан аңғары-ай.

    Ақ шалмалы пірлердің

    Мешітке жаққан шамдары-ай!

    Кәпірден теңдік алуға,

    Қайтып та келер деймісің,

    Мұсылманның баласы,

    Шыңғыстан туған хандар-ай…

    Мұрат – азаттық жыршысы, отаршылдыққа қарсы өлеңдер шығарған. Ғасырдың басында халық көсемі, ағартушы Ғұмар Қараш айтады:

    Шыңғыс, Бату хандық құрып тұрған ел,

    Қарақыпшақ Қобыландылар туған ел,

    Ерегескен дұшпан-жауын қуған ел

    Емес пе едің – жұртым саған не болды?!.. (Мұхтар Мағауин).

    • #198
    • Мұхаңа
    • сс, 21/03/2017 - 22:20

    Мұха, айттық қой енді, қойсаңызшы, шымтышқанба, шынтышқанба, шыңғысханба баяғы моңғол сол моңғол деп, келіспесеңіз, жарайды көндік - ол адай, моңғол - адай, қытай - адай, орыс - адай/оңбаған, атасын танымайды/, парсы - адай, арап - адай, енді өкірайын адай дедіңіз, общым - бәрі адай, бірақ немісті адай деп дәлелдей алмағаныңыз ұяттау болды, ағылшын - адай, себебі қазақтың әндір-әндір-әндір-ай, бипыл-бипыл-бипыл-айын ағылшындар қазақтан ұрлап алған плагиат, сондықтан олар - адай, вобщым - бәрі адай, тек қазақ қана дай-дай деп отырған.

    • #199
    • I
    • сс, 21/03/2017 - 22:26

    Топас генетиктер миғулалар ғой .186 шы дурыс айтып тұр....
    Ол Украина ец болған екен .

    • #200
    • 198
    • сс, 21/03/2017 - 22:26

    196-ға! "генетиктерге карсы ешким ангиме айта алмайды" дейсіз. Ал біз айтамыз. Айтқанда қандай. Себебі, қазіргі таң да бәрі сатылады. Сатылмайтын еш дүние қалмаған. Анализдердің бәрі сатылады. Кім көп ақша төлейді. Сол топ өздеріне керекті қорытындысын шығарып ала алады. Анау соңғы әлемдік олимпиадада не болғанын, яғни судьялардың қалай сатылғанын ұмытпаған боларсың. Олар тіпті бүкіл әлем алдында да ұялған жоқ. Беттері бүлік етпей бәрін сатып жіберді. Ал Сіз ешкім дау айта алмайды дейсіз.

    Сіздің ДНК-іңізден Атамыздың рулық шежіресі мың, миллион есе артық. Олар сатылмайды және оны ешкім сатып ала алмайды. Және оны сатудың еш қажеттігі жоқ. Міне солай, Батырым!

    • #201
    • 201
    • сс, 21/03/2017 - 22:30

    Шыңғыс хан қатал да, әділетті болды. Оның қарамағындағы бірде – бір адам өмір бойы оған сатқындық жасаған емес. Демек, атамыздың бар ойы, арман-мақсаты, атқарған іс-әрекеттері әрқашанда ел мүддесімен толықтай қабысып жатқан. Әйтпесе, Адайдың ақиық ақыны Сәттіғұл Жанғабылұлы:
    ...«Бұрын да өткен жандар бар
    Дәрежелі хандар бар,
    Олар да кеткен байтақтан
    Бұқара жұрты жай тапқан,
    Дүйімбаян, Шыңғысхан –
    Нәсілі нұрдан жаралған,
    Халқына әділ қараған
    Ауыз тимей парадан,
    Пақыр-міскін, бай мен бек,
    Жарлы, жалсыз, аз бен көп
    Бәрін де бірдей санаған» деп жырламаған болар еді («Аманат» Алматы. 1996 115 бет). Билеушіге деген сатқындық, оның іс-әрекеттерінің ел мүддесінен алшақтағанын айғақтайды. Оның мырзалығы да елден ерекше. Әр түрлі діндерге де өте шыдамдылық көрсетті. Мысалы, Тынық мұхиттан Дунайға дейінгі ұлан байтақ кеңістіктегі бірде – бір елде дін аралық қақтығыстар болған емес. Ресейде Мұңал билігі кезінде орыс шіркеуі салықтан босатылған, сол сияқты салықты Қытайда дао монастыры да төлеген жоқ. Қысқасы, жер бетінде күні бүгінге дейін бірде – бір адамның әр түрлі елдер мен ұлттарға дәл Шыңғысхан бабамыздай 800 жыл бойы ұмытылмастай ықпалы болған емес. Әсіресе, қазақ халқына. Сол дәуірдің тілі де, мәдениеті де, салт-дәстүр, әдет-ғұрпы да, биліктің дінге деген көзқарасы да, дипломатиясы да тіпті бәрі-бәрі де бізде толықтай сақталған. Мысалы, біздің өз еркімізбен ядролық қарудан бас тартып, бейбітшілікке ұмтылуымыз, дін аралық қақтығыстарды болдырмау шараларын алуымыз, елбасымыздың резиденциясының Ақ Орда деп аталып, Ел орданың (астанананың) ежелгі қазақ мемлекетінің орталығы болған Ұлытауға жақын арқаға орналасуы, Атыраудан шығатын ең бір беделді үн парақтың «Алтын Орда» деп аталуы, Маңғыстаудан шыққан тағы бір сондай үн парақтың «Үш Қиян» деп аталып, Шыңғыс қағанның Қиян деген атасының аты қойылуы, «Нұр Отан» партиясы жастар қанатының «Ұшқыр жебе» деп Адайдың екінші таңбасының атын иемденуі т.б. болып жалғасып кете береді.
    Ел аузынан және әртүрлі шығыс жазбаларынан теріп алынған Шыңғысхан бабамыздың төмендегі өсиеттерін қаперлеріңізге ұсынамын:
    «96. Егер әркім өз пиғылы мен арамдық ойдан тазаратын болса, бүкіл ел ұры-қарыдан, зиянды әдеттен пәк болар еді (Шыңғыс хан).
    97. Арақ-шараптан ақыл да, пайда да, абырой да, қайрымды мінез-құлық та, адамнершілік те күт пе!
    Мүлде ішпейтін адам – нағыз қадырлы адам (Шыңғыс хан)» (С.Кенжеахметұлы «Жеті қазына» Алматы-2000 80 бет).

    • #202
    • 202
    • сс, 21/03/2017 - 22:33

    ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ӨСИЕТІ: "Егер ұлдары әкесінің жолын қумаса, інілері ағасының сөзін тыңдамаса, күйеуінің әйеліне сенімі болмаса, әйелі күйеуін жүре тыңдаса, енелер келіндерін ұнатпаса, келіндер енесін құрмет тұтпаса, ұлы адамдар қорғансыздарға пана болмаса, пақырлар даналар сөзін ұқпаса, басшылар қызметкерлерінің жүрегіне жол таба алмаса, айналасындағы адамдарды өз соңына ерте алмаса, игілікті басқа жандардан мол игеріп байығандар басқалардың да баюына көмектесіп, қол ұшын бермесе, басқа халықтың әдет-ғұрпы мен заңына, ақыл-парасаты мен адамгершілігіне менмендікпен қараса, мемлекет тәртібін мойындамаса – ондай елде ұрылар мен суайттар, қылмыскерлер мен басқа да бұзық жолға түскендер өз Отанының басына қара түнек орнатады, басқаша айтқанда, ол елдің байлығы ұстағанның қолында, тістегеннің аузында кетеді; жылқылары мен табындарының тыныштығы бұзылады, жорыққа мінген аттары зорығып өледі; сөйтіп, бүкіл халық түкке тұрмайтын дәрменсіз бейшараға айналады".

    • #203
    • 203
    • сс, 21/03/2017 - 22:37

    «АДАМЗАТТА ШЫҢҒЫСТАЙ ЕР ТУМАЙДЫ»

    "Осы сөзді дәл қазір айтуға болады. Ал Мағжан «Адамзатта Шыңғыстай ер тумайды» деген. Шәкәрім, Сұлтанмахмұт, Абайлар «Қазақ рулары Шыңғыс ханға өзі қосылды» деп айтқан. Орыс совет идеологиясы келіп жеткенге дейін бүкіл қазақ Шыңғыс ханды құрметтеген, қадір тұтқан. Ал одан кейін ұлттық санамыздан айырылғанымыз соншалық, орыстың идеологиясымен, орыс болғанда үлкен ғылымның идеологиясымен ғана емес, мектеп оқулығы дәрежесіндегі шовинистік идеологиямен әбден миымыз уланған. Шыңғыс ханды әлі күнге жауыз деп жүргендер сол санадан әлі арыла алмай отыр. Қазақтың жағдайы түсінікті. 70 жылдың ішінде ұлттық санасынан, дәстүр-салтынан айырылды. Қымыз ішуді, құрт қайнатуды ұмытып, барынан айырылды. Ол түсінікті жағдай, идеология солай болды. Қазаққа кінә қоймай-ақ қояйық. Ал арғы жақта – Қытайда бір жарым миллион қазақ отыр. Еліміз бар, жұртымыз бар деп көңілге медеу тұтатын едім. Олардың қазіргі замандағы сайттары – «Күлтегін» мен «Сен – қазақты» қарап отырамын. Қытайдағы қазақ совет идеологиясынан тыс болды. Оның үстіне, Қытай идеологиясы бойынша, Шыңғыс хан Ұлы мемлекетті негіздеуші адам. Шыңғыс хан бастады, ал Шыңғыс ханның немересі Құбылай біржолата бекітті. Сонда сол жақтағы қазақ неге Шыңғыс ханды балағаттап жатады? Мұндағылар жауыз деп сыпайы айтса, ондағылар түгін қалдырмай, арам қалмақ, пәлен-түген деп балағаттайды, оның ішінде «неге жазады?» деп мен де кетіп жатамын. Қайран қалатын нәрсе. Совет идеологиясынан тыс болды, Қытайдың бүгінгі идеологиясында да Шыңғыс хан жаман деген нәрсе жоқ. Сонда қайдан келді бұл? Анығын айту керек, бұл елдің, халықтың азып-тозып, ұлттық санадан біржола дерлік айырылғанының көрінісі. Бірақ, басқа халқымыз жоқ, осы халықтың санасы ашылу керек, осы халықтың ішінде санасы жоғары азаматтар бар, жастар да көп, арғы бетте де азшылық болса да сондай азаматтар бар, солар түсінуі керек. Шыңғыс ханды қанша жамандағанмен, жаман боп қалмайды. Бүкіл дүниежүзі мойындап отыр. Шыңғыс хан жөнінде неше мың мақала, зерттеу, жүздеген кітап жазылған. Ағылшын жазды, француз жазды, неміс жазды, американ жазды, жапон жазды. Шыңғыс ханды жапон өзіне тартады, қытай өзіне тартады, қазір орыстар Шыңғыс ханды славян болды деп өзіне тартып жатыр. Ал шын мұрагері, шын ұрпағы бола тұра, біз одан қашып құтыла алмай жатырмыз. Қаншама кітап жазылса да, айналып келгенде Шыңғыс хан әлі жоқ. Шыңғыс ханды ұлы қолбасы, данагөй саясаткер, ұлы империя құрған дейді. Шыңғыс ханның жасаған істері кейінгі заманға жалғасты дейді. Халықтардың арасындағы қатынас, дінге көзқарас турасында, халықаралық құқықтар саласында Шыңғыс ханның ашқан жаңалықтары өте көп. Еуропа соған енді жетіп жатыр, әйтпесе жетпей де қалып жатқан жайлар бар" (Мұхтар Мағауин).

    • #204
    • Генетиктер маладес!
    • сс, 21/03/2017 - 22:49

    198 сен жандарында свечка устап турдынба? Егер сенин теориян дурыс боса баганадан бери неменесине "тарихшылардын" козкарасын келтирип отырсын?

    • #205
    • Генетиктер маладес !
    • сс, 21/03/2017 - 22:51

    198 емес 200 ге

    • #206
    • Генетиктер маладес!
    • сс, 21/03/2017 - 23:01

    Восточная Азия примыкает к Тихому океану, омывается Японским, Восточно-Китайским и Южно-Китайским морями. Для региона характерна высокая сейсмическая активность. Климат в восточной части муссонный, сезонно-влажный, нередки тайфуны, наводнения. В таких частях Восточной Азии, как Монголия и Тибет, которые значительно удалены от океана, климат более суровый, соответственно континентальный и горный. Крупнейшим государством в регионе является Китайская Народная Республика.
    ---------------------------------
    Коля! Туыстарын осы! Ой ишим ай!

    • #207
    • 203 Қожырбайұлына
    • сс, 21/03/2017 - 23:06

    Қатты қателесіпсіз, қытай қазақтарының шыңғысхан дегенді жек көретіні ол қазіргі Қытай империясының негізін салушы болғандығынан.Себебі Шыңғысхан - моңғол-шүршіт. Екіншіден, Қытайда бір жарым миллион қазақ тұрмайды, бір миллионнан да аз, үш жүз мыңға да жетпейді.

    • #208
    • Дала
    • сс, 21/03/2017 - 23:22

    Мына 203 тер сияқты лар.
    Алжып кеткен ге ұқсайтын адамдар ау деймін..
    Сонда жер ұ ұйығы Отырар қаласын кім шапты .(сатқын қақпа ны ашып берген,,) .
    Ол қала дағы обсерватория,галымдардың,Ұлықбек тің,Биру не и, тб.тб . кітапхана ларын кім өртеп ті..
    Қалаларды әскері қиратып жүрген қанышер , Қазақ болса өз жері не қарсы , өзі қаласы Отырар ға шабуылдайма сонда?.
    Шыңғыс ол қалмақ,моңғол,болмай атаңның бастары болдыма?..
    Сендер не сатқын не жаусыңдар халық ты алтыын деген ..

    • #209
    • Дала
    • сс, 21/03/2017 - 23:22

    Мына 203 тер сияқты лар.
    Алжып кеткен ге ұқсайтын адамдар ау деймін..
    Сонда жер ұ ұйығы Отырар қаласын кім шапты .(сатқын қақпа ны ашып берген,,) .
    Ол қала дағы обсерватория,галымдардың,Ұлықбек тің,Биру не и, тб.тб . кітапхана ларын кім өртеп ті..
    Қалаларды әскері қиратып жүрген қанышер , Қазақ болса өз жері не қарсы , өзі қаласы Отырар ға шабуылдайма сонда?.
    Шыңғыс ол қалмақ,моңғол,болмай атаңның бастары болдыма?..
    Сендер не сатқын не жаусыңдар халық ты алтыын деген ..

    • #210
    • қожекеңнің інісі
    • сн, 22/03/2017 - 0:11

    шыңғысхан адай, маңғолдарда адай. маңғыстау адайлары қалып қойған маңғолдар, ал ана жақтағы маңғолдар кетіп қалған адайлар.

    • #211
    • 311
    • сн, 22/03/2017 - 0:45

    207-ге! Саясат пен тарихты дұрыс түсіну керек. Коммунистер билеген қоғамдағы заңды құбылыс қой. Біздегілер сияқты.

    • #212
    • 212
    • сн, 22/03/2017 - 0:51

    208-ге! Сол Отырар не үшін күйреді? ОТЫРАРДЫҢ КҮЙРЕУІ
    "Осы ойымызды ары қарай жалғастырып, Шыңғыс қаған Қазаққа (әлемге) не берді деген сұраққа жауап іздер болсақ:
    Қарахандар қағанатын парсылық бағыт ұстанған Хорезмшах жаулап алды. Бүгінгі қазақтың қаласын қиратты деп Шыңғысхан атамызға басты кінә қылып тағатын Отырар қаласы, осы жаулаушы елге қарайтын.
    Ол жайлы тарихшы С. Ақынжанов «Қазақстанның орта ғасырлық тарихындағы қыпшақтар» кiтабында шежiрешi Жужаниден мынандай мысал келтiредi: «615 (1216) жылы... Хорезм шахы Мұхаммед Иемектен шыққан Иакафтанның ұлы түркiстандық Қадырханның елiн ойрандауға аттанды». Иә, иә, Хорезм шахы басқа емес, дәл Қадырхан-Иналшық Қайырханның (Шыңғысханның арғы атасы Қараханның) елін ойрандауға аттанып отыр. Бiрақ, Қайырхан өзiне күні кеше ғана теперiш көрсетіп, жерін жаулап алған Хорезм шахына адалдығын көрсету мақсатында және дүниеге қызығып, Шыңғысханның елшілерін өлтіріп, керуенін тонап, қазаққа сатқындық жасады. Шыңғысхан Хорезм патшасынан Қайыр ханды ұстап беруді талап етті, бірақ хорезмшахтың бұл талапты орындамағаны былай тұрсын, сонымен бірге елшілерді өлтіруге әмір етеді. Бұл Шыңғысханның Хорезмге қарсы соғыс ашуына себеп болды. Атамыз бар-жоғы жүз елу мыңға жуық сарбаздарымен Хорезмшахқа қарсы жазықсыз өлген елші-саудагерлерінің (бес жүз адам) кегін алуға аттанды. Ол кезде Хорезм патшасының төрт жүз мың тұрақты әскері бола тұра (және ол осынша әскерді бір айда жинап ала алатын еді) Шыңғысханға қарсы тұра алмай, қамалдарға жасырынып қорғанды. Себебі, ол өз әскерінің дені қазақтардан, әсіресе қаңлы және басқа қазақ руларынан болғандықтан Шыңғысханмен ашық айқасқа шығудан, оларды өз еліне қосылып кетеді деп қорықты. Атамыз өз сарбаздарына сатқын Қайырханды тірілей ұстауды бұйырды. Ол өзінің қазақ халқының алдында істеген кінәсінің кешірілмейтінін біліп, ақтық демі қалғанша айқасып, бүкіл әскерінің қырғынға ұшырауына себепкер болды. Ол қала халқының жағдайын тіпті де ойлаған жоқ, ол өзінің мына жарық дүние де бір күн болса да тірі жүре тұруын ғана ойлады. Қаған тапсырмасы мүлтіксіз орындалып Қайырхан тірілей ұсталды. Шыңғысхан Қайырханды ұстаған бойда өзінің жеке билігімен өлтіре салған жоқ, оны қазақтың билері ежелгі ата салтымыз бойынша тергеу жүргізіліп, куәлар тыңдалып, оның барлық кінәсін мойнына қойып, бүкіл халық алдында қазаққа жасаған сатқындығы және дүниеқоңыз, ашкөздігі үшін өлім жазасына кесті. Саған керегі ел емес, дүние (алтын) екен ғой, ал онда керегіңше деп, оның дүниеден басқа ештеңені көрмеген көзіне, жазықсыз жандардың (бес жүз адам) зарын естімеген құлағына, тойымсыз аузына алтынды ерітіп құйды.
    Бұл әрекет баяғы Маңғыстаулық Дайлардың (Сақтардың) жесір ханшайымы Тұмар ханымның парсы патшасы Кирдің басын қанға толырылған торсыққа салып «Іш керегіңше» деп қақпаға іліп қойғанымен толықтай сәйкес болып тұрған жоқ па?
    Түсініктеме: Хорезм патшалығының орталық астанасы қазіргі Түркменістанның Ташауыз облысы Көнеүргеніш қаласы болды. Олар ол заманда да, қазірде де қазаққа жатпайды. Басқасын былай қойғанда, олардың бізден тілдері де басқа болды. Бұл парсылардың қазақ елін жер бетінен жойып жіберу үшін құрылған патшалығы болатын. Олар оның алдында бүкіл қазақ даласын қан сасытып, қырып-жойып, қазақтың Қарахандар қағанатын құлатқан еді.
    Қазақ даласындағы барлық рулар, елдер Шыңғысханға өз еріктерімен, шын ниеттерімен қуана қосылды. Ал, Қайырхан қазаққа сатқындық жасады. Сол үшінде тиісті жазасын алды.
    Отырардың күйреуінің біз білетін ақиқаты осы. Құрметті Оқырман! Өздеріңіз ойлап көріңіздерші! Әйтпесе, оны тірідей ұстатып, бүкіл халық алдында билердің үкімімен жазалап, оның көзіне, құлағына, аузына алтын ерітіп құюдың қаншалықты қажеті бар еді. Көптің бірі сияқты басын қылышпен шаба салса болмас па еді.
    Міне осы әрекеттер де ақыл-есі бүтін жандар үшін қаншама ғибрат жатыр:
    а. Адамдарға туған еліне (ұлтына) сатқындық жасаса, жазасыз қалмайтынын ескертті;
    ә. Адамдарға туған еліңе сатқындық жасасаң, ұрпағының атын атап, мақтанудың орнына ұялып безетінін білдірді;
    б. Дүние қуалаудың соңы сені сондай ашкөздікке ұрындырып, өзгенің мүлкіне көз алартуыңды санаңа сіңіретінін ескертті;
    г. «Елшіге тимес болар» деген атам қазақтың ең ұлы салтын бұзғандардың қандай жазаға ұшырайтынын айшықтап кетті;
    ғ. Ең бастысы бұл жерде бүкіл мемлекет билігі басында жүргендерге ешқашан қателесуге болмайтынын білдірді.
    Тарихшылардың “тонның ішін теріс айналдырып” тағатын кінәлары тек қана Отырар. Тағы да қайталаймын. Оның күйретілуіне бірден-бір кінәлі 500-ге жуық бейбіт елші-саудагерлерді жазықсыз қырып тастаған Қаразым патшасы Сұлтан Мұхаммед пен Отырар билеушісі Қайырхан болып табылады. Қай заманда да елші мен саудагерді жазықсыз өлтіру ешбір елдің заң аясына сиған емес. Бұл жайлы Әбілғазы атамыз өзінің «Түрік шежіресі» атты еңбегінде (68 бет) былай дейді: «Махмут жылауыш Сұлтан Мұхаммедтен рұқсат сұрап, дүние жүзі әміршісінің сарайына қайтты. Сұлтан Мұхаммедпен тіл табысқанына Шыңғыс хан шынайы разы болып, Сұлтан Мұхаммедтің бұған жаманшылық жасамайтынына және өзінің де оған өшпенділікке бармайтынына сенімді болды. Дәл осы кезде Бағдаттың халифы Насыр Шыңғыс ханға елші жіберіп, Сұлтан Мұхаммедтің үстіне бірігіп аттанайық деп ұсыныс жасап еді, оған жасасқан шартты бұзғысы келмей, жағымды жауап бермеді, бірақ Сұлтан Мұхаммедтің бұйрығымен Қайырханның Шыңғыс ханның елшілері мен саудагерлерін өлтіруі бұл келісімді ұзаққа жеткізбеді». Күні бүгінге дейін Шыңғыс ханның да, оның төл жұрты қазақтардың да бір ауыз сөзге тоқтайтынына, уәде жұтып екі сөйлемейтініне ешкім күмән келтірген емес.
    Шындығында да, Шыңғыс қаған атамыздың халықаралық үрдісті бұзушыларды жазалауын Алланың бұйрығы деп түсінсек дұрысы сол болар.
    «...Қара-Құла – ойраттың тұрғысы еді,
    Қырық рудың қарғысы ұрды сені!
    Елшіге өлім кескенге қандай жаза
    Қолданарын үйреткен – Шыңғыс еді!
    Ұшырайды ұзамай апатқа ордаң,
    Елші өлтіріп, ел барма атақ қонған?
    Ұмыттың-ау, елшіге қастық қылып,
    Қаразымның Дәулетін опат болған?!» деп жырлады өлкеміздің белгілі ақыны С.Нұржан өзінің 2008 жылы «Жазушы» баспасынан шыққан «Ай таранған түн» атты жыр кітабында.
    Осылайша, Қайырхан Отырардың түркi-моңғолдың қайқы қылышының астына түсуiне себепшi болады. Кешегi дала жауынгерi нелiктен бұлай жаза басты... Бұл жерде бар болғаны қызылбас парсыға тәуелдi Иналшық Қайырханның өз бауырларына қылыш көтергендiгiн айтсақ та жеткiлiктi. Иә, иә, өз бауырларына қылыш көтергендiгiн.
    «Шыңғысханның «Отырарды қиратты» дегеніне айтарым: Отырар ол заманда Қарахан әулетінің құрамындағы шағын ғана мемлекет-қала болған. Илек хандардың басы, сұлтандардың сұлтаны деген Осман Самарқанда отырған, Османның інісі Қадыр Ферғананы билеген, сосын кіші қалаларда кіші туыстары болған. Османның немере інісі Тәж-әд-Дин Білге хан Отырарды билеп отырған. 1210 жылы парсы патшасы Хорезмшах Аладдин Мұхаммед Самарқанды басып алады. Тәж-әд-Дин Білге ханды тұтқынға алады. Османды бір жылдан кейін өлтіреді. Отырарды тонайды, қаншама халқы қырылады, қаншамасы шетке қашады. Отырар бай қала, көпестердің барлығы татар даласы Шыңғыс ханға қарай қашады. Отырарды мұсылман дінбасыларына дейін тастап кетеді. Артынан Тәж-әд-Дин Білге ханның да басын алған. Содан кейін оның орнына Отырарды билеуге өзінің шешесінің әлде ағасынан, әлде інісінен туған Қайыр ханды отырғызады. Ал Шыңғыс хан келіп, Отырарды азат еткен. Керуеннің тоналып, бес жүз адамның өлтірілуі және басқа да толып жатқан жағдайлар бар. Бізде советтің тарих ғылымының азып-тозғаны соншалық, қарақшыларды жақтай біледі. Тарихшылардың барлығы Отырарда керуеннің қырғынға ұшырауын үлкен жауыздық деп бағалаған. Адам қайран қалатын жағдайлар болған. Мысалы, өзіміздің Сарайшық қаласы. 1480 жылы Ермак Сарайшық қаласын басып алады. Содан қаладағы бүкіл халықты қырады. Ең соңында Алтын Орда хандарының күмбездері бар қабірді, сүйектерді қазып алып, үйіп өртейді. Соны кезінде Иван Грозныйдың өзі айыптаған. Осыны Тәжікстанда бәрі жауыздық деп айтады. Ал совет тарихшылары дұрыс жасады дейді. Қаланы тазарту керек деп есептейді. Сол сияқты жағдайлар өте көп» (Мұхтар Мағауин).
    «Тарихта жазылғандай, Шыңғыс хан көп қаланы басып алады. Солардың бірі – әйгілі Отырар. «Отырарды өртеп жіберді» дейді. Алайда археологтер қала орнында әзірше ешқандай күл табылмағанын айтады. Отырарда ақшаның құйылғаны туралы 1967 жылы Самарқанд қоймасы ашылған соң анықталды. Осы қоймадан Фараб теңгелері табылған. Біріншісі – алға ұмтылып, секіргелі тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер. Екіншісі бетінде садақ пен шаршы түріндегі түріктердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын меңзеген рәміз) бейнеленген теңге болған.
    Егер Шыңғыс хан бәрін қиратып тастаса, сол заманғы тиындар қалай шыққан деген сауал туындайды. Күйреген қалаларда ақша соғатын мүмкіндік қайдан? Керісінше, сол кезде моңғол монеталарының дәуірі деген ерекше дәуір басталады» (Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейінің Музейлік деректану және қолжазба орталығының жетекшісі Нәпіл Базылхан. http://abai.kz/post/view?id=5484).

    «Қытай, монғол және басқа да тарихтардың деректеріне сүйене қытай киноматографистері 2007 жылы шығарған «Шыңғысхан» атты тарихи фильм дерегі бойынша Шыңғысхан, батысқа жорық жасап бүкіл әлемді жаулап алуды ойламаған, тек өз қоластындағы елшілікке жіберілген 500-дей адамды жазықсыз өлтіргені үшін Отырардың билеушісі Қайыр хан мен хорезмшах Мұхаммедті жазалауды ғана мақсат еткен. Тарихи драмадағы Шыңғысханның батысқа жорық жасауына себепші болған мотив туралы дерек пен Рашид-ад-дин және Әбілғазының тарихи шығармаларындағы Шыңғысханның Хорезм еліне шабуыл жасауына себепші болған мотив туралы дерек, бір-біріне сәйкес келеді. Қытай киноматографистерінің тарихи драмасында да, аталмыш мұсылман тарихшыларының шығармаларында да Шыңғысханның Хорезм мемлекетіне қарсы соғыс ашуына кінәлілер ретінде иналшық Қайыр хан мен хорезмшах Мұхаммед аталады. Осымен қатар тарихи драма да, Шыңғысхан мен оның ұрпақтарының Хорезмнен бөтен батыстағы көптеген елдерді жаулап алуына себепші болған бір-ақ адам – Отырар билеушісі Қайырхан екендігі атап көрсетілген». (С.А.Козин. Құпия шежіре. М-Л. 1941. §200,201).



    Араб тарихшысы Йақут Хамауи өзінің «Му'жам ал-булдан» атты еңбегінде Мұхаммед бин Текештің Түркістан мен Мауараннахрды жаулап алғанын, Қарахандықтар билігін толығымен жойғанын жазса, ал, «Насаб-нама» нұсқаларында Отырардың Қарахандық билеушісі Хасан ибн Абд ал-Халық Білге ханды Үргеніш сұлтаны Мұхаммед сұлтан келіп өлтіргені, оның орнына Қайыр ханды хан қойғаны, Қайыр ханның нәсілі қаңлы екені жазылған. (З.Жандарбек).



    Тарих тағлымы: Сонау Адам атадан бері келе жатқан ұлы қағида «Елдестірмек елшіден...», «Елшіге қиянат жасамас болар»".

    М.Қожырбайұлы, Мұхамбеткәрім

    • #213
    • Ұлы Жүз Үйсін Төле билің ұрпағы
    • сн, 22/03/2017 - 0:55

    Азаматтар! Тағы қайталауға тура келіп тұр.

    "Біріңді қазақ, біріңді дос көрмесең, Істеген істің бәрі бос" деген Абай атамыз.

    Сондықтан, пікір сайыстың мәдениетті түрде болғаны жақсы. Ең бірінші болып, кім анайы сөздер қолданса, адам, ру (ата), ұлт арына тиетін қорлау сөздер қолданған адам, ол ең білімсіз және мәдениетсіз, яғни өз ойын қарапайым сөздерменде жеткізе алмайтын білімсіз адам.

    Мұндай сөздер, ол адамның "бесіктен белі шықпағанын" көрсетеді.

    Ашуға берілу, анайы сөздер қолдану бұл пікір сайыста жеңілгеннің белгісі. Ерлігің мен білімің жетсе, қарсы пікір айтушының пікірін мойындағаның дұрыс, тіпті болмаса қарсы пікір жазбай үндемей қалсаң да болады. Бұл да кез келген тақырыптың пікір сайысында жеңілгеніңді білдіреді. Біліміміңнің жеткен жеріне дейін барлық сұрақтарға жауап беруге тиіссің.

    Көпшілікке арналған, әсіресе жастар оқитын саиттерге адам арына тиетін сөздер жазу, надандықтың айқын белгісі. Бұл бүкіл саналы, мәдениетті, білімді жандармен мойындалған айдай ақиқат.

    Мұнда пікір білдіруші қандас бауырларыңа, ежелгі Аталарымыздың, олардың аруағына лас, боқтық, қорлау сөз жазып отырғандардың бәрі қазаққа дос еместер.

    Соғыстардың елдің арасын ашатыны сияқты, бір-бірімізді балағаттап, біріміздің-бірімізді кемсітуімізде Қазақтың басын қосуға емес, араларымызды ажыратуға қызмет жасайды.

    Мыңдаған жастар осы Сіздердің жазғандарыңыздан үлгі алады.
    Мұндағы "боқтық, балағат, қорлау" сөздерді қолданатындардың да басты мақсаты осы. Кейбіреулер мұны әдейі жасайды, қазақтың бас бірікпесін деп. Ал, кейбіреулер, надандықтарының кесірінен соларды қолдайды.

    Менің ұсынысым, ортаға салған ойымызға боқтық, балағат, қорлау сөздерді қоспағанымыз жөн болады.

    Аталарымыздан қалған өсиет сөзде «Адамдардың болмысы ойлаған ойы мен сөзінде айқын көрініс табады. Көпке ұсынған пікірің бұл сенің қаншалықты даналығың мен қаншалықты азғындағаныңның айнасы» деген.

    • #214
    • 214
    • сн, 22/03/2017 - 0:58

    Тексеріп көріңіздер. ХХ ғасырдың басына, дәлірек айтқанда 1921 жылға дейін қазіргі Моңғолия Түркістан деп аталған.

    • #215
    • 215
    • сн, 22/03/2017 - 1:00

    2. Моңғол империясының 1331 жылғы картасында қазіргі орыс жері де «Алаш» құрамына кіретіндігі, оның империяның Қиыр Солтүстік батыстағы ажырамас бөлігі екендігі көрсетілген. Алаш пен Қазақ синоним және Алаш Қазақтың ұраны емес пе?

    • #216
    • 216
    • сн, 22/03/2017 - 1:01

    Шыңғысхан қағанатының ақшасы теңге деп аталған. Біздер оны қазірде де теңге деп атаймыз. Мына солтүстіктегі көрші орыстардың «деньги» деп жүргендері осы біздің теңгеміздің атауын орысша транскриптация жасағаны.

    • #217
    • 217
    • сн, 22/03/2017 - 1:02

    Шыңғыс қаған империясының теңгелерінде «Қазақ», «Алаш» және «Аға хан» деген
    жазбалар болған. Шыңғысханның елі қазақ деп аталмаса, мұндай жазбалар болмаған болар еді. Күні бүгінгі қолыңдағы теңгеңде де «Қазақстан» деген еліңнің атауы тұрған жоқ па? Бүкіл әлем елдері ақшаларында әр елдің өз атаулары жазылады. Негізінен мемлекеттің атауы мен ақша атауы сәйкес келмейтін жағдайларда көп кездеседі. Мысалы, непал, пакистан, үнділер мен индонезиялықтардың рупиі; югославия, кувеит, ирак пен иорданиялықтардың динары; орыстардың рублі; қытайдың юаны т.т. Әйтсе де, сол елдің ақшаларында мемлекет атауы міндетті түрде жазылады. Ақшаларына мемлекет атауын жазбайтын ел тарихта болып көрмеген. Түсіне білген кісіге осы атаулардың бәрі сол елдің шыққан тегінен (тарихынан) толықтай хабар береді. Мысалы, рупи (рупия), рубл деген атаулар қазақтың ру би, руыңды біл; динар – дін (дин) және а; юан – ман (Манғыстау) деген ұғымдарды қамтиды.

    • #218
    • 218
    • сн, 22/03/2017 - 1:04

    Ол замандағы мұңалдар (моңғолдар) қазақтың Ана тілінде сөйлеген. Қазіргі Моңғолдардың
    тілі басқа. Мысалы, олар сол Шыңғысхан заманында мұңалдардың өзімен жазылған «Мұңалдың құпия шежіресі» атты тарихи еңбекті аудармашысыз оқи да, түсіне де алмайды.
    Сол сияқты, Шыңғыс қағанға бағынған елдердің бәрі де осы біз сөйлеп жүрген тілде сөйлеген, яғни бәрінің ортақ тілі бүгінгі қазақтың ана тілі болған.

    • #219
    • 219
    • сн, 22/03/2017 - 1:06

    Олардың салт-дәстүрі, әдет-ғұрыптары дәл қазіргі қазақтардікіндей болды. Ешқандай
    айырмашылығы жоқ. Ал, қазіргі моңғолиядағы моңғолдардың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрыптарында айырмашылық өте көп.
    Мысалы, сол "Құпия шежіреде" сол елдің келіндерінің үлкен кісілерге "Сәлем еткені" жазылған. Еске ұста! Қазақтан басқа ешбір елдің келіндері Сәлем етпейді. Үш жүз жылға жуық орыс бодандығы кезінде өзге өңірлердің келіндері бұл дәстүрді ұмытқан кезде, Адайдың келіндері сәлем етуді ұмытқан жоқ.

    • #220
    • 220
    • сн, 22/03/2017 - 1:07

    "Егер әркім өз пиғылын арамдық ойдан тазартатын болса, бүкіл ел ұры-қарыдан, зиянды әдеттен пәк болар еді" (Шыңғыс қаған өсиетінен).

    • #221
    • 221
    • сн, 22/03/2017 - 1:10

    "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Шыңғыс қаған өсиетінен).

    • #222
    • 222
    • сн, 22/03/2017 - 1:14

    Қазақ та келемеж ету түгілі ойнауға да болмайтын мынадай дүниелер бар. Ол, Атаңның сақалы мен оның қарашаңырағы. Осылай жасауға неге тыйым салған?

    Сақал мен Қарашаңырақ деген не?

    • #223
    • Бәріңді боқтауға правасы бар
    • сн, 22/03/2017 - 3:13

    Қалай болғанда да шежіренің аты шежіре, оны ақымақ өшіре алмайды, Дәлелдерің болса дәлелдеңдер, Қожырбайұлына, жоқ болса көттеріңді қысыңдар, кілең анаңды с,,,н, о несі ай тіпті қоймаған.

    • #224
    • ?
    • сн, 22/03/2017 - 8:08

    Шыңғыс қаған империясының теңгелерінде «Қазақ», «Алаш» және «Аға хан» деген
    -------------------------
    Осы тенгелеринди алаш деген картамен корсетип жиберсен?

    • #225
    • Катырат
    • сн, 22/03/2017 - 8:12

    Коля Нагыз казахтын агасы

    • #226
    • 226
    • сн, 22/03/2017 - 8:31

    Осында Сіздерге Шыңғыс ханды қазақ дейтіндер, демейтіндерге Шыңғыс ханға және қазақтың салт мен дәстүрлеріне көптеген қарапайым сұрақтар қойыпты. Бірақ Сіздер солардың бірде-біріне жауап бере алмапсыздар? Ал, Шыңғыс қағанды Қазақ дейтіндер сіздердің бірде-бір қарсы уәждеріңізді жауапсыз қалдырмапты.

    • #227
    • КІШІ ЖҮЗ АЛШЫН ӘЙТЕКЕ БИДІҢ ҰРПАҒЫ
    • сн, 22/03/2017 - 8:58

    223-ке! АҒАСЫ ашуыңызды басыңыз! Абай Атамыздың атын иемденген қасиетті газетіміз боқтық, балағат, анайы сөздерден жарысатын "соғыс" алаңы емес. Бұл жер Шыңғыс қаған атамыз жайлы тарихтан пікір сайысы ғой. Әркімде өз білімдерінің жеткен жерінен пікірлерін білдіруге құқылы. Ешкім ешкімнің аузына қақпақ қоя алмайды.

    Анайы сөздер қолданбауларыңызды өтінеміз. Білімге біліммен жауап беріңіздер. Сіздердің Қожырбайұлын "ауылбай" дегенге келтіріп, кемсіту, қорлау жазған пікірлеріңізді оқып қалдым. Мен Сізді жақсы танимын. Тіпті Сіздің бір-екі ауыз сөзіңізден де Сізді тани аламын. Профессор, доктор деген атағыңыз бар, жоғарғы оқу орнынын да сабақ берген адамсыз. Менменсіп сөйлеу қазақ мәдениетіне жат дүние.

    Қарсы пікір білдірушілер ашуға бой алдырмаңыздар. Сабырлы болыңыздар. Пікірлеріңізге, кекету, қорлау сөздер қоспаңыздар. Бәріміз ҚАЗАҚ деген бір атаның баласымыз. Жағымсыз, жаман, боқтық сөздер азаматтардың да, елдің де арасын аша береді. Елдің арасын ашуға емес, қосуға қызмет жасайық дегіміз келеді.

    ОСЫНДАҒЫ БӘРІҢІЗГЕ НАУРЫЗ МЕРЕКЕСІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН! ЖАҢА ЖЫЛ ЕЛІМІЗГЕ БАҚ-БЕРЕКЕ, ТЫНЫШТЫҚ, МОЛ БАҚЫТ ӘКЕЛГЕЙ! ЕЛІМІЗ АМАН, ЖҰРТЫМЫЗ ТЫНЫШ БОЛҒАЙ! БАРШАҢЫЗҒА БАҚЫТТЫ, ҰЗАҚ ҒҰМЫР ТІЛЕЙМІЗ!

    • #228
    • Предлагаю
    • сн, 22/03/2017 - 9:05


    70-80% армии «татаро-монголов» составляли русские, остальные 20-30% приходились на другие малые народы Руси, собственно, как и сейчас. Этот факт наглядно подтверждает фрагмент иконы Сергия Радонежского «Куликовская Битва». На нём чётко видно, что с обеих сторон воюют одинаковые воины. И это сражение больше похоже на гражданскую войну, чем на войну с иностранным завоевателем.
    -----------------------------
    Мына зуылдак орыстын Коржаубайы баягы Прлетарии всех стран объединяетесь дегенди Коржаубаи всех стран объединяйтесь деуге болад

    • #229
    • 229
    • сн, 22/03/2017 - 9:47

    "Мына зуылдак (ЗУЫЛДАҚ) орыстын (ОРЫСТЫҢ) Коржаубайы (ҚОЖЫРБАЙҰЛЫ) баягы (БАЯҒЫ) """""Прлетарии всех стран объединяетесь""""" дегенди ДЕГЕНДІ """""Коржаубаи (ҚОЖЫРБАЙҰЛЫ) всех стран объединяйтесь""""" деуге болады (БОЛАДЫ).

    Мемтілде екі сөздің басын құрай алмапсыз. Қалай ұялмайсыз?

    Сіз өзіңізді дүниеге әкелген Анаңыздың атындағы АНА тілімізді, Ата заңымыздың Жетінші бабында бекітілген мемлекеттік тілімізді және 25 жыл бойы "Екі қазақ бірің мен бірің қазақша сөйлесіңдер" деп тынбай айтып келе жатқан Елбасымызды силағаныңызда Сіз мынадай
    пікірді, мынадай қателермен мына жерге салмаған болар едіңіз.

    Ол соғыс күні кеше болған соғыс қой. Ол соғыс жайлы мыңдаған, миллиондаған тарихи жазбалар бар емес пе? Бір картинамен осындай қорытындыға қалай келдіңіз? Бір ұлттың екі жақты қолдап соғысқаны тарихта аз ба? Оның үстіне үстеріне сауыт, бастарына дулыға (шлем) кигізіп қойсаңыз бәрі бірінен бірі аумай қалады емес пе?

    Бір картинамен тарихты өзгертемін деу "Сасқан үйрек артымен сүңгидінің" кері болады емес пе?

    • #230
    • 230
    • сн, 22/03/2017 - 10:02

    "Предагаюға!" Сіздің асылы ештеңені ұсынбай-ақ тыныш отырғаныңыз өзіңізге үлкен абырой болар.

    Себебі, Қожырбайұлын "орыстың Қожырбайұлы" дегеніңізде де айтар уәж таппай "сасқан үйрек артымен сүңгидінің" кері болып тұр.

    Сол орыстың "ПРЕДЛАГАЮЫ" кім болып тұр екен?

    Мұндайды қазақ та "Көкек өз атын өзі шақырады" дейді.

    • #231
    • 231
    • сн, 22/03/2017 - 10:12

    228-ге! М.Қожырбайұлының мына мақаласын Сіздің "Орыстың Қожырбайы" деген сөзіңізге жауап ретінде жолдап отырмыз:

    "АНА ТІЛІМ - АРЫМ МЕНІҢ
    Ұлы Жаратушы Алла – Адам Ата мен Ауа Ананы Қазақтың Ана тілімен бірге жаратқан. Адам таза қазақ сөзі. Адам ата мен Ауа ана бүгінгі біз сөйлеп жүрген қазақтың ана тілінде сөйлеген. Бұл сөз қазақтың төл сөзі болғандықтан ғана біз бір-бірімізді (ерді де, әйелді де) Адам деп атап жүрміз. Бізден басқа елдердің өз тілдерін Ана тілі атамайтын себебі осыдан. «Аптырлық құқыққа» ақыл-есі дұрыс адам таласпайды.

    Қазақтардың өз тілдерін өзгелер сияқты Орыс тілі, Арап тілі, Парсы тілі, Ағылшын тілі, Қытай тілі т.т. деп атамай Ана тілі деп атайтындары да осыдан. «Ана тілі» дегеніміз бұл менің шешемнің тілі деген сөз емес (шеше жұрттың бәрінде бар), бұл Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тілдерінің Анасы деген сөз. Бұл бүкіл әлем елдерінің тілі Қазақтың Ана тілінен бастау алады деген сөз. Қазақта осыған сәйкес, тек қана үш ұғым: Ауа ана, От ана және Жер ана делінеді.
    Маңғыстаулық қазақтардың ежелгі шежіре-дастандарындағы ауыздарынан тастамайтын «Үш аналы қазағы» осы.

    Қаз Адайдың шежіре-дастандары Адам ата мен бүгінгі ұрпақтың арасын 70 000 жыл деп көрсетеді. Сондықтан, бүкіл әлемде қазақтың ана тілінен бай тіл жоқ. 1980 жылдары әлем елдері өздерінің сөздіқ қорының құрамын санағанда ағылшындар 250 000, қытайлар 500 000, ал қазақтардың сөздік қоры 20 000 000 асқан. Ғұмыры ұзақ елдің тілі ғана осыншама бай болатыны ешкімге де дау туғызбайтын, айдай ақиқат болса керек.

    Қазақтың тіл (сөз) байлығы соншалық кез-келген ұғымның бірнеше ондаған атаулары бар. Мысалы, бір ғана түйенің 120 атауы болса, жылқыда да осыған қарайлас. Киелі Құран Кәрімде осылай жазылған. Онда Ұлы Жаратушы - Алланың 99 есімі келтірілген.

    «Егер де жердегі барлық ағаштар қаламға айналып, ал теңіз (сия болып) және оған артынан жеті теңіз қосылса да Аллаһтың сөздері таусылмайды (Құран Кәрім. Лұқман сүресі. 27 аят). Тәпсір: Соның бәрімен жазса да аса ұлы Аллаһтың сөзі таусылмайды (Ибн Касир).
    Демек, қазақтың Ана тілі Ұлы Жаратушы – Алладан кейінгі екінші тіл.

    Сөздік қордың байлығының бірден-бір басты дәлелі, қазақтың ақын жанды халық екендігі және бізде ақындар айтысының ең жоғарғы деңгейде дамығаны болып табылады. Жер бетінде қазақтан өзге дәл біздегідей тілі мен айтыс өнері дамыған ел жоқ. Салыстыру үшін айтар болсақ, олардың тілі мектеп жасындағы балалардың тілімен қарайлас.

    Каспий теңізі атауынын түпкі мағынасы Қас би. Ол өз кезегінде Қаз бидің (Қазақтың) лақап аты, яғни синоним. Сонда Қаз дегеніміз бүкіл әлем елдері мәдениетінің ең биік шыңы болса, Қас деген сөз кез-келген ұғымдардың ең биік шыңы. Оның аржағында ештеңе жоқ. Қазақтың сөздік қорындағы Қас Сақ, Қас батыр, Қас мерген, Қас ақын, Қас шешен, Қас тұлпар, Қас дүлділ, Қас шебер, Қас қағым, Қас қыр (биіктік), Қас дұшпан, Қас ару, Қас сұлулар осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ. Қазақтың «қасиетті адам», «қасиетсіз адам» деген ұғымдарының шығу тегі де осы. Енді осылардың қасына Ұлы Жаратушыны ең алғаш болып таныған Қаз ақтың тағы бір балама атауы Қазды (аспанда ұшатын, киелі құс және Аққуды) қосып қойыңыз. Шынында да, ең бірінші тілі шыққан елдің Қас би атанбай басқаша аталуы мүмкін де емес қой. Бұл дауға жатпайтын тұжырым. Ежелгі қазақтар жақсылыққа жарысудан алдарына жан салмай, яғни бәйгеден келіп осындай ең құрметті атауларға ие болған.

    Қазақта Аллатағала деген аса қастерлі, ең ұлы ұғым бар. Осы сөздің құрамы Алла, Ата және Аға деген үш біріккен сөзден тұрады және Ал (алдыңғы) сөзі осы сөз құрамында төрт рет қайталанып, осы үш ұғымның үшеуінде ортаға алып тұр. Осыдан кейін оларды Қас би деп атамай көрші! Бүткіл жер бетінде Адам-Адам болғалы 70 000 мың жыл ішінде мұндай сөз жасау мәдениетіне еш бір ел жете алмаған.
    70 000 жыл бойы көшпелі қазақ халқының тілі еш бір елдің тілімен будандасқан жоқ, таза күйінде сақталып бүгінгі күнге жетті. Осы үшінде бүкіл әлем елдері қазаққа қарыздар. Еске ұстайық! Атасы немересінен тіл үйренбейді.
    Қожырбайұлы Мұқамбеткәрім, Маңғыстау"

    • #232
    • Предлагаю
    • сн, 22/03/2017 - 10:36

    Каких только фильмов не снято о Чингисхане, целая "чингисиана".в кинематографе Сходу, все фильмы, даже не перечислить, первым на ум приходит наш псведоисторический боевик "Монгол". Этот фильм многие смотрели. Есть более редкие фильмы, например,"Первый нукер Чингискана", так сказать, бурятский взгляд на Чингисхана, однако в том фильме нет и намека, на то, что Чингисхан был бурят. Единственное, что позволили себе авторы фильма, так это поселить Чингисхана на Селенгу. А может это и был тонкий намек... Фильм "Тайна Чингисхана" - якутский взгляд на историю, авторы идеи, поступили честно и решили не скрывать, что Чингисхан был воспитан на эпосе "Олонхо"
    ----------------
    Якуттарда да коржау бар екен? Казак тили казак тили деп бомадын сен экзамен кабылдап мен тапсырып жаткан жокпын го? Соган мыйин жетпейме? Кайда алаш деген жазуы бар картан? Корсет мыжи бермей?

    • #233
    • Ауылдан
    • сн, 22/03/2017 - 10:47

    Неміс көршіміз болды, кішкентай қанден иті бар еді. Ол иті шәуілдек, қасынан өтсең қабаған, жабыса кететін, бірақ үйшігінен алыстап ешкімді қумайтын. Алыстан дауыс шығарып, қолыңды бір сермесең болды, қанден бір орында айналып, ызадан өз құйрығын өзі тістеуге ұмтылып, шәуілдеген бойы айнала беретін, айнала беретін. Шаршап тоқтаған кезде біз кішкене балалар оны қызық көріп қайтадан қол сермейтінбіз.Ол шәуілдеп қайтаданайнала береді, айнала береді.Ақыры үйдің иесі шығып, бізге ренжіген кезде жөнімізбен кететін едік.

    • #234
    • 233
    • сн, 22/03/2017 - 10:58

    Якуттарда да коржау (ҚАРЖАУ) бар екен? Казак (ҚАЗАҚ) тили (ТІЛІ) казак (ҚАЗАҚ) тили (ТІЛІ) деп(,) бомадын (БОЛМАДЫҢ сен экзамен (ЕМТИХАН) кабылдап ҚАБЫЛДАП) (,) мен тапсырып жаткан (ЖАТҚАН) жокпын (ЖОҚПЫН) го (ҒОЙ)? Соган (СОҒАН) мыйин (МИЫҢ) жетпейме? (ЖЕТПЕЙ МЕ?) Кайда (ҚАЙДА) алаш (АЛАШ) деген жазуы бар картан? (КАРТАҢ) Корсет (КӨРСЕТ) мыжи бермей?

    АНА ТІЛІМІЗДІ ОСЫНША ҚОРЛАЙТЫНДАЙ КІМНІҢ АЛДЫН ДА, ҚАНДАЙ ЖАЗЫҒЫ БЕР ЕДІ?

    АНА ТІЛІМІЗДІҢ СІЗДІҢ ДЕ АРЫҢЫЗ БОЛМАҒАНЫ ӨТЕ, ӨТЕ, ӨТЕДЕН ДЕ ӨТЕ ӨКІНІШТІ...

    • #235
    • 235
    • сн, 22/03/2017 - 11:04

    "Шыққан тегіңді ұмытпауды – ұрпағыңа,
    Ішкен суыңды ұмытпауды – досыңа үйрет" (Шыңғыс қаған өситетінен).

    Осындай өсиет қалдыру кімнің қолынан келіп жүр.

    • #236
    • 136
    • сн, 22/03/2017 - 11:07

    "Тау гүлі жаңбыр көрсе жанданады,
    Тау тұлғалар сын естісе тазарады" (ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ӨСИЕТІНЕН).

    Міне халық Шыңғыс қағанды не үшін ешқашан ұмытпайды, не үшін жақсы көреді? Осы Сіздердің қолдарыңыздан келіп жүр ме?

    • #237
    • 237
    • сн, 22/03/2017 - 11:12

    "Жасанды гүл жаңбыр суымен жоғалады,
    Жағымпаз жандар сын естісе қуарады" (ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ӨСИЕТІНЕН).

    Осыны түсіну, осылай ойлау, осылай жасау, осыны ұрпаққа ұлағатты өнеге қылып қалдыру Сіздердің қолдарыңыздан келе ме?

    Осындай өсиеттерді қалдырған жанды қалай ша құрметтемессің!

    • #238
    • 238
    • сн, 22/03/2017 - 11:15

    Шыңғыс қаған жарты әлемді қазақтың АНА тілінде сөйлеткен болатын. Ал, Сіз олай жасамақ түгілі, өзіңіз сөйлей алмай жүрсіз.

    Сіздердің Шыңғысхан десе кірпідей жиырылатын себептеріңіз осы емес пеғ?

    • #239
    • Предлагаю
    • сн, 22/03/2017 - 11:24

    sawah, ну вы же не хотите сказать, что в те времена были казахи с казахским языком. Или хотите?
    Остальные тюркские языки кипчакской группы - диалекты татарского. Вы не знали об этом?
    Ирек, Чингизхан - татарин. И все. Что тут вам еше не понятно. :D
    Солнце встает на востоке. Правильно? Правильно.
    Чингизхан - татарин. Правильно? Правильно.
    ------------------------
    Мыналар татар коржаубайлар
    ----------------------------
    Савельев выдвинул версию, что отец Чингисхана - японец
    -----------------------------
    Булар жапондык коржау
    ------------------------
    Кытайлар бар тагы Кор-жау- бай
    -------------------
    Жер шарындагы Коржаубайлар жиналып бир шешимге келиндер. Кайда Алаш жазуы бар картан?

    • #240
    • Предлагаю
    • сн, 22/03/2017 - 11:58

    Некий харьковский историк и писатель Александр Зинухов в очерке «Чингисхан — сын Исаака Киевского» утверждает, что Чингисхан был родом из Хазарии, что его отцом якобы был еврей Ицхак[3]. Эта версия противоречит всем известным источникам о Чингисхане.
    Рассуждение Зинухова таковы: отца Чингисхана звали Есугей / Исакей. Зинухов видит в этом имени еврейское имя Исаак, где корневое слово — «Исаак», а окончание «ей» — тюркский суффикс. Правда, Есугей имел добавку к имени «баатур (багатур)», то есть «богатырь», слово как хазарское, так и вообще тюркское.
    Зинухов утверждает, что прадед Чингисхана носил имя «Хабир», что в переводе с тюркских языков, по мнению Зинухова, и ныне означает «еврей». Видимо Хабиром Зинухов называет Хабул-хана, первого общемонгольского хана.
    Дед Чингисхана носил имя Бартан, в котором Зинухов видит армянское имя Вардан.
    Мать Чингисхана Оэлен, по мнению Зинухова, — славянка, её настоящее имя — Елена.
    Зинухов делает из этого общий вывод о принадлежности Чингисхана к колену Вениаминова.
    Высказывалась и другая версия — Чингисхан караим
    ----------------------------
    Коржаубай маган осы версия унап тур: Чингисхан Исаак улы
    Зинухов Коржаубай улы дурыс айтып отыр

    • #241
    • 241
    • сн, 22/03/2017 - 12:17

    240! Тағы қайталап ескертеміз. Бірінші мемтілде сөйлеп, мемтілде жазуды, сосын адам мен ел аттарын дұрыс жазуды меңгергеніңіз жөн болады.

    Бәсе бір ағамыз айтып еді, бір баламды орысша оқытамын деп, қас бәлеге қалып, содан қорлықтың бәрін көріп жүрмін деп еді. Сізде соның бірі болдыңыз. Айтқаны айдай екен. Сіз соны толық дәлелдеп шықтыңыз. "Атың шықпаса жер өрте" деп қазақ бекер айтпаған екен.

    • #242
    • 242
    • сн, 22/03/2017 - 12:21

    Сіз бұл жерде бір мәселенің айғағын маған өз қолыңызбен өзіңіз беріп отырсыз. Себебі, жақсы адамға жұрттың бәрі таласады. Ал, Сіз сияқтылар Мұхтар Мағауин ағамыз атйқандай, үй айналып қашып жүрсіздер.

    • #243
    • әбден жалыққан
    • сн, 22/03/2017 - 12:33

    Сонда Қожырбайұлы Шыңғысханды, моңғолды қазақ етем деп, өз атасы адайдан безіп, моңғолға жабысқаны несі? Әлде адайдан, қазақтан шыққанына, болғанына намыстанатын, сол үшін моңғол болғысы келетін бірдеңе себебі бар ма еді?

    • #244
    • 244
    • сн, 22/03/2017 - 14:06

    243-ке! Оқыған дүниеңізді түсінбейтін қандай қазақсыз Өзі. Ол Кісі Шыңғыс ханды Қазақтың қарашаңырағында отырған Адайы, ал Мұңалды, Мұңалдың сандық атауын сөз түбіріне алып иемден Моңғолды да Қазақтың баласы деді. Осы әңгімені ол кісі мың рет жазды. Қазақша жазылған дүниені қашан түсініп оқисыздар.

    • #245
    • 245
    • сн, 22/03/2017 - 14:22

    233-Ауылданға! Қазақстанда екі түрлі ауыл бар. Біріншісі, балаларын қазақтың Ана тілінде оқытқан, орыстың арағын ішпеген (мұсылмандар оны арам ас дейді), темекісін тартпаған, шошқаның арам етін жемеген, үлкеннің алдын кесіп өтпеген, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсететін, орынды айтылған бір ауыз сөзге тоқтайтын, азаматтары екі сөйлемейтін өнегелі ауыл.

    Екіншісі, қазақтың Ата салты, шежіресі, дәстүрі, діні мен ділінен еш хабары жоқ, орысша оқып, орыстың дәбі өтіп кеткен, орыстың арағын су орнына ішетін, шошқасын нан орнына жейтін, орыстан басқа елде білім жоқ деп, өзін өзгелерден артық санап, орынды сөздің ешқайсысына тоқтай алмай, өтірікті судай сапырып, үнемі екі сөйлейтін ауыл.

    Сіз осы екі ауылдың қайсысына жатасыз?

    • #246
    • 246
    • сн, 22/03/2017 - 14:31

    "Бишікте отырып ұрлық қылсаң,
    Өз басыңмен төлейсің.
    Билікте отырып ұрлық қылсаң,
    Ұрпағыңның тағдырымен төлейсің" (ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ӨСИЕТІНЕН).

    ОСЫЛАЙ ОЙЛАП, ОСЫЛАЙ ІСТЕП, ОСЫНДАЙ ӨСИЕТ ҚАЛДЫРУ СІЗДЕРДІҢ ҚОЛДАРЫҢЫЗДАН КЕЛЕ МЕ?

    • #247
    • жанашыр қазаққа
    • сн, 22/03/2017 - 16:19

    бай-бай-бай қазақтың тарихшылары мында шыңғызханға тартысып жатқанда ана ютуб деген бәледі қазақтың күшіктері таланып жатыр қазақ қандығы деген кино шығарған қазақты өзбектер тажік прсылар ж,т,басқалары біздің хандардан бөлініп шықан қазақ деп бірі орыстан бірі татардан деп күшіктеріңізді талап жатыр ютубда комент беріп мында қожырбай шыңғызханға таласып жүргенде олар өздерін шыңғыз ұрпағы қылып өзбегі тәжігі татары парсы сосын қазақ деген содан тарахан қылып күшіктеріңнің ауыздарына май сыйпап тастады тарихшылар

    • #248
    • ттттт
    • сн, 22/03/2017 - 16:26

    қожырбай аға енді сол ютубта шыңғызханды дәлелде ол қазақ деп ад-ад адайдан тараған деп анда жанашыр деген бенде жаны ашып айтып отырған сияқты қазақтың күшіктері таланып жатыр деп

    • #249
    • Аймуханбет
    • сн, 22/03/2017 - 17:16

    Шынғысханның арқасында қазақ болған жоқпызба,әйтпесе үйсіндер Ю-СИНЬ болып қытай атанар едік.

    • #250
    • Аймуханбет
    • сн, 22/03/2017 - 17:16

    Шынғысханның арқасында қазақ болған жоқпызба,әйтпесе үйсіндер Ю-СИНЬ болып қытай атанар едік.

    • #251
    • 245-ке 233
    • сн, 22/03/2017 - 18:02

    Мен сіздің түсінігіңіздегі бірінші ауылданмын, жұртпен беталды арпалыса бермей, күлкі болмай қойсаңызшы. Шыңғысхан ешқандай қазақ емес, моңғол-шүршіт, адай бертінде ғана шыққан толып жатқан рудың бірі , малшы, бар болғаны сол.

    • #252
    • 252
    • сн, 22/03/2017 - 19:40

    251-ге! Сонда қалай арқадағы Шыңғыстаудың атын Шыңғыстау, сол Шыңғыстаудың ең биік шыңын Мұңал деп, сол Сіз айтқан моңғол-шүршіттер қойды ма? Бірінші ауылдан болсаңыз, осындай қарапайым дүниеге ақылыңыздың жетпегені қалай? Сол таудың үстіне он екі рудың он екі өкілі Темірді ақ киізге салып көтеріп алып
    шығып, Темірдің атын Шыңғыс, таудың атын Шыңғыстау, оның ең биік шыңын Мұңал деп атап кеткен жоқ па еді? Ол жайлы Абай да, Шәкәрім де жазып еді ғой. Ең болмаса, соларды да оқымағаныңыз ба?

    Сіз бірінші ауылдан болсаңыз міне осыларды білуіңіз керек еді.

    Бірінші ауылдан болсаңыз, сөзге тоқтайтын қабілетіңіз болуға тиіс.

    • #253
    • 253
    • сн, 22/03/2017 - 19:46

    251-ге! Бірінші ауылдан болсаңыз, Сізге қарапайым ғана сұрақ? Ілияс Есенберлиннің қай кітабының, қай бетінде Шыңғысханның тегі Қазақтың Маңғыстаулық Адайы деп, жазылған?

    • #254
    • 254
    • сн, 22/03/2017 - 20:07

    251-ге! "адай бертінде ғана шыққан толып жатқан рудың бірі , малшы, бар болғаны сол" дейсіз.

    Бұлай айту үшін қомақты дәлел керек. Бертін де деген не сөз? Малшы дейсіз. Кезінде бүкіл әлем малшы болып, мал бақты. Оның несі айып? Барлық елдер осы мал баққан қазақтан шықты. Оның несі айып?

    Сіз бірінші ауылдан шыққан болсаңыз бұлай сөйлемеген болар едіңіз.

    • #255
    • 255
    • сн, 22/03/2017 - 20:10

    Бүткіл жер бетінде мал ұстамайтын, ет жемейтін ел бар ма? Ауылдан болсаңыз осындай қарапайым дүниелерді түсіне алмай жүргеніңіз қалай?

    • #256
    • 256
    • сн, 22/03/2017 - 20:14

    251-ге! Қамбар Ата, Зәңгі баба, Ойсылқара, Шопан Ата, Сексек Ата деген кімдер?

    • #257
    • Ерсін
    • сн, 22/03/2017 - 20:32

    Қазақ деген ұлт болмаған ғой оны моңғол хандары құлдарды моңғолдардан айыру үшін қазақтар деп атаған. 1731 жылы қазақтарды моңғолдардан орыстар азат еткен. 1991 жылы қазақтар тұңғыш мемлекетін құрды. Қазір ұлттың аты қазақстан тілдері үш тілді болады.

    • #258
    • 258
    • сн, 22/03/2017 - 21:20

    Ерсін! Әбден жаның күйген екен. Соңғы кездері тілің удай болып барады.

    • #259
    • Қожырбайұлына
    • сн, 22/03/2017 - 21:27

    Сіз Шыңғысханды қазақ дейтін бірінші адам емессіз. Сізге дейін де жазғанның бірі өзіңіз құдайдай сілтеме жасаған Қалибек Данияров "Қазақстанның балама тарихы", "Шыңғысхан" деп орысша кітаптар жазған. Оның мамандығы қала шаруашылығы инженері. Күйеу баласы, Алматыда әкім болған, министр болған, бүгінде шетелде қашып жүрген Виктор Храпунов. Соның кезінде шығарған кітаптарын. Храпунов қашқын болғаннан бері Данияровт а үнсіз.
    Сіздің айырмашылығыңыз: Данияров Шыңғысхан нақты қазақ демесе де, соған жақындатуға тырысқан. Ал сіз онан асып түсіп, бәрін адай қылғыңыз келеді. Тарихпен инженерлер мен пошташы В.Белинский, А.Бушков, К.Данияров айналысса, енді Қожырбайұлы қосылыпты. Сіздің мамандығыңыз қандай? Деректемелер тілдерін білесіз бе? Жоқ, әлде, ата ана, ад, адай, харьков-қаркөп, париж-баржүз, гурьев-қар күреп деген принципімен көзді жұмып ұра бересіз бе? Ұят емес пе?

    • #260
    • Катырад Коля
    • сн, 22/03/2017 - 21:49

    Зинухов Кожырбай Алаш деген жазуы бар Шынгыс Исаак улынын картасын корсетип жиберсен?

    • #261
    • тТт
    • сн, 22/03/2017 - 23:14

    ОСЫ ЖОЛДАРДЫ ОҚЫҒАН БАРШАҢЫЗҒА ҰЛЫ ЖАРАТУШЫ АЛЛА ИМАН БЕРГЕЙ!
    Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім, Маңғыстау
    ------------------------------------
    Жоғарыдағы мақаланы жазған Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім ағамызға бір Алла иман берсін.

    • #262
    • Қожырбайұлын жақсы танитын адам
    • бн, 23/03/2017 - 1:00

    260! Жазса несі бар екен? Ол кісі өзінен бұрын кімдердің жазғанын өте жақсы біледі. Мысалы,

    Қаз Адайдың әйгілі – жауынгер ақыны, Қосай ата ұрпағы Қалнияз жырау Шопықұлы (1816-1902), «Бұл Адайдың атасы» атты толғауында:
    «Ақ ордасы Адайдың
    Үлкен үйім Мұңалсың,
    Батырда өзің, пір де өзің
    Ұлы жиын құралсың,
    Төрт мұңалым тұрғанда
    Басқасы келіп Адайдың
    Қолынан қалай ту алсын?!! (43 бет). Өте әділ бағасы берілген, Шыңғыс ханды (мұңалдарды) әлемнің ең ұлы тұлғалары деп ЮНЕСКО да мойындаған жоқ па?!

    Шыңғыс ханның тегінің қазақ, оны хан көтергендер қазақтар екендігін осы Қалнияз атамыз Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Хиуа ханы Мұхаммед – Рахимге:
    ... «Аржағым Алаш ұранды
    Ел едік байтақ құралды
    ...Хан көтерген қазақпыз
    Шыңғыс хан – арғы бабаңды»... деп жырлаған. «Маңғыстаудың жыр-дастандары» (52 бет).

    Бұл жырды Маңғыстаудың бес жасар баласы да біледі. Ал, Қожырбайұлына келсек, ол түбіне жеткізе зерттеген адам. Ол кісінің еңбектерінде Шыңғыс ханға қатысты барлық сұрақтардың жауабы бар.


    • #263
    • Қожырбайұлын жақсы танитын адам
    • бн, 23/03/2017 - 1:06

    Ол кісі ешкімнен ештеңені ұрлап, атақ пен даңққа таласып жүрген жоқ. Ол кісі да, Маңғыстаудың өзге азаматтары да мына жырларды жаттап өскен кісілер.

    Шыңғыс ханды Қазақтың (Адайдың Қосайы) суырып салма, ақиық ақыны Қашаған Күржіманұлы (1841-1929) өзінің «Адай тегі» дастанында былайша жырлапты:
    ...Кешегі Дүиім Баян кеткен соң
    Алты жыл анық өткен соң,
    Ар-сар болып жүрегі,
    Қанға толып білегі,
    Шыңғыс туды Арқардан?.(2)
    Оның туған тұқымы
    Патша болып таралған.
    Осы бір сөздер көңіліме
    Бұрынғы өткен үлкеннен
    Қағида болып қалынған.
    Шежіре болып жазылған
    Тілімі түзу бағытты
    Көңілім зерек қалыпты.
    Аңдаған жақын, алысты,
    Болжаған қисық, шалысты,
    Бұрынғы қарт атамның сөздерін
    Құлағым естіп, көргенін
    Осындай құралы келген жерлерде
    Шығарып жүрмін жарыққа.
    Шариғат қарап, жол пәмдеп.
    Мұсылманға үмбет деп,
    Атасын анық білмеген,
    Айтса болар мүрдет? деп..(3)
    2 – Шыңғыстың тегі туралы аңызды айтып отыр. Осы бір ауыз сөзбен Шыңғыс ханның тегінің қазақ екені анық көрсетілген. Себебі, ең алғаш рет дала аңы Арқарды қолға үйретіп, қой мен қошқарға айналдырған, бүгінгі күнде қой мен қойшының пірі ретінде дәріптелетін Қазақтың атақты ұлы Шопан ата болатын. Шыңғысхан елінің ұраны «Архар» болатыны осыдан.
    3 – Кәпір деп отыр.
    Қашаған атамыз Шыңғысты Адай ұрпағы және оны білмей ұмытсаңдар кәпірсіңдер деп анық көрсетіп тұрған жоқ па?!

    • #264
    • Қожырбайұлын жақсы танитын адам
    • бн, 23/03/2017 - 1:17

    #260 Катырад Коля сн, 22/03/2017 - 21:49
    Зинухов Кожырбай Алаш деген жазуы бар Шынгыс Исаак улынын картасын корсетип жиберсен?

    Ана "предлагаю" мен екеуіңіз біріңіз біріңізден өткен сорақы болдыңыздар ғой.

    Өзіңізді дүниеге әкеліп, ақ сүтін берген Анаңыздың атындағы Ана тілге деген құрметіңіз қайда?

    Ана тіліңіз мемлекеттік тіл емес пе? Мемтілге деегн құрметіңіз қайда?

    Елбасы да 25 жыл бойы қақсап келе жатқан жоқ па? "Екі қазақ біріңіз бен біріңіз қазақша сөйлесіңдер", "15 жылда аюдың да үйренетін кезі болды ғой, деп.



    Ол картаны осы саиттерден де іздеп таба аласыз. Ол кісі өзі зерттеп, өз көзі жетпеген дүниелерді жұртқа ұсынбайды.

    • #265
    • 265
    • бн, 23/03/2017 - 1:21

    Темірхан МЕДЕТБЕК: "Ауру Қазақстан анда-санда қазақша бірдеңе деп, орысша сандырақтап жатыр"

    Аурудан қашан айығамыз?



    • #266
    • 266
    • бн, 23/03/2017 - 1:24

    “ТҰРЫП ЖАТҚАН МЕМЛЕКЕТІНІҢ ТІЛІН НАҚҰРЫС немесе БАСҚЫНШЫЛАР БІЛМЕЙДІ!” (Карл Маркс).

    Сіздер мына топтың қайсысына жатасыздар?

    • #267
    • 267
    • бн, 23/03/2017 - 1:28

    Ал, ақшадағы "ҚАЗАҚ", "АЛАШ" деген жазбаларды Мүзейден барып көрсеңіздер әбден болады.

    • #268
    • политолог
    • бн, 23/03/2017 - 1:28

    Адайцы до присоединения к Джучи жили на берегах рек Большой Адай и Малый Адай, что в нынешней Иркутской области России, см. http://abai.kz/post/view?id=12676. Их гаплогруппа С3с-относится к Алшынскому кластеру. Монголы же имеют гаплогруппу С3- старкластер

    • #269
    • Қожырбайұлын жақсы танитын адам
    • бн, 23/03/2017 - 1:35

    259-ға! Маңғыстауда шежіре, жыр-дастан оқымайтан Адай жоқ. Шыңғыс ханның ұлты Қазақ, руы Адай екенін Маңғыстаудың бес жасар баласы да біледі ғой. Ал, Сіз ол кісіге деректерді қайдан алдыңыз дейсіз.

    Демек, ол кісіге ұят болатын түк те жоқ. Қазақ атаңның бір шежіре жырын осы уақытқа дейін оқымаған ең үлкен ұят сізде.

    • #270
    • Қожырбайұлын жақсы танитын адам
    • бн, 23/03/2017 - 1:49

    268-ге! Адайлар бар жер де тұрған. Ежелде бүкіл қазақ Адай деп те аталған. Мына үзінді М.Қожырбайұлының "Маңғыстау һәм қазақтың құпия шежіресі" атты еңбегінен:

    ЖЕР-СУ, ТАУ ЖӘНЕ ЕЛДІ МЕКЕН АТУЛАРЫ ЕҢ СЕНІМДІ ДЕРЕК КӨЗ

    Тарихи тұжырымдарды ешқандай дауға жібермейтін, ең сенімді дерек көз ру, тайпа, ел-жұрт, жер, су елді мекен сияқты топономикалық атаулар болып табылады. Кезін де Адайлардың бармаған жері, баспаған тауы болмаған. Кезінде бүкіл қазақ Адай, яғни Адам атаның қарашаңырағы деп аталған. Міне осы қағидаға сәйкес Адай атты топонимдер жер бетін де өте көп сақталған: Мысалы:

    Адайлардың өткен ғасырда Үрәңқай өлкесінің Кемшін қосынында кездесетіндігі туралы Грумм-Гржимайло еңбегінде бар. Бұл ғалым Адайлар қырғыздың адыгене бөлімінде де бар екенін айтады. [6]Сонымен бірге хакастың Қызыл бөлімінде Адай руынан басқа, Ақ Адай, Көк Адай рулары болған. Оны анықтаған - швед зерттеушісі Страленберг (Штраленберг) Табберт Филипп Иоганн. Тарихи деректер бойынша ол 1709 жылы капитан шенінде орыс-швед соғысына қатысады. Алайда Полтава түбінде орыстарға тұтқынға түсіп, Сібірге жер аударылады. Ол жақта қарап жүрмей, 1721-1722 жылдары Д.Г.Мессершмидтің экспедициясына қосылып, Ертіс, Обь, Томь, Енисей өзендерінің бассейнін зерттейді. Сол экспедициясында ол Ұжұр болысының Парна ауылында тұратын 97 жасар Шола Ичигеев деген қариядан хакастың Қызыл бөлімінің руларын жазып алады. Ол рулардың тізімінде жоғарыда аталған Адай, Ақ Адай, Көк Адай руларынан басқа Алшынның Алаша, Алтын,Тазрулары болған.[7]

    Тыва Уикипедиясында 19 ғасырда алтай үрәңқайларының арасында Көк моншақ қосынында Адай руының болғаны айтылады.[8]»

    Қап (Капқаз) тауының айналасында Қазақ атты үш бірдей өзен бар, Қап тауының ең биік шыңдарының бірі Адай шыңы деп аталады.
    Қап тауындағы Кабарда-Балкар жерінде Адай су атты өзен, сол өзеннің сол жағындағы қырдың үстінде Адай жайлауы бар.

    Қазіргі Ресейдің Иркутск облысында теңіз деңгейінен 1500 м биіктіктегі самырсын тайгасынан бастау алатын ұзындығы 41 шақырым Адай өзені бар, ол Зима өзеніне құярдан бұрын Үлкен Адай және Кіші Адай болып, екіге бөлінеді. Ертеде Адай халқы осы өзендердің бойын мекендеп, тайгада аңшылықпен айналысса керек.

    Батыс Қазақстан өңірі Ақтөбе облысы жерінде Шыңғыс ханның арғы аталары өмір сүрген жер күні бүгінде де Мұңалжары тауы деп аталады.

    Семей облысы жерінде, қазақтың ұлы қағаны Шыңғыс ханның атына қойылған "ШЫҢҒЫСТАУ" деген тау бар. Сол таудың ең биік шыңы Мұңал шыңы деп аталады.

    Мұңал Жарыдан - тіпті сонау Америка құрылығының Амапа жерінде де Жары атты өзен, Жары атты көл бар. Өзіміздің елде де Жаркент (Жары кент қаласы), Жарбұлақ (Жары бұлақ), Жартас, Жарқұм, Жармыш, Жарма, Жарысу, Жарқұдық (Жары құдық), Жарты, Жаршеке (тау), Жарауыл, Жарын, Жарбөгет, Жарас атты топонимдер толып жатыр. Осы атаулардың барлығы дерлік Маңғыстауда және ұланғайыр қазақ даласының өзге өңірлерінде көптеп орналасқан.

    Қарақалпақтың Қызылордамен шекара тұсында Бөрші Адай тауы, Қарақалпақстанның астанасы Нөкіс қаласында Адай деген ауыл бар.
    Қостанай облысы Тобыл өзеніінң жағасында Адай атты жер мен Адай атты ауыл бар.

    Мұңалияда (қазіргі Моңғолия) Адай атты көл мен Адай атты өзендер бар. «Мұңалдың құпия шежіресі (1240 жылы жазылған)» атты еңбектің «Байұлы елінің баяны» деген тарауында: «Бұл ел-көп рулы ел, ішіндегі көбірегі де, жақсырағы да екі ру еді, оның біреуін Адай Байұлы, екіншісін Мерке Байұлы дер еді. Оның себебі олар Жадайын және Мекіреиін деген екі үлкен өзеннің жағасында отырар еді. Жұрттары ойрат жұртына жақын болар, моңғолдың дәрлікін руынан айрылады». (44 бет).

    Татарстанның Көкмер, Ақтаныш және Бүйін аудандарында Адай атты жер мен елді мекендер, өзге өңірлерінде Ада (арал), Ата, Адабай (Атапай), Адабай қасы, Адабай қырқасы, Ада-қай, Ада-ман, Адав-Толымбай, Атабай, Атанияз, Атабек, Аталық (титул), Атаби атты елді мекендер мен есім, атаулар және Адам атты төрт елді мекен бар.

    Удмурт тілінде ең көп қойылған ежелгі есімдері: Адай, Аданаш, Адыр, Есекей, Азиян, Ақмая, Ақман (Ақпан), Абыл, Бегеней т.т. болып кете береді.

    Бүткіл жер бетіндегі Адай және оның ұрпақтарына қатысты топономикалық атауларды санап шығу үшін бір адамның ғұмыры аздық ететін болар".

    • #271
    • 271
    • бн, 23/03/2017 - 8:32

    Бүткіл жер бетінде өзін ҚАЗАҚТАН басқа ұлтқа телитін бірде-бір Адай баласы жоқ.

    • #272
    • Аң-таң
    • бн, 23/03/2017 - 12:09

    Моңғолға еліктеп Қожырбайұлы "Маңғыстау Һәм қазақтың құпия шежіресі" дегенді құрастырса керек. Ол не құпия???
    Моңғолдан оның"Сырлы/қастерлі деген мағынадағы/ шежіресін" орысша "сокровенное сказание монголов"дегеннен қазақша "құпия шежіре" деп аударған алдымен моңғол қазақтарындағы тарихшылар. Оларды кешіруге болады, орыс тілінен калька жасап, орыс тілін жетік білмеуін. Ал енді қазір Шыңғысханшылдар "ұсталығы" дүрілдеп, оны әр ру-тайпа менен шыққан дейтін үлкен бір "индустрияға" айналдырғанда Қожырбайұлдарының әлі күнге "есекке мініп жүргендей" ескі аударманы алуы қалай?

Пікір қосу

  • 2 + 29 =

Вход