Сұхбаттар

«БИЛІК БАҚ-ПЕН ЕШҚАШАН САНАСҚАН ЕМЕС»

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

ЖУРНАЛИСТ ҚАСЫМ АМАНЖОЛҰЛЫ:

 1 және 2 қазанға жоспарланған журналист Қасым Аманжолұлының “Майдан: қазақ журналисiнiң көзiмен” атты деректi репортаждық фильмi “Таң” арнасының эфирiне шықпай қалды. Украинаның ұрыс жүрiп жатқан оңтүстiк-шығыс аймағы мен Қырым­ға барып, оқиғаны өз көзiмен көрiп қайтқан алғашқы қазақстандық журналистiң еңбегi нелiктен еш болды? Көрерменге жол тартар ақиқатқа кедергi келтiрген кiмдер? Бiз осы сұрақтарды фильмнiң авторы Қасым Аманжол­ұлының өзiне қойып көрдiк.

– Украинаға Қазақстаннан барған тұңғыш түсiрiлiм тобының дайындаған репортаждық фильмiн қалың кө­рермен қауым күткенi тү­сiнiктi. “Таң” арнасы және өзге де ақпарат құралдары фильм жөнiнде кеңiрек мағ­лұмат берiп, оның шығатын күнiн де хабарлап қойған едi. Сондықтан осы ретте фильм неге “Таң” арнасының эфирi­нен түсiп қалды, осының мән-жайын түсiндiрiп өтсеңiз.

– Фильмнiң шықпай қалу себебi маған белгiсiз. Бiрақ, болжауымша, оған сыртқы күш­тер және елдегi құдiреттi күш­тер араласты. Телеарнаның басшылары бұл фильмдi беруге соңына дейiн күрестi. Телеарна жетекшiлерi мен акционерлерiн бұл мәселе бойынша айыптаудан аулақпын. Негiзiнен бұл сұрақты маған емес, ақпараттық саясат мәселесiн анықтап отырған мемлекеттегi тиiстi орын­дар­ға – ақпарат министрлiгiне және президент әкiмшiлiгiне қою керек шығар. ҚР Конституциясының 1-бабының 20-тармағында “цензураға тыйым салынған” деп анық жазылған. Соған қарамастан цензураның болып жатқаны өте өкiнiштi. Фильмнiң осы кедергiге тап болуы – бiздiң билiктiң халықтан және ақпараттық саясаттан соншалықты алыс­тап кеткенiн көрсетедi.

– Осы фильмнiң “Майданнан майданға дейiн” атты бiрiншi бөлiмi “Таң” арнасының эфирiнен көрсетiлдi. Содан кейiн журналистерге арналған көрсетiлiм ұйымдастырғанда “әзiрге Ақорда тарапынан оған қатысты әсер болған жоқ. Қайта Ақордадағылар мемлекеттiк мүдде тұрғысынан түсiрiлген фильм­ге қуануы керек” деп пiкiр бiлдiрген едiңiз. Ендi мiне, фильм эфирге шығуы тиiс аптада аяқ астынан осындай кедергiге кезiктi. Мұны немен байланыстырасыз?

– Алғашқы бөлiмнiң “Таң” арнасынан көрсетiлiп кетуi тиiстi орындардың қырағылығының жетпей қалғанынан ғана болған шығар. Украинадан оралғаннан кейiн бұл фильмдi тезiрек эфирге шығаруға тырыстым. Сондықтан толық монтаждап, толық нұсқасын дайындамай жатып бiрiншi бөлiмiн бiрден көрсетiп жiбердiм. Негiзiнен фильм өн­дiрiсiнде монтаж өте көп уақыт алады, оған кемiнде 1-2 ай уақыт кетедi. Яғни, бiздi қадағалап, тексерiп, тiмiскiлеп, аңдып отыратын органдар бiздi тоқтатып үлгере алмай қалды. Бiрiншi бөлiм солай шығып кеттi. Ал екiншi бөлiмге үлкен жарнама жасадық, халық көрсiн дедiк. Бұл фильм тек ұлттық мүдде тұрғысынан емес, мемлекеттiк мүдде тұрғысынан жасалды. Фильмде Қазақстанның мемлекеттiк шекарасын сақтау, тұрақтылықты сақтау, елдегi ақпараттық саясатты қалай қалыптастыру жө­нiнде бiршама ойлар айтылады. Және бұл бiзде қазiр насихатталып жатқан ресейлiк пiкiрге түбегейлi қарсы көзқарасты бiлдiретiн фильм едi. Сондықтан бiздегi орындар ресейлiк көзқарастан гөрi басқаша көзқарасты көрсеткенiмiз үшiн қорыққан болуы керек. Бәлкiм, Кремльдегi қожайындардан таяқ жеймiз деп те қорыққан шығар. Дәл фильм көрсетiлуге тиiс күнi мәжiлiс Еуразиялық одақ келiсiмiн мақұл­дап жiбердi. Оның қарсаңында Путин Қазақстанға сапармен келдi. Сондай үлкен мемлекеттiк шараларға тiкелей қатысы бар деп ойламаймын, бiрақ жанама қатысы бар болуы мүмкiн. Үлкен дәрежеде сонша мән берiлiп, жай ғана журналистiк зерттеу фильмнiң тоқтап қалуы осындай ойларға жетелейдi, әртүрлi күдiктi ойлар тудырады.

“Майданнан майданға дейiн” фильмi халықтың, қазақ қауымының ықыласына бөлендi, әсiресе әлеуметтiк желiлерде жақсы таралды. Бiрақ сөйте тұрып, қа­зақтың ризашылығын тудырған дүниеге осындай қарама-қарсы әрекет жасағанына күлкiм ке­ледi. Керiсiнше, бiздiң билiкке мұндай көзқарастың шыққаны, таралғаны тиiмдi емес пе, әрi сырттан жасалатын ықпалдарға қарсы қою үшiн де пайдалануға болады. Қоғамдық пiкiрдiң әр­түрлi екенiн көрсетiп, Қазақстанда Украинаны жақтаушылар көп, олардың да үнi бар екенiн бiл­дiруге тиiс едi. Оны ойлай алмады, сондықтан бұл тоқтады. Әзiрше бұл уақытша тоқтады деп есептеймiн.

– Ал фильмнiң Ақорданың, президент Н.Назарбаевтың тiкелей жанды жерiне тиетiн тұсы болған жоқ па?

– Бұл жерде Қазақстан саясаты және Қазақстанның қазiргi билiгi жөнiнде ешқандай сөз жоқ. Бұл – таза украиналық оқиғаға баға берген, украиналық сарапшылар мен сарбаздардың пiкiрiмен толықтырылған фильм. Қазақстанның бар қатысы – қазақстандық журналистiң оқиға орнына барып келгенi ғана. Бар айыбымыз – онсыз да бар украи­налық пiкiрдi жазып, алып келгенiмiз ғана. Әйтпесе мұндай украиналық көзқараспен жасалған дүниелер, телеөнiмдер интернетте ағылып-төгiлiп жатыр. Украина тарапының сөзi онсыз да жеткiлiктi. Тек мұны қазақ журналисiнiң қазақ тiлiнде жасағаны ғана билiктiң шымбайына батып кеттi деп ойлаймын.

– Мүмкiн, елдiң iшiнде осыны аңдып баққан ресей­шiл күштер бар шығар?

– Әрине, бар. Жоқ деп айтуға келмес. Бұл фильмнiң бiрiншi бөлiмi көрсетiлгенен кейiн-ақ маған өте көп қоңырау түстi, әлi күнге дейiн көп хабарласады. Тiптi редакциядағы әрiптестерiм қарсы телефон соққан адамдардың кейбiрiн қосады, кейбiрiн қоспайды. Себебi сондай дәре­жедегi агрессиялық көңiл күй­мен хабарласатын адамдар өте көп. Мұны әдейi ұйымдастырып отыр ма, әлде шынымен сондай адамдар бар ма, ол жағын бiлмеймiн. “Неге сiз Ресейдi басқыншы деп айтасыз, неге сiз Украинада Ресейдiң әскерi соғысып жүр деп есептейсiз?” деп тап бере­тiн адамдар жетерлiк. Тiптi ал­ғашқы күндерi менi атып тастаймыз деп телефон шалғандар болды. Ондай телефон қоңырау­лары әлi күнге дейiн үзiлген жоқ, әртүрлi қорқытулар жасайды, президент Н.Назарбаевқа жазамыз, ҰҚК-ге, прокуратураға арыз жазамыз дейдi. Әнеугүнi тiптi бiр адамдар хабарласып менi жұмыстан шығаруды және маған жалақымды бермеу жөнiнде басшылыққа талап қойыпты. Осындай күлкiлi жағдайлар өте көп. Бұл бiздегi халықтың, қоғамның Ресей ақпаратының құрбанына айналғанын көрсетедi. Олар: “Украинада фашистер, бандеровшiлдер, әскери хунта. Сiз қалай Яценюктi, Тягнибоктi жақтайсыз?” – дегендей айыптаулармен сөйлейдi. Мен ол кiсiлерге: “Сiздiң олардың фашист екенiне дәлелiңiз бар ма? Маған осылай ренжiп тұрғаныңыз­ға қарағанда, Украинаға барып көрген шығарсыз, қандай дәле­лiңiз бар?” деген сияқты сұрақтарды қоямын. Бiрақ сөздерiмнiң 99 пайызы оларға әсер етпейдi, тек қана көңiл күйiмдi құртады, жәбiрлейдi, артық ауыз сөздер айтады, жеке басыма тиiседi, қорқытады.

– Бұл адамдар өздерiнiң аты-жөндерiн айтып, таныстыра ма?

– Көпшiлiгi айтпайды, кей­бiреулер “Қазақстан азаматымын” дейдi. Достарым “тиiстi құқық қорғау органдарына шағым түсiр” деп ақыл айтады, бiрақ полицияға арыз жазуға ерiнемiн. Оған бергеннен де нәтиже болатынына, менi қорқытқан адам­дар­ға құқықтық тұрғыда жаза немесе тыйым салынарына сенбей­мiн. Сол сенбегендiктен де ерiнетiн шығармын.

– Бұлар орыс ұлтының өкiлдерi ме, әлде орыстiлдi қазақтар ма?

– Орыс ұлтының өкiлдерi де бар, орыстiлдi қазақтар да бар. Олардан ең басты байқалатын дүние – ұлы орыстық шовинизм, Ресейге деген шексiз махаббат. Мен оларға “Менiң фильмiм­де сыналатын нысан – Ресей немесе орыстар емес, Ресейдiң қазiргi билiгi, Путин және Кре­мль” десем, олар мұны түсiнгiсi де келмейдi. Олардың түсiнiгiн­де Путин және Ресей деген ұғым бiреу. Және олардың ойынша, Ресейдiкi 100 пайыз дұрыс, Украинада фашистер, бандеровшiл­дер, кiсi өлтiретiн жауыздар ғана бар, солар орыс халқын қырып жатыр деп басқа ешқандай балама пiкiрге орын қалдырмайды. Менiң фильмiмдi олар арандатушылық, елдегi тұрақтылықты бұзуға жасалған қазақ ұлтшылының арнайы қастандық әрекетi деп түсiнедi. “Ертең егер қандай да бiр қақтығыс болса, соған сiз кiнәлi боласыз, ондай жағдайда бiз сiздi сотқа бе­ремiз” деп қоқан-лоққы жасайды. Бiрақ қақтығыс еш уақытта мұндай фильмнен емес, ке­рiсiнше, қалыптасқан ұлы орыстық шовинизм, басқа да шектен тыс ұлтшылдықтан ғана немесе сыртқы агрессордың арандатуынан болатынын олардың түсiнгiсi де келмейдi.

– Бұлар сонда Ресейдiң ақпараттық кеңiстiгiнiң ықпалынан зомбиге айналғандар ма, әлде оларды бағыттап басқарып жүрген дирижерi бар ма?

– Менiң оған көзiм жетпейдi. Бәлкiм, олардың артында құпия қызметтер бар шығар. Ештеңенi жоққа шығара алмаймын. Бұған қатысты зерттеу жүргiзiп, оларды анықтайтын менiң құзыретiм жоқ. Ал ҰҚК, тиiстi органдар мемлекет мүддесiн қорғаған адамдарды қорғауға алудың орнына керiсiнше әрекеттерге баратындай көрiнедi.

– Осындай жағдайда ел­дегi журналистiк ұйымдар немесе халықаралық ұйымдар бұл оқиғаға араласуы керек емес пе?

– Нақты қастандық әрекетiнiң фактiлерi болмағаннан кейiн журналистiк ұйымдарға шағым айта алмаймын. Ал бiздiң елде жалпы журналистер одағы бар ма, жоқ па, оны бiлмеймiн. Мүм­кiн, әдiлет министрлiгiнде тiрке­л­ген журналистер одағы деген ұйым бар шығар немесе жылына бiр рет журналистерге азын-аулақ сый-сияпат көрсететiн ұйым бар болар немесе журналистер одағының төрағасы едiм деп сұхбат беретiн адамдар бар шығар. Бiрақ бiздiң елде журналис­тердiң кәсiби одағы жоқ, журналистердi құқықтық, моральдық тұрғыда қорғайтын, iс жүзiнде жұмыс iстеп, әрекет етiп жатқан ұйым жоқ. Бiрнеше халықаралық ұйымдардан хабарласты, бiрақ қолымда нақты фактiлер болмағаннан кейiн олар­ға дерек бере алмадым. Ал жалпы журналистiк ұйымдар мұндай жағдайда әрекет етуге тиiс деп ойлаймын. Журналистер қазiр заң аясында өте ұйымшыл әрекет жасап үйренуi керек. Бiрақ, өкiнiшке қарай, самарқау.

– Фильмнiң эфирден түсiп қалуына байланысты олардан қандай да бiр реакция болды ма?

– “Әдiл сөз” ұйымынан хабарласты, анық-қанығын бiлу үшiн. Мен өзiм бiлетiн ақпаратпен бөлiстiм. Журналистер одағынан ешкiм хабарласқан жоқ. Кейбiр шетелдiк ақпарат құралдары хабарласты. Олар менен бар ақпаратты бiлгiсi келедi, ал мен бiлетiн ақпарат өте аз. Менiңше, ондай сұрақтарды журналистiк ұйымдар немесе журналистикадағы әрiптестер маған емес, тиiстi орындарға қоюы керек. Мен «қолжетiмдi» болғаннан кейiн бе, елдiң бәрi маған хабарласады. Әрiптестерiме “бұл сұрақтарды неге маған қоясыздар? Неге министрлiкке, ҰҚК-ге, президент әкiмшiлiгiне хабарласпайсыздар?” деймiн.Ол органдар, мүмкiн, осымен айналысып отырған шығар, оларда менен гөрi көп ақпарат бар шығар. Әрiптестер ҰҚК, президент әкiм­шiлiгi десе қорқа ма, тү­сiнбеймiн. Олар да бiздiң салығымызға өмiр сүретiн мем­лекеттiк қызметкерлер. Мемле­кеттiк қызметкерден тиiстi жа­уап алуға тырысқанда тұрған не бар? Олар ақпарат бермеген күннiң өзiнде оларды мазалауға болмай ма? Осы жағын түсiн­беймiн.

Бiрақ менiң дәл осы жерде қазақтiлдi әрiптес ағайындарға сәл-пәл өкпем бар. Дәл осы мәселеге орыстiлдi журналист ұрынса, айталық, менiң орнымда орыстiлдi журналист болып, орыс тiлiнде түсiрiлген фильмге тыйым салынса, орыстiлдi әрiп­тестер­дiң барлығы бiр ауыздан үн қосып, үлкен зерттеу жасар едi. Тiптi Украина жайлы теле­өнiмдi алдымен мемлекеттiк тiлде жұмыс iстейтiн журналистер, қазақтiлдi ағайын бiрiншi болып жасайықшы, орыстiлдi әрiптес­тер алдымызды орап кетпесiншi, солардың артында аудармашы болып қалып қалмайықшы деп намыстанғандықтан Украинаға барып едiм. Ендi келiп жасалған дүниенi қорғау, ұйымдасу жағынан алғанда бiз бәрiбiр артта қалып қойдық.

Таяқтың екiншi ұшы бар. Ертең бұл оқиға асқынады. Қазiр шағын фильмдi көрсетпей тастауға күшiмiз жеттi деп белгiлi бiр күштер қуанатын шығар. Ертең бұлар бұдан да зор дүниенi жөргегiнде тұншықтырып тастауға болады екен ғой деп тiптi құтыра бастайды. Журналистер қауымы бұл жерде әлсiзге, үндемеске айналады. “Бұға берсең, сұға бередi” дегендей, осал қарсыласқа айналып барамыз. Ақпарат құралдары билiк күштерiмен, адам құқын бұзатын, сөз бостандығына тыйым салатын күштермен күресiп келедi. Бiрақ осы күресте бiр позициядан айырылдық.

Суретте: Журналист Қасым Аманжолұлы және Қырым татарларының көсемi Мұстафа Жемилев

Бiр жасалған дүниенi көрсете алмай қалып едiк, “сендер бiрiншi болып түсiрiп едiңiздер, неге көрсете алмай қалдыңыздар?” деп зерттеу жасаудың орнына әрiптестер үндемей қалды. Кейде мұнысы бақай есеп сияқты көрiнедi. Сәл-пәл азаттығы бар әрiптес арналардан үн қат­уын күткен едiм. Жарайды өздерi Украинаға бармады екен, бармай-ақ та қойсын. Ешкiм ешкiмдi мәжбүрлемейдi. Бiрақ барған, одан фильм жасаған адамға ты­йым салынып жатқан кезде араша түссе қайтедi? Ертең ондай күн сенiң де басыңа түсуi мүмкiн, сол кезде саған да ешкiм арашашы болмайды. Дәл осыған ұқсас сөздi Киевте өзiме сұхбат берген Қырым татарларының көсемi Мұстафа Жемилев айт­қан едi. “Қырым татарлары қиын жағдайға тап болғанда, заңсыз, күшпен жасалған референдумды Қазақстан мойындады. Бiз Назарбаевты өте ақылды адам деп есептеушi едiк, бiрақ Назар­баев сол референдумды мойындады. Бұл қалай? Сенiң де сол­түстiкте жерiң бар, сенiң де басыңа сондай күн тууы мүмкiн. Сол кезде туыс түркi елдерi өзiне қарсы әрекет жасаса қайтер едiң? Бұл бiзге арқадан пышақ ұрғанмен бiрдей”, – дедi.

– Репортаждық фильмнiң эфирге шықпай қалған екiншi бөлiгiнде не туралы сөз болды? Не мәселе арқау етiлдi?

– Қырым жөнiндегi 18-20 минуттық фильм болатын. Ол жерде бiздiң билiк қорқатындай үлкен мәселе жоқ. Қырым татарларының тағдыры, қазiргi жай-күйi сөз етiледi, Қырым татарларының қайраткерлерi сөйлейдi, Қырым татарларының орталық басылымдарына жасалған ван­дализмдiк әрекеттер көрсетi­ледi. Қырым татарларының референдум кезiндегi қарсылығы, үлкен қайраты арқау етiледi. Қырым көрiнiстерi мен Бақшасарай көрiнiстерiн түсiрдiк. Қыс­қасы, бәрi айтылып жүрген ашық ақпарат. Қазақстанды әшкере­лей­тiн, қауiпсiздiкке қатер төндiретiн дүние жоқ. Қырымды аннексиялаған Ресей әрекетi ғана әшкереленедi.

– Сiздiң ойыңызша, фи­льм­нiң жарыққа шығуына кедергi келтiрудiң астарында не бар: бұл Кремль­дiң сесi­нен қорыққан Ақорданың асыра сiлтеуi ме, әлде сырт­қы күштердiң, Мәскеудiң ақпараттық салаға араласа бастауы ма?

– Менiңше екеуi де бар. Жалпы, бiздiң билiк халықпен және халыққа ақпарат жеткiзушi БАҚ-пен ешқашан санасқан емес. Олар өздерiн қашанда құдiреттi санайды, Конституцияны таптап өтiп, нұсқау беруге құқым бар деп ойлайды. Бұл бiздiң билiкте бұрыннан бар оспадарлық, әсiресақтық және ресейлiк күштердiң ықпалының тiкелей көрiнiсi. Тiптi Қазақстанға кiре бастауының алғашқы нышаны. Кеңес одағы кезiндегiдей сақтық танытып, Кремль бұған не дейдi, таяқ жеп қалмайық, төбемiзден соқпасын деп бейшара халге түсе бастадық. Құл болып үйренген адам құлдықтан қорықпайды. Құлдық қамытын кигiзген кезде ол қайтадан емпеңдеп құлдық кейiппен сүйретпесiн сүйретiп жүре бередi. Бұл жерде көнбеймiз деген адамдарға ғана қиынға соғып тұр.

– Мұндай жағдайда қазақ журналистерiнiң ары қарайғы әрекетi қандай болуы тиiс? Осындай қыспаққа түспес үшiн не iстеу керек?

– Нақты iс-әрекеттiк тұрғыдан алғанда, Қазақстанда жур­налистердiң тәуелсiз кәсiби одағы құрылуы керек. Ол одақтың басшылығына iскер, осы салаға жан-тәнiн арнайтын жанашыр азамат келуi тиiс. Ол одақтың кез келген журналиске араша түсетiндей мүмкiндiгi болуы үшiн тәуелсiз жарғысы қалыптасуы керек және оның қаражат мәселесiн шешу қажет. Бұл жерде бiр жағадан бас, бiр жеңнен қол шығармаса болмайды. Қа­зақстандағы бүкiл газеттер, барлық БАҚ басын бiрiктiретiн әрекетке баруы шарт. Әрбiр телеарна өзiнiң “ортақ өгiзден оңаша бұзауым артық” дегендей, мемлекеттен алатын тен­дерiн немесе олигархтан алатын транштарын қанағат тұтып, шетте қалмасын. Барлық ақпарат құралының бюджетiнде осыған арналған бап болып, кәсiби одаққа алғашқы қаражатын құйсын. Одан кейiн тәуелсiз одақтың мүшелерi жарна тө­лейтiн кәсiби журналистерден құралуы керек. Бұл – бiр. Екiн­шiден, қалай болғанда да қоғамдық телеарналардың алғышарттарына жұмыс iстеудi бастау керек. Үшiншiден, жекелеген азаматтар бiр-бiрiмiздi азаматтық тұрғыдан қолдауды үйренгенiмiз абзал.

Бiз Украина мәселесiне, Қазақстанның тәуелсiздiк мәсе­лесiне, мемлекеттiк шекара, iшкi, сыртқы қауiпсiздiк мәселе­сiне, ақпарттық тәуелсiздiк мәселесiне бәрiбiр барамыз. Ендiгi қалған ғұмырымызда одан айнып, бұдан бас тартатын жағдайымыз жоқ. Нағыз күрес ендi басталды. Мүмкiн, осындай кү­рес қазаққа керек шығар. Украи­на өз жерiн қанымен қорғап жатыр, Украинаның ең мықты ерлерi шығыс Украинада өлiп жатыр. Олар Отаны үшiн жанын қиюға дейiн барды. Ал бiз өлiп кетпесек те, ең болмағанда осы жолда күресiп, бiраз қиындыққа төзетiн азаматтық ұстанымда болсақ екен деймiн.

– Әңгiмеңiзге рақмет!

Әңгiмелескен

Елнұр Бақытқызы.

«Жас Алаш» газеті

Тақырып өзгертіліп алынды. Түпнұсқадағы тақырып: Журналистер әлсiз, қарсыласуға дәрменсiз

39 пікір 5784 рет оқылды Қосылған: 09.10.14
    • #1
    • Қыртымбай
    • бн, 09/10/2014 - 15:27

    MEDIALEAKS.RU: «Лукашенко не признал Крым российским и против Новороссии: может, еще вспомним Батыя и отдадим Россию Казахстану» - Президент Белоруссии Александр Лукашенко в интервью Euronews внезапно резко начал критиковать Москву, присоединившую Крым, и также сказал, что не поддерживает идею признания Новороссии как самостоятельного государства.

    Бұл Forbes сайтынан алынды. «Многие говорят, что Крым когда-то неправильно отошел к Украине, что это российская территория. Это неправильный подход. Давайте тогда вернемся во времена хана Батыя,…тогда надо будет отдать Казахстану, Монголии и еще кому-то всю территорию России, …Восточной Европы, ну кроме Белоруссии: они нас не тронули», — рассуждал Лукашенко.

    • #2
    • Алтын апай
    • бн, 09/10/2014 - 15:33

    Бандеров деген кім? Ол біздің Шоқай сияқты көзқараста болған адам. Шоқайды СССР бізге сатқын, фашист деп оқытты.
    Біз Шоқайды қалайша сатқын дей аламыз, ол қазақ үшін күрескен адам ғой. Бандеров та украиндар үшін солай.

    • #3
    • шал Алтын апайға
    • бн, 09/10/2014 - 15:45

    Қолына қару алып күрескен, поляк, неміс түрмелерінде отырған, КГБ агентінін қолынан қаза тапқан Степан Бандераны, әр жерден қашып жүрген Мұстафа Шоқай мен салыстыруға болмайды.

    • #4
    • Алтын апай
    • бн, 09/10/2014 - 15:54

    Шал-ау, Шоқай еріккеннен елден кетті ме? Неге кетті?

    • #5
    • шал
    • бн, 09/10/2014 - 16:02

    Апай, оқыңыз басқарған үкіметін тастап Қокандтан, одан Уфаға, Самара, .... Тбилисиден Батысқа.

    • #6
    • Алтын апай
    • бн, 09/10/2014 - 16:08

    Сіз не, мені "апай" деуіңізге қарағанда шал емессіз бе? Мен баламен айтысып отырмын ба?

    • #7
    • Журналист
    • бн, 09/10/2014 - 16:18

    Бір журналистің мақаласымен барлық БАҚ топырақ шашуға болмайды. БАҚ дегеніміз төртінші билік, халық пен үкіметтің арасындағы алтын көпір. Біздің ақпарат құралдары көп нәрсені талқыға салып, еркін жұмыс істейді. Әрине, батыспен салыстыруға әлі ерте, дегенмен тәуелсіздігімізді алғаннан бастап бүгінгі күнге дейін көп жұмыс атқарылды, көп өзгеріс енгізілді. Бұрынғы жаңалықтар дайындау реті мен қазіргіні тіптен салыстыруға келмейді. БАҚ та халықтың жүрегінде өз орнын тапты. Сол себепті БАҚ-тың елімізде билігі жоқ деген сөзбен келіспеймін

    • #8
    • Талғат
    • бн, 09/10/2014 - 16:18

    Мына ме млекет масқара болвп барады.

    • #9
    • #7 Журналист - ге
    • бн, 09/10/2014 - 16:23

    Орымтанған зомби жәшiгiңдi ақтамаяққойшы.

    • #10
    • 3тегі алжыған шалға!
    • бн, 09/10/2014 - 16:26

    Шоқай түрмеде отырмады ма?
    ол Германияның концлагерінде қаза болды емес пе?

    • #11
    • ШАЛА Казахпын
    • бн, 09/10/2014 - 16:33

    САСПАНДАР НЕФТЬ 50$ ТУСКЕНДЕ ШАХТЕРЛЕР КОТЕРЛIС ЖАСАГАНДА ......

    • #12
    • Адыр
    • бн, 09/10/2014 - 16:48

    Сол фильмді әлеуметтік желімен таратып жіберуге келмей ме?

    • #13
    • Дина
    • бн, 09/10/2014 - 16:49

    Шыны керек, біздің көптеген журналистер әншейінде көсемсігенде алдарына жан салмайды. Ал жеме-жемге келгенде немесе ер басына кун туғанда, бірін-бірі нағыз қолдау керек кезде, ат тондарын ала қашуға даяр. Өте өкінішті...

    • #14
    • Алтын
    • бн, 09/10/2014 - 17:19

    #13 Дина, бес саусақ бірдей емес. барлық бұқаралық ақпарат өкілдері бірдей деп айтуға болмайды.

    • #15
    • Лейля
    • бн, 09/10/2014 - 17:22

    санасады, мысалыға Қазақстан немесе Хабар телеканалдарын кім қаржыланжырады деп ойлайсыздар??? Қазақ тв, Астана тв ны кім қаржыландырады??? бұл каналдардың басты мақсаты халықты Қазақстанда болыпжатқан жағдайлардың бәрінен хабардар ететін каналдар, халықтың көзін ашып, күн сайын тынбай ақпараттандырып отыр. Бұл каналдардың барлығын үкімет қаржыландырады! санаспайды дегенмен келіспеймін

    • #16
    • Туран Мағжанұлы
    • бн, 09/10/2014 - 17:31

    Қырым татарларының алдында әбден ұятты болдық. Әсіресе, Ысмайыл Ғаспыралының әруағынан! Ол 1883 жылынан бастап Бақшасарайда «Тәржіман» газетін шығарды. Бұл газет көптеген адамдарын санасын оятты, татар, қазақ, өзбек тағы басқа халықтардың зиялы қауымының ойларына күшті әсер еткен еді.
    Қазақ ғұламасы, философ, ақын, тарихшы Шәкәрім де оны өзінің Абайдан кейін екінші ұстазы ретінде санаған. «Түрік, қырғыз һәм хандар шежіресі» кітабында былай деп жазады: "Онан (Абайдан) соңғы ұстазым «Тәржіман» газетінің иесі Ысмайыл Гаспринский десем, бек дұрыс, сол кісінің газетін оқып, бек көп айдаландым. Алла екі дүниеде мақсатыма жеткізсін, әмин". Оның “Тілде, пікірде, істе – бірлік” деген өсиетін түркі тілдес халықтардың атажұрты боп табылатын қазақтар сақтай алмадық! Халықтың санасына түркі халықтарын бірлікке, өзара байланыстарын нығайтуға үндейтін қоғамдық-саяси ағым – ТҮРІКШІЛДІК, пантюркизм ИДЕЯСЫН дұрыс тарата алмағандықтан Мәскеуге тиімді еуразиялық идеясы жеңіске жетті. Түрік ісінің маманы шовинист Жириновскийде Ресей империясына қауіптің қай жақтан келетінін жақсы білді. Түркі халықтарының Рухын сындыру үшін шабуылды И.Гаспринскийдің туған жері Қырымнан бастады. Ал, біз қазақтар Қырым татарларына қатысты бір телехабарды көрсете алмадық...

    • #17
    • Марат
    • бн, 09/10/2014 - 17:36

    #13 Дина Дұрыс жазған. Журналистпiн деп қайсысы айталады? Орыстардың шайнап тукiрiп бергенiн жұтумен әлек!

    • #18
    • Мұстафа Ыбырайхан
    • бн, 09/10/2014 - 18:20

    Шал ; Аңдамай сөйлеген ауырмай өледі . Мұстафа Шоқай сендей кещелердің мазағы емес . Ол Алаш азаматы . Қасым Аманжолов порталын ,ақылын жетсе , ашып оқы .

    • #19
    • Жігіт № 10-ға
    • бн, 09/10/2014 - 19:05

    Алтын апай, Шоқай Германияның ең таңдаулы госпиталінде қайтыс болған. Ол адамдарды өзі концлагерге жеткіздіртіп, сатқындыққа үгіттеп, фашистерге әскер құрып беруге жанталасып жүргенде ауру жұқтырған.Орыстың генералы Деникин фашистер үшін тұтқындардан әскер құр дегенге келіспей, АҚШ-қа кетсе, біздің, жоқ, сіздің- Шоқай қуана-қуана кірісіптіОған бәрібір- фашистер болса да, маған билік берсе болды деген.

    • #20
    • Қазақ
    • бн, 09/10/2014 - 19:14

    Иә, Шоқай түрмеде отырған жоқ.1940 жылы фашистер Англия мен Польша барлауына Қызмет етіп, солардан ақша алып тұрғаны үшін оны түрмеге жапты.Сонда отырып, ол неміске қызмет етуге келісті.

    • #21
    • #19 Жігіт - сымақ.қ.а
    • бн, 09/10/2014 - 19:46

    Базардың өсекшi қатындарынан асып түciпсiң. Шоқай қасында түнегендей сөйлесйiңғой. Ресейдiң жазып берген өтiрiк тарихын оқып, телевизордан көргенiңмен саси берме.

    • #22
    • Астаналық
    • бн, 09/10/2014 - 21:04

    Қасымның пікірі де, Украинадан арнайы дайындаған материалды керемет. Ел мүддесін, қазақ мүддесін ойлаған азаматтар осындай болса керек.Аал журналистердің көпшілілігі билік не айт десе соны айтатын жалтақ. Қасым жарайсын қазақтың рухы болса, майыспай тұрса сендердің арқаларың. Желтоқсанда алаңға шыққан қазақ жастарының да рухы биік болатын. Сен секілді жігіттер қазағымда көп болса деймін.

    • #23
    • Серікжан
    • бн, 09/10/2014 - 21:10

    11-ші шала қазақ, дұрыс айттың мұнай бағасы 50 долларға түссінші тезірек, Ресейдің де Еуразия Одағының да, Қазақстанның да шаңырағы ортасына түсссін сонда. Оның қызығын бәрібір халық көріп отырған жоқ. Бұндай Биліктің барынан жоғы жақсы, ел экономикалық күйзеліске, реццессияға тап болса, сонда ғана біздің халық қозағалады.

    • #24
    • Серікжан
    • бн, 09/10/2014 - 21:16

    Сөз бостандығы жоқ елде, цензура үстемлік еткен елде Биліктің БАҚ-пен санасуы мүмкін емес. Сәл сын айттың бітті, газетіңді де, сатйытңды да жабады да тастайды. Ал журналист қуғынға түседі, ақыры сотталып тынады. Бұның өзі Биліктің БАҚ-пен санасуы, біздің тоталитарлық, диктатуралық қоғам БАҚ-пен осылай ғана санасады.

    • #25
    • Жігіт 21 -ге
    • бн, 09/10/2014 - 21:23

    Атыңды жария етуге батылың, мына сөздеріңнен кейін ұятың болса айт, мен саған Германия мен Польша архивтерінің Шоқайға қатысты құжаттарын, ішінде Шоқайдың өз қолымен жазған олардан ақша алып, пікірлерін білдіргені туралы хаттарын көрсетейін, Түркістан легионы қалай құрылғаны, 1941 жылы 16 ноябрьде оның алғашқы полкінің құрылуымен танысасың.Ол кезде Шоқай тірі.Әр қимылы архивте, тіптен өз қолымен жазылса, оның қасында түнегендей деп кекетудің қандай жөні бар.Танымайтын, білмейтін адамыңа базардың өсекші қатыны дегенді неге айтасың, өзің сондайсың ба? Егер білімің жетсе құжаттармен танысуыңа болады.

    • #26
    • БАҚ оқырманы
    • бн, 09/10/2014 - 21:51

    Билік БАҚ- пен санасуы үшін журналистер өз кәсібін сыйлауы тиіс. Тіпті өздерінің жеке бастарын сыйлауы тиіс. Егер көзді бақырайтып қойып өтірік айтатын болса, оларды кім тыңдайды? Егер фактілерді келтіріп , объективті және сауатты түрде қоғамдық пікірге жүгінсе бәрі құлақ түреді. Ойланып қалады, санада өзгеріс туа бастайды. Әйтпесе, әділеттілік пен шындық үшін емес тек кек қайтару үшін, біреуді бопсалау үшін, сөйтіп тиын- тебен алған соң басқаша сайрайтын болса оларды кім деуге болады? Көнеден келе жатқан салдақы секілді екінші ежелгі кәсіп иесі деген теңеуге бекерге олар ұшырамайды ғой. Журналистердің өзінде ар- ұят, адалдық пен достық қалмай бара жатса оған билік кінәлі емес қой. Өздерінің принциптеріне адалдық таныта алмаса, қадірлеуге тұрарлық қылық істемесе , адамгершілігі мен абыройын жоғары ұстамаса оған билік пен қоғам кінәлі емес қой. Ұстанымдарынан оп- оңай бас тартатын су жүрек журналистерді билік қалай илесе де өз еркі. Қолжаулық болып жүрген өздері. Тіпті өздерінің қаруы боп табылатын қазақ тілін қорғап бір тілектестік ереуіліне шығып көріп пе? Баяғыдай отыз сегізінші жыл емес. Тіпті билік газетінде жүрсең де астарлап , эзоп тілінде тұспалдап сөйлеуге де болады ғой. Кейде қысым, цензура болатынын түсінеміз, бірақ орынсыз қорқақтықты, сескенгіш жалтақ мінезді түсіну қиын. Қазақ журналистерінің үркек, өз көлеңкелерінен өздері қорқып жүретінін көргенде олардың халықтың қалай көзі, сөзі һәм құлағы болатынына күмән туады. Қорыққанға қос көрінеді. Билік тарапынан сәл зеку болса жеткілікті бөсіп отырған (әсіресе ішінде жүз грамм болса) жорналшылымыз бұтына жіберіп қоя жаздайды. Сондықтан қазақтілді журналистика ешқашан төртінші билік бола алмайды. Біздің Ақордадағылар құлақ түрсе негізінен орыс тілді БАҚ пен ресейлік газеттерге мойын бұруы мүмкін. Өйткені оларда позиция бар...

    • #27
    • Әкежан
    • бн, 09/10/2014 - 23:42

    _____Қырым татарларының алдында әбден ұятты болдық. Әсіресе, Ысмайыл Ғаспыралының әруағынан! ____Бізде ұят қалған жоқ, тек үрей мен жағымпаздық қана қалды!

    • #28
    • Білмес
    • бн, 09/10/2014 - 23:54

    Түсінбедім, қырым татарларынын несіне ұяламыз?Өзін жөндеп алмай-ақ басқаны түзетпедік деуге болмайды ғой.

    • #29
    • Нұрбол.Алматы қапасы
    • жм, 10/10/2014 - 10:15

    Мұстафа Шоқай туралы пікір таластырған ағайындарға айтар уәжім бар... Иә ол кісі туралы әлі толық дәлелденбеген екі (қарама-қарсы) түрлі пікір бар. Негізгі құжатттар арнайы қызмет архивінен алынады, тек арнайы қызмет архиві арандату, өз қылмыстарын жасыру секілді жолдарға бару үшін, небір жалған қағаздарды жасау бұрында, қазірде кең етек алған. ал ол кісінің арнайы қызметтен( спецслужба) қаражат алғаны ешкімге құпия емес. Арнайы қызметтен қаражат алмай бірде бір адам төңкеріс ,не болмаса серке (лидер) бола алмайды. Бұл арада В.И. Ленин - қызыл төңкеріс,Путин - КГБ, ФСБ, т.б мысылдарды да тізе беруге болады. Меніңше бізге дұрысы Мұстафа Шоқайдың қолынан келгенше өз идеясына адалдығын насихаттау керек шығар?..( Орыс шовинизміне қарсылығы, Алаш идеясына деген үміті). Тарих деген тайғанақтау ғылым ғой, өзі , себебі орыстар қәзір қазақты қойдай қырған адмираль Колчакты, неміске бүкіл Дивизиясын сатып жіберген генерал Власовты батыр дәрежесіне көтеріп дәріптеп жатыр емес пе? Бәлкім бізде азғантай ғана арыстарымыздың аруығын да болса жауға талатпай жаманын жасырып, жақсысын жасырғанымыз абзал болар? Қалай дегенмен де екі жақтың да көксегені келер ұрпақтың көзі ашық, көкіреге ояу болса екен деген арман болар?...

    • #30
    • Нұрбол.Алматы қапасы
    • жм, 10/10/2014 - 10:19

    кешіріңіздер..." Жаманын жасырып ,жақсысын асырып" деп оқылсын...

    • #31
    • Боранбай Ғалиев Атыраудан
    • жм, 10/10/2014 - 11:35

    Қабеке, Сіздің айтқаныңызбен 100 пайыз келісемін. Тәуелсіз журналистердің кәсіподағын, тіпті партиясын құру мәселесін әлдеқашан шешу керек еді. Өкінішке орай бір-бірімізді күндеуден әріге бара алмай жүрміз. Ауызбіршілік жоқ.
    Алғашқы хабарыңызды толықтай көріп шықтым. Өте орынды, дұрыс түсірілген. қазіргі ақпарат аштығы сонау 33-ші жылғы аштықтан бірде-бір кем емес. Халық шындықты білуі тиісті. Тек сіздерге ғана керек пе?! Әшейінде мінбеден төспей, сөзге кезек бермейтін зиялы қауым неге үнсіз отыр.
    Егемендігімізге, елдігімізге, тілімізге, дінімізге қатер төндіретіндерден ара жігімізді ажыратып алмайынша жағдайымыз түзелмейді.

    • #32
    • Тактика
    • жм, 10/10/2014 - 14:13

    Қазақстан БАҚ-тары былай деулері керек еді:
    ---- Неге Қазақстан журналистерінің бір мүшесін жәбірлейсіңдер?! Біз Ресейдің сөзін сөйлеп келеміз, көреміз десеңдер көп қой, мына жалғыз хабардың авторында не құндарың бар? ол хабарды әсілі бізде жақтырмаған едік, бірақ сендердің мына қылықтарың барлығымыздың арымызды таптады, соған жауап ретінде біз бірлікте барлық каналдан осы хабарды бір уақытта береміз, әрі украйнаға бір - бір журналистерімізді жібереміз, ал Қасымды атамыз десеңдер, әдресін білесіңдер. Біз ---- барлық ТВ каналдар АЙТҚАНЫМЫЗДАН қайтпаймыз.

    • #33
    • Қази
    • жм, 10/10/2014 - 15:01

    Егер дайын өнімді телеарналар көрсетпесе, басқа мысалы Ютубқа салып жіберуге болмай ма, сонда халықтың танысуына мүмкіндігі болар еді.

    • #34
    • Алашұлы
    • жм, 10/10/2014 - 22:28

    Қырыққа бөлініп қырық пыщақ болған қайран жұртым. Сен құрысаң осы ауызбіршілігінің жоғынан құрырсың!!!

    • #35
    • МҰХТАР
    • сб, 11/10/2014 - 17:24

    Шіркін, “Тілде, пікірде, істе – бірлік” деген ұранды қазақ ұлтшылдары ұстанса ғой, бәрі бізбен санасар еді ғой.

    • #36
    • Ұлы жүз нашарма?
    • сб, 11/10/2014 - 20:16

    Адам туылғанда бір - бірімен тең болады, өсе келе талғамдары әр түрлі болатындықтан, адамды алуандыққа бастайды, бұл жақсы іс, бірақ адам сиқынан шығып кету дегендік емес.
    Мемдекеттің барлық негізгі тетіктері ұлы жүздің қолында, бірақ ол тетіктер азаматтарымызды қолдау үшін емес, қорлау үшін істеп тұр, себебі барлық атқа мінерлер артқы есікпен осы орындарына келген, бүл үлы жүз адамдарын кері кетіреді, апиын секілді аса қатерлі, олар осыған құмартып қалған, сөйтіп әділ ортада сомдалу мәртебесінен безінген.
    мақалада айтылға бұл уақиға Қазақстан БАҚ - тарының салауатын бір саты көтеріп алуға кезіккен орай еді, бұлар мәңгіріп қалыпты, пайдаланбады.

    • #37
    • Бекжан
    • жб, 12/10/2014 - 10:54

    Орыс әдебиетін оқып, орысша тәрбиеленген ұрпақтан Қазаққа хайыр болуы екі талай. Олар шын мәнінде орысжанды болып өседі, оларға Ресей жақын. Ал қазақ тілінде білім алып өскен жан қазаққа жанашыр бола алады. Өйткені ол ұлы Абайдың халқы үшін қам жеген жайын түсініп өседі. Кәзір діни теріс ағымда деп жүрген қазақтардың басым бөлігі орыстілді қазақтар. Өйткені олар қазақты төмен санаған орыстық шовинизм тәрбиелегендер. Кезінде аталары орыс болуға ұмтылса, міне олар енді араб болуға ұмтылуда. Шын мәнінде олардың жаны мұсылман емес, олардың жаны християндық. Өйткені орыс тілі Християн дінімен қалыптасқан тіл. Осы себептен осы өздерін "таза мұсылманбыз" дейтіндерде үлкенді және әкені силау деген түсінік жоқ. Орыстада үлкенге және әкеге деген құрмет болмайды. Оларда әке жайлы өлең деген болған емес, кемпір шалын Алтын Балыққа жұмсай алады. Арабқа ұқсаса мұндай болмас еді, араб әкеніде және үлкендіде силайтын мұсылман халық. Тіл мен Дін ұлтымыздың екі қанаты. Бірі жараланса құс ұша алмайды. Егер дініміз дұрысталса, онда тілімізде түзеледі және халқымызда аман болады. Осыны түсінетіндер мұсылмандықты арабқа ұқсау деп түсінетін сондай орыстілді ақымақ қазақтар арқылы біздерді өз дінімізге айдап салуда. Солардың християндық мінез құлқы арқылы біздерді дінімізден шошытуда. Барлығы арам пиғылды зымиян топтардың іс әрекеті. Дінімізді ұмытпайық.

    • #38
    • Төре
    • дн, 04/04/2016 - 15:59

    БИЛІК БАҚ-ПЕН ЕШҚАШАН САНАСҚАН ЕМЕС, санаспайды да! Неге? Ел - жұрт БАК - ті іштей ғана қолдайды, ал жалпылай ашық қолдаудан биліктен ҚОРҚАДЫ! Шыны осы.

    • #39
    • бейсик
    • бн, 08/09/2016 - 13:09

    Нағыз қазақ, қазақ емес.Нағыз қазақ қақолдар

Пікір қосу

  • 9 + 23 =

Кіру