Мәдениет-әдебиет

СІЗ КІМСІЗ, АРМАН МЫРЗА?

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Cуретте: Арман Әлен

 

«Көшпенділер тарихы ол - менің тарихым»

Өнерде шекара болмайды. Өнер кімнің бойына дарыса, сонымен бірге көшіп жүреді. Сол адамның кеудесінде бүрлейді. Бүрлейді де айналасына, өзі өмір сүрген ортасына, қоғамына өнердің ізгілігін шашады. Ал, егер ол өнер иесі көшпенді болса, өзін тамырында көшпендінің қаны ойнаған ұрпағы санаса, онда ол қазіргі заман өнеріне, оны жаратушылар тарапынан әркез үлкен қызығушылық тудырып, әр өнер иесі ат шалдырмақ болып армандайтын құпиясы мен сыры мол көшпенділер әлемінің жаңа есігін ашатын өнерпаз.

Көшпенділер әлеміндей үлкен тарихи кеңістікті өнер тұрығысынан игеруге бел буған адамның жасаған ісі, жинаған тәжірбиесі, бойындағы қарым-қабілеті де көшпенделірдердің күрделі де қызықты тарихи кеңістігіне толық ене алатындай әрі ел күткен өнерді тудыра алатындай болуы шарт қой. Ал, біздің кейіпкеріміз «Көшпенділер тарихы - ол менің тарихым, Сіз, көшпенділер тарихын білесіз бе, деп сұраса, ол мені мазақтағаны. Ол менің ата тарихым, менің туа біткен қаным» деп кесіп айтқан режиссер Арман Ален жоғарыда айтылған көшпенділер кеңістігіне енуге, оның тарихын киноленталарда таспалауға бек сенімді екенін толық аңғартады. Ендеше, Арман Ален кім?

 

«Ана көңілінен» басталған жол


Арман Моңғолия астанасы – Улаанбатаарды мекендеген қазақ отбасында дүниеге келген. Қазір де өзі сол қалада еңбек етіп, өмір кешеді. Моңғол ортасында тарихи танымы терең, жаңашылдығы зор, қоғамдық бастамалардың басында жүретін, кино, әдебиет саласында өзіндік қолтаңбасын салып, халықаралық дәрежедегі таңдаулы маманға айналған тұлға.

Арман бала кезінен тарихты қызықтап, қалың тарихтың қойнауына қарымы жеткенше қанып өскен. Мектеп қабырғасында, 5 сыныпта оқып жүрген кезінде барлық сыныптар оқушылары арасында тарихтан білгірлік таныту жарысы өтеді. Міне, осы жарыста қарашадай қазақ баласы суырылып алға шығады. Арман өзінің саясаттанушы мамандығымен қоса, тарих факультетінде бітіріп шыққаны, кино өнерінде соның ішінде көшпенділер әлемін әсерлі таспалауға үлкен әсер еткенін жасырмайды. Осылайша, бала кезінен тарих пен өнерге ынтыққан Арман әдебиетте де бағын сынап көреді. Сөйтіп, 1991 жылы Ресейде өткен "Green Peace-2" байқауында «Ана көңілі», «Маймылдар» атты әңгімелері жеңіс туын желбіретіп еліне оралады. Осы байқау Арманның өнердегі жолын ашқандай. Бұдан кейінгі жерде ол өзі ынтық болған өнер түрлерімен бел шешіп араласады. Мұнымен қоса, қоғам өміріне де белсене атсалысады. Моңғолияның мерзімді баспасөзінде дүмпу жасаған жұмыссыздарды қолдау мақсатында шығарылған «Жұмысқа қабылдаймын!» газеті, аталған елдің ең ірі радиоарналарында жүрген «Келешектен келген малшы» көп бөлімді қойылымы, телевизия саласына жаңа бетбұрыс жасаған «Сіз кімсіз?», «Ашық есік» ток-шоулары айта берсек, атан түйеге ауыр жүк болатын еңбектері оны ел алдындағы абырой бөлеп, өзінің ең үлкен арманы кино әлеміне алып келді.

 

«Кіші хандар дәуірі» және Арман


Арман ең әуелі телепьесалар жазып, оны Моңғолиядағы телеарналар арқылы халыққа ұсынып, көрермен ықылысына бөленген соң барып, киноға қадам басты. Оның 2005-2006 жылдары түсіріп, эфирге шығарған «Шетсіз, шексіз шырмауық» атты 26 сериялы киносы халықаралық «Mercy Cor» ұйымы жүргізген зерттеу бойынша 400 мың адам көрген. Бұл қазақ киносы үшін әзірге арман ғана. Бұдан соң, режиссер әрі продюсер Арман Аленнің «Махаббат салоны» комедиялық /12 сериялы/ және «Жеңімпаз» /22 сериялы/ фильмдерін жарыққа шығарды. Бәрі де табысты болды. Табысты болғанының бір дәлелі, Қытай мен Жапониядан ұсыныстар түсіп, Арманның қолынан шыққан тарихи фильмді көрсек депті. Кино десе, Ресейді ғана білетін, арасында Голливудтың актерлерын іс-шараға ғана шақыратын біздің елдің кино саласы үшін Қытай мен Жапониядан ұсыныс алу дегеніңіз, түске кірмеген дүние. Арманға құда түскен қытайдың «Шыңғыс хан» көп сериялы фильмін барша қазақ бас алмай көргені кеше ғана. Сондай ел қызығушылығын оятқан фильмді шығарған Қытай киноиндустриясының мамандары Арманды айналдырып жатса, демек, көшпенділер кеңістігін көре білетін режиссерді танып отырғаны сөзсіз. Ал, Арман бұл ұсыныстар туралы былай дейді: «Әр жасалған ұсынысқа қуанып, әр жіптің басын ұстасаң, өнім шикі болып шығу мүмкін. Мен үшін әр фильмнің шикі әрі шала болып шығу кешірілмес дүние. Өзіме талабым сондай».

Режиссерлік һәм продесерлік бабына келген Арман 2013-2014 жылдары көшпенділер әлеміне алғашқы киноқадамын жасады. Фильм «Кіші хандар дәуірі» деп аталады. 20 сериядан тұрады. Аталған кино моңғол тарихына негізделген. Фильмі экранға жол тартқан бойда халық қызығушылық туғызып, үздік фильмдер қатарына қосылды. Бұл фильм жайлы Арманы бір сөзінде бүй дейді: «Көп сериялы фильмдерді халық көп қызықтайтын болған. Біз кино сериял арқылы халыққа тарихын, мәдениетін, өнерін, дәстүрін көрсетуіміз керек болды. 2006 жылы еліміз Ұлы Моңғол империясының орнағанына 800 жыл мерей тойын атап өткен кезде «Біз Шыңғыс ханның орнатқан Ұлы Моңғол елінің  тойын атап өтудеміз, ендеше, неге әлемнің жартысын жаулаған Моңғол елі қазір осындай кішкентай, әлсіз күй кешуде?» деген сұрақ туындады. Міне, осы сұрақтың тарихи жауабын біз жастарға түсіндіруміз керек болды. Осылай ғана тарихтағы қателікті түсініп, алдағы уақытта ел дамуына үлесін қосар деген оймен жасадық. Сөйтіп, «Кіші хандар дәуірі» фильмі дүниеге келді. Өте үлкен шығын болған жоқ. Мәнді-мағыналы қарапайым фильм осындай бастамамен жарық көрді. Өз мүмкіндігімізбен ай мерзімде жасадық». Қараңыз, 20 сериялы фильмді екі ай мерзімде жасаған!!! Ал, біз қазақ хандығының 550 жылдығына арналған көп сериялы фильмді түсіреміз дегенімізге жылдан асты. Әлі езіп жүрміз. Тіпті түсіру жұмыстары күні кеше ғана басталады деп хабарлады. Ал, той болса, басталып кетті. Ал, Арман және оның ұжымы ешқандай мемлекеттік тапсырыс алмай, өз қаражаттарына 20 сериялы тарихи фильм түсіріп, елге тарту еткен. Әр жағын өзіңіз ойлай беріңіз! Мұны біреуді мұқату үшін емес, сөзі реті келген соң, айтып отырмыз. Ал, «Кіші хандар дәуірі» фильмінің тез уақытты түсірілуінің өзіндік себебі бар. Себеп – Моңғолия табиғаты және жергілікті халықтың тұрмыс-тіршілігінің көшпенді қалыпта сақталғандығы. Яғни, натура іздеп қиналмайсыз, тарихи фильмдерге қажетті бұйымдар, киіз үй, ат-тұрман, мыңғырған мал, ат құлағында ойнайтын каскадер, мың қол әскерді бейнелейтін топ-топ адам іздеп арамтер болмайсыз. Мал шаруашылығын кәсіп етіп, күні бүгінге дейін көшіп-қонып, көшпенді өмір салтын ұстанып, осы арқылы әлем туристерінің ағылып баратын жеріне айналған Моңғолия халқының дені тарихи кино түсіруге дайын тұрған алаң. Ең бастысы, мұнда фильмнің негізгі түсіріліміне қаржы бізбен салыстырғанда өте аз жұмсалады. Себебі, ешнәрсе құрастырып, жасатып, шақыртып, әкелтпейсіз. Оның үстіне мұндай тарихи фильмді 1000-ға жуық телеарна жарнамаларын, роликтер жасаған, 50-60 Моңғолиялық және шетелдік әншілердің концерттерін, 200-ден астам бейнеклиптер, деректі филмдер, бағдарламалар мен көркем филмдерді өз күшімен, өз техникамызбен түсірген әрі АҚШ пен Оңтүстік Корея елдерінің киноалпауыттарымен тығыз қарым-қатынастағы «Ес Ти» секілді киностудия түсірсе, тарихи фильмнің екі айда аяқталмасына амалы жоқтай.

Міне, осындай мүмкіндік, ораймен өмірге келген «Кіші хандар дәуірі» фильмінің өзі-ақ, режиссер Арман Әленнің халықаралық кинода өзінің көздеген биігіне жету жолында нық тұрғанын анық аңғартады.

Abai.kz

33 пікір 4448 рет оқылды Қосылған: 18.09.15
    • #1
    • Боранбай Ғалиев. Атыраудан.
    • жм, 18/09/2015 - 9:29

    Бұдан артық қандай дәлел керек?! Бәрі өзімізден. Орыстарға қарап ауызымызды ашып, көзімізді жұмып, сосын бір-бірімізді күндеуден қолымыз тимейді.
    Ояну керек, ойлану керек ҚАЗАҚ!

    • #2
    • ШАЛА Казахпын
    • жм, 18/09/2015 - 10:18

    Казахтын киносы ШАЛ, КЕЛIН,ТОКАЛ .... осылардан туган БОРАТ ....

    • #3
    • Мухтар
    • жм, 18/09/2015 - 10:27

    Мысалы үшін маған жанұяммен бала шағаммен отырып көретін кино керек. Біллмеймін біздің режисерлардың не ой бар екенін. Бала шағаңмен отырып көруге ыңғайсызданасын, не қаның қарайып давлениең көтеріледі. Сүйісе салады , жата салады немесе қазақша деп көрсеткен киносы орысша сөйлеп кетеді. Қазақшаны ауылда ғана оның ішінде кемпірмен шалға ғана сөйлетеді. Ал қалғанынының бәрі орысша сөйлейді. Қаның қараймай көрсін. Одан кейн Қазақстан 1 дейтіндер бар. Сериалдар көрсетіп жатыр. Актерлары сөздерін тек жаттанды түрде айта ма әлде біреу зорлап киноға түсіре ма білмеймін ешқандай эмоция жоққой шіркіндерде. Бұл сериялға кеткен есіл қаржы ай. Оу кино түсіргіш айнлайындар сәл жан жақтарыңа қарасаңдаршы. Құдайға шүкір ғылы мен техниканың дамыған заманы. Адамды жалықтырмайтын кино түсіруге болатын шығыр. Осыдан 30-40 жыл кинолардың көрмей ақ дауыстарының өзі қандай. Менің атым қожа, Алпамыс мектепке барады, Соңғы аманат. Қызылдардың қылышынан қан тамып тұрғанның өзінде қазақи болмыспен түсіргені көрініп тұр. Қазір сендерге не кедергі соны айтыңдаршы?

    • #4
    • Ашынган
    • жм, 18/09/2015 - 10:41

    "Мен үшін әр фильмнің шикі әрі шала болып шығуы кешірілмес дүние. Өзіме талабым сондай",- депті нағыз режиссер. Бізде киноның түсірілімі басталмай жатып "ойбай, ақша жетпей жатыр",- деген шу халыққа кинодан бұрын жетеді. 20 сериялы киноны өз қаржысына түсіргенде мемлекет бөлген бәлен миллион қаржы неге киноны бастауға жетпейді ең болмағанда.
    Бізде режиссерлар мен әртіс-шоумендердің жағдайы жаман емес - журналистер мен жазушылардан гонарарды жақсы алады, байбалам салса да. Бірақ ұлттық намыс, Отансүйгіштік аздау болып тұр ғой. Алдымен өздерінің дәулеті мен сәулетін ойлайды.

    • #5
    • Мен
    • жм, 18/09/2015 - 12:04

    Шетелде - қазақ, мұнда келсе - манғол

    • #6
    • Тимур
    • сб, 19/09/2015 - 11:11

    Тарихи сапалы фильмдер көп болса екен деймін.

    • #7
    • Асем
    • сб, 19/09/2015 - 11:12

    Маған бұл актер қатты ұнайды, кез келген рөлді шебер ойнап шығады.

    • #8
    • Сауле
    • сб, 19/09/2015 - 11:14

    Бізде сапалы фильмдер жоқ деп айта алмаймын, бар ғой. Өз басыма "Қара шаңырақ" сериалы қатты ұнайды.

    • #9
    • қазақтың баласы Жасұлан
    • сб, 19/09/2015 - 12:22

    Мен айтпас едім Қазақ елі фильмін түсіріп жатқан Рүстем бауырымыздың потенциалы төмен деп. Ол да сапалы әрі көңілге қонымды фильмдердің режиссері. Сондықтан әлі таралымға жол тартпаған қазақ хандығы туралы фильмге анау-мынау деп айтуға қарсымын. Біздің тарихымыз ұзақ жылдар бойы жабулы күйінде келді. Ал енді осындай тәуелсіздігіміздің арқасында хандықтың 550 жылдығына арналған көпсериалы фильм түсіріліп бастап едік оны сынаушылардың да қатары арта түсті. Қайта осындай дәрежеге жетіп, тарихи фильм түсіріп жатқанымызға қолдау болайықшы, Алаш жұрты.

    • #10
    • Елдос
    • сб, 19/09/2015 - 12:55

    Өзгелермен салыстырған дұрыс шығар. Бірақ, біздің өз тарихымыз бар секілді кино саласының өз даму жолдары бар.

    • #11
    • Фарида
    • сб, 19/09/2015 - 13:09

    Біз олай салыстырмауымыз керек. Біздің елдің жігіттері деп мақтануымыз қажет секілді.

    • #12
    • 01
    • сб, 19/09/2015 - 13:17

    #2 ШАЛА Казахпын жм, 18/09/2015 - 8:18
    Казахтын киносы ШАЛ, КЕЛIН,ТОКАЛ .... осылардан туган БОРАТ ....

    Келин Сабина.

    • #13
    • ШАЛА Казахпын
    • сб, 19/09/2015 - 13:20

    Рахмет еске тустi ПОЗОРНИКИ БЛЯТЬ......... Келинка Сабина https://www.youtube.com/watch?v=Hs48PDCew6s

    • #14
    • Хамит
    • сб, 19/09/2015 - 14:28

    Әркім өзінің білген киносын жазып жатыр. Алайда, "Біржан сал", "Жау жүрек мың бала", "Сардар", "Жерұйық" секілді мақсы фильмдер бар. Сондықтан да кім не десе өзім отандықтың фильмдердің жанкүйерімін.

    • #15
    • Тамара
    • сб, 19/09/2015 - 15:18

    Өзгелердің фильмдері жақсы болды екен деп, өзімсіздің туындылардың мен жамандамас еді. Қазақта айтады ғой су ішкен құдығыңа түкірме деп.

    • #16
    • Телман
    • сб, 19/09/2015 - 15:32

    Қалай болған да сыртта жүрсе де біздің ұлттың атын шығарып жатқанынан Арман мырзаға алғысым шексіз. Өз басым біздің кинорежиссерларымыздан қазақ хандығы туралы жақсы туынды күтемін.

    • #17
    • Алдан
    • сб, 19/09/2015 - 15:51

    Біз де біртіндеп дамып келеміз. Қазақфильмнің талай түсірген жақсы туындылары бар ғой. Неге оларды біз жоққа шығаруымыз керек.

    • #18
    • Самал
    • сб, 19/09/2015 - 16:26

    Отандық өнімді сол отанның бңз секілді жастары қолдамаса, кім қолдайды. Кім не айтса оны айтсын. Өз басым еліміздің бұрынғы қазіргі түсіріп жүрген фильмдерін үлкен талғаммен қараймын. Енді кейбір жеке режиссерлердің туындыларын қарай бермейтінім рас.

    • #19
    • Камила
    • сб, 19/09/2015 - 16:42

    Өнерде әрине, шек жоқ. Біздің елде де мықты азаматтар, мәрт азаматтар жеткілікті.

    • #20
    • Монголиялық
    • дн, 21/09/2015 - 13:24

    Монголды фильмдері керемет деп кім айтты?Сапасын айтпағанда ашық шашық сахналарға толы болады.Ал дыбыс режисура деген мүлдем нашар.Монголдар тек жалғыз тіл білетін надан болған соң алдына келгенді көре береді.Шектеліп қалған ғой

    • #21
    • Қытық
    • дн, 21/09/2015 - 22:36

    Қытығымды жепті
    Мұнғылда жібі тузу кино жоқ

    • #22
    • Андас
    • сс, 22/09/2015 - 17:04

    моңғолдың айтып отырған сериалының бірəз жерін көрдік, сапасы нашар жəне арзанқол дүниемен түсүрілген. мүмкүн моңғол көрермендеріне жақсы шығар бірақ бұндай дүниемен мақтанудың керегі жоқ. Ал енді өз жағдайымызға келсек, шынындада басталмай жатып қаржы жоқ, жағдай жоқ дейтін жаман əдет киногерлерімізде бар. аспандап тұрған амбиция, бір бірін жамандау, қаржыны жымқырып бөлісу одан бөлісе алмай үйялмай таласу, жоғарғы жаққа откат жасау, бала шағасы мен туған туыстары тағы бар! міне қанша кедергі режиссерлерді күтіп тұр.

    • #23
    • Хасаг
    • сс, 22/09/2015 - 21:05

    "Улаанбатаар" деп монғолшаның өзін қате жазғандарың ұят! "Ұланбатыр" деп айтылуы дұрыстап жазыңдаршы, сауатсыздар?!

    • #24
    • қазақ
    • сс, 22/09/2015 - 22:23

    Хасаг деп өзін масқаралаған қазаққа: " Оспанның сідігі"болғаның ба?! Өкінішті (((

    • #25
    • Дрэп
    • сб, 03/10/2015 - 21:16

    Mongolian kings age movie ost https://www.youtube.com/watch?v=7esUR-L_Oss

    • #26
    • Дрэп
    • сб, 03/10/2015 - 21:19

    https://www.youtube.com/watch?v=iXk1LFoaQnQ

    • #27
    • Мурат
    • сб, 03/10/2015 - 21:33

    Арманның бір сұхбатын оқыған едім. «Кіші хандар дәуірі кино сценариін 7 жыл бойы жазған екен.

    • #28
    • Joldasbek
    • сб, 03/10/2015 - 21:59

    http://www.baikal-daily.ru/news/16/83082/

    • #29
    • nur
    • сб, 03/10/2015 - 22:06

    Kazakstan 5 milion dollarga bir 20 serial jasai almai ali jur Al bul kisi 280-300 myn dollarga 20 serial jasauda eken Alemde Amerika Korea Hytai bul kisige kino jasatuda

    korinizder http://www.31.kz/video/show/id/8574/show/ib

    • #30
    • Мен
    • сб, 03/10/2015 - 22:44

    Қазақтың бір азаматы болсын өзі маманының нағыз шебері болып жатқаны əрине қуанарлық жағдай. Өнеріне көп көп табыстар тілеймін. Ал қазақфильмніңде істеп жатқан жұмыстарын жоққа шығаруға болмайды. Бірақ сын түзелмей мін түзелмейді деген. Меніңше қазақ киноларында шет елге еліктеушілер көп секілді, жасандылық, жаттанды сөздер, қазақ тілін шұбарлау, қазаққа жат қылықтар т.б..

    • #31
    • almaty
    • дн, 05/10/2015 - 17:40

    KAZAK ELi uwin Koshbendiler men Jau Jurek Myn baladan Artyk nagyz tarihi Kino Kazak Handygyn jasaiym dep soz veripti

    Hublai Xan kinon 5 Rijisorun biri bolup Hytaida Jur Arman

    • #32
    • kazakstan kazak
    • бн, 31/12/2015 - 16:10

    ARMAN ALEN kazakka tugan tulga jangoi bagalai bilsek

    • #33
    • Төре
    • сн, 30/03/2016 - 13:13

    «Кіші хандар дәуірі» - Ол қай дәір? Жалпы АЛТЫН ОРДАНЫҢ түбіне жеткен"кіші - келте" хандардың дәуірі болар - сірә? Өңшең КҰҢНЕН туған (қатын құмар төрелердің күңдерінен) келте хандар заманы бізге үлгі бола алмас, Ағайындар? 27 жылда, 25 хандардың ауысуы - "көтеруі", нені көрсетеді ... Ол берекесіздіктің - ШЫҢЫ! ҰЛЫ ХАНДАРДЫҢ ҰЛЫСЫ біздердің бабамыз ҚАСИЕТТІ, ХАН ШЫҢҒЫСТЫҢ өсиетіне қүлақ аспаудың нәтижесі. Аруақтар, мені, мына сорлы пенде - ұрпағыңды кешіре гөр? ...

Пікір қосу

  • 6 + 24 =

Вход