Мәңгілік ел

МӘСКЕУДЕ ӘЛИХАН БӨКЕЙХАНҰЛЫНЫҢ 150 ЖЫЛДЫҒЫ АТАЛЫП ӨТТІ

Әріптің көлемі: Қалыпты
  • Қалыпты
  • Үлкен
  • Көлемді

Мәскеуде қазақтың қоғам және мемлекеттік  қайраткері, «Алаш» қозғалысының басшысы, Алашорда автономиясы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым және аудармашы Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхановтың 150 жылдығына арналған естелік шара өтті,-деп хабарлайды ҚазАқпарат.

Бұл шараны Ресей халықтар достығы университеті басшылығы, тарихшы ғалымдар, ҚР-ның Ресейдегі Елшілігі мен Мәскеу қаласындағы отандастардың қоғамдық ұйымдардың  қолдауымен (РХДУ) жерлес студенттер белсенділері ұйымдастырды.

Естелік шаралар Донское қорымында 1934-1940 жж. сталиндік саяси қуғын-сүргін құрбандары жерленген бауырластар зиратына гүл шоқтарын қою рәсімінен басталды.

Атақты қазақтың жерленген жері бірнеше жыл бұрын, тоталитарлық режимнің тағы 670 құрбанының есімі жазылған «Атылғандардың тізімдері: Донское қорымы. 1934-1940» кітабы жарыққа шыққан соң белгілі болды. Кейіннен мәскеулік «Ритуал» кәсіпорнының баспасөз қызметі бұл ақпаратты 1937 жылдың 27 қыркүйегінде атылған Әлихан Бөкейхановтың онымен бірге бір «ату тізімінде» болған қазақтың мемлекеттік қайраткері Нығмет Нұрмақовпен бірге жерленгені туралы мәліметтермен толықтырды.

Ә.Бөкейханов 1989 жылдың 14 мамырында КСРО Жоғарғы сотының қаулысы бойынша оның әрекеттерінде қылмыстық құрамның болмауына байланысты ақталды.

«Дөңгелек үстелді аша отырып, РХДУ-дың ғылыми жұмыс бойынша модератор-проректоры, философия ғылымдарының докторы, профессор Нұр Қирабаев Қазақстанның тәуелсіз мемлекетке айналуын армандаған Әлихан Бөкейхановтың тәжірибесі мен мұрасын әрбір қазақстандық азамат білуі және зерттеуі тиіс тұлғалар қатарына қойды.

Тарих ғылымдарының докторы, профессор Дина Аманжолова Бөкейхановтың саяси мұрасына тоқталып өтті. «Ол Мемлекеттік думаға сайланды, бірқатар жалпыресейлік ұйымдардың қатарында болып, жалпыресейлік мәселелерді шешуде маңызды рөл атқарған, тек қана қазақстандық емес, жалпыресейлік көлемдегі саясаткер болған», – деп атап өтті ол.

М.В.Ломоносов атындағы ММУ-дың Азия және Африка елдері институты директорының орынбасары, профессор Жібек Сыздықова Ә.Бөкейханов өз кезеңінен алға жүрген адамның тамаша үлгісін көрсететінін атап өтті. «Біздің мақсат – Бөкейхановтың мұрасын іште де, еуразиялық кеңістіктің сыртында да насихаттау», – деп түйіндеді сөзін Ж.Сыздықова.

Abai.kz 

8 пікір 1333 рет оқылды Қосылған: 07.03.16
    • #1
    • Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім
    • дн, 07/03/2016 - 12:42

    ӘЛИХАН БӨКЕЙХАНҒА УНИВЕРСИТЕТ АТАУЫН БЕРУДІ ҰСЫНАМЫН?

    Биыл «Алаштың Алиханы» атанған Алашорда көшбасшысы Әлихан Бөкейханның дүниеге келгеніне 150 жыл! Бұл – барлық «Алаш!» деген қазақтың ортақ тойы.
    Әлихан Бөкейхан – бар қазақтың ауыз толтырып айтар мақтанышы, мерейі. Атамызды бүкіл түркі жұрты Алаш көсемі деп ардақ тұтты. Сондықтан да, Әлихан Бөкейхан атамызды ЮНЕСКО –ның өзі – «Әлемдік тұлға», яғни «Ғасыр саңлағы» деп таныды.
    Осыған орай мына ойымды Сіздермен бөліскенді жөн көрдім:
    Пікір адалдығына барлық қазақ ғалымдары Құдайындай сеніп, сілтеме жасайтын Л.Гумиловтың мына тұжырымы: «Түркіт» деген сөз – жалпылама атау, өйткені Ашина моңғол тілінде сөйлеген. Тек Ү11 – ғасырда түркі тіліне көшкен», дегенді жиі қайталауы тіпті де ешқандай тарихи шындықтың маңына да жуымайды. Оның барлық «адал пікірі» қазақтың қарашаңырақ иесін «Мұңал ошағын» қазақтан, бүкіл түркіден бөліп тастауға бағытталған деп батыл тұжырымдауға болады. Себебі, қазақта, оның қарашаңырағының иесі Алшындар (Мұңалдар) бәрі де бір тілде, тек қана қазақ тілінде сөйлеген, әлі де сол тілде сөйлеп келеді. Күні кешеге дейін көшпенді елдің тілі сонау Адам ата, Нұқ пайғамбар заманынан бері ешбір елдің (көршілердің) тілімен «будандасқан жоқ, сол бұрынғы пәк, таза күйінде сақталып бүгінгі күнге жетті.
    Кезінде Қаған билеген қағанаттардың барлығы бір-ақ тілде, яғни қазіргі қазақтың Ана тілінде сөйлеген. Тарихқа көз жіберсек, қазақтан өзге елдердің ешқайсысы өз тілдерін Ана тілі деп атамаған. Қазақтың «Ана тілі» дегені менің шешемнің тілі дегені емес. Шеше жұрттың бәрінде де бар. Бұл бүкіл әлем елдері тілдерінің анасы деген сөз.
    Лев Гумиловтың «адал пікірі» тек бұл емес:
    - Мысалы, ол Батыс Түрік қағанаты, яғни «он жебе» халқы ыдырағаннан кейін олардың басын қайта қосып, сол елде, сол жерде Түргеш қағанатын құрғандарды Түргештер не телес (теле), не шу, не түрік (ашина) тобына жатпайды. Олар абарлар мен муари (мукри) тайпаларының біріккен одағы дейді. Оның бұл пікірі де «адалдықтың ауылынан» өте алысқа қонған. Түргеш атанған елдің тегінің түрік (Алаш, Алшын) екендігін ажыратуға шамасы жетпеген адамды бүкіл қазақ ғалымдарының құдайындай сыйынып, әспеттеулеріне таңым бар. Басқасын былай қойғанда Түргеш пен Түріктің сөз түбірлері бірдей болып, яғни екеуі де Алаштың Тур аталығынан тарайтыны, олардың атамекендерінің Тұран деп аталатындығы қазақтың шежіре түзу қағидасынан хабары бар, қазақтың кез келген азаматына да белгілі емес пе?!
    - Б.К. Албани Л.Гумиловтың «адал» пікірі жайлы былай деп жазады: «Москва теледидарынан Л.Гумиловпен екі-үш сұхбат берілді, сонда оған тілші: «Қазақтар Ермактан көрген зәбірін айтып, оны басқыншы деп айтып жатқанына қалай қарайсыз?» - дегенде, ол жымиып күліп, шімірікпестен, беті бүлік етпестен: «Ермак қазақтармен соғысқан жоқ, ноғайлармен соғысты», - деп, миллиондаған халыққа теріс жол сілтеді. Совет елінде, (әсіресе, түркі халқы оны білгір ғалым, Шығыс зерттеушісі деп таниды ғой! Сонда қалай, Ноғай батырдың қоластындағы Қыпшақ, Қаңлылар, күні кешегі Алтын Орда күйрегеннен кейін құрылған үш Орда ноғайлыны қайда қояды? Тіпті кіші жүздің құрамында болғанды былай қойғанда, ноғай жұрты халық болып қалыптасқан соң, Еділ мен Қырымның ортасын жайламады ма? Сол ноғайлардың 180 мың түтіні 17-18 ғасырларда Иран, Ирак жеріне қоныс аударып, бүгін Солтүстік Кавказды сексен мың ғана халық мекендейді, тілі қазақ тілінен айырғысыз. Қазақтар татарларды ноғай деп те атай берген. Көшім ханның қол астындағы түркі халықтары сібір татарлары деп аталғаны – ақиқат. Бірақ, Гумиловтың, Ертістің ар жақ, бер жағын Қазақтан алшақтатпақ ниетін аңғару қиын емес. Бұл оның қағаз бетіне түскен ғылыми тұжырымы болмағанымен, «Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге тарайды» деген мақал бар халықта («Қазақия» Алматы, 1998. 46-47 беттер).
    - Тағыда осы Л.Гумиловтың «Ежелгі Түріктер» атты кітабында: «Түріктер (Түрік қағанатын айтады М.Қ.), ғұндардың ұрпағы, бірақ олар өз аталары жайлы ештеңе білген жоқ, сол сияқты Шыңғысхан моңғолдары да түріктер жайлы ештеңе білген жоқ. Егер біз осылардың екі түрлі, екі үзік дәстүрлерін ескермесек, біз ешқашан Орта Азия тарихын түсіне алмаймыз» дегені, бұл енді барып тұрған тарихи сауатсыздық болып табылады. Осы Азия (Орта Азия) халықтарының сонау Нұқ пайғамбар заманынан бері бір тілде, бір дінде болып, бір қағанаттың құрамында сан мыңдаған жылдар бойы ғұмыр кешкендері сияқты қарапайым дүниені түсіне алмаған адамды «ғалым» деп әспеттеуіміз, біздің де «апама жездем сай» болып, «оңып» тұрмағандығымызды көрсетеді.
    Тура осындай, теріс жолға сілтейтін жалған тұжырымды, қазақ тарихымен айналысқан кез-келген өзге елдің, әсіресе орыс тарихшыларынан кездестіреміз. Мысалы, бүкіл қазақ ғалымдары оның жасаған «ғылыми» тұжырымдарын таза шындық деп қабылдап, өз еңбектерінде сілтеме жасап, белгілі ғалым деп әспеттелетін Н.А.Аристовты алайық: Ол Дулат атауын Шарыш өзенінің бір саласы Тулати, Қаңлыны Қаң, Найманды Найма өзендерінің атынан шығарады. Оның жасаған тұжырымы бойынша қазақтың барлық ру-тайпаларының атауы өзен-су атауынан шығады. Ал, шындығында жер-cу атынан ру-тайпа аты емес, керісінше ру-тайпа атынан жер су атауының шығатыны қазақтың бес жасар баласына да белгілі емес пе? Өйткені жер-суға ат беретін сол жерді мекен еткен халықтың өзі ғой. Тіпті сол жер-суды тұрақты мекендеуші байырғы тұрғындарды былай қойып, сырттан қоныс аударып келушілердің өзі бұрынғы атауларды өзгертіп, жаңадан өз атауын қойып алатынына тарихта мысал аз ба? Архив қазып, әріге бармай-ақ республикаға сырттан эшелон-эшелон болып келген кешегі «тың көтерушілердің» өзі байырғы атауларды жойып, қазақ даласын өңшең «Целинный», «Южный», «Северный», «Восточный», «Западный», «Юбилейный», «Кирпичный» секілді атауларға толтырып жібергендері ақиқат емес пе?!
    Француз ғалымы археолог Подушкин Арыс өзені жағасынан тапқан қыш тақтайшаларға жазылған жазуларды оқып, соғды тілінде деп жазылған деп, тұжырым жасайды. Ал оны өзіміздің қазақстандық түрколог оқып, Бес Қаңлы мемлекеті туралы жазылған жазба екендігін дәлелдеп берді. Француз ғалымының пікірін қолдап, бұл жазудың соғды жазуы деп дәлелдемек болған біздің орыс тілді археологты нақты ғылыми дәйектермен тоқтатты. Осының өзі қазіргі күнге дейін өзгелер ықпалымен жазылған бар тарихымызды қайта қарап шығуға негіз бола алады.
    Лев Гумилов жалған тарих жазып жүргенін өзі де кәміл мойындайды, әйтпесе былай деп жазбаған болар еді. «Тарихты қалай жазу туралы мәселе әлі шешілмеген, және ол ешқашан да шешілмейді. Ол ол ма, тіпті оны шешудің де ешбір қажеті жоқ. Өйткені бұл арада рецепт беру іске пайдасынан гөрі зиянын көбірек тигізеді» (Л.Н.Гумилев. Қиял патшалығын іздеу. Алматы. Балауса баспасы. 1992. 17-б),- дейді.
    Гумилов мырзаның осыншама жыл әлем тарихын зерттей жүре өтірік пен шынның, адал мен арамның, ақиқат пен жалғандықтың, әділет пен әділетсіздіктің қайсысының халыққа қалтқысыз қызмет ететінін ажырата алмағаны, оның адами қасиетінің қандай деңгейде екендігін ашық көрсетеді десек, дұрысы осы болар. Себебі, оның ауылы кемелдікке жеткен адам баласы кезек-кезегімен «қонып» өтуге тиісті төрт сатыдан: шариғат, тарихат, ақиқаттан өтіп, мағрипатқа жетпеген.
    Тарих тағлымы: Сонда не Л. Гумилов пен Н.А.Аристов мырзалар бүкіл қазақты ақымаққа балағаны ма, әлде бар ақылдарының (білімдерінің) жеткен жері осы ма?! Орыс тілді Қазақстан үкіметінің «білімділігі» соншалық, осы Л.Гумиловке еліміздің бас қаласы Астанадағы ең жоғарғы оқу орнына осы адамның есімін берді. Бұл күндері мыңдаған, миллиондаған қазақ жастары осы жалған тарихты таза шындық деп қабылдауда.
    Осылайша бүгінгі біздің оқып жүрген тарихымыздың бәрі бұрмаланған тарих болып табылады. Қазақ ССР тарих ғылымы, Қазақтың өткенін тануға емес, ұмыттыруға қызмет етті. Бұл тарих, ұлттың мың жылдық өмірін мансұқ еткен, жүздеген ұрпақтың мақсат-мұратын теріске сайған, болашағымызды кесіп, бізді мәңгілік құлдық қамытына лайықтаған тарихқа қарсы тарих, халыққа қарсы қылмыс кітабы болып табылады. 200 жылдан астам Ресей империясы бодандығы, соңғы жетпіс жыл бойы жүргізілген кеңестік саясаттың, соларға сәйкес жазылған том-том тарихтың, жекеленген миллиондаған «ғылыми» еңбектердің басты мақсаты қазақта тарих болмады деген қағида. Қазақ ССР тарихы Қазақта бұрын-соңды мемлекет болмаған, мемлекеттің кейбір элементтері ғана ұшырасқан деп жазды. Оның өзінде бұл – біртұтас құрылым емес; әрбір ру, әрбір аймақ өз басына би болған; бұл қазақ басы біріккен хандық құрып көрген жоқ дейді. Басы бірікпеген себепті үнемі өзара жауласып жатқан, жел ұшырған қаңбақтай қалай болса солай көше берген, егіншілікті білмеген, мал бағудың өзі артта қалған жабайы кепте. Қайыршы болды, сорлы болды. Бұл халықты жеңбеген ел жоқ, бұл халықтың жанын айдап, малын олжаламаған көршісі қалған жоқ. Барлық соғыстарда жеңілген, барлық қақтығыстарда ығысып отырған. Осыларды оқып отырып, бүткіл жер бетінде тоғызыншы орын болып келетін алып аймақты иемденіп, қалайша мемлекет құрып отырғанымызға таңданбасқа, ия, Ұлы Жаратушы шебер ғой, дегеннен басқа лажымыз болған жоқ.
    Лев Гумилов өздеріңіз көріп отырғандай қазақ оқырмандарына бұрмаланған жалған тарихты уағыздаған болып отыр.
    Ескі түрік тілінің түп қазығы қазақ тілі екені бұл күнде ғылымда да мойындалып келеді. Енді осыған тағы қосарым бүкіл түрік елдері де осы елден бөлініп, отау болып шыққан. Барлық түрік халықтарының ата жұрты, қара шаңырағының иесі қазақ елі болып табылады.

    Жоғарыда көрсетілген деректердің негізінде, Әлихан атамыздың 150 жылдық мерейтойына орай Астана қаласындағы Лев Гумилов атындағы Евроазиялық ұлттық университет атауын Әлихан Бөкейхан атамыздың есімімен ауыстыруды ұсынамын!

    • #2
    • Байқаушы
    • дн, 07/03/2016 - 23:55

    Cонау Мәскеу қаласындағы бір мекеменің елеусіз бір болмесінде Ә.Бөкейханов туралы әнгіме болған екен жақсы дейік одан не өзгерді

    • #3
    • Хақ
    • сс, 08/03/2016 - 12:11

    Бүгінгі Ақордадағы жоғары лауазымда отырғандар үшін Әлихан Бөкейхан бастаған алаш қайраткерлері көзге шыққан сүйелдей кедергі. Олармен салыстырғанда бүгінгі ел тұтқасын ұстап отырғандардың ұлт алдындағы қызметі айтуға тұрмайды. Біздің шенеуніктердің ұлт сатқындығы мен парақорлықтары жақсы тұрғыда көрсетпейді.

    • #4
    • Қожырбайұлы Мұхамбеткәрімге
    • сс, 08/03/2016 - 14:11

    Мұха!
    Әңгіменің бітетін, мәселенің тез шешілетін жағына келсек, неге Әлихан Бөкейханның атына Алматыдағы Қазақ ұлттық аграрлық университетіне ұсынбайсыз? Оның әзірше ешкімінің атында емес. Ал, Еуразияға ен тағылып қойған. Ауыл - қазақ, ұлт тағдыры. Ешкімінің көңіліне келмесін, Қазақстан мына жерімен тек аграрлық мемлекет ретінде әлемге танылады. Қазір әлем уланған тамақтан зәрезап болды... Малды, топырақты дұрыс игерсек, қазақтан артық ел болмайды. Сондықтан осы мәселені 100-110 жыл бұрын айтқан Әлекеңе бұрынғы селхоз бен зооветтен құралған университет өзінен-өзі бұйырып тұрған жоқ па? Осы мәселені Алматының кемі 50 мың зиялысы хатқа қол қойып Елбасыдан сұрасыншы, сөзсіз шешіледі. Әйтпесе вице-премьер Дариға Назарбаеваға жазыңыздар. Бір өкінішті жағдай, біреулер Ұлы тұлғаның атын бір жабылып-бір ашылатын Қостанай пединститутына бермеу көрінеді... Тұлғаны тұлға деп, еңсесін түсірмейік!

    • #5
    • Қожырбайұлы Мұхамбеткәрімге (түзетілгені)
    • сс, 08/03/2016 - 14:15

    Мұха!
    Әңгіменің бітетін, мәселенің тез шешілетін жағына келсек, неге Әлихан Бөкейханның атын Алматыдағы Қазақ ұлттық аграрлық университетіне ұсынбайсыз? Ол әзірше ешкімінің атында емес. Ал, Еуразияға ен тағылып қойған. Ауыл - қазақ, ұлт тағдыры. Ешкімінің көңіліне келмесін, Қазақстан мына жерімен тек аграрлық мемлекет ретінде ғана әлемге танылады. Қазір әлем уланған тамақтан зәрезап болды... Малды, топырақты дұрыс игерсек, қазақтан артық ел болмайды. Сондықтан осы мәселені 100-110 жыл бұрын айтқан Әлекеңе бұрынғы сельхоз бен зооветтен құралған университет өзінен-өзі бұйырып тұрған жоқ па? Осы мәселені Алматының кемі 50 мың зиялысы хатқа қол қойып Елбасыдан сұрасыншы, сөзсіз шешіледі. Әйтпесе вице-премьер Дариға Назарбаева атына жазыңыздар. Бір өкінішті жағдай, біреулер Ұлы тұлғаның атын бір жабылып-бір ашылатын Қостанай пединститутына бермек көрінеді... Тұлғаны "тұлға!" деп, еңсесін түсірмейік!

    • #6
    • 6
    • сс, 08/03/2016 - 17:14

    Мұхаң жалған жазылған тарихтың түбі жақсылыққа апармайды деп отыр ғой.

    • #7
    • Байқаушы
    • сс, 08/03/2016 - 17:49

    Евроцентристк ортада даму әсіресе түркі халқына ең қауыпты құбылыс болып табылады деп осы Лев Гумилов деген қарт айтқаның бір жерден оқып едім, ,енді оны қандай пиғылмен айтты білмедім

    • #8
    • # 5-ке 7
    • сс, 08/03/2016 - 17:52

    Алматыдағы аграрлық университетке оның тұңғыш директоры болған Ораз Жандосовтың есімін беру туралы ұсыныс айтылған, сонда қалай болғаны? Кімге беру керек?

Пікір қосу

  • 2 + 14 =

Вход