سەيسەنبى, 27 ماۋسىم 2017
16 مامىر, 2017 ساعات 16:09 اتتەڭ... 1192 20 پىكىر

وراق پەن بالعا اراسىنداعى جانتالاس

قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن ۇكىمەت باسىنا بولشەۆيكتەر كەلگەن سوڭ قوعامدا پرولەتاريات ديكتاتۋراسىنىڭ ىزعارلى ايازى قاقاپ تۇردى. بىراق، شىن مانىنە كەلگەندە جۇمىسشى تابىنىڭ ەمەس، سولاردىڭ اتىنان پارتيالىق اپپارات پەن كەڭەستەردىڭ اتقارۋشى ورگاندارى «كوسەمسىماقتارىنىڭ» بيلىگى جۇرگىزىلدى. وسى تۇستا قازاق ۇلتىنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقىعان زيالىلارى، الاش پارتياسى وكىلدەرىنىڭ باستى ۇستانعان يدەياسى قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ەدى. الاش پارتياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ۇلت مۇددەسى، ۇلت تاعدىرى، ۇرپاق قامى بولاتىن. الاش ارىستارى ەلىنىڭ وركەنيەت كوشىنەن وزىنە تيەسەلى ورىن الۋىن كوكسەدى.

كەرىسىنشە جاڭا قۇرىلعان كەڭەس وكىمەتى ءوز ساياساتىندا باسقاشا ماقسات-مۇددەنى كوزدەدى. ورىنبور گۋبەرنياسى ركپ (ب) ورگانى «كوممۋنار» گازەتىنىڭ 1920 جىلعى 2 قازان سەنبىلىك سانىندا ە.پليۋدوۆ دەگەن «ك ۆسەكيرگيزكومۋ سەزدۋ» دەگەن شاعىن ماقالاسىندا: «منوگيە يمەننو يز كيرگيزكيح پرەدستاۆيتەلەي، وسوبەننو تاك نازىۆاەموگو «الاش وردينسكوگو» تولكا، زابىۆايۋت گلاۆنىە پرەدپوسىلكي، س كوتورىمي رەۆوليۋتسيوننىي پرولەتاريات، ۆ ليتسە كوممۋنيستيچەسكوي پارتي، پودحوديت ك وسۋششەستۆلەنيۋ پرينتسيپا سامووپرەدەلەنيا ناتسيونالنوستەي: «سوۆەتسكايا ۆلاست ي ديكتاتۋرا پرولەتارياتا». ي كاك بى ني بىلو ترۋدنو – كيرگيزكي نارود س پوموششيۋ رەۆوليۋتسيوننوگو پرولەتارياتا رسفسر پەرەيدەت ك نەمۋ، كاك ك ەدينستۆەننومۋ زالوگۋ سۆوەگو وسۆوبوجدەنيا»، - دەپ كەسىپ-ءپىشىپ پىكىر بىلدىرەدى.

الاش قوزعالىسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى جانشا دوسمۇحامەدوۆ ءوز ۋاقىتىندا: «بىزدەر – الاش ازاماتتارى حالقىمىزدىڭ تاعى دا ۇلى دەرجاۆالىق، ۇلتتىڭ تونىن تەرىس اينالدىرعان ەكونوميكالىق، ساياسي ۇستەمدىگىنە، قازاقتاردى ۇلتتىق مەشەۋلىكتە ۇستاپ، ۇستەم ۇلتتىڭ قۇيىرشىعى، تابانىن جالاۋشى قالدە قالۋىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىز»، - دەۋىنىڭ ءوزى ءبىراز نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.

سونىڭ ايعاعىنداي 1917 جىلعى «الاش» پارتياسىنىڭ باعدارلاماسىنىڭ جوباسىندا «قايتكەندە دە وسى كۇنگى زەمستۆولىقتى قابىل الۋ قاجەت» دەلىنگەن.

زەمستۆو رەسەي يمپەرياسىندا 1864 جىلعى رەفورماعا سايكەس قۇرىلعان جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى. قازاق جەرىندە زەمستۆو مەكەمەلەرى پاتشا وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن، ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ 1917 جىلعى 17 ماۋسىمداعى «اقمولا، سەمەي، جەتىسۋ، تورعاي جانە ورال وبلىستارىندا زەمستۆو مەكەمەلەرىن اشۋ تۋرالى» قاۋلىسىنا سايكەس قۇرىلدى. وسىعان وراي ءبىرىنشى جالپىقازاق سيەزى زەمستۆو ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويىپ، قازاقتاردىڭ زەمستۆو مەكەمەلەرىن قۇرۋعا بەلسەندى تۇردە ات سالىسۋىنا ەرەكشە ءمان بەردى. قازاق جەرىنە العاشقى زەمستۆو مەكەمەسى 1917 جىلعى 16 قازاندا تورعاي ۋەزىندە اشىلدى. وبلىس دەڭگەيىندەگى زەمستۆو باسقارمالارى قازاقستاندا 1918  جىلعى قاڭتاردا قۇرىلدى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى – اۋىلدىق، بولىستىق، ۋەزدىك زەمستۆو كوميتەتتەرى بولدى. ورال وبلىسىنداعى زەمستۆو باسقارماسىنىڭ توراعاسى بولىپ ح.دوسمۇحامەدوۆ سايلاندى. قازاق جەرىندە وبلىستىق جانە ۋەزدىك دەڭگەيدە اشىلعان زەمستۆو مەكەمەلەرى حالىقتىڭ شارۋاشىلىعىن رەتتەۋدە، وقۋ ءىسىن جولعا قويۋدا ەلەۋلى جۇمىستار اتقاردى. مۇعالىمدەر دايارلايتىن كۋرستار، باستاۋىش مەكتەپتەر اشتى. سول كەزەڭدە گۋرەۆ ۋەزىندە ەسبول، ءسىمبىرتى، گۋرەۆ، قاراتوبە، بىلان، قارابايلى، جارشىق، جەم، جەم-اتىراۋ، اقباس، بەستوبە، اقجال، قاراشاعىل، كەرمەقاس، قاراباۋ، قىزىلقوعا، تايسويعان بولىستارى بولدى. بۇل بولىستىق بولىمدەر 1925 جىلعا دەيىن ساقتالعان، اۋىلداردى كەڭەستەندىرۋ جىلدارىندا وسى بولىستار نەگىزىندە اۋداندىق كەڭەستەر قۇرىلعان.  وسى بولىستارداعى قارا حالىقپەن تىلدەسەتىن ءتىلماشتار، ءىس قاعازدارىن جۇرگىزەتىن حاتشىلارى سول كەزدە ورىسشا وقىعان قازاق ازاماتتارى بولدى.

الاشوردا مۇشەلەرى، تۋعان ەلىنە قال-قادىرىنشە ادال قىزمەت اتقارعان جەرلەستەرىمىز ساعىز ۋەزى زەمستۆو توراعاسى ورىنباسارى قازمۇقاش يبراشەۆ ورىنبوردىڭ مۇعالىمدەر سەمينارياسىن بىتىرگەن. قازمۇقاش ەكى تىلدە بىردەي سويلەگەن. قازاقشادان ورىسشاعا سوزبە-ءسوز شەبەر اۋدارماشى بولعان. قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولدى. جۇماعالي اڭقىلداقوۆ گۋرەۆتە ءتورت كلاستىق قالالىق ۋچيليششەنى بىتىرگەن. وتە ساۋاتتى ادام بولعان. 1937 جىلى مەملەكەتتىك بانكىدە جۇرگەن كەزىندە ۇستالعان. قوجاروۆ عابدوللا 5 اۋىل، قازىرگى 7 اۋىلدا وقىعان. ەكى كلاستىق قازاق-ورىس مەكتەبىن بىتىرگەن. توڭكەرىس الدىندا بولىسقا حاتشى بولىپ ىستەگەن. كەزىندە حالىق اراسىندا بەدەلدى جانە جازۋعا وتە شەبەر ادامداردىڭ ءبىرى بولعان. 1939 جىلى 55 جاسىندا قايتىس دۇنيەدەن وزعان. يبراش ءالجانوۆ بۇرىنعى 9 اۋىل، قازىرگى 15 اۋىلدا ەكى كلاستىق قازاق-ورىس مەكتەبىن بىتىرگەن. 1930 جىلى باقيلىق بولدى.

الاش تۋى استىندا قىزمەت ەتكەن جانە الاشورداشىلار يدەياسىنا مۇددەلەس بولعاندارعا قارسى شابۋىلدار  كەڭەستىك ءباسپاسوز بەتتەرىندە كەڭ ورىن الىپ، ولاردى  اشكەرلەۋ جاپپاي بەلەڭ الدى.

گۋرەۆ وكرۋگتىك «سوتسيالدى قۇرىلىس» (قازىرگى «اتىراۋ») گازەتىنىڭ 1937 جىلعى 9 شىلدەدەگى سانىندا «قازاق ۇلتشىلدارىنا جانە سوعان قاراي اۋا جايلاعان ۋكلونعا قارسى» اتتى باس ماقالاسىندا «...كونتررەۆوليۋتسياشىل قازاق ۇلتشىلدىعىمەن ويداعىداي كۇرەسە الۋ ءۇشىن الاش پارتياسىنىڭ ەرتەدە وبەكتيۆتى رەۆوليۋتسياشىل ءرولى بولدى دەيتىن پارتياعا، سوۆەتكە قارسى شىرىك تەوريالاردىڭ قالدىقتارىن ءبىرجولا قۇرتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، مۇنداي شىرىك تەوريا كونتررەۆوليۋتسياشىل قازاق ۇلتشىلدارىنا قارسى كۇرەسۋىمىزدى باسەڭدەتەدى، قىراعىلىعىمىزدى تومەندەتەدى، وسىمەن بىرگە جاۋىز ۇلتشىلدارعا ولاردىڭ قاسكۇنەمدىك ىستەرىن جۇرگىزۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرەتىن بەتپەردە بولادى. بىراق، كەيبىر كوممۋنيستەر (اسپاندياروۆ، مۇقانوۆ، توعجانوۆ تاعى باسقالار) سوڭعى ۋاقىتتا دەيىن وزدەرىنىڭ كىتاپتارىندا الاش- وردانىڭ وبەكتيۆتى رەۆوليۋتسياشىل ءرولى بار دەگەن شىرىك تەوريانى پروپاگاندالاۋدان ارىلماي كەلەدى. كونتررەۆوليۋياشىل قازاق ۇلتشىلدىعى جاپون-گەرمان ءفاشيزمىنىڭ اگەنتى بولىپ، مەملەكەتىمىزگە ساياسي قاۋىپ كەلتىرىپ وتىرعاندا، ولاردىڭ رەۆوليۋتسياشىل ءرولى بولدى دەگەننەن ارتىق ۇلتشىلدىققا جاردەم بەرۋگە بولمايدى!»،- دەپ جازدى.

وكرۋگتىك «سوتسياليستىك قۇرىلىس» گازەتىنىڭ 1937 جىلدىڭ 3 جەلتوقسان كۇنگى نومىرىندە «ماناش مەكتەبىن كىم باسقارادى» دەگەن ماقالادا «گۋرەۆ اۋدانى، ماناش اۋىلىنداعى ورتالاۋ مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولىپ وتىرعان، يمانعاليەۆ بەكىش پاتشا زامانىندا ەكى كلاستى بىتىرگەن ادام. ول 1918-19 جىلدارى الاشورداشىلارعا بەلسەنە قاتىناستى»،- دەگەن «جاڭالىقتى» جازادى.

الاش ىسىنە قاتىستى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى مۇستافا شوقايدىڭ قولىنا تۇسكەن ءبىر جاپىراق قاعازعا جازىپ بەرگەن جەرلەسىمىزدىڭ ءوتىنىشى نازار اۋدارارلىق.

قويىن داپتەردىڭ پاراعىنا اراب قارپىمەن جازىلعان مىنا ءبىر قۇجات اۋمالى-توكپەلى زاماندا عۇمىر كەشكەن، بىراق قيىندىقتارعا قاراماستان العا ۇمتىلعان قايسار قازاق جاسىنىڭ ومىرىنەن بەلگى بەرەدى. ءولىم الدىندا تۇرسا دا، رۋحىن جوعالتپاعان بۇل جاس: «سالەم بەردىك. ناشارعا جاعداي تۋعىزۋ ماقساتىندا الىس جەردەن كەلگەن مۇسىلمان بالاسى. سىزگە جۇرەگىمنىڭ تەرەڭ تۇكپىرىنەن شىققان ماحابباتقا تولى سىرىمدى ۇسىنىپ، تومەندەگى جاعدايىمدى ەسكە الۋىڭىزدى وتىنەمىن.

مەن گۋرەۆ (ۇيشىك) وبلىسىنانمىن، قاڭباقتىنى جايلاۋشى قوسىمباي بولىستىڭ تۋعان نەمەرەسى جالعاسۇلى سەمباي بولامىن. ورتا ءبىلىمىم بار. ماماندىعىم وقىتۋشى، گۋرەۆتەگى وقىتۋشىلار كۋرسىن ءبىتىردىم. بىراق جاسىمنان گازەت-جۋرنال جۇمىسىنا ارالاسۋدامىن. بۇل ءىس – ومىرلىك العا قويعان ماقساتىم.  مۇنىڭ قاينار بۇلاعى – اقىن-جازۋشىلىق جۇمىسى. 30-جىلدان جازۋشىلىق تالاپپەن قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتىمەن تانىستىم. 31-جىلدان ءوز بەتىممەن قولىما قالام الىپ، ءتۇرلى جاعدايعا ارناپ ولەڭ، اڭگىمە جازا باستادىم. بىراق قوسىمباي بولىستىڭ («ءبورىنىڭ») تۇقىمى دەپ... مەنىڭ شىعارمالارىم كەرەكسىز پۇلعا اينالىپ وتىردى. مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن وبلىستىق گازەتكە جۇمىسقا كىرىپ، قازاقتىڭ كونە فولكلورىن جيناۋ جونىندەگى كوميسسياعا ءىلىندىم. سونىمەن «الاش زامانىنداعى اقىن-جازۋشىلاردىڭ سويىلىن سوعۋشى»، - دەپ وبلىستىق گازەت القاسىنان شىعاردى. كوپ ادامدارمەن بىرگە مەنى دە قۋدى. ءسىزدىڭ ەسىمىڭىز ءبىزدىڭ ەلدە وشپەس ورىن الدى. فرانتسيادا دەگەندى ەستىپ، ەلدە جۇرگەندە ارمانداۋشى ەدىم. سول تىلەگىم ورىندالىپ، سىزبەن بۇگىن جولىققالى وتىرمىن. مەن ءبىر ءتۇپسىز تۇڭعيىققا باتقان قارا تاستاي قايعىلى اۋىر حالدە تۇرمىن. بولاشاق جاس تالانتتى ءولىم حالىنەن الىپ قالۋىڭىزدى سۇرايمىن. 4-جۇمىسشى توبى، 2-باراق. جالعاسۇلى سەمباي. 19.ح.41».

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا گەرمانيادا قۇرىلعان تۇركىستان لەگيونى قۇرامىنا «تەمىر اتىنداعى تۇركىستان باتالونى»، 162-ءشى تۇرىكتەر ديۆيزياسى جانە قازاقتاردىڭ «الاش» وتريادى كىرگەن. تۇركىستان لەگيونىندا بولعان جەرلەسىمىز ع.بەيىسوۆ بەرليندەگى 1943 جىلى سالىنعان «الاش» مەكتەبى تۋرلى مالىمەتتەر بەرەدى، بۇل مەكتەپ وبەركوماندا ۆەرماحتىڭ بارلاۋ توبىنىڭ 4-بولىمىنە قاراعان،  بارلاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى فون گانني گراف، ورىنباسارى، جەرلەسىمىز ءاليحان اعاەۆ (شىن اتى-ءجونى ءامىرحان تىلەۋماعامبەتوۆ) بولدى. ع.بەيىسوۆ ءا.اعاەۆپەن كەزدەسىپ دامدەس بولعان. ول ءاليحان اعاەۆتى ورتا بويىلىدان بيىكتەۋ، ارتىق بىتكەن ەت جوق، قانجارداي قاتقان كەۋدەلى، اسكەري ادام دەپ سۋرەتتەيدى. كەيىن ءا.اعاەۆ 1944 جىلى ون ەكى ادامدىق توپتى ەكىگە ءبولىپ اتىراۋ جەرىنە دەسانت بولىپ تۇسكەنى بەلگىلى. بۇل تۋرالى ۇقك وفيتسەرى س.شاكىباەۆتىڭ «ۇلكەن تۇركىستاننىڭ كۇيرەۋى» اتتى كىتابىندا باياندالادى جانە مەرزىمدى باسپاسوزدەردە دە جازىلدى. 

...كەڭەس ەلىنىڭ القىزىل تۋىنداعى بالعا مەن وراق بەلگىسىنىڭ اراسىندا قالعان الاش قايراتكەرلەرى مەن مىڭداعان قاراپايىم مۇشەلەرى تۋعان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەركىندىگى جولىنداعى كۇرەس جولىندا ومىرلەرى مەن يدەيالارى كەڭەستىك وراقپەن ورىلىپ، بالعامەن مىلجالانىپ، قىزىل قانعا باتقانى تاريحىمىزدان بەلگىلى.

اققالي احمەت, ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ  پروفەسسور، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

Abai.kz

 

 

 

20 پىكىر
Казакка Алтайдан 2017-05-19 23:59:31
1. Казак оз жерiнде завод тугiл кора салугада кукыгы болмаган, не iстесенiзде Москванын руксатын алу керек болды. Салынган заводтардын ешкайсысыда толык циклды ондiрiс болган жок, ол заводтар кобiне Ресей немесе баска республикалардагы заводтар ушiн жартылай фабрикаттар шыгарды. Толык циклды ондiрiстер тек Ресей мен Украинада салынды. Ал Одак ыдыраганнан сон бiздегi заводтардын барi турып калды, себебi олардын онiмдерiне сураныс болмады. Iстеп турган заводты баска онiм шыгаруга икемдеу оте киын, коп каражат керек етедi. Оган казакты кiналаудын кажетi жок. 2. Орыстан кутылганга 30 жыл болды дейсiз. Шындыгында кунi бугiнге дейiн орыстын ыкпалынан шыга алмай келемiз. Оган далел, сiздин устанып отырган позицияныз, орыс теле каналдарын азырак корсенiз, мумкiн бул аурудан жазыларсыз. 3. Аскери полигондар туралы не айтасыз, алде оларды казак жерiне казакты жарылкайын деп салды ма екен?
Төреге Пәсөбие 2017-05-19 21:36:40
Ол Қазақ деген шынымен сол "кірпі бас" болса не істейін деп едіңіз, алдында тізерлеп төре хан-бабаларыңыз қазаққа kзавод пен пәбірке дегеннің не екенін салдырмағаны үшін, орысқа байлап бергені үшін кешірім сұрайын деппедіңіз?
Төре 2017-05-19 20:34:27
Мынау Қазақ деген атпен шығып жүрген, парламентте отырған "кірпі" бас, депутат - коммунист емес пе екен? Сөз саптасы соған ұқсайды?
Алтайға Қазақ 2017-05-19 20:16:11
Сайран, оқырман, Бақытбек деген азаматтар өз пікірлерін айтыпты. Ол пікірлер ұнамаса бір ғана әдіспен менікі дұрыс деп, ал оларды советті аңсаушылар деу ақымақ пікір. Себебі қоғам бірыңғай бүгінгі тарихты бұрмалаушылардан, әлеуметтік жіктелуді қорғаушылардан, өз басын ғана күйттеушілерден тұрмайды. Халықтың бәрі біркелкі Алтай құсап ойлайтындардан тұрмайды, онда құриды. Алашорданы орынсыз кез келген жерге тықпалап, солар ғана ақылды болған, қалғандары ақымақ, алжасқандар етіп тарихты бұрмалауға болмайды. Алашордаға қолдан мақтау тудырушылардың әрекеті бұзауы өлген сиырдың оны сауар алдында бұзауының тұлыпына қарап мөңірегені сияқты әрекет. Тарих бір ғана алашордадан тұрған жоқ, ол кездегі қазақ қоғамы әрқилы әлеуметтік топтардан, жіктелістерден тұрған. Орыстар қазақ жеріне завод , фабрика салса өздеріне керек болған соң салды. Қолынан келсе қазақ өзі неге салмаған? Ол салынған заводтар, кәсіпорындар осында қалды ғой, әрі қарай оларды қазақ неге игеріп, өзі іліп әкетпеген? Бүгін ең жоғары басшылықты шақырып, жаңа "заманауи" /ойлап тапқан жасанды анықтауышының түрін қараңдар/ деген заводты қазақтар ашады, көз бояушылық басылып, басшы кеткен соң ол істемей қалады, кейде құлап жатады. Қазақтың қолынан ол іс неге келмейді? Егер ақылды болса орыстан құтылғанына отыз жыл болады ғой. Сондықтан мәселенің бәрі әріде - қазақтың даңғаза мақтаншақтығында. Қолынан материалдық игілік игеру келмейтіндігінде. Себебі дәстүрі жоқ. Бәрі сөз қуу, айтысты тамашалау, той, атшабыс т.б. соңында жүр. Автономиясын жарияламаған алашорданы жаппай тыштыра мақтаймыз, ал оның басқарған біртұтас территолриясы да болмаған. Өтірік тарихты көйітпей біртұтас жақсысы мен жаманы, кемшілігі мен жетістігі қатар айтылып, түсіндірілетін тағылымы бар тарихты неге жазбасқа, айтпасқа? Ал қазаққа бір кезде орыс отаршылдығының аузында кеткен мемлекеттігін қалпына келтіріп, тіпті бүгінгі шекарасына дейін айқындап берген, жарылып кетсеңіздерде, ол совет өкіметі мен Ленин. Ал оның совет кезіндегі көрген трагедиясы да, жетістігі де қатар айтылуы керек.
Алтай 2017-05-19 16:15:19
Сайран, Окырман секiлдi адамдар букiл омiрiн СССР-де откiзгендер гой. Шамамен жастары 50 мен 60 арасында, букiл саналы омiрi ком партиямен байланысты, мумкiн жумыстары да парт структураларга байланысты болган шыгар. Сондыктан ондай адамдарды келемеждеуге де болмайды, олармен пiкiр таластырудын да маганасы жок. Бiр созбен айтканда - мангурттер. Ал СССР кезiнде казак жерiнде завод, фабрика салынса, ол казак ушiн салынган жок, ол казактын казба байлыктарын игеру ушiн салынды. Орыс ешкашан казакты жарылкаган жок, жарылкамайды да. Заводтар мен коса казак жерiне салынган ондаган аскери полигондарды умытпайык. Егер бiзге так Семей полигоны белгiлi болса, одан баска ешкiмге жария етiлмеген химиялык, бактериалык каруларды сынайтын полигондар болган. Олардын касiретiн казак халкы алi жуздеген жылдар тартады. Сондыктан Совет окiметi казакты жарылкады деген жалган пiкiрдi токтату керек. Жане бул Сайран секiлди мырзалар егер Совет одагы болмаса казак мал болып кетер едi деп ойлайды, неге олай екенiн оздерi де бiлмейдi. Мумкiн 17 жылы тауелзiдiк алсак, казiр дамыган ел болып отырар ма едiк, ким бiледi.
Бақытбек 2017-05-19 14:02:31
Мадай - деген топасикке айтайын дегенім. Сіздің, (топасик) мына пікір жазып отырған компютеріңізде қазақша шрифттер жоқпа? Әлде, сіз әдейі топас болып көрінгіңіз келеме? Жазған пікірің безпонтовый. Яки, өзіңде безпонтовый болғаның ғой. Ана төмендегі Сайран дегеннің жазғандарын жатта, Алла-алла деп қасай бермей. Байқамай, сол Алла Тағалаң : - "мынау қақсап, мазамды ала берді ғой, Тозаққа жіберейінші " сені Тозаққа жіберіп жүрмесін.
Мадай 2017-05-17 13:18:24
Сабит окимети Кудайсыз орысичтер мен мангуртенип туби орысбайич болады деген баска ултар деген ниетпен СССРды курды. Мектеп, завод, фабрикалар салды. Бирак Алла тагалла оларды нийетине жеткизбеди. Олардын жасагандарын бир кунде ма деп казахка бере салды. Атеистер сонша енбектеринин далага кеткенин корип, саусактарын шайнады, окирди, жылады. Мине осылай Алла тагалла кудайсыздын енбегин еш кылат. Кудай дегеннин енбеги боска кетпейди !!!
Сайран 2017-05-17 10:48:40
Интернет пен Компютерден туған сияқты есептеп жүрген қазақтарға!!!! Мерседеспен бірге туған, сот.телефонмен егізбін Watsap - менің туған ағам деп жүрген Әңгүдіктерге!!!!! Менің айтарым, жайсыз болашақ!!!!! Тек ғана Қазақстанның емес, бүткіл әлем елдерінің. Кибер террористтер 2016-2017 жылдары 10-рет әлемдік дәрежеде "сходка" жасап, енді міне Бүткіл компютерге, Интернетке сеніп алған елдерден ДАНЬ - алуды бастады. Олар, кибер террористер, анау Сирияда бықсып-сасып, бұттары шіріп жүрген террористерден басқаша, өте интелектуальды террористер!!!!! Бұл киберр шабулдар енді тоқтамайды. Оның үстіне Қазақстанда хаккерлер тіптен жоқтың қасы. Өзіміздің хаккерлер әйтеуір, дені дұрыс болса "блок" қойуға көмектесер еді (ақшаға). Бізде, безпонтовый ваххабисттерден басқа ешкім де жоқ. Қолдарына электроника ұстап жүрген!!!! Бүткіл бухгалтерлік есеп-қисап (С1 - экзельде) Ұшу-қону мен поезд кестесі, толып жатқан дүниелердің барлығы бір әңгүдік хаккердің құзырына көшеді. Осы, 21-ғасырдың қасіреті Хаккеризм туралы білгіштер не айтып жатыр, мен не айтам. Білгіштер, ештеңе айтқан жоқ, бастарын шайқады, себебі ол бастың ішінде ештеңе жоқ (судан басқа). Ал, менің айтарым: - жақын болашақта Интернет, Эл.пошта (барлық түрлері) барлығын ұмытатын боламыз. Өйткені, хаккерлер осы әлемдік жүйе арқылы ұлкен кәсіпорындар мен банклердің арнайы сайттарына еніп, парольін бұзып жатыр. Болашақта Интернет болмайды. Интернет болады, бірақ Ұлттық болады. Өзбек Интернеті, Әзербайжан, Финляндия, Шейцария Интернеттері. Күлмеңдер, дәл осылай болады!!!!!!!!! Осыған дайындалыңдар!!!!! Қытай, бұл кесапатты алдын-ала сезіп 2013-2014 жылдары Feisbuk, Watsap, Instogram сияқты сасыған месенджерлердің таза Қытайлық баламаларын шығарды. Сенбесеңдер, барып келіңдер Қытайға, Қытай болашақ көршіміз ғой біздің. Қай елде, ғарыштық серік (жартылай Қазақстандық Kazcat-2) сол елдер, жақын болашақта тек ел ішінде қолданылатын Интернетті пайдаланады. Әлем бойынша ең безопасный Факс қолданылады, сосын жәй Телефон, простой Телефон. Яки, Таз күйімізге қайта түсеміз, өйткені, бізді көктегі Тәңір ұлттарға бөліп, тілдерді әртүрлі қылып жаратты. Ал, Шайтан азғырған кейбір ұлттар өздерінің тілдерін бүткіл Әлемге тықпалады, келіп. Ал, нәтиже болса Мынау....... Күліңдер!!!!!!!!!!!!!!!
1 2017-05-17 10:16:51
сай р а м н деген б..ң трольчигі өте қарқынды жұмыс істеп алған айлығын өтеуде.сасық қазақтар деп қояды,өзі атеист дінсіз кəпір болса онда 1000%сасық өзі екенін ескермейді,жалпы бұның жазған пікірсымағын.оқымайтын болдық.калбит 2жыл қазақты жамандап жазып келіп еді,енді сайр боп өзгерген сол сияқты,негізі бұл адамнан шовинизмнің шошқа сасыған иісі əбден сасытып бітті.
Че 2017-05-17 00:00:00
Сайран гек оқырман сендер қазақ болсаңдар қазақта 2000 жыл бұрын Таразда бір шаммен ысыйтын монша болғанын білер едіңдер, орысты монша салып берген деп мадақтамай нақұрыстар!
Че 2017-05-16 23:59:47
Сайран гек оқырман сендер қазақ болсаңдар қазақта 2000 жыл бұрын Таразда бір шаммен ысыйтын монша болғанын білер едіңдер, орысты монша салып берген деп мадақтамай нақұрыстар!
Че деген нақұрыс ауруға 2017-05-16 21:58:12
Түсінбейтін нәрсеңе қатын құсап, болмаса құйысқанға қыстырылған боқ болмасайшы. Психиатрға барып емдел, әйтпесе ауруың асқынып кетеді.
Дана Қазақ 2017-05-16 21:00:29
МЯСО РУБКА 1917-1945 гг...... http://abzubov.com/ ........................www.youtube.com/results?search_query=зубов+андрей+борисович
Че 2017-05-16 20:12:09
100 өтседе сол орақ пен балға Таразда хим.поселоктағы дом культураның шекесінде жабысып қалған. Қанды қол геноцид жасағандардың рəмізін алуға əлі шамасы жетпеген биліктің құны бес тиын.
Че 2017-05-16 20:09:36
Оқырман сайран дегендер қазақтар еместер. Ленинді қытайды қолдап отыратын нақұрыс негізі жармағандар.
Төреге Оқырман 2017-05-16 18:00:42
Мен сен айтқандай есірік, нақұрыс емеспін, тексіз емеспін, тектімін, мен де төреге жақынмын, бірақ сіз сияқты аузына келгенді құса салатын ақымақ НАҚҰРЫС-ЕСІРІК төренің тегі емеспін, ішіп алғансыз ба, жоқ алжиын дегенсіз бе? Төрелер де кезінде тозған, өз қара басын ойлаған, орыстың патшасынан шен шекпен алып, сатылған, билікке таласып, өз бауырларын өздері өлтірген.сіздің аталарыңыз - атасына нәлет - қазақты орысқа құл еткен. Оны қазбай-ақ қояйық. Орысқа қазақты сатып, өзіорыстан шен шекпен алып, халқын орыстың құлына айналдырған төрелердің орнына қазақ деген ұлтқа республика құрып берген - совет өкіметі. СІЗДІҢ АТА-БАБАҢЫЗ ТӨРЕ-ШӨРЕ-МӨРЕ ХАН-САНДАР-ТАМДАР т.б. құрт құмысқалар ОРЫСҚА ҚҰЛ ЕТІП САТЫП КЕТКЕН ҚАЗАҚҚА ЖЕРІН ҚАЙТА ЖИНАП, РЕСПУБЛИКА ҚҰРЫП БЕРІП, ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІГІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРГЕН, ҚАЛАЙ ЖЕК КӨРСЕҢІЗДЕ ОЛ ТҰЛҒА -ЛЕНИН. СОЛ ЛЕНИН ҚҰРЫП БЕРГЕН РЕСПУБЛИКАНЫҢ ШЕКАРАСЫМЕН БЕЙБІТ ТҮРДЕ БҮГІН ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТ БОЛЫП ОТЫРСЫЗ ТӨРЕ-МӨРЕ, әлде төре емессің бе, кім екенің белгісіз, самозванец. Бүгінгі қазаққа төре-мөре деген бәрібір, бұрынғы ескі қызыл шұлғау, онанда өзіңнің жеке басыңның қасиеті бар ма, сонымен мақтансайшы.Тарихты қайта оқы, әсіресе революция тарихында сенің төрелерің Колчактың қандықол қарақшылары болғанын. Колчактың малайы болып, өз қазағын өзі қырғанын оқы. Ол қысталаң кезде екі-ақ төре бұл қанды қасаптан аулақ, таза болған: бірі сұлтан Бақытжан Қаратаев, екіншісі сұлтан Жанша Сейдалин. Қалғандарының орыстар айтқандай мордасы в пушку.
Сайран, оқырманды қолдаушы 2017-05-16 17:57:27
Оқырман - деп пікір қосушы, барлық мәселені де, өте орынды айтыпты. Қолдаймын. Өйткені, біздер Қазақтар, 1917 жылдың 25 қазан күнінен бастап, 1991 жылдың (13 қарашасы болар) қарашасына дейінгі аралықта СССР - деген державаның құрамында болмасақ:: - елімізде дені дұрыс аурухана тұрмақ фельшерлік бекет, Университет тұрмақ, жәй училище болмас еді. МОНШАЛАР - болмас еді. Қолтығы мен бұтын тыр-тыр қасып, Педикулез деген диагнозды жейтін "қойдың құйрығы" деп сыбырлап, күбірлеп, боқ-боқ, қойдың соңында (онда да, орыс купецтерінің қойлары мен жылқылары) жүрер едік. Тап, ослай болмасақ та, осыған жақын, Өзбекстаннан сәл артта, Ауғаныстаннан сәл алда өмір кешер едік. На худой конец қазіргі Монголия сияқты өмір сүрер едік. Күні-кешегі тарихты, бұрмалап, алысқа жетпейміз. 1917 - жылға дейін қазақтар жәй аппендецит пен флевриттен қойша қырылды (басқа инфекциялық ауруларды айтпайақ қоялық) емеспе. Қой бағып, Жайлауға таласып, Қыстаққа таласып, жайылым үшін жағаласып жүрген қазақтарға, село, шаруа поселкаларын, аудан орталығы мен қалалар, электростанцалар, темір жол қатынасы мен телефон-телеграф, почта, ауруханалар мен орта мектептер, мұғалімдер училищелерін, кейін Медицина институтын тағы да басқа өркениеттің инфрақұрылымдарын жасаған кімдер????!!!!! Кімдер!!!!! Тарихты бұрмалаған халық, сол өзі бұрмалаған шырғалаң торға өзі түседі. "Біреуге Ор қазба - сол Орға өзің түсерсің" деген бар. Қазір Қазақстанда, боз өкпе, тең жартысынан көбі надан, діншіл (ваххабистері бар арасында) 1991 жылдан кейін туылған жас жігіттер бұл таза тарихты білмейді. Білгілере келмейді, қате! Керісінше, білу керек! Аспаннан топ етіп Енемен Қазақстанға келе қалдым деп ойлайды, олар. Жастардың көбі аса ұлтшыл, өзімшіл, сауатсыз болып барады. Бұл, мүмікін, кейбір қоғамдағы топ "өкілдеріне" қажетте болар. Бірақ, халықтың тең жартысынан астамы діншіл, сауатсыз болса, ол мемлекеттің болашағы бұлыңғыр. Осыны ұмытпайық. Архивте ақппарат көп, архив тарихтың айнасы, әркім - архивті әрқалай "қопарады" немесе "ақтарады". Ал, ШЫНДЫҚ біреу, қалай төңкерсеңде ШЫНДЫҚ біреу!!!!!!!
Төре, оқырманға 2017-05-16 17:17:15
Йя, Жаратқан Ием, Бір Алла! Осындай есірік - нақұрыстар Қазақта әлі көп-ақ? Большевик-коммунистердің сілімтігі ... сізге не айтуға болады. Баяғы тексіз, өзгермейтін сол тексіз! Сіздеде бала-шаға бар шығар? ... Тексіз-ау, тексіз! Не айтып, не қойғаныңызды түсынбейтін, сырттай оқыған парторг...
Төре 2017-05-16 17:03:26
Өңшғң ақымақ, Еврейлерден үлгі алыңдар? Жау кеткен соң қылышыңды ... шап? Біздің ауылда сол жылдары Төрелерді түгел ұстап берген соң, үйреніп қалған әдет емес пе белсенділердің, өздерінің ағайыны, түма-туыстарын қоса айдатып жіберген сабаздар жетіп артылады. Бұл Қазақ нақұрыс десем өзіме тиеді, қайтейін? Мен білем, шешем марқұм (ИМАНДЫ БОЛЫҢЫЗ?) айтып еді, мен Құдайды "аттым" деп аспанға оқ атқан белсенді, кейін молда болды. Тексіздер, теңдік алдық, деп ауылда панасыз қалған Төрелердің бала-шаға, қыз-келіншектеріне көрсеткен "өнерлерін" шешем көз жасы көл болып айтып отырушы еді жарықтық ...
Авторы Аққали Ахметке оқырман 2017-05-16 17:02:06
Қазақы мақтаншақтық, даңғазалықсыз, ол кездегі орыстың бәрі ақымақ, кіші жүз үшін Жанша мен Халел ғана ақылды демей, себебі орта жүз Бөкейхан мен Байтұрсын, Дулатұлы ғана сол кезде ақылды болған, қалғаны ақымақ деп орталық Қазақстан апторлары өңеш жыртқанын қоздырмай, сол сияқты ұлы жүзде Тұрар Рысқұловтан басқа ақылды қазақ ол кезде жоқ еді, мүлдем болмаған дегенді қоздырмай, бір бріңізбен осылай бәсекелеспейақ жазсаңыз қайтеді. Себебі ол алашордашылар қанша тыраштанса да соңғы сөзді айтып, Қазақ республикасын құрып берген совет өкіметі мен бәлшебектер. Біздің Гурьев пен Текеде, Жымпитыда, Ақтөбе мен Ойылда Алашордаңыз Дутовпен , атаман Толстовпен ауыз жаласып, қазақтың өзін сатып кетті. Ал арғындарда алашордашылар Колчакпен, Дутовпен, атаман Анненковпен, Унгернмен ауыз жаласып, қазақтың өзін атып, асты, тонады. Тіптен Көлбай Тоғысов сияқты найманнан шыққан аса көрнекті қайраткерді Колчакка ұстап беріп аттырыды, ол алашорданың Колчакка ұстап бергендері Сәкен Сейфуллин, Абдолла Асылбеков т.б. жайсаңдар. Осыдан кейін мың жерден мені орысқұл, орыстың сойылын соғушы десең де орысқа қарсы осы тұрғыдан факті таба алмайсың. Қазақтың жерін біріктіріп, тіпті өзіміздің Астрахан жағына кетіп қалған жерімізге дейін қайтарып, Қазақ Республикасын құрып берген СОВЕТ ӨКІМЕТІ МЕН ЛЕНИН. Совет өкіметінің ұлттық саясатын қара тарих ғылымдарының докторы, сонан кейін барып, зерттеп, обьективті пікір айт. Ал уақыттың ығына жығыла салатын "бұлбұлы" болсаң парқың белгілі. Теріңнен шыға сайрасаң да - сенікі өтірік. Себебі сенікі уақыт контекстінен, нақты жағдайдан жұлып алынып, уақыт ығына сай сол "сүйікті" алашордаңды мақтау. Ал ол бірыңғай мақтауға келмейді. Жұрттың жанды жеріне, артына горчицаны орынсыз тықпа. Алашордаңды мақтайтындар өз үйінде мақтап отырса сол жетед ғойі.

ۇزدىك ماتەريالدار

انىق

ولار قالاي بايىدى؟

رۋسلان احماعانبەتوۆ 18720