بەيسەنبى, 17 تامىز 2017
انىق-قانىعى 3764 19 پىكىر 9 تامىز, 2017 ساعات 11:11

ايمانعا جاۋاپ

 

ايمان ساعيدۋللانىڭ «وقۋشىلار قازاق ءتىلىنىڭ ورنىنا گەوگرافيا ءپانىن وقي ما، ساعاديەۆ مىرزا!» دەگەن سىن-ەسكەرتپەسىنە جاۋاپ

قۇرمەتتى ايمان ساعيدۋللا! ءسىز سياقتى مەن دە و باستا «جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە ارنالعان «قازاق ءتىلى» جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنداعى وقۋ باعدارلاماسىنا» قارسى شىققانداردىڭ ءبىرى ەدىم. مەن دە بۇرىنعىسىنشا قازاق ءتىلىن قازاق مەكتەپتەرىندە  عىلىم رەتىندە وقىتىلمايتىندىعىنا تۇسىنە الماي، دال بولعانمىن.   «ءماتىن رەتىندە عانا بەرىلسە تۇسىنەر ەدىم» دەپ،  سىز ايتىپ وتىرعان ويدى وسىنىڭ الدىنداعى «قازاق ءتىلى» وقۋلىقتارىندا   ءماتىندى تاربيە ءارى تانىم قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ، ماتىنمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن ەنگىزگەن العاشقى اۆتورلاردىڭ  ءبىرى رەتىندە مەن دە «قازاق ءتىلى» وقۋلىعىنىڭ بۇرىنعىسىنشا قالا بەرگەنىن قالادىم.  داۋسىم جەتكەن جەرگە دەيىن ءوز پىكىرىمدى ايتىپ تا كوردىم. ەندى ويىم باسقاشا.

جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنداعى وقۋ باعدارلاماسىمەن وقۋلىق جازۋ ۇستىندە جەتە تانىستىم،  قايتا-قايتا وقىدىم، ماقساتى مەن مىندەتىن ءتۇسىندىم. «قازاق ءتىلى» باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنى ەندى  گرامماتيكانى تازا عىلىم رەتىندە وقىتۋعا ارنالمايدى،   گرامماتيكانى تابيعات پەن قورشاعان ورتانى تانۋدا، كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىكتە بالا بەتپە-بەت كەزدەسىپ قالاتىن تابيعي قۇبىلىستاردىڭ سىرىن اشۋدا، زاتتار مەن قۇبىلىستاردىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى باسقالارمەن وي بولىسۋدە، پىكىر الماسۋدا قۇرال رەتىندە پايدالانىپ، گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتار مەن فورمالاردى دۇرىس قولدانا بىلۋگە ۇيرەتەتىنىن ءتۇسىندىم.

راس، بالانىڭ تىلدىك داعدىلارىن دامىتىپ، ساۋاتتى سويلەۋگە، ويىن بۇكپەسىز، ەمىن- ەركىن جەتكىزۋگە، ادەبي نورمالاردى ساقتاپ ايتۋ مەن جازۋعا توسەلدىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس، قيىننىڭ-قيىنى. كوپشىلىكتىڭ الدىندا ەفيرگە شىعىپ تۇرىپ، نە ايتسام ەكەن، قالاي ايتسام ەكەن دەپ قينالعانداردى ۇلكەندەردىڭ اراسىنان دا كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز عوي. ونى بىلاي قويعاندا، ادامداردىڭ اراسىنداعى رەنىش، ءتىپتى جانجال دا تاۋىپ ايتپاۋدان، دۇرىس سويلەمەۋدەن، كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلاردى مەڭگەرمەگەندىكتەن، ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ورىن الماۋىنان بولىپ جاتادى.  وسىنداي جايتتارعا تەرەڭدەپ باراتىن بولساق، ءتىلدىڭ تانىمدىق ءارى كوممۋنيكاتيۆتىك قىزمەتىن جەتە مەڭگەرتۋ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ابزال بورىشى بولىپ تابىلادى.

قۇرمەتتى ايمان ساعيدۋللا! ءسىز بەن ءبىز بۇدان بىلاي ءبىلىم مازمۇنى جاڭارتىلعان «قازاق ءتىلى» وقۋلىعى ارقىلى بالانىڭ قورشاعان ورتانى، ادام مەن تابيعاتتىڭ بىرلىگىن، ومىردە ءجيى ۇشىراساتىن، ءوزىمىز سونىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەتىن ماسەلەلەر مەن قۇبىلىستاردى ءتۇسىنىپ، ءوزارا اڭگىمە ەتۋگە، ولاردىڭ قاسيەتتەرى تۋرالى وي بولىسۋگە، پىكىر الماسۋعا ۇيرەتەتىن بولامىز. بۇل ينتەگراتسيالانعان ءبىلىم مازمۇنى ارقىلى عانا جۇزەگە اسادى. ەسىڭىزدە بولار، پانارالىق بايلانىس، ءبىلىم مازمۇنىن ينتەگراتسيالاۋ دەگەن ماسەلەلەردى بۇرىن دا جۇزەگە اسىرۋعا تىرىستىق. بىراق ساباققا بەرىلگەن ۋاقىتتىڭ كوبى ەرەجە جاتتاتىپ، گرامماتيكالىق تۇلعا-بىرلىكتەردى تالداۋعا كەتەتىن دە، ديالوگ قۇراۋعا، اڭگىمەلەسۋگە، پىكىرالماسۋعا، قۇبىلىستاردىڭ سىرىن اشاتىن سىني ويلاۋعا ۋاقىت جەتپەيتىن.

قازىر وقۋشىنىڭ ءوز پايىمداۋى، ءوز ويىنىڭ دۇرىستىعىن قورعاپ شىعۋى، كەز كەلگەن قۇبىلىس جايىندا ءبىلىمىن كورسەتە الۋى ماڭىزدى. اۋا رايىنىڭ ادام ومىرىنە، كليماتتىڭ تىرشىلىك يەلەرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تيگىزەر اسەرىن ساعات سايىن عانا ەمەس، مينۋت سايىن سەزىنەمىز. تۇرعىلىقتى جەردىڭ تابيعاتى، شارۋاعا پايداسى مەن زيانى، تابيعات تۋعىزعان تىعىرىقتان شىعاتىن ماسەلەلەردى بالا كەزىنەن شەشۋدى مەڭگەرگەن بالا ومىرگە بەيىمدەلدى دەگەن ءسوز. ونى ءوزى عانا سەزىپ قويمايدى، باسقالارمەن دە بولىسەدى، اقىلداسادى، بىرىگىپ شەشەدى. مىنە، وسى جەردە قازاق تىلىندە ەركىن سويلەپ ۇيرەنگەن، سۇراقتى دۇرىس قويا بىلەتىن، پىكىرلەسىن اڭگىمەگە تارتا الاتىن قابىلەت ءبىلىم مازمۇنى جاڭارتىلعان «قازاق ءتىلى» وقۋلىعى ارقىلى جۇزەگە اسادى. ءسىز بەن ءبىز سونىڭ كۋاسى بولامىز.

ال ءسىز حاتىڭىزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «وقۋلىق» ورتالىعىنىڭ سايتىنا جالپى جۇرتشىلىق تالقىلاۋىنا قويىلعان «قازاق ءتىلى» وقۋلىعىنىڭ جوبا نۇسقاسى نەگىزىندە جازعان ەكەنسىز. وقۋلىقتاعى «اۋا رايى جانە كليماتتىق وزگەرىستەر» دەگەن 1-ءبولىمنىڭ تاقىرىبى – «نەگىزگى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىنىڭ 5–9-سىنىپتارىنا ارنالعان «قازاق ءتىلى» پانىنەن جاڭارتىلعان مازمۇنداعى تيپتىك باعدارلاماسىندا» مينيسترلىك بەكىتكەن تاقىرىپ. وقۋلىق جازۋدا اۆتورلار ودان الشاق كەتە المايدى. الايدا سايتقا قويىلعان بۇل وقۋلىق سوڭعى نۇسقا ەمەس ەدى، بۇل نۇسقا بۇدان سوڭ دا مينيسترلىكتىڭ ءۇش كوميسسياسىنان، باسپا مەن ساراپتاما ورتالىعىنىڭ ساراپتاماسىنان ءوتىپ، وقۋلىقتا بەرىلگەن ماتىندەر مەن تاپسىرمالار، ءسىز اتاپ وتكەن سۇراقتار قازاق ءتىلى گرامماتيكاسىنا ساي قايتا وڭدەلدى. سول وڭدەۋ بارىسىندا ءسىز اتاپ وتىرعان «اۋا رايى، كليمات، اتموسفەرا»، «كليمات جانە كليماتتىق ايماقتار» دەگەن ساباق تاقىرىپتارى «قازاق حالقىنىڭ اۋا رايىن بولجاۋى»، «كليمات پەن تابيعات» دەپ وزگەرتىلىپ، جالپى تارالىمعا جىبەرىلدى. ال «كليماتتىق وزگەرىستەر» باعدارلاما تاقىرىبىندا اتاپ كورسەتىلگەندىكتەن، «قازاقستاندا قانداي كليماتتىق ايماقتار بار؟»دەگەن سۇراقتى بەرۋگە ءتيىسپىز. سەبەبى، كليماتتىق ايماقتاردى بىلمەي تۇرىپ، كليماتتىق وزگەرىستەر تۋرالى ءسوز قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس قوي. نەگىزىنەن، وقۋلىق جازۋدا باعدارلامادا بەلگىلەنگەن تاقىرىپتاردى قاتاڭ باسشىلىققا الۋ كەرەك ەكەنىن بىلەتىن بولارسىز.

ارينە، باعدارلامانىڭ جەتىلدىرىلەتىن تۇستارى ءالى دە بار، ول –كەلەشەكتىڭ ءىسى.

 گۇلبانۋ قوسىموۆا، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، 17 جىل بويى سىزبەن جانە وقۋشىلارىڭىزبەن بىرگە بولعان اۆتور

Abai.kz 

19 پىكىر
Байқағыш 2017-08-14 20:23:52
Темірбек дұрыс айтасың,кәзіргі балалар сөз сөйлеу,сөз саптау білмейді,Оған кінәлі қазақ тілі мұғалімі.Қазақ тілі мұғалімінің артынан тілге қызыққан бала аз,Тұқымнан берілген бірен саран бала болмаса..Қазақ тілі,әдебиеті мен тарих пәні кеңінен оқытылуы керек.
Губа 2017-08-14 18:40:50
Грамматика грамматиканы оқыту керек... Қазіргі бала-заманауи дамыған.Ауызша сөйлеу дағдысы қалыптасқан бала..
М. Темірбек 2017-08-14 08:44:55
ҚАЗІР ОҚУШЫЛАР ДҰРЫС СӨЙЛЕУДІ, СӨЗ САПТАУДЫ БІЛМЕЙДІ. АСПАННАН БҰРЫН АУЫЗЕКІ СӨЙЛЕП ҮЙРЕНІП АЛСЫН. АТМОСФЕРА ЕШҚАЙДА ҚАШПАЙДЫ
М. Темірбек 2017-08-14 08:23:47
Қазақ тілінің авторы тақырыптан алшақ кете алмаса айдаладағы атмосфераны қумай сол 7 сыныптың географиясынан неге алмаған сұрақты? Міне пәнаралық байланыс.
тәптіштеп отыруға уақытым жоқ 2017-08-11 11:10:59
: http://okulyk-edu.kz/ocenka-kz ке кіріп көрдім, Қазақша ертегілердің өзі орысшадан аударып келгендей болып тұр, бір жерінде сөйлем басында "түсінікті" деп қояды... ха ха ха... жеке апторлар шығарған оқулыққа пікір шығындап қажеті жоқ, ар жағында нәпсі, құлқын шыркіндер жылтыңдап тұрады емеспе! оқулықты жеке апторлар емес ұжым шығарғаны жөн, қоғамнан көптеген адамдар қатысуы керек.
ДАНА ҚАЗАҚ 2017-08-10 05:09:33
Они должны были создать эту технологию буквально из ничего. Но и здесь мы видим, что использованные в этих ракетах двигатели совершенно точно поступили из России".........dw.com/ru/ракетостроитель-северная-корея-пугает-всех-советскими-ракетами/a-40027835
ДАНА ҚАЗАҚ 2017-08-09 22:58:21
Подкомиссия, которая ведет новое расследование авиакатастрофы самолета президента Польши Леха Качиньского в небе над Смоленском в 2010 году, пришла к выводу, что разрушение крыла президентского борта имеют признаки взрыва...........http://www.polradio.pl/5/38/Artykul/320128
3 2017-08-09 22:04:50
Әжесі айтқан "бүткіл оқулықтағы тест сұрақтар ұлы жүз туралы" дегеннен шығады. ұлы жүз шамасы өз "тарихын" жазып, сарқып болған сияқты, яғни аржағында жазатын ештеңе жоқ деген сөз. өйткені ұлы орыстық шовнизмге қарсы осы "ұлы жүздік" тарихты 70 жыл пайдаланып келгеніміз жасырын емес. оның ішінде "үйсін", "қаңылы" қағанаты дегендерді осы жүз оқымыстылары айналымға шығарды. шындап келген де үйсінің -ұйғыр, қаңылың - кангюй (согды) болып шығатынын олар ойлаған да жоқ. қазақтың шын тарихымен айналысу орнына енді "тәуелсіздік" тарихын оқуымыз керек болып тұр емес пе. бұл жерде қазақты талай өткелектен өткізген ұлы жүзге тек рахмет айтар едік.
аң-таң 2017-08-09 19:02:05
Климаттың қазақ әдебиетіне не қатысы бар.?Оны география пәніне енгізсе болмай ма.? Сол атмосфераны климатты окулық бағдарламасына кіргізген автор мүмкін географияға бағдарлаған шығар, бір орыс тілді бейбақ адастырып қазақ тіліне енгізе салған шығар,соны Гулбану түзесе болар еді,
Қоқымбай 2017-08-09 18:25:53
Мен автордың орнында болсам мұндай Мәржәпияларға алтын сөзімді қор қылмаушы едім.Кез келген адам оқулықты сынардың алдында бағдарламаны жақсылап қарап шығуы керек.Автордың сөзінен ұққаным қазақ тіліне арналған оқулықтың бағдарламасында атмасфера климат деген тақырыптар болса оны қалай аттап кетеді.
әжесі 2017-08-09 17:38:48
Гүлбану өзіңнен статусы төмен екен деп Айманға тиісе кетуің жөн болмады. Айман дегенменен сұрақты дұрыс қойды.Ал қай ата- ана болса да ұрпағына жаны ашиды,.әсіресе тарих мамандары,дұрыс айтсақ доқтырлары бүткіл тарих оқуларын мейлінше әбден құртты. Қиялдағы ата бабасын тықпалап,тарихта аты аталмаған батыр кейіпкерлер пайда болды.Мамбет деген тарихшыны ғалымдар қанша сынаса да суға батпайтын екен.Бүткіл оқулықтар,тестідегі сұрақтар ұлы жүздер туралы.Бұл ұятсыздық,мемлекет тарихына қастандық..
Бізден түсінік 2017-08-09 16:53:58
Республика білім ошақтарында оқылатын оқулықтар ішінде бірінші жоғарғы мәртебе ұлт әдебиеті мен тіліне, тарихына берілуі керек. Бұлай тәжірбие, ойыншыққа айналдыруға болмайды. Ұрпақ тәрбиесіне дұрыс, оң көзбен, шын пейіл, адал ниетпен қараңыздар, Гүлбану ханым .
Қанат Атырау 2017-08-09 16:31:51
Бұлар басы орнына аяғын, ауызы орнына мұрнын көрсетеді. Біз қазақ әдебиетін, ана тілін айтып отырмыз. Ана тіліміз бен әдебиетіміздің өз мәртебесі бар емес пе ! Бұлар атмосфера, климат, аймақ дейді. Мына біреуді жаңадан қыстыра қойған. Осындайдан сақ болыңыздар.
Адам 2017-08-09 16:16:06
Гүлбану ханым! Сіз Айманның сұрағын қайта оқып көрсеңіз қайтеді? Түсінбеген жеріңіз болса сұрауыңызға болады, ұялмаңыз.
Гүлбану Қосымова ханымға ата-ана 2017-08-09 15:03:20
Бәрібір қанша мақтанғаныңызбен мектеп оқулықтарының көпшілігі жарамсыз. Немереммен бірге оқып отырып, оқулықтарды жазған ұятсыз авторларға талай рет қарғыс айтқанмын. Оқулықты, әсіресе "Қазақ тілі" мен әдебиеті, тарихына қатысты оқулықтарды ескі заманның тілін көксеушілерге жаздырмау керек. Оқулық тілі қарапайым, ұғынықты болуы керек. Бір білгіштер үшінші-төртінші кластың оқулығына Қабдеш Жұмаділов дегеннің "Тай" деген әңгімесін түгел қосып / он бір бет/ балаға оқып, түсіндіріп бер деп тапсырма береді. Ол әңгіменің тілі қытай қазақтарының бұл жақта қолданыста жоқ сөздерінен құралған. Ол оқулыққа сіздің қатысыңыз жоқ шығар, кешіріңіз. Сонда да айтуға мәжбүрміз. Нені оқытып, нені оқулыққа енгізуді білмейтін авторларды алдымен сол бастауыш класта өздерін қайта оқытып, баланың жас, тіл ерекшеліктерін ескеретін тәсілді меңгергеннен кейін ғана оқулық жаздыруға сұрыптау керек. Тарих оқулықтарының тілі де солай кедір бұдыр.
1 2017-08-09 14:14:14
Автор да, оны табан астында қолдай кеткен Қанат деген жандайшап та министрдің тапсырмасын орындаушылар.
қанат атырау 2017-08-09 14:08:09
ештеңе түсінікті емес !
Қанат 2017-08-09 11:46:54
Өте жақсы толық жауап беріліпті.Соқырға таяқ ұстатқандай екен.Бағдарлама ол бөлек жеке талқылайтын мәселе ғой.
Ерсін 2017-08-09 11:36:06
Гүлбәну сонда оқушылар география сабағында астраномияны оқи ма? Химия сабағында математика, қазақ әдебиеті сабағында орыс тілін оқитын болғаны ғой. Қазіргі білім саласы балалардың басын ашыту. Немерелерім үшін қам жеймін. Кеңес одағы кезіндегі білім жүйесі дұрыс еді. Ал кеңес халқының кедей тұруы коммунистердің құрған қоғамдық жүйесі кінәлі болды.

ۇزدىك ماتەريالدار

رۋحاني جاڭعىرۋ

قانات ابىلقايىر. قارىز بەن پارىز

Abai.kz 2885
قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن

قازاقستاندا جۇرگەن قىتايلار كىمگە سۇيەنەدى؟ 

ن.قوشامانۇلى 7458