بەيسەنبى, 19 قازان 2017
الاشوردا 2796 423 پىكىر 5 قازان, 2017 ساعات 10:29

ساداقتىڭ «اۆتورى» كىم؟

ساداق - ەجەلگى زاماندارداعى اڭدى الىستان جايراتاتىن ەڭ ۇزدىك قارۋ.  ەل اراسىندا جاي، جاق دەپ تە اتالا بەرەدى. ادىرنا، جەبە، جەبەنىڭ ۇشى جانە قورامساق دەگەن نەگىزگى بولىكتەردەن تۇرادى.

«ساداق — جەبە اتۋعا ارنالعان قول قارۋى. ساداقتى تاس داۋىرىنەن 20 عاسىرعا دەيىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق حالىقتارى پايدالانعان. ەرتە كەزدە اڭ اۋلاۋدا، كەيىن سوعىس ىسىندە قولدانىلعان. قاراپايىم ساداقتى توبىلعى، ۇيەڭكى، ت.ب. اعاش شىبىقتارىنان دوعاشا ءيىپ، ەكى ۇشىن قايىسپەن كەرىپ جاسايدى. كۇردەلى ساداقتىڭ سىرتقى بەتىنە ءسىڭىر تارتىلىپ، ىشكى جاعى مۇيىزبەن قاپتالادى، كەيدە ورتاسى مەن ەكى شەتىنە سۇيەك باستىرما قاعىلادى (ق. قۇراما ساداق). كۇردەلى ساداقتى ەجەلگى شىعىستا، ونىڭ ىشىندە ساقتار، كەيىنىرەك عۇندار مەن ورتالىق ازيا حالىقتارى كوپ قولدانعان. قازاق ساداعى كوشپەلىلەر ساداعىنىڭ جەتىلدىرىلگەن جالعاسى بولىپ سانالادى. اۋىز ادەبيەتىندە ساداقتاردىڭ قولدانىلعان ماتەريالدارىنا قاراي “قايىڭ ساداق”، “قاراعاي ساداق”، “ۇيەڭكى ساداق” دەگەن اتاۋلارى كەزدەسەدى. قايىڭنىڭ قابىعىمەن قاپتالعان، سارعايعان تۇسىنە بايلانىستى “سارىجا”، “سارساداق” دەگەن اتاۋلارى دا بار.

ساداق تارتۋ ءتاسىلى (كونە.) ەرتە كەزدە اڭ اۋلاۋدا، كەيىن سوعىس ىسىندە قولدانىلعان. ساداق تارتۋ ءتاسىلى قازاق حالقىنىڭ جامبى اتۋ، التىن حابار، تەڭگە الۋ سەكىلدى ۇلتتىق ويىندارىندا كەڭ تاراعان. بۇل ويىندار جاۋگەرشىلىك كەزەڭىندەگى اسكەري تاربيە سەكىلدى ماشىقتانۋ مەكتەبى بولعان. بۇگىنگى تاڭدا الەم ەلدەرىندە كوپ تاراعان سپورتتىڭ ەجەلگى تۇرلەرىنىڭ ءبىرى» (ۋيكيپەديا — اشىق ەنتسيكلوپەدياسىنان الىنعان مالىمەت).

ءۋاج: بىرىنشىدەن، التىن حابار، تەڭگە الۋ ەمەس، دۇرىسى التىن قاباق، تەڭگە اتۋ بولادى. ەكىنشىدەن، «قازاق ساداعى كوشپەلىلەر ساداعىنىڭ جەتىلدىرىلگەن جالعاسى بولىپ سانالادى» دەلىنگەن. ءتۇپ-تامىرىمەن قاتە تۇجىرىم. دالەل مە؟ تىڭداپ كورىڭىز؟

تاريحقا ۇڭىلسەك، ساداق جاساماي ەل بولعان ءبىر دە - ءبىر ەجەلگى رۋ-تايپانى تابا المايمىز. اڭدى الىستان اتىپ قۇلاتاتىن جالعىز قۇرال — ساداق! ساداق سان مىڭداعان جىلدار بويى اشتان ولمەۋدىڭ جانە جاۋدان قورعانۋدىڭ كەپىلى بولدى. كەيىننەن وتتى قارۋ شىققان سوڭ ونىڭ ورنىن مىلتىق باستى. مىلتىق دامي كەلە اۆتوماتتى قارۋعا اينالدى. ودان زەڭبىرەككە، زەنيتتىك قۇرىلعىلارعا ۇلاستى. بىراق سوندا دا تۇپكى پرينتسيپ ساقتالىپ قالعان. ياعني وق ادىرنادان ۇشسا دا، ستۆولدان ۇشسا دا الىستاعى اڭدى اتىپ قۇلاتىپ، ادامعا ازىق تاۋىپ بەرەدى. قازىر دە قارۋسىز ەل جوق. ىشكى، سىرتقى اسكەرلەرىمىز تۇگەل قارۋ اسىنىپ ءجۇر. مىلتىقتىز پوليتسيامىز دا ءتارتىپ ساقتاي المايدى. سونىمەن ساداق زامانعا ساي مىلتىق بولىپ وزگەردى. دەمەك، ەجەلدە وسى قىزمەتتىڭ ءبارىن «ساداق» اتقاردى. ساداق اسىنىپ ءجۇرۋ بيلىك بەلگىسى بولدى.

قازاقتىڭ قاراشاڭىراعى اداي رۋىنىڭ الەمگە ايگىلى بىرنەشە تاڭباسى (بۇگىنگىشە ايتقاندا گەرب) بار. ءبىرىنشىسى «ءتىل»، ەكىنشىسى «ساداق تارتىپ تۇرعان سالت اتتى ادام»، ءۇشىنشىسى «ساداق»، «جەبە»، «جەبەنىڭ ۇشى» ت.ت.  بۇلاردىڭ ءبارى قازاقتىڭ رۋلىق تاڭباسى ەكەندىگىن مانقىستاۋ تۇگىلى، بۇكىل قازاقتا، ءتىپتى بۇكىل الەم دە كۇنى كەشەگە دەيىن بىلمەيتىن جان بولماعان. سەبەبى، ەڭ العاش ءتىلى شىعىپ سويلەگەندەر، ساداق پەن جەبەنىڭ «اۆتورى» بۇگىنگى قازاقتىڭ اتا-بابالارى. ونى بۇل اتاۋدىڭ ساق جانە ادا (اتا) دەگەن ەسىمدەرىنەن دە كورۋگە بولادى. مانقىستاۋدىڭ ەجەلگى باس تاڭباسىنىڭ «ساداق تارتىپ تۇرعان سالت اتتى ادامنىڭ» بەينەسى بولاتىنى وسىدان. دەمەك، ەڭ العاشقى دالانىڭ جابايى قۇلانىن قولعا ۇيرەتىپ، ات قىلىپ مىنگەن دە سولار. سەبەبى، بۇل جەردە دە قاي ۇعىمدى كىم دۇنيەگە اكەلسە، سول رۋدىڭ، ەلدىڭ (اۆتورلىق) اتى بەرىلەتىن قاعيداعا سايكەس ات (اد) دەپ قويىلعان.

قاراشاڭىراق دەمەكشى، كىشى ءجۇز رۋلارى اتى ايتىپ تۇرعانداي، قازاقتىڭ ءۇش ۇلىنىڭ ەڭ كىشىسى، ياعني قازاق اتامىزدىڭ قاراشاڭىراعىنىڭ يەسى. ەكى اعاسىنىڭ (ۇلى ءجۇز بەن ورتا ءجۇزدىڭ) كەنجە ءىنىسى. ولار بەكارىس دەپ اتالدى. ال، كىشى ءجۇز-بەكارىستىڭ، سونىمەن قاتار بۇكىل قازاقتىڭ  قاراشاڭىراعى ون ەكى اتا بايۇلى، ون ەكى اتا بايۇلىنىڭ قاراشاڭىراعى اداي، ادايدىڭ قاراشاڭىراعى مۇڭال بولىپ تابىلادى (الەمگە ايگىلى شىڭعىس قاعاننىڭ رۋى وسى).  اتاسىنىڭ بار بىلگەنىن جانە ونىڭ ۇرپاقتارىنا ارناعان اماناتىن تەك قانا كەنجە ۇل الىپ قالادى ەمەس پە؟! اتام قازاقتىڭ اتا سالتىنىڭ، ءداستۇرىنىڭ، ادەت-عۇرىپتارىنىڭ، ءتىلى مەن ءدىنىنىڭ، بۇكىل شەجىرە دەرەگىنىڭ ماڭعىستاۋلىق ادايلاردا تولىقتاي ساقتالۋىنىڭ سىرى وسى.

ال، قازاق حالقىنىڭ ءوزى كەزىندە ۇرانعا شىعارعان «الاشپەن» قۋالايتىن بولساق، ءبىز الشىنداردىڭ الاشتىڭ تاق مۇراگەرى ەكەنىن كورەمىز. سەبەبى، جوعارىدا ايتقانىمداي، قازاقتىڭ قاراشاڭىراعى كىشى ءجۇز – بەكارىستىڭ الشىن جانە كەنشىن دەگەن ەكى ۇلى بار. الشىننان التى اتا ءالىم، جەتىرۋ، كەنجەسى ون ەكى اتا بايۇلى بولادى.

اد جانە اي. ەكىنشى بۋىنداعى اي –  ايەل (ايال), انا دەگەن ماعىنا بەرەدى. ءاي (اي) جانە ەل. ء(اي، ەل بولايىق). قازاقتىڭ «بايبىشەسىنىڭ» ءسوز ءتۇبىرى «ءاي (اي)» بولاتىنى تەك قانا وسىنى بىلدىرەدى. اسپاندا اي جەردىڭ سەرىگى بولسا، جەردە ايەل ەردىڭ سەرىگى. جەردە ايەل ەرىن اينالسا، اسپاندا اي جەردى اينالادى. قازاقتىڭ «اينالايىن» دەيتىندەرىنىڭ دە سىرى وسى. ايەلدىڭ ءسوز ءتۇبىرى «ءاي (اي)»، جەردىڭ ءسوز ءتۇبىرى «ەر» بولاتىنى دا وسىدان.  ءسوز تۇسىنەتىن قازاق ازاماتتارىنا بۇل داۋعا جاتپاۋعا ءتيىس.

وسى جەردە ەرەكشە اتاپ وتەتىن  جاعداي، جالپى ءبىز ادام دەگەن اتتى ەڭ العاشقى ءتىلىمىز شىعىپ سويلەگەن كەزدەن باستاپ العانىمىز ەشقانداي داۋ تۋعىزباسا كەرەك. دەمەك، ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ادام اتا مەن اۋا انانىڭ ءتىلى شىقتى. وسى تاڭبانىڭ وزىنەن-اق، قازاقتىڭ قاراشاڭىراعىن ۇستاپ بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزگەن «ءتىل تاڭبالى ادايلاردىڭ» ادام اتانىڭ دا  قاراشاڭىراعىنىڭ يەلەرى ەكەندىگى ايقىن كورىنەدى. ماڭعىستاۋدىڭ ەجەلگى قورىمدارىندا ءبىر كەسەنەگە ەرى مەن ايەلى بىرگە جەرلەنسە قۇلپىتاسقا «جەبە» مەن «اي» تاڭباسى قاتار سالىنعان جاعدايلارى ءجيى كەزدەسەدى.

ادايدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان «ءتىل تاڭباسىمەن» بىرگە «جەبەنىڭ» قاتار ءجۇرۋىن ايگىلى تاريحشى-عالىم ءىلياس ەسەنبەرلين (ون سەريالى «قازاق حاندىعى» ءفيلمى وسى اعامىزدىڭ «الماس قىلىش» رومانى نەگىزىندە تۇسىرىلگەن) بىلايشا سۋرەتتەيدى: «ءوزىنىڭ جەكە قارۋلى كۇشىن باسقارۋ وردانى قاراۋىلداۋ ءۇش «ساداقشىعا» تاپسىرىلدى. باۋىرشىنىڭ كىشى ءىنىسى وعىلا-شەربە جانە شىڭعىستىڭ ءىنىسى حاسار باسقارعان ءۇش قىلىش ۇستاۋشىلار بيلىك بەلگىسى رەتىندە ساداق پەن جەبەنى (كەيىننەن قورشى-اتقىشتار قىزمەتىندەگىلەر) اسىنىپ جۇرۋگە مىندەتتى بولدى. حاننىڭ جەكە تاپسىرماسىن ورىندايتىن ءتورت نوكەرى بارلاۋشى-قۋعىنشى بولىپ تاعايىندالدى» (شىڭىسحان الەم سىلكىندىرۋشىسى. 32 بەت). دەمەك، شىڭعىسحان قاعاناتىندا قازاقتىڭ «ساداق» جانە «جەبە» تاڭبالارى بيلىك بەلگىسى رەتىندە قولدانىلعان.

كونە ماڭعىستاۋداعى ۇنعازى تاۋىنا ۇڭگىپ سالىنعان شاقپاق اتا جەراستى مەشىتىنىڭ  كىرەبەرىس قاپتالداعى بىرنەشە ادام جەرلەنگەن ۇلكەن قۋىستىڭ قابىرعاسىنا «سالت اتتى ادامنىڭ» بەينەسى سالىنعان.  ونىڭ  قولىندا جەبەسىن كەرە تارتىپ تۇرعان ساداق بار. ال، «جەبە تارتقان سالت اتتى ادام» ماڭعىستاۋدىڭ ەجەلگى، ءتىپتى كۇنى بۇگىنگى دە نەگىزگى باس تاڭباسى بولىپ تابىلادى. بۇل ادام دەگەن اتقا يە بولعان ەجەلگى اتالارىمىزدىڭ قاراشاڭىراعى، دالانىڭ جابايى قۇلانىن ات قىلىپ مىنگەندەرمەن بىرگە ساداقتىڭ دا، جەبەنىڭ دە (وقتىڭ دا) اۆتورى قازاقتار دەگەن ءسوز. بۇل تاڭبا (گەرب) ماڭعىستاۋدىڭ ەجەلگى قورىمدارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىندە كوپتەپ كەزدەسەدى.

قازاقتىڭ اتا سالتى بويىنشا، تاڭبانى ەنشىلەر كەزدە سول رۋدىڭ، نەمەسە تايپانىڭ «اۆتورلىق قۇقىعى» باسشىلىققا الىنعان. قاز ادايلاردىڭ تاڭبالارىنان، ولاردىڭ سول كونە زامانداعى ادام اتا مەن اۋا انانىڭ قاراشاڭىراعىن ۇستاپ قالعان ۇرپاقتارى ەكەندىگىن كورەمىز. «تاۋدى، تاستى جەل بۇزار، ادامزاتتى ءسوز بۇزار» دەپ، اتا-بابالارىمىز ايتقانداي، بۇكىل قازاقتىڭ ۇلى بيلەرى مەن قاعاندارى ادايلارعا ادامزاتتىڭ ەڭ ۇلى تەڭدەسسىز قارۋى، ادامنىڭ ءتىلىن جانە سول زاماندارداعى اڭدى الىستان اتىپ، دۇشپانىن الىس ارا قاشىقتىقتان جويىپ جىبەرەتىن ەڭ ۇلى قارۋ ساداقتى جانە ونىڭ جەبەسى (ونى قازىرگى زامانداعى يادرولىق قارۋدىڭ وق تۇمسىعىمەن سالىستىرۋعا بولار) مەن ماساعىن (ۇشىن) تاڭبا ەتىپ ەنشىلەگەندە، قازاقتاردىڭ ادامزاتتى ازعىندىققا ۇندەپ، بۇزعانى جانە قورقاقتىعى ءۇشىن ەنشىلەمەگەنى انىق. دەمەك، وسى تاڭبالارعا قاراپ-اق، ساناسىندا ساڭلاۋى بار ازاماتقا، قازاقتاردىڭ ادام اتانىڭ قاراشاڭىراعىنىڭ يەسى ەكەندىگى جانە ولاردىڭ وسىعان لايىق بولعاندىعى ەشقانداي داۋ تۋعىزباسا كەرەك. سەبەبى، بۇل تاڭبانى، ياعني «جەبەنىڭ ۇشىن»، ياعني مىنا سولتۇستىگىمىزدەگى كورشىلەرىمىزدىڭ تىلىمەن ايتقاندا «سترەلكانى» بۇتكىل الەمدە قولدانبايتىن بىردە-ءبىر ەل جوق. جەبەنىڭ ۇشى (سترەلكا)  ادامزاتتى ادام-ادام بولعالى بەرى بارار جەرىنە اداستىرماي، ماڭگى جول سىلتەۋشى بولىپ كەلە جاتىر.

ادايدىڭ وسىنداي الىپ «جەبە تاڭبالارى» ۇستىرتتە سايوتەس پەن بەينەۋ كەنتتەرىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. بۇل تاڭبالاردىڭ ەڭ ۇزىنى 100 كم-گە دەيىن جەتەدى، دەپ جازادى: «زاگادوچنىە سترەلى پلاتو ۋستيۋرت» | ينتەرنەت جۋرنال رەپين.ينفو

ءۇستىرت جەبەلەرى قازاق دالاسىنىڭ تورىنە قاراي سوزىلعان. جەبەلەردىڭ ۇشىنىڭ ءبارى ءبىر باعىتقا، ياعني سولتۇستىككە قاراتىپ سالىنعان.

جەرگىلىكتى حالىق مۇنى  اڭ اۋلاۋ ءۇشىن سالىنعان اران دەپ اتايدى. ارانداردىڭ سول ءۇشىن پايدالانىلعانى دا شىندىق. عالىمدار مۇنى سۋ ساقتاۋ ءۇشىن قازىلعان ور دەپ تە بولجام جاسايدى.

بىراق، ءبىز مىنا جاعدايعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. ارانداردى دا، سۋ ساقتايتىن ورلاردى دا ءدال "جەبەنىڭ" بەينەسىندە ەمەس، باسقاشا دا سالۋعا بولادى ەمەس پە؟ جانە ولاردىڭ ارقايسىسىن ءار جاققا قاراتىپ تا سالا بەرمەي مە؟ دەمەك، بۇل الىپ قۇرىلىستىڭ نەگىزگى ماقساتى ادايدىڭ جەبە تاڭباسىن بەينەلەۋ ارقىلى ادايلاردىڭ ادام اتانىڭ قاراشاڭىراعى ەكەندىگىن مەڭزەگەنى  دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. اتالارىمىزدىڭ بىزگە ايتايىن دەگەنى دە وسى بولسا كەرەك.

ونىڭ ۇستىنە ماڭعىستاۋ مەن ۇستىرتتەگى مىڭداعان قورىمدار مەن ميلليونداعان زيراتتاردىڭ بارلىعىندا دەرلىك وسى "جەبە" تاڭبانىڭ تۇرۋى دا وسى ايتقانىمنىڭ ايداي ايعاعى بولماق.

تۋرا وسىنداي الىپ «جەبە تاڭبا» مەكسيكانىڭ ناسكا شولىنەن تابىلىپ، عالىمدار ونى «ءۇستىرت جەبەسى» دەپ اتاعان.

قاز ادايلاردىڭ سوڭعى عاسىرلارداعى الەمگە ايگىلى ەڭ تانىمال تاڭبالارى     ءتىل،     ساداق،   جەبە  جانە   جەبەنىڭ ۇشى. سولارمەن قاتار، ماڭعىستاۋدىڭ ەجەلگى قورىمدارىنداعى ەڭ كوپ كەزدەسەتىن تاڭبالار قاتارىنا  «+»   كرەس،   «پ»  بوساعا  جانە قازاقتىڭ قايقى قىلىشىنىڭ بەينەسى جاتادى. بۇلاردا  قازاقتاردىڭ ەجەلگى تاڭبالارى بولىپ تابىلادى.

«ادايلاردىڭ وننان اسا تاڭباسى بار. سولاردىڭ ىشىندە بەيىت باسىنداعى قۇلپىتاستاردا ەڭ كوپ كەزدەسەتىندەرى مىنا ءۇش تاڭبا:   . بۇلار تەك قانا اداي تاڭبا ەمەس، وعىز تاڭبا دەپ تە اتالادى. الدىڭعى ەكەۋىنىڭ ۇش جاعى ءار جاققا قاراتىلىپ قويىلا بەرەدى» (ت.س.دوسانوۆ «رۋنيكا قۇپياسى» الماتى-2009. 72 بەت).

وعىز دەمەكشى، وعىزدىڭ ءسوز قۇرامى وق جانە قىز دەگەن ەكى بىرىككەن سوزدەردەن تۇرادى. بەينەلەپ ايتقاندا جەتى بۋىن ۇرپاق جەتى اتاسىمەن،  جەبە قورامساقتا ساداقپەن، ياعني ساق اتاسىمەن بىرگە جۇرەدى. جەبە ادىرنادان اتىلىپ، ساداقتان اجىراعان كەزدە وققا اينالادى. سوندىقتان قازاقتىڭ سوزدىك قورىندا ەشقاشاندا جەبە ءتيدى دەپ ايتىلمايدى، وق ءتيدى دەلىنەدى. دەمەك، وق ەنشى الىپ ءبولىنىپ كەتكەن ۇرپاقتىڭ بالاما اتاۋى. بۇل قازاقتىڭ رۋلىق شەجىرەسىندەگى بۇزاۋدىڭ ەكى بالاسىنىڭ كىشىسى، ياعني ايتۋمىستىڭ ءىنىسى جەمەنەيدەن (يەمەننەن) بولىنەتىن سەميتتەردەن (اراب پەن ەبرەيدەن) باستالادى.

«قوجا احمەت شاكىرتەرىن وقىتۋدى اياقتاپ بولعان سوڭ شاڭىراقتان وق اتادى. ساداق وعىنىڭ تۇسكەن جەرى مانقىستاۋ بولادى.

ءدانىسپان اۋليە دە سولاي جەبە ىزىمەن مانقىستاۋعا كەلەدى.

اڭىز كەيدە ساداق جەبەسىنىڭ ورنىنا اسا تاياقتى قولدانادى. بەكەت اتا دا وسىنداي تاياقتىڭ جولىمەن مانقىستاۋعا كەلەدى» (س.قوندىباي «ماڭعىستاۋ مەن ءۇستىرتتىڭ كيەلى ورىندارى» الماتى. 2000 12-13 بەتتەر).

«شوپان-اتا، شاقپاق-اتا، دانىسپان-اتا ۇستازدارى شاڭىراقتان اتىپ جىبەرگەن ساداقتىڭ جەبەسىن ىزدەي ءجۇرىپ ماڭعىستاۋعا كەلگەن، جەبەنى تاپقان جەرىنەن مەشىت-مەدرەسەلەرىن سالعان» (بازارباي ابدراحمانوۆ «بەكەت-اتانىڭ سۇپىلىق جولى» الماتى-2010. 27 بەت).

«تابىتتىڭ (شىڭعىسحانننىڭ) ەكى قاپتالىنا ساداق پەن جەبە، پىشاق، وت تۇتاتقىش جانە التىننان جاسالعان كەسە قويىلدى» (ۆ.گ.يان «چينگيز-حان» نۋكۋس-1975. 335 بەت).

«267. ...بۇرحان شىڭعىس قاعانعا ديدارلاسۋعا كەلەدى. سول جەردە بۇرحان كەزىگىپ، التىن وق (جەبە) باستاتقان توعىز-توعىز التىن، كۇمىس اياق، توعىز-توعىز ۇل-قىز، توعىز-توعىز ات-تۇيە، توعىز-توعىز باسقا دۇنيە تارتۋ ەتكەن كەزدە، بۇرحانمەن ءۇيىنىڭ سىرتىندا تىلدەسەدى». («موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى»، 188 بەت).

«ءابدى ءال-ءمۇتالىپ ءبىر-بىرىنەن اينىمايتىن بالگەرلىك اشاتىن التى جەبە جونىپ، ەكەۋىن سارى تۇسكە بوياعان (ونى سۋىرعان ادام كيىكتىڭ التىن مۇسىندەرىن يەلەنەدى), ەكەۋىن قارا تۇسكە بوياعان (ول ناركەسكەن مەن ساۋىتتى يەمدەنەدى), ال اققا بويالعان جەبەنى سۋىرعاندار – ولجادان قۇر قالاتىن بولعان. ساداقتاردى ءبىر كەزدە سيريادان اكەلىپ، وردانىڭ قاق ورتاسىنا ورناتقان، ەڭ ءىرى، ەڭ قۇدىرەتتى دەسكەن قابىل تاسقۇدايىنىڭ قولىنا ورناتادى. اق تاستان قاشالعان قابىل قولىنا بالگەرلىك جەبە ۇستاپ وتىرعان كۇيىندە مۇسىندەلگەن (قايسىبىر اراب تاريحشىلارى ونى يبراھيم پايعامبار دەسەدى – ا.ق.). جەبەمەن بال اشۋ ول زامانداعى ەڭ مارتەبەلى قاسيەتتىڭ ءبىرى سانالعان» (امانباي قۇنتولەۋۇلى «مۇحاممەد پايعامبار» الماتى 2003 63 بەت).

تۇسىنىكتەمە: ءابدى ءال-ءمۇتالىپ – مۇحاممەد پايعامباردىڭ اتاسى.

سيريا (سىر ەلى) – اراپ جەرىندە ورنالاسقان مەملەكەت، استاناسى داماسك. قازاقتىڭ شەجىرە-داستاندارىنداعى اتى اڭىزعا اينالعان داماشىق قالاسى وسى.

«ءبىزدىڭ حالىق ەجەلدە ءسۇت جولى جۇلدىزدارىن وعىز حاننىڭ ساداعى دەپ اتاعان.

...كۇن قاعاناتىنىڭ ۇلى بيلەۋشىلەرىنىڭ ءبىرى مەتە حان بولدى. مەتە حاننىڭ حالىققا جاساعان جاقسىلىعى مەن مىنەزىنىڭ ۇقساستىعىنا بايلانىستى، حالىق اراسىندا «مەتە حان – ول قايسى وگىز حان» دەگەن ماتەل دۇنيەگە كەلدى.

مەتە حاننىڭ اكەسى دۋمان بايگى. ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزعا دەيىنگى 380 جىلى ول ءوز مەملەكەتىنىڭ شەكاراسىن شىن-ماشىن ەلىنە دەيىن كەڭىتىپ، ول ەلدە تەومان دەگەن ەسىممەن بەلگىلى بولدى. كەيىنىرەك ونىڭ ۇلى مەتە حان، ۇلى كۇن قاعاناتىنىڭ بيلەۋشىسى بولىپ، ول 26 مەملەكەتتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ولاردى 84 ۇلىسقا ءبولدى. مەتە حاننىڭ كەزىندە ىسقىرىپ ۇشاتىن جەبەلەر مەن ساداق جاسايتىن شەبەرحانالار اشىلعان» («رۋحناما» س.تۋركمەنباشي. 214-215 بەتتەر).

قازاقتىڭ رۋلىق شەجىرەسىندە وسى مەتە اتامىزدىڭ ەسىمى ساقتالعان. قازاق – الشىن – بايۇلى - اداي – كەلىنبەردى - مۇڭال – جاۋلى – جارى – مەتە بولىپ تاراتىلادى.

ال، شىڭعىسحان اتامىزدىڭ دا رۋى قازاق – الشىن – بايۇلى -  اداي – كەلىمبەردى – مۇڭال – جارى – قيان (قيات) بولىپ تابىلادى. ۇرانى الاش،  تاڭباسى «ءتىل تاڭبا». ءتىل تاڭبانى شىڭعىس قاعاننىڭ رۋلىق كۋالىگى دەسەك تە بولادى. شىڭعىس قاعان ەسىمىنىڭ الشىننىڭ ەكىنشى بۋىنىنان باستالاتىنى دا وسىدان.

«ساداق پەن جەبەنىڭ جانە ونىڭ ۇشىنىڭ» قازاقتىڭ قاراشاڭىراعى قاز ادايعا رۋلىق تاڭبا بولىپ ەنشىلەنۋىنىڭ باستى سەبەبى، بۇل قارۋدى ەڭ ءبىرىنشى ويلاپ تاپقاندار، قازىرگى قازاقتاردىڭ اتا-بابالارى ەكەندىگى بولاتىن. ونى «جەبەنىڭ» تەك قانا رۋلىق تاڭبا ەكەندىگىنەن عانا ەمەس، «ساداق» (س-ادا-ق) دەگەن ءسوزدىڭ قۇرامىنداعى «ادا»، «ساق» جانە وسى ساداقتىڭ كەرمە قايىسىنىڭ «ادىرنا (اد-ىرنا)»،  ياعني بۇل قارۋ بارلىق قارۋلاردىڭ اتاسى دەلىنىپ، ادام اتامىزدىڭ اتىن يەمدەنۋىنەن دە كورۋگە بولادى.  وسى قارۋدىڭ قاي كەزەڭدە دۇنيەگە كەلگەنىن سارالايتىن بولساق، ونى قازاقتىڭ قاراشاڭىراعىن ۇستاپ قالعان اداي اتامىزدىڭ ءۇش نەمەرەسى قۇنانورىس، اقپان جانە جەمەنەيلەردىڭ كەزى دەپ تۇجىرىم جاسايمىز.  سەبەبى، «ساداق» ءسوزىنىڭ قۇرامىنداعى قاز ادايدىڭ اقپانى مەن بۇكىل الەم بىلەتىن ساقتىڭ،  ساداقتىڭ ەكىنشى اتاۋى جايدىڭ قۇرامىنداعى «اي»-دى، ءۇشىنشى اتاۋى جاقتىڭ قۇرامىنداعى «اق»-تى جانە جەبەلەردى سالاتىن «قورامساقتى» قوسىڭىز. قورامساق – بىرىككەن ءسوز. ءسوز ءتۇبىرى ور، ارى قاراي قور، ورام، اق، ساق. مەنىڭشە بۇعان ەشقانداي كوممەنتاري قاجەت بولماسا كەرەك. سەبەبى، ور – ارتىق سۋ جينايتىن ساي بولسا، قور – ارتىق جيناقتالعان كەرەكتى دۇنيە. ەكەۋىنىڭ دە نەگىزگى ماعىناسى بىردەي. ال، بۇل جەردە جەمەنەي قايدان شىقتى دەيتىن بولساق، جەبەنىڭ العاشقى بۋىنىنىڭ جەمەنەي اتامىزدىڭ ەسىمىنىڭ العاشقى بۋىنىمەن سايكەس كەلەتىنى وسىدان. مىنە وسى جەردە جاي مەن جاقتاعى «ج» دىبىسىنىڭ دا قايدان شىققانى ءوز-وزىنەن تۇسىنىكتى بولسا كەرەك. سوندا جەبەنىڭ (ساداقتىڭ) ادايلارعا تاڭبا بولىپ بەكىتىلۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ولاردىڭ وسى قارۋدى ويلاپ تاۋىپ، كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگىزۋلەرى بولىپ تابىلادى. قازاقتىڭ رۋ تاڭبالارىنىڭ ءبارى وسىلاي دۇنيەگە كەلگەن. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن تاعى ءبىر مىسال: ماڭعىستاۋلىق ادايلارعا كورشى (قازىرگى اقتوبە وبلىسىنا قاراستى بايعانين اۋدانى، ەجەلدە تابىن اۋدانى دەپ اتالعان) الشىننىڭ جەتى رۋىنا جاتاتىن تابىن رۋىنىڭ تاڭباسى توستاعان. رۋ ەسىمىنىڭ تابىن، تاڭباسى «توستاعان» بولۋى بۇل رۋدىڭ شىعۋ تەگىن وتە تەرەڭگە سىلتەيدى. دالىرەك ايتقاندا، تابىن (جىلقىشى) اتالارىمىزدىڭ دالانىڭ جابايى قۇلانىن قولعا ۇيرەتىپ، ەرتتەپ مىنگەن جانە ونىڭ سۇتىنەن قىمىز  اشىتىپ،  توستاعانعا قۇيىپ، قوناعىنا ۇسىنعان كەزەڭى. قازاقتاردىڭ كۇنى بۇگىندە دە جىلقى ءۇيىرىن تابىن دەيتىندەرى وسىدان. سول سياقتى نايزانى ويلاپ تاپقاندار، بۇگىنگى  نايمانداردىڭ اتا-بابالارى. ەندى وسىنىڭ ۇستىنە، قازاقتىڭ بەس قارۋىنىڭ ەڭ ەجەلگىلەرىنىڭ ءبىرى نايزا ەكەندىگىن قوسىڭىز. كەز-كەلگەن ۇعىمعا، ياعني ويلاپ تابىلعان جاڭالىق اتاۋلىعا سول ادامنىڭ (رۋ، تايپانىڭ) ەسىمى بەرىلەدى. بۇل قاعيدانى سول بۇرىنعى كۇيىندە بۇكىل الەم ەلدەرى كۇنى بۇگىندە دە قولدانادى. مىسالى: تۇرىكتەر بۇكىل جۇننەن توقىلعان بۇيىمداردىڭ ءبارىن قازاق دەيدى، ورىستار يليۋشين جاساعان سامولەتتىڭ اتىن «يل»، انتونوۆتىكىن - «ان»، تۋپولوۆتىكىن - «تۋ»، وم زاڭى، نيۋتون زاڭى، ارحيمەد زاڭى ت.ت. بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى. ءبىز قازىر  مۇنى «اۆتورلىق» قۇقىق دەپ اتاپ ءجۇرمىز.

ماڭعىستاۋ مەن ءۇستىرتتىڭ ەجەلگى قورىمدارىنىڭ بارىندە، ماڭعىستاۋدىڭ باس قالاسى اقتاۋداعى ۇيلەردىڭ قابىرعاسىندا، اۋەجايدان قالاعا بارار جولداعى بيلبوردتا، تاۋلاردىڭ باۋرايىندا، تەڭىز جاعاسىنداعى جارقاباقتاردا "ساداق تارتىپ تۇرعان سالت اتتى" ادامنىڭ بەينەسى كوپتەپ سالىنعان. ماڭعىستاۋ مەن ۇستىرتتەگى ەجەلگى مىڭداعان، ميلليونداعان قۇلپىتاستاردا دا ساداق پەن ساداقتىڭ جەبەسى بار. ال "جەبە" قازاقتىڭ كەنجە ۇلى ادايدىڭ رۋلىق تاڭباسى. كەيبىرەۋلەر قازاقتاردى قاعازعا تۇسكەن ەجەلگى جازبا تاريحى قايدا دەپ، كەلەمەج كۇلكى ەتكىلەرى كەلەدى. اقيقاتىندا، ءمور باسىلعان قاعاز ءبىر جاۋىن وتسە دىم قالمايدى. ال، قازاقتاردىڭ سالىپ كەتكەن تاڭباسى قۇدايدان بۇيرىق بولماسا ماڭگى تۇرادى. بۇل تاڭبالارعا جاۋىن، جەر سىلكىنۋ، داۋىل، ءتىپتى توپان سۋدا ەشتەڭە ىستەي المايدى. بۇل تاڭبالاردى جويۋدىڭ جالعىز جولى (اللاتاعالا بەتىن اۋلاق قىلعاي!) بۇكىل جەر ءوز وربيتاسىنان شىعىپ، جارىلىپ، ۇساق بولشەكتەرگە ءبولىنىپ كەتۋى كەرەك. ەجەلگى قازاقتار تاريحىن مىنە وسىلاي جازعان. ال، بىزدەردىڭ تاريحتى وسىلاي جازباق تۇگىلى، اپ-ايقىن جازۋلى تۇرعان دۇنيەنى دە وقۋعا ءبىلىمىمىز جەتپەي ءجۇر.

ساداقتىڭ اۆتورلىق قۇقىعى قازاقتىڭ بەل بالاسى ساق اتالارىمىزدا جاتقانىنا دالەل رەتىندە ايتارىمىز:

ساقتىڭ ءسوز ءتۇبىرى ء(وز ءتۇبى، ءوز اتاسى) - اق. «اق» ءوز كەزەگىندە قاز دەگەن تۇبىرگە جالعانىپ «قازاق» دەگەن ەل اتىمىزدى قۇراپ تۇر. «اقتىڭ» قاز-اق دەگەنىمىزدەگى قازعا جالعانىپ، قازاقتىڭ ەكىنشى بۋىنىندا تۇرۋى ساقتاردىڭ قازاق ەلىنىڭ ۇرپاعى (بالاسى) ەكەندىگىن ايقىن كورسەتىپ تۇر.

قاز بي (قاس بي، كاسپي) اتانعان  حالىقتىڭ، ياعني قازاقتىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن مىناداي ءبىر قاعيداسى بار. ول ءسوزدىڭ اتاسىن ورتاسىنا ورنالاستىرۋ. مىسالى:

ساداق (س-ادا-ق) – ساقتاردىڭ اتاسى.

ساناق (س-انا-ق) – ساقتاردىڭ اناسى.

ساعاق (س-اعا-ق) - Cاقتاردىڭ اعاسى.

ساباق  - ساقتاردىڭ اپاسى.

سەنەك – ساقتاردىڭ ەنەسى.

قاعان – حانداردىڭ اعاسى.

قاتار – اقيقاتتىڭ اتاسى (قار مەن اق سينونيم), قاز قاتار – قاز اقيقاتتىڭ اتاسى جانە قازاق ەلىنىڭ  قاتاردىڭ باسىندا ءبىرىنشى بولىپ تۇرۋى، بۇل قازاق ەلى ەڭ العاشقى ەل، ياعني قالعان ەلدەر قازاقتان كەيىن ءتىزىلىپ دۇنيەگە كەلدى دەگەن ءسوز.  ايتپەسە، اراپ قاتار، ورىس قاتار، قىتاي قاتار، ەۆرەي قاتار ت.ت. بولعان بولار ەدى.

قابار (ح-ابا-ر) - اقيقاتتىڭ اپاسى، اناسى (قار مەن اق سينونيم).

قاعاز  - قازدىڭ (قازاقتىڭ) اعاسى.

كولەڭكە (ك-ولەڭ-كە) – ولەڭنىڭ كوكەسى. «ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى» (اباي). ولەڭ ماڭگى سوزبەن بىرگە، كولەڭكە ماڭگى اداممەن بىرگە.

ساۋكەلە ء(ساۋ-كە-لە)  – ساۋلەنىڭ (نۇردىڭ), ياعني ساقتاردىڭ اكەسى. ەجەلگى ساقتاردىڭ شوشاق توبەلى باس كيىم كيەتىندەرىنىڭ سىرى وسى.

جاناق – جاقتىڭ (ساداقتىڭ بالاما اتاۋى) اناسى.

جاناي – جايدىڭ (ساداقتىڭ بالاما اتاۋى) اناسى.

قادام – قام  ەلىنىڭ (نۇق پايعامباردىڭ ءۇش ۇلىنىڭ ۇلكەنىنىڭ ەلى) اتاسى.

قالام – قام ەلى الدىڭعى ەل. نۇق اتامىزدىڭ ءۇش ۇلىنىڭ (قام، سام، ياپەس) ۇلكەنى.

قاپام – قام ەلىنىڭ اپاسى.

قالماق - (ق-الما-ق) ءسوز ءتۇبىرى الما، بۇل باياعى ادام اتا مەن اۋا انانى ۇجماقتان قۋاتىن جەمىس اعاشى. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، تۇتاس دۇنيەنى قاق جارعان، ياعني ءبولىنۋدىڭ باسى الما دەپ تۇر.

اتا مەكەن (م-ەكە-ن),  – اتا الدىندا، مەن ءسوزىنىڭ قاق ورتاسىندا ەكە (اكە) تۇر.  بۇل ءسوزدىڭ تولىق ماعىناسى «اتام، اكەم جانە مەنىڭ تۋعان جەرىم». اتا-مەكەن، بۇل قازاق اتامنىڭ ەڭ قاسيەتتى ۇعىمى.

الايدا، بۇل ۇعىمنىڭ قاسيەتىن تولىق ءتۇسىنۋ ءۇشىن، قازىرگى تاڭدا وسى ۇعىمنىڭ ورنىنا قولدانىستا جۇرگەن وتان ۇعىمىنىڭ ماعىناسىن تولىق ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.

وتان – وت انامىز بەن وتباسىمىزدىڭ، ياعني بالا-شاعامىزدىڭ ورنالاسقان جەرى. دەمەك، وتباسىڭ قايدا بولسا وتانىڭ سوندا، ياعني يت سياقتى قارنىڭ قاي جەردە تويسا، وتانىڭ سول جەر دەگەن ءسوز. بۇل قازىرگى امەريكاعا جەر-جەردەن جينالعان ءار ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ «قاڭعىباس» وكىلدەرىنىڭ قاعيداسىنا تولىقتاي سايكەس كەلەدى.

ءبىز قازىر اتامەكەندى اۋىزعا المايمىز، ونىڭ ورنىنا بار جەردە ۇنەمى ءبىرىنشى ەتىپ «وتان وتباسىنان باستالادى» دەپ، وتان دەگەن ءسوزدى اۋىزدان تاستامايمىز. بىزگە ۇلى اتالارىمىزعا لايىق تولىق قاندى ەل بولۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە وتان ەمەس، اتامەكەن تۇرۋى ءتيىس. شىندىعىندا دا، اتامەكەندى اۋىزعا الماي، تەك قانا جالاڭ وتاندى ۋاعىزداۋ ءبىزدىڭ اتا تاريحتان دا، ونىڭ ۇلى مادەنيەتىنەن دە تولىقتاي باس تارتقاندىعىمىز بولىپ تابىلادى. بۇل كوسموپوليتيزمنىڭ باستاۋ الاتىن جەرى، ياعني سول جەرگە تىكە اپاراتىن جول. انا تىلىمىزدەگى كوسموپوليتيزمنىڭ بالاماسى «ەر تۋعان جەرىندە، ...» دەلىنەدى. قازىرگى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ اسا كوبەيىپ كەتۋى وسى تۇجىرىمىمىزدىڭ ايداي ايعاعى بولماق. بۇل باياعى امەريكالىقتاردىڭ (ەۆروپالىقتاردىڭ), ياعني ەبرەيلەردىڭ جوباسىمەن قولدان جاسالعان «موي ادرەس سوۆەتسكي سويۋزدىڭ» جالعاسى.

سالاق (س-الا-ق) – ساقتاردىڭ الاسى، ياعني ءوڭى وزگەرىپ، بۇزىلعان ساقتار (سالاق ادام) ت. ت. بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى. بۇل جەردە ءسوزدىڭ اتاسى ء(تۇبىرى، اۆتورى)  جالپى ۇعىمنىڭ قاق ورتاسىندا بەرىلىپ تۇر. بۇدان اسقان دانالىق بولار ما؟ مىنە ءبىزدىڭ اتالارىمىزدى وسى ءۇشىن دە قاس بي (كاسپي) دەپ اتاعان.

ساداق – ساقتاردىڭ اتا (باس، ۇلى) قارۋى. وعى جەبە. جەبە قورامساقتا قارۋمەن بىرگە جۇرەدى. قازاقتاردا دا سولاي جەتى اتاعا دەيىن ەت-جاقىن تۋىس سانالىپ، ولاردىڭ ۇلدارى مەن قىزدارىنا جەتى اتاعا دەيىن ۇيلەنۋلەرىنە تىيىم سالىنعان. بۇل قازاقتىڭ اتا سالتى، بۇگىنگىشە ايتقاندا اتا زاڭى. جەبە كەرىلە تارتىلعان اد-ىرنادان اتىلىپ اجىراعانشا قورامساقتا ساداقتان بولىنبەي بىرگە جۇرەدى. اتىلعاننان كەيىن وققا اينالادى. قازاقتىڭ اۋىز ەكى سوزىندە دە، جازبا جىر-شەجىرەلەرىندە دە جەبە ءتيدى دەلىنبەيدى، وق ءتيدى دەلىنەدى. بۇل اتا جۇرتتان اجىراپ، وتاۋ تىگىپ كەتكەن ۇلتتار مەن ۇلىستار دەگەن ءسوز. ءبولىنۋ سەگىز سانىنان، ياعني اراب پەن ەبرەيلەردىڭ اتالارى سەميتتەردەن باستالادى. سەگىز بەن سەميتتىڭ تۇبىرلەس بولاتىنى وسىدان.  ارى قاراي الەم تاريحىنداعى سەگىز وق، توعىز وق جانە ون وق (ون جەبە) حالىقتارى دەپ جۇرگەندەرىمىز وسى بىزدەن بولىنگەن ەلدەردىڭ قايتا بىرىككەندەگى اتاۋلارى. قازاقتىڭ اتا زاڭىندا ادام اتا ۇرپاقتارى جەتى اتاعا دەيىن بولىنبەيدى.

قورىتىندى:  ساداق - ساق اتا، ياعني ساداقتىڭ اۆتورى ساقتار دەگەن ماعىنا بەرەدى. ج- جەتىنشى بۋىن ۇرپاق جەمەنەي (بۇزاۋ), اي - ادايدىڭ ەكىنشى بۋىنى ايەل-انا، اق - اقپان، ادايدىڭ بەسىنشى بۋىن ۇرپاعى بولادى. ساقتىڭ ءسوز ءتۇبىرى، ياعني ءتۇبى، ءوز اتاسى اق بولاتىنى وسىدان. قورامساق - قورامنىڭ ءتۇبىرى ور، ورا، ورام بولسا، ەكىنشى بۋىندا سولاردىڭ سىرتىندا ساق تۇر دەگەن ماعىنا بەرەدى. ادىرنانىڭ تۇبىرىنەن ادايدى كورسەك، جەبەدەن جەمەنەيدى كورەمىز. قورامساقتىڭ «ور» دەگەن تۇبىرىنەن قۇنانورىستاردى كورەمىز. جەتى سانىنىڭ - جەبە، جەمەنەيمەن تۇبىرلەس بولاتىنى وسىدان. بارلىق اتاۋلاردىڭ تۇبىرىندە سول ۇعىمداردى دۇنيەگە اكەلگەن اتالارىنىڭ اتى ساقتالىپ تۇر. قازاقتىڭ بۇل قاعيداسىن بۇتكىل جەر بەتىندە قولدانبايتىن بىردە-ءبىر ەل جوق.

تاريح تاعلىمى: ەسكە ۇستايىق! اتام قازاقتىڭ ءسوز جاساۋ جۇيەسىندەگى ءسوز ءتۇبىرى، ياعني ءوز ءتۇبى، ءوز اتاسى جانە ونىڭ قۇرامى ەشقاشان جاڭىلىسىپ كورگەن ەمەس جانە ەشقاشان جاڭىلىسپايدى دا. جاڭىلىساتىن ادامداردىڭ ساناسى، ياعني اقىلى مەن ءبىلىم دەڭگەيلەرى عانا.

وسى جولداردى وقىعان بارشاڭىزعا ۇلى جاراتۋشى اللا يمان بەرگەي!

مۇحامبەتكارىم قوجىربايۇلى، ماڭعىستاۋ

Abai.kz

 

 

 

 

 

 

423 پىكىر
Әнебай 2017-10-18 21:54:15
Аты жоқ адам "стена" емей не? Аты-жөніңізді сұрағанның несі айып? Бұл жердегі менің әңгімем мақала жөнінде емес. Сіздің "Пір Бекет , оның ұрпақтары сенің "зікірші" сопыларыңның жолын ұстанбаған" деген сөзіңізде. Сіздің сопылық ілімнен мүлдем бейхабар екендігіңіз де. Сосын менменсінбей сыпайы сөйлеуді үйреніп келіңіз.
& 2017-10-18 20:28:54
Тек өзімдікі дұрыс деп өзеурей бермей, өзгелердің пікірін неге сыйламайсың, неге санаспайсың ! Мақалаңа өз көзқарас, ой-пікірін айтқандар саған жау деп кім айтады. Өз мақалаңа өзің пост баса бермей, өзгелердің пікір айтуына да мүмкіндік беру керек. Сонда әділеттік болады. Егер өз атыңмен шықпасаң бізге кінә қоймай, өзің айтқандай біз тарапынан "стенамен" сөйлесе бер. "Тәуилге (айқындауға), ақыл қортындыларына салушыларға қарсы келу догматизмді, дүмшелікті туғызады. Келесі сатысы сол догматтарды қабыл алмағандарды, пікірімен келіспегендерді айыптау көрініс табады. Мұның радикал формасы тәкпіршілдік (күпірлікпен айыптау), яғни экстризмге өту процессі..Ғайыпқа иман келтірудің шарттары да қисынға негізделуі керек. Ақылға салуға болмайды деушілер үлкен қасіретке жол ашып жатқанын ұқпайды". "Ақыл құдайлық ақиқатты танудың өлшемі" . Ұлт порталы, 2017. 07.10.
Әнебай 2017-10-18 19:17:25
Айтқаныңызға сенімді болсаңыз осы сөзіңізді өз аты-жөніңізбен шығып жазып көріңіз. Рас айтып отырған болсаңыз, несіне (.)-нің артына тығылып отырсыз. Мына сөзіңіз Сіздің қазақтың шежіре-тарихынан мүлдем бейхабар екеніңізді көрсетеді. Сіз Өзіңіз қай ағымды ұстанасыз?
. 2017-10-18 18:52:09
Пір Бекет , оның ұрпақтары сенің "зікірші" сопыларыңның жолын ұстанбаған. Орта Азияда сопылықтың Құбравия, Ясауи, Накшбандия, Каландария, Маломатия, Тасауи т.с 25 түрі бар. Сенің уағыздап жүргенің де қазаққа жат теріс ағымдар. Оны "шежіреңнен" көруге болады.
Таңмұхамбет 2017-10-18 09:12:16
Арабтар Аллатағаланың өзі берген Ақ жолын (Ар жолын, Хақ жолын, Жан ілімін) бұрмалағандары үшін оларды тура жолға салды. Ал, қазақтар әу баста-ақ тура жолда болатын. Олар Алланың "Өзі де Рас, Сөзі де Рас" екенін бәрінен бұрын білген болатын.
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:57:48
Ұлан ғайыр қазақ даласынан шыққан Сопылық ілімнің ұлы ғұламалары: «Түркістанда түмен бап, Сайрамда бар сансыз бап, Отырарда отыз бап, Баптардың бабын сұрасаң, Ең үлкені Арыстан бап», Пірлердің Пірі Құл Қожа Ахмет Иассауи және Әулие Бекет Пір Ата болып табылады.
Әнебай 2017-10-18 08:54:20
"Сондада Құдай моңғолдан Шыңғысхан сияқты ұлы тұлғаны шығарды. Алла нені қаласа сол болады". Керемет айтып отырсыз. Бұған дау жоқ. Алла не қаласа сол болады. Шектен шыққандарға жазасын береді, немесе дұрыс жолға салады. Сол жаза беру де дұрыс жол көрсетеді. Сіздің біліміңіздің жетпей отырғаны жері бүкіл әлемге түгелге жуық билігін жүргізген Шыңғыс қағанды моңғолға апарып теліп қойғаныңыз. Осы уақытқа дейін моңғолдардың өз билеушілерін ешқашан қаған деп атамағанын, олардың өз билеушілерін Қонтайшы деп атайтынын білмейтініңіз қалай? Осындай, қазақтың бес жасар баласы да білетін дүниеге ақылыңыз бен біліміңіз жетпей отырғаны қалай?
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:42:52
Қазақтың өз жолы: "Медина да Мұхамбет, Түркістан да Қожахмет, Маңғыстау да Пір Бекет" делінетін тарихат жолы, яғни сопылық ілім. Ол ел арасынада: Ар ілімі, Жан ілімі, Хақ ілімі деп те атала береді. Шын мұсылман деген – софы деген сөз. Исламнан софылықты бөліп алып қарау адамның кеудесінен жүрегін бөліп алып қараумен тең. «Барлық діннің тамыры бір, бірақ фурағасы (шариғаты) бөлек» деген. Софылық – пайғамбарлардан бері келе жатқан жүректің ілімі. Пайғамбарымыз айтыпты: «Ақырдың алдында менің дінім 73-ке бөлінеді, оның біреуі ғана хақиқат» деп. Қазір біз дәл сол кезеңге тап келіп тұрмыз. Көп ұзамай тұман айығады, күмән сейіледі. Дін қалпына, дүние орнына келеді. Діннің мақсаты – адамның жүрек көзін ашу. Сүгір Бегендікұлы – қазақтың ең соңғы жырауларының бірі. 1974 жылы 84 жасында өмірден өткен сол кісі: Бекеттің естіп зыбанын, Байқады халық шамасын, Көп болып қамдап тұрағын. Мекен етіп, жай қылды – Ана Оғыландының бұлағын. Қара тасты қақ жарып, Ішіне жағып шырағын; Ертелі-кеш еңіреп, Зікір айтып зарланып, Алланың іздеп ажарын; Жылаған екен еңкілдеп, Сәлделері селкілдеп, Бір Алла, сенде еркім деп, – Алдына қойып Құранын, – деп, бабамыздың тұрған қонысы, тұтқан ілімінің мән-жайын егжей-тегжейлі түсіндіріп береді. Жырда айтылған зікірханалардың бәрі аталмыш мешіт-медреселердің ішінде сол күйінде әлі тұр. Тек сол ұлық ғибадаттың иелерін жау санайтынымыз ғана өкінішті. Сөзім дәлелді болу үшін ұлтымыздың мыңжылдық діл-қазынасын жүректеріне жиған, өздері де әлгі киелі орындардың кәусар ілімімен мейірлерін қандырған, соңдарына қияметке дейін сыры көшпес, сыны кетпес саф мұралар қалдырған ­жыраулардан мысалдар келтіре кетсем артықтық етпейді. Себебі ол кісілердің сырттың немесе сарттың уымен уланып, ұрпағымызды аздырып, елімізді тоздыруға келіп жатқан бүгінгі таңдағы «діндарлар» мен «ілімдарларға» сорпасы қосылмайды. Солардың біреуі, әлгі Сүгір жыраудың ұстазы, «адайдың бес жүйрігінің» бірі, атақты Абдолла хазірет Жаналыұлының шәкірті Ақтан Керейұлы ­былай депті: «Әулие Бекет пірімнің Оғыландыда ошағы – Жалыны шалқып шақырған. Шариғаттың жолында Баспаған қадам ғапылдан. (Ата діннен ауытқымай, тазасын ұстанған деп отыр). Тарихаттың жолында Саһардан саба сапырған. (Тарихты, яғни Ата шежіресін толық меңгерген). Мүриті қойдай маңырап, Соңынан еріп қапылған. Ертелі-кеш еңіреп, Зікір айтып аһ ұрған. (Аталарымыз зікір салған. Түркістандағы пірлердің пірі Қожа Ахмет Иассауи мешітінде арнайы зікір салатын «Әздер» тобы болған). Дәріс айтқан ұстазы – Хиуада Бақыржан. (Шәкірті мен ұстазына құрмет бірдей көрсетіледі. Біз шәкірті арқылы ұстазының бейнесін айқын көре аламыз). Үйренген үлгі жолы бар Құл Қожа Ахмет тақсырдан, Алласы қалап әуелде, Уәлилерге бас қылған. (Пірлердің Пірі, яғни бас ұстаз деген мағынада). Миғражда нұрын көрген соң, Хақ Расуллі паш қылған. Арыстан баптай досына Аманат-құрма тапсырған... Солардың үлгі жолымен Бекетім шықты дін түзеп, Көкірек көзін аштырған» (Ақтан Керейұлы). Міне, бұл – адамды инсан-ил кәмілге жеткізетін, діннің асыл-мазмұны: Хақ кәләмі – Құрандағы «қалбин салим» жайлы және ұлт, ұрпақ ұстанатын қасиетті жол хақындағы ұлы ғибрат. Алла тағаланың адам баласына жіберген ілімінің тамыры біреу. Ол ілім – ладуни ілім, тікелей Хақтың ұстаздығымен, пайғамбарымыз, Ол мүбәрәктан соң әулиелері арқылы берілген жүректің көзін ашатын ілім. Оны қазіргі ғылымда «Ясауи жолы» деп атайды. Пір Бекет – сол ұлық жолдың ұлы жалғастырушыларының бірі. Ал сырттан таңылған жалған сопылық жолдар бұл ақиқаттың жолымен қабыса да алмайды һәм жолына да тұра алмайды. Мәурітті күні толғанда Алланың ақиқаты жарқырап шыға келері хақ.
Мінебай 2017-10-18 08:41:20
Мұхаммед ғ.с. ды Аллатағалла бұткіл адамзат баласына пайғамбар қылып жіберді.Неге ол арабтан шықты? Ол Аллатағалланың қалауы. Алла не қаласа соны істейді. Басын бит басқан болса əнеу моңғолда арабтан əулие болған жоқ. Сондада Құдай моңғолдан Шыңғысхан сияқты ұлы тұлғаны шығарды. Алла нені қаласа сол болады. Бір халықтың екінші халықтан артықшылығы жоқ. Артықшылық тек Аллаға деген иманында болуы мүмкін (Мұхаммед ғ.с.).
Әнебай 2017-10-18 08:38:00
Тәке! Қазақтардың діндегі өз жолы жайлы айта кетсеңіз?
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:31:33
Сонда негізгі себеп: Арабтар Мұхамбет пайғамбарға дейін: 1. Быт-шыт болып, ауыздары бірікпей бөлініп жүрген. 2. Бірімен-бірі үнемі жауласып, соғысып жатқан. 3. Сүйегімізді қорлайды деп, туған қыздарын бес жасында айдалаға апарып өлтіріп көміп тастайтын болған. 4. Әр үйде қуыршақтан бір құдай жасап алып (пұтқа) соларға сыйынған. Олар осылардың бәрін Біз Алланың ақ жолында жүрміз, Алланың Ар ілімін қорғап жүрміз деп жасаған. Демек, Алла Мұхамбет пайғамбарды оларға Өзінің Ақ жолына (Ар ілімі, Хақ ілімін, Жан ілімін) салу үшін жіберген. Сосын тағы бір атап өтетін жағдай, сусыз шөл дала, сахара да бәдәуилердің үстері кірлеп (биттеп) кететін болған. Ал, қазақтар да мұның бірі болмаған. Қазақтар әу баста-ақ көп құдайға емес, бір Құдайды, (Жаратқанды, Тәңірді, Алланы) таныған болатын.
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:13:18
Біреулер қазақ мықты болса Аллатағала Мұхамбет пайғамбарды елші етіп қазаққа емес, неге арабтарға жіберген деп, дауласып жатады ғой. Жақсы жауап екен.
Әнебай 2017-10-18 07:46:40
Аллатағала Мұхамбет (ғ.а.с.) пайғамбарды Арабқа не үшін елші етіп жіберді деген сұрақтың жауабын Дулат Исабеков ағамыз былайша береді: "Дін бізді басқа ұлттардан бөлу үшін жəне қазақтың басын біріктіру үшін ғана қажет. О баста дін солай шыққан. Арабтардың өзінің басы быт-шыт болып, бөлініп, қыз туса өлтіріп тастап, өз туысқандарына үйлене берген, содан кейін əр үйде бір құдай жасап алып жатқаннан кейін осы Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың əулиелігі сол арабтардың басын қосу үшін оған Алла аян берді. Арабтардың басын бит басып, құрттап бəрі бəдəуй болып кеткен кезде дін тазалыққа үйретті. Одан кейін біртұтас Мұсылман мемлекеті болды. Басқа ұлттарға қарағанда қазақтар дінді тазарақ ұстайды. Төрт дінді де оқып зерттеген адаммын ғой енді, бəрінің философиясын. Соның ішіндегі тазасы жəне прогрессивтісі осы - ислам діні. Өйткені мұнда реалды, қалғандарының көбісі негізі жалған болып тұрады. Христиан дінінің өзінің негізі жалған. Толстой содан кейін кеткен. Гетенің өзі құранды əдейі аудартып алып оқып "Негізінде бұл менің дінім екен, бірақ кеш қалдым" деген екен. Содан кейін барып ол ислам əлеміндегі əдебиетке қатты көңіл бөлген. Сөйтіп Омар Хайям, Фирдоусилардың бəрін аудартып оқып шыққан. Одан кейін барып əлемде бірінші рет "Мировая литература" деген термин енгізді. Шығыс əдебиетін зерттеп трактаттар жазды. Кейін неміс жазушылары айтады Гетенің жазу үлгісі көбіне Хафиздің үлгісіне жатады дейді." (Дулат Исабеков).
Мінебай 2017-10-17 23:38:24
Қожырбайұлы "Рəгəткінің " авторі кім деген тақырыптада бір мақала жазыңыз. Мына Əнебай, Бекен, Бекжан, Бек т. б. бүркеншек "есімдер" мен еріккеннен енін уқалап, жалыққанан мұрнын шүқылап отырған байғұс пікір жазсын. Өзімен-өзі сөйлесетін пенде ұшын осыдан басқа өмірдің қызығы қалмапты.
Әнебай 2017-10-17 18:22:35
Бұл осы "Абай Кз"-дегі "ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ЕСІМІНІҢ МӘНІ МЕН МАҒЫНАСЫ" атты зерттеу еңбекке жазылған пікірлердің қорытындысы: Төреші 2017-10-06 09:07:47 Сонымен, зерттеу еңбек 3591 рет оқылып, 681 пікір жазылды. Алайда, осы 681 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Содан кейін тағы бір ұсыныс Қанат Жанашұлынан түсіпті ..."Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі" деген. Бұл тұжырымға Ермек, Есен, Әнебай үшеуі тұшымды талдау жасаған. Олар да бұл әңгіменің аяғын Адайға апарып тіреді. Тағы бір ұсыныс Кенбай деген азаматтан түсті. "Шыңғыстың есімі - Темушин - яғни Түйеші деген мағына береді" деген. Күні бұрын менде айта кетейін. Қазақтың түйені - Тимучин дегенін естімеппін. Шежірешілерден де бір ұсыныс түсті: "Алаш қазақтың баласы, Алаштың, Алты Алаштың шаңырағы Алшында қалды. Шын мен Шыңның қайдан шыққанын білгіңіз келсе, "Ал" деген түбірден кейінгі Шын (Шың) деген екінші буынға назар аударыңыз. Жүз пайыз кепілдік береміз, басқа ақиқатты еш жерден іздеп таба алмайсыз" деген. Осы пікір осыны меңзеп тұрғанымен Біз бұғанда нүкте қоймаймыз. Әлі де ұсыныстар келіп түседі деп сенеміз. Мен бұл тұжырымдарды өткен бағалауымда да айтқанмын. Одан бері басқа ұсыныс түскен жоқ. Сонымен Шыңғыс - Алшынның жалғасы, баласы, ұрпағы деген тұжырымға тоқтауға бет бұрып тұрмыз. Дәйекті деректерге негізделген ұсыныстарыңыз болса беріңіздер?
Бекен 2017-10-17 18:07:55
2015 жылдың 1 қаңтарында «Жаңалықтарда» Британ газеті Шыңғыс ханды ҚАЗАҚ деп жазып жатыр деген айдармен мақала жарияланған. «Ағылшындардың “The Guardian” газеті “Постсоветтік әлем: Мұндағы 15 мемлекет туралы сізге ең алдымен нені білу керек” деп аталатын мақаласында Қазақстанға арнайы тоқталып өтіп, әлемге әйгілі тұлға Шыңғыс ханды ең танымал қазақ (император) деп жазыпты. Ал Боратты ойдан шығарылған кейіпкер деп атап өткен екен» … (http://www.theguardian.com/world/2014/jun/09/-sp-profiles-post-soviet-states).
Бекен 2017-10-17 18:06:56
«1905 жылы Ресей империясының Думасына қазақ халқының да өкілдері кірмек болғанда Марков деген сенатор: «Бұлар Шыңғыз ханның, Темірланның тұқымдары, абай болуымыз керек!». (Хасен Қожа Түрік 28.08.2016 жыл «Ұлт Кз» (http://ult.kz/post/tagy-da-mongol-atauy-zhayynda) газетінде жарық көрген).
Бекен 2017-10-17 18:06:09
«Айтулы Ұлы моңғол империясы 1206 жылы құрылды. Оның құрамына қазіргі қазақ ұлтын құрайтын тайпалар мен рулар кіріп, бұл мемлекетті қазақ халқының даңқты ұлы – Шыңғысхан құрды». (Қайрат Зәкрянов. Шыңғысхан татар ма, моңғол ма, әлде қазақ па? «Қазақ үні» газетінен 20 тамыз 2014 жыл).
Бекен 2017-10-17 18:04:58
Шыңғыс ханның тегінің қазақ, оны хан көтергендер қазақтар екендігін Маңғыстаулық жорық жырауы Қалнияз атамыз Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Хиуа ханы Мұхаммед – Рахимге: ... «Аржағым Алаш ұранды Ел едік байтақ құралды ...Хан көтерген қазақпыз Шыңғыс хан – арғы бабаңды»... деп жырлаған. «Маңғыстаудың жыр-дастандары» (52 бет).
Бекен 2017-10-17 18:03:27
ШЫҢҒЫС ҚАҒАННЫҢ ҚАЗАҚ ЕКЕНДІГІ ТОЛЫҚТАЙ МОЙЫНДАЛЫП БОЛДЫ. Біздің осылай деп әлемге жар салуға толықтай құқығымыз бар. Шыңғыс ханның тегі қазақ екендігін кешегі Кеңес билігі заманына дейін бүкіл қазақ баласы және осыған сай бүкіл әлем білген. Большевиктік Кеңес билігі қазақтың бүкіл «қаймағын» сылып алып, халықтың санасына жалған тарихты зорлықпен сіңдіріп, мәңгүртке айналдырды. Бірақ, шындықтың аты шындық, ақиқат ешқашан қап түбінде жатпайды.
Мінебай 2017-10-17 17:38:39
" Тілде сүйекжоқ ", бұл мақалды қазақ, - Қожырбайұлы, Əнебай, Ермек,Шежіреші, т.б. сол сияқты "бəдіктерге" айтқан.
Әнебай 2017-10-16 14:26:05
"ШЫҢҒЫС ХАН ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛЫ ҚАҒАНЫ" http://alashainasy.kz/kazak_tarihy/shyingyishan-kazaktyin-ulyi-kaganyi-64912/
Әнебай 2017-10-16 13:39:16
Лондондағы ежелгі эпостардың тізімінде тұрған «Оғызнама» (б.э.д. 1Ү ғасыр) дастанындағы Шыңғысхан шыққан Қият руының дүниеге келуі жайлы аңызды әйгілі орыс ғалымы Бичурин былайша береді. «Бұл рудың атасы садақ атудан аса мерген болған, оның атқан оғы қиялай атса да нысанадан мүлт кетпеген. Сондықтан, бұл рудың негізін қалаушыға Қият деген есім берген, яғни оны қиялай атушы деген». Бұған, бүгінгі моңғолтанушылар, былайша жауап береді: - Бұл өтірік. Бұл Шыңғысханның тегін түрік ету үшін арнайы жасалған жоба. Иә, өтірікте шек болмайды деген осы да. Демек, олардың (өтірікшілердің) тұжырымынша б. з. д. 1Ү ғасырында осы болып өткен Қияттар (Шыңғысхан) жайлы қазіргі «өтірік» оқиғалардың негізін жүздеген жыл бұрын салып кеткен. Қазақ атам мұндайды «Тілде сүйек жоқ» деп тұжырымдаған.
Ермек 2017-10-16 09:26:19
Бекер уайымдайсыз. Ол кісінің оқырмандары осылай өсе береді. "ҚАЗАҚ ТАРИХШЫЛАРЫ ШЫҢҒЫС ХАННЫҢ ҚАЗАҚ ЕКЕНІН БІЛЕ МЕ? http://abai.kz/post/43292
Ермек 2017-10-16 08:02:16
Бекер уайымдайсыз. Ол кісінің оқырмандары осылай өсе береді. "ШЫҢҒЫС ҚАҒАН - ҚАЗАҚТЫҢ АДАЙЫ" http://abai.kz/post/40661 12064 адам оқыған. (Күншілдік жақсы қасиет емес, қою керек).
Ермек 2017-10-16 07:55:18
Сіз алдында ғана шежірешілердің бірде-бір сұрағына жауап бере алмай "нокаутке" кеткенсіз. Ал, оқырманға келсек, ол кісінің шаруасы түгел. Азғана күннің ішінде 2500 - нан астам оқырмандары бар. Әл де Сіз тек бірдеңе жазғандарды ғана оқырман деп ойлайсыз ба? Мақаланы оқығандвардың бәріне жазба жазу міндетті емес.
- 2017-10-16 01:04:13
Аздау болып тұр, тағы он шақты "оқырман" керек, Қожырбайұлы.
Бек 2017-10-15 17:46:21
Қаншама жорықшылар мен жаулап алушыларды Ұлы Жаратушының кешірмегенін, өмі¬рінің соңында қиналып жан тап¬сырғанын айтып тауысу мүмкін емес. Ескендір Зұлқарнай 33 жасында Вавилионда белгісіз себептің салдарынан қайтыс болған соң қызметшілері оның отбасы мүшелерін қырып, иелігіндегі жерлерін тартып алған. Юли Цезарьды өз серіктері мен бұрынғы жақтастары Рим сенатының сарайында пышақтап өлтірген. Бонапарт Наполеон қыруар қастандық пен зұлымдықты, көтеріліс пен қақтығыстарды жеңсе де өмірінің ақырғы сәтінде дүниенің қайсы бір түкпіріндегі иен аралда жападан жалғыз жіпсіз байланып, ішқұса болып көз жұмған. Ленин мен Сталинде және олардың ең жақын әріптестері де солардың жолын қуды, мына дүниенің қызығын көрмей кетті. Ал, Шыңғыс хан алпыстың асқарын бағындырып жетпіске таяған шағында өзі үшін жан беруге серттес¬кен, батыр текті адал сарбаздары мен сар¬дарларының арасында, ет-жақын туыс¬тары мен қимас дос-жарандарының ортасында, «өз үйі өлең төсегінде» (көш¬пелі хан ордасында) Тәңірден тіке¬лей келген ажалымен қайтыс болған.
Бек 2017-10-15 17:36:26
«Қалмақ – Моңғол тілінде садақ жебесін – харвуул дейді, ендеше Шыңғыстың таза қазақ тілінде сөйлегені осыдан көрініп тұр. ЖЕБЕ – ЖЫРҒА АДАЙ МЕРГЕННІҢ ЛАҚАП АТЫ. Ертеде қазақ хандарының бәрінің лақап аты болған. Өз атымен бірге лақап аты бірге жүрген. Мысалға Темір аты аталмай – Шыңғыс аты дүниеге жария болды. Бату хан – Сайын хан, Күйік хан – Далай хан, Әбілмансұр – Абылай хан, Әбусағит – Жәнібек хан, Теміке (Шыңғыстың інісі) – Отшы ноян.» (Ақылбеков Ш. М. «Шыңғысхан - Аңыз бен ақиқат»).
Әскербек 2017-10-15 15:47:29
«Атамыз Адай – Мұңалдың Кіші жүздің ішінде Қарасам қатар теңі жоқ, Шашылған дабыл-даңқыңның Баяны болса кемі жоқ. Бүгінгі жүрген адамнан Дәрежесі артық жаралған, Адайдан Мұңал болғанда Тұсында озған ешкім жоқ» (Сәттіғұл Жанғабыұлы «Жыр-дария» 252 бет).
Әбдияр 2017-10-15 13:00:23
Қырғыз президенті өзін қызғыз емес, қазақпын деп отыр. Бұл нені білдіреді. Бұл қызғанышты білдіреді. Мұны айтып отырған қарапайым адам емес, көрші елдің басшысы. «Біз тарихты жақсы білеміз. Қазақ біздің туысымыз. Қазақпен қанымыз бір. Қазақ деген бізбіз. Осыдан 500 жыл бұрын Қазақтарға Шыңғыс ұрпақтарын сұлтан (хан) етіп біз сайлап бердік» (Қырғызстан Респубкасының Президенті Алмасбек Атамбаев. Бейнекөрілім: Andrey Andrey 7 қазан 2017 жыл.)
Кенжебай 2017-10-15 11:54:51
"Шыңғыс хан көшпелілер тарихындағы, біздің (қазақтың) ата-бабаларымыз ішіндегі бірегей дарасы да, феномені де, ең батыр, оның ішінде адал адам. Шыңғыс ханның империясындай адал мемлекет дүние жүзінде болған емес. Бұл осымен ғажап, қайталанбайтын дүние. Шыңғыс империясынан үйренетін заңдылықтар өте көп. Адалдығында шек жоқ. Оны әсіре шегелеп айту керек" (Нәпіл Бәзілхан).
Алмас 2017-10-15 11:48:43
«Шыңғысхан тарихын таразылаудың алғашқы сахабалары - деп Мухтар Мағауин, Тілеуберді Әбенайұлы, Қайрат Закирьянов, Марал Ысқақбай, Балтабек Умирьяев, Серікбосын Нұрқасымов, өзіміздің жерлестеріміз, жер жаннаты Жетісу өңірінің ардақты да аяулы азаматтары Әміре Әрін, Марат Жандыбаев, Бексұлтан Нұржекеевті атауға болады. ...Бүкіл әлем бас иіп, екінші мыңжылдық адамы деп құрмет тұтқан ардақты бабамыздан алыстамайық ағайын! Өз ұлын, өз жақсысын ескермесе, ел тегі қайдан алсын кемеңгерді – деп Илияс Жансүгіров айтпақшы, біреудің атасы біреуге ата болмайды өз атасы тұрғанда. Шыңғысхан адамзат тарихындағы ұлы тұлғалардың ең биігі, пайғамбарлар мен халифтардан кейін, біз үшін шеті жоқ, шегі жоқ мәңгілік мақтаныш. Шыңғысхан ұлысының тікелей мұрагері – қазақ халқы, бұл туралы бұлтартпас дәлелдер жарыққа шығып жатыр. Болашақта, әрі кетсе бес-он жылдың ішінде Шыңғысханның бізге кім екені әлемге әйгілі болуға тиіс. (Берден Қадыр, журналист).
Алмас 2017-10-15 11:47:31
«Шыңғысхан қазақ болмаса, неге онда қазақтың барлық хандары мен сұлтандары таққа талас кезінде тек Шыңғыс тұқымынан болуы міндет болды? -деген сұраққа ешбір ұлттың ғалымы жауап бере алмайды. Шыңғыс ханның өз руы мен халқына келетін болсақ. Оның аталары Мұңал-Жары тауында туылған (Ақтөбедегі Мұңал-Жары тауын орыстар Мугаджар қате жазған)... Бұрынғы Қыпшақ, Қаңлы, Үйсін т.б мемлекеттер секілді жер сол елдің басқарушы рудың атымен аталған. Сол себепті мұңалдардың аяғы тиген жердің бәрі (жаулап алған немесе өз еркімен қосылған ру, тайпа, халықтар жері) Мұңал жері деп аталды. Айта кетерлігі сол замандағы арыс, ұлыс деген ұғымдар қазір де сол Мұңалдар да, Адайларда сақталған. Мысалы: Адайдың сегіз арысы немесе төрт ұлысы: Қосай, Тобыш, Жеменей, Мұңал. Шыңғыс ханның қазақ екенінің тағы бір дәлелі Моңғол Империясында атақты Адай деген хан болғандығы және Моңғол (Мұңал) хандарының есімдері Адайлардың "й"-әріпімен аяқталатындығы. Қосай, Бегей, Жеменей, Шоңай, Жаңай т.б ру аттары секілді. Мысалы Шыңғысхан туған балаларына, немерелеріне де аттарын адайша қойған: Шағатай, Үгедей, Батый т.б. Адайлардың саң ғасыр бойы еш билікті мойындамағанын осыдан түсінуге болады» (Адай Елназар).
Алмас 2017-10-15 11:45:02
«Шыңғысхандық маңғол тайпасы, Борджигин мен Тайджут тайпаларынан құралғаны мәлім. Борджиги дегені Бөріжігі, оны өздерін Бөрі (қасқыр) ұрпағы дейтін аңыздары да дәлелдейді. Ал Тайджут дегені Адайжұрт, оны осы тайпадан шыққан атақты Жебенің есімі Жорға Адай екені дәлелдейді (132 бет). ...Шыңғыс хан ұрпақтары өздері орнатқан мемлекетті, неге Қазақ хандығы деп атады дейміз? Өйткені осы аймақта, Шыңғыс ханға дейін Қазақ қағанаты өмір сүргенін олар жақсы білетін. Бұл атау барлық тайпаларға ортақ екендігінен атады, өздері де (Жәнібек пен Керей) Қазақ халқымыз деп білетін Шыңғысхан ұрпақтары еді. Қазақ тайпаларының 19-шы ғасырда ешқандай диалектісіз біртілді екені және өздерін бір халық санайтыны, сол замандағы Ресей адамдары көрсеткен» (Бекжан Аден «Қазақ пен Казак немесе Құпияланған тарих» Алматы, 2013. 158 бет).
Келден 2017-10-14 16:45:44
«Қазығұрт тауының баурайында өткен ас-тойдан Түркістанға қайтып келе жатқанда Төле би, Есен би бастаған бір топ игі жақсылар, ел жағдайын, ел арасындағы кикілжің жанжал, кейбір бозбалалардың жағымсыз мінездерін естіп, әңгімелеп келе жатып, Төле би өзінің Тұрсынбай, Құттыбай дейтін батыр жігіттеріне қарай былай депті: Асыл тусаң Керей бол, Үш қазаққа мерей бол. Уақ болсаң Шоға бол, Даулы істе жорға бол. Арғын-Қыпшақ болсаң,-Алтай бол. Найман-Қоңырат болсаң-Матай бол. Байұлы болсаң Адай бол. Үйсін болсаң Ботбай бол. Бұл атаулы болмасаң, Қалай болсаң, солай бол! – деп, жоғарыда аты аталған руларды үлгі етіп көрсетіпті. (Бұл дерек филилогия ғылымының докторы Нысанбек Төрекұловтың 1991 жылы жарық көрген Төле би кітабынан алынды).
Шежіреден 2017-10-14 16:40:22
«Атамыз Адай болғалы Орта болған жері жоқ Атамыз Адай – Мұңалдан Кіші жүздің ішінде Қарасам қатар теңі жоқ. Шашылған дабыл-даңқыңның Баяны болса кемі жоқ, Бүгінде жүрген адамнан Дәрежең артық жаралған, Адайдан Мұңал болғанда Тұсында озған ешкім жоқ» (Сәттіғұл Жанғабылұлы «Аманат» Алматы-1996. 138 бет). «Аспанда Құдай, жерде Қаған, әлем иесінің таңба мөрі» деген мөрдің иесі Шыңғыс қағанның руы Мұңал. Монғол олардың лақап аты. Шыңғыс тауының ең биік шыңының Мұңал шыңы аталатын себебі де осы. Міне Атаға деген құрметтің ең биік шыңы. Сөз түсінген жанға бұдан асқан даналық болуы мүмкін бе?
Шежіреден 2017-10-14 16:25:56
Адайдан екі бала – үлкені Құдайке, кішісі Келімберді. Құдайк еден екі бала – үлкені Тәзіке, кенжесі Қосай. Келімбердіден алты бала: үлкені Құнанорыс, Ақпан, Балықшы, Жеменей, Тобыш және кенжесі Мұңал. Мұңалдар Адай атаның кенже немересі, яғни олардың қарашаңырағының иесі. Адай атамыздың жаққан оты Мұңалдарда, сондықтан олар «Мұңал ошақ» деп аталады.
Ермек 2017-10-14 14:25:52
Ең алғашқы даланың жабайы аңынан (арқардан) қой мен қошқарды дүниеге әкелген осы Маңғыстаудың ежелгі тұрғындары қазіргі қазақтардың ата-бабалары болатын. Оған айғақ ретінде айтарымыз, қой мен қойшының пірі (ұстазы) Шопан атамыз бен Қошқар ата бейіттерінің осы Манқыстауда орналасуы. Манды еуропа елдері адам деген мағына да қолданса, түрікпендер манды қой (қошқар) деген мағына да қолданады. Бұл жерде Ман (мен) атауы қойдың (қошқардың) атасы (авторы) ретінде беріледі. Маңғыстауда бұндай балама атаулардың қолданылуы табиғи жағдай. Мысалы, Шыңғыс қағанды Қазақтың суырып салма, ақиық ақыны Қашаған Күржіманұлы (1841-1929) былайша жырлаған: ...«Кешегі Дүиім Баян кеткен соң Алты жыл анық өткен соң, Ар-сар болып жүрегі, Қанға толып білегі, Шыңғыс туды Арқардан?.(2) Оның туған тұқымы Патша болып таралған». Арқар Адайлардың лақап аты және олардың ежелгі ұраны. Бұл жерде Қашаған атамыз Шыңғыс ханның шыққан тегі Манқыстау, руы Қазақтың Адайы деп отыр.
Ермек 2017-10-14 13:07:38
Сонымен Сіз біздің бірде-бір сұрағымызға жауап бере алмадыңыз. Бере алмайтыныңызды "Адайдың кенжесі Мұңал емес, Тобыш дегеніңізден-ақ" білгенбіз. Сіз менің білімімді Қожырбайұлына теңеп пікір жаздыңыз. Мен оған мақтанбасам арланбаймын. Кеше Сіздің сол "Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш !" деген сөзіңізді есіңізге қайта салдым. Білесіз бе? Не үшін екенін. Білмесеңіз, айтайын. Мен мұны Сізді енді қайта тұра алмастай етіп және енді қайтып ешқашан шежірешілердің жағасына жармаспауыңыз үшін тағы бір жақсылап тұрып "нокаутке" жіберу үшін жасадым. Сіз осы сөзіңіз үшін Қожырбайұлы түгілі, менен де өте ауыр "нокаут" алып отырсыз. Оның дәлелдерін алдында біршама айтқанбыз. Жақсылап тыңдаңыз, Шежірешілер жалғасын беретін болады.
Қонақ 2017-10-14 00:30:47
Дұрыс қой. "Мыңның жүзін білгенше, бірдің атын біл" деген. Адам "қабырғамен (стена)" қалай сөйлеседі.
Ермек 2017-10-14 00:09:46
"Сөзден ілік іздеп уақытты босқа кетірмеңіз, ондай "бәле" іздеген сылтауларыңыз оқырмандар тарапынан қабылданбайды" дейсіз. Сіз өзіңіз не айтып отырғаныңызды білесіз бе? Сіз бұл жерде жай оқырман емес, шежіре-тарихтан пікір сайысқа шығып отырсыз. Ал, Біз Кіммен пікір сайыстырып отырғанымызды білуге тиіспіз. Меніңше, мұның еш айыбы жоқ. Қызықсыз өзіңіз. Сөйлесіп отырған адамының атын сұрағанның несі айып. Оның қай жерінде "бәле" жатыр.
Ермек 2017-10-13 23:50:03
""есен" "ермек"" дейсіз. Адам аттары үлкен әріппен жазылады. Ал, "Атымен шығып жүргендерді "давай, кет, жоғал, әңгімемізді бұзба" деген сөз біздікі емес. "Latyn Atyrauqa 2017-10-08 21:39:25 Бар сауатыңды ашып, кел, бұқа қашырмай бұзаулаған сиыр құсап мөңіремей. Латын қатыныңмен құры. Дабай, кет! Біздің әңгімемізді бұзба. Садақты адай ойлап тапқан. Әрі қарай жалғастырып, Бекет ата туралы білетін қасиетті әңгімелерге оралайық." "Абай Кз" біздің жеке меншігіміз емес. Мұны жазып отырған Сіздің өзіңіз. Шежірешілер олай сөйлемейді. Бұл жерге мұндай сөздер өтпейді.
Ермек 2017-10-13 23:36:28
Жалғыз Сіз емес, Сізден де басқа кейбіреулердің көзіне қазақтың ұлттық мүддесіне сай жазатын адам болса солардың бәрі Қожырбайұлы болып елестейтін болған. Бұл менің талай естіген әңгімем. Сұрақтарыма жауап жазыңыз. Бұл жерде жалғыз мен емес, басқаларда Сіздің жауабыңызды күтіп жүр.
$ 2017-10-13 22:52:13
Сіз "анонимшиктер" дегенді сылтау етесіз. Сіз білесіз, бұған дейінгі жылдары сөз таластарында Қожырбайұлы өз аты-ныспысымен шығып жүрді емес пе. Ал бүгін көріп отырсыз, "арыстан қартайса тышқан аулайды" дегендей ол да өз атымен шығудан қорқып, "шежіреші", "тарихшы", "төреші", "есен" "ермек" деген аноним атпен тышқаншылап, ұсақталып кетті. Егер Қожырбайұлы қорықпай өз атымен шықса, бізде "атымызбен" шығар едік. Атымен шығып жүргендерді "давай, кет, жоғал, әңгімемізді бұзба" деп қуып жіберген дөрекіліктеріңді қалай ұмыта қалдыңыз. Сондықтан анонимшик дегенді сылтау қылмаңыз. Мақала жазушы тікелей жауапкершілікті басқаларға аудармай өінен бастауы, өз авторлығын аяғына дейін қорғауы керек. Сөзден ілік іздеп уақытты босқа кетірмеңіз, ондай "бәле" іздеген сылтауларыңыз оқырмандар тарапынан қабылданбайды.
Ермек 2017-10-13 14:27:53
Мынау Сіздің сөзіңіз: "& 2017-10-10 15:13:21Көріп отырғандай сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш ! Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз. Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе !" дейсіз. Біз ешкімнен ешқайда қашып отырған жоқпыз. Бекжан дұрыс айтып отыр. Сіздер бірде-бір сұрағымызға жауап берген жоқсыздар. Өз есіміңізбен шығыңыз да жауабыңызды алыңыз. Өзіңіз ойлап қараңыз, мына жағдай да "нокауттен" қашып отырған Кім? Арнайы, атап өтейін. Соңғы пікіріңіз Сіз деп сыпайы жазылған. ""Сен", "қашып кетпе"" дейтін менменшілдігіңізден біршама арылыпсыз. Жасырмаймыз. Біз бұған қуанып отырмыз. Алда Өз есіміңізбен шығып жатсаңыз осыдан жазбаңыз.
Бекжан 2017-10-13 14:07:30
Сосын, олардың мына жерде Сіздерге қойған бірнеше ондаған сұрақтары бар. Бірде біреуіне жауап жазған жоқсыздар. Ал, Сіздікі өзіңіз айтып отырғандай, бар-жоғы үш ақ сұрақ. Менің ше олардың талабы орынды.
Бекжан 2017-10-13 14:01:08
Олар "анонимшиктерге" жауап берілмейді. Себебі, ҚР заңдарында да тура солай жазылған. Жауап керек болса, өз есімдеріңізбен шығып аласыздар десе не істер едіңіздер? Шынында да солай ғой.
& 2017-10-13 13:49:39
Сіздер үш сұрағымыздың бірде-біріне нақты жауап берген жоқсыздар. Құр байбалам салу, сөзден ілік, бәле іздеу сіздердің үйреншікті әдеттеріңіз. Егер "Маңғыстау" энциклопедиясы және Алшын Меңдалыұлы көкеміздің "Тұрнияздан - Шыңғыс хан аталарың" туғаны жөнінде дәлелді сөзін келтіре алмасаңыздар жеңілгендеріңізді мойындаған ләзім. Бұрысты - бұрыс, дұрысты - дұрыс деу о да азаматтыққа жатады.
Ермек 2017-10-13 08:58:00
Егер Сіздер қазақтың ұлттық мүддесін қызмет етіп, қазақтың өз тәуелсіздігін жоғалтпауын көксеп, қазаққа болсын дейтін болсаңыздар осы сұрақтарымыздың жауабын берерсіздер деп үміттенеміз. Жауаптарыңызды күтеміз?
Әнебай 2017-10-13 08:53:24
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Біз (шежірешілер) қазағымызға өз тарихты зерттеу барысында тапқан қаншама шежіре, тарих, ертеден келе жатқан насихат сөздерді жеткіздік. Соның бірде-бірін мыналарыңыз орынды деп айта алмадыңыздар. Бұл нені білдіреді? Сонда қалай, қазақтың өз тарихын өз шежіресінен, өз сөзінен іздеп отырған Біздер Сіз үшін кімбіз? Сіздер кімсіздер? Көздеген мақсаттарыңыз не? Қазақтың келешегін көздеріңізге қалай елестетесіздер?
Әнебай 2017-10-13 08:46:06
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Айтқан уәждерді аяғына дейін оқып, зерделеп, жақсысын жақсы, жаманын жаман болса дәлелдеп пікір алмасуды мүлдем білмейсіздер. Жауап таба алмасаңыздар болды бірден ашуланып, ауыздарыңызға не келсе соны, яғни қорлау сөздердің түрін айтып шыға келесіздер. Сабыр сақтау деген Сіздерде мүлдем жоқ.
Әнебай 2017-10-13 08:41:05
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздер де қазақтың үлкенді сыйлау, пікірлесіп отырған адамына сыпайы сөйлеу сияқты Ата салтын сақтауды білмейсіздер. Менменшілдікке көп салынасыздар. Сіздерге қарсы уәж айтқан адамдардың бәрі Сіздердің көздеріңізге жау болып көрінетін сияқты. "Атарға оғыңыздың болмай тұрғаны" ауыздарыңыздан шыққан әрбір сөзіңізден айқын көрініп тұрады.
Әнебай 2017-10-13 08:33:59
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздердің қазаққа деген ниеттеріңіз адал болса, неге таза қазақи есіммен шықпайсыздар. Біресе "алкашпын", біресе "алкаш емеспін", біресе "шайтан шалмын", біресе "сан", біресе "доллар", біресе "құйрығы бар сегіздік (восмерка)" деген есімдер қолданып, пікір жазасыздар. Сіздер қазаққа дос болсаңыздар, айтқан сөздеріңіз рас, өз сөздеріңізге сенімді болсаңыздар неден қорқасыздар. Аттарыңызды қазақтан неге соншама құпия ұстағыларыңыз келеді. Баяғы да Ленин бастаған большевиктер партиясы өз елдерінің билігімен астыртын жұмыс жүргізгендерін де бәрі өздеріне тура осындай жалған "есімдер" алған болатын. Сіздер Кіммен күресіп жүрсіздер. Біздермен бе? Біз Сізге жау емеспіз. Бізбен жасырын сөйлесудің түкке де қажеті жоқ. Біз Сіздердің ел мүддесіне қызмет жасайтын әрбір сөздеріңізге қуанамыз. Қолдаймыз. Сіздер неге осындай қарапайым ғана дүниені істей алмай жүрсіздер? Осыны бізге түсіндіріп жіберсеңіздер екен?
Әнебай 2017-10-13 08:14:25
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздер қазақтың шежіре-тарихының жаңа беті ашылғанына еш қуана білмейсіздер. Керісінше, барынша қарсылық білдіресіздер. Мақаланы талқылап ақиқатты ашуға үлес қосудың орнына автордың жағасына жармасып жүресіздер. Мақала жайына қалып авторды жерден алып, жерге салып, былыпат сөздерді тым көп қолданасыздар. Қазаққа дос адамдардың осылай жасауы кімнің ақылына сияды?
Ермек 2017-10-13 07:31:47
Сіздерге көптен-көп рахмет. Түнімен ұйықтамай Мұхаңның сөзін зерттеп жүргендеріңізге. Әйтпесе, Біз Сіздердің ешкімді менсінбейтін, ауыздарыңыздан "ақ ит кіріп, қара ит шығып", адамның арына тиетін былапат, қорлау сөздерді көп қолданатындарыңызға қарап шынымен де уахабилер болар деп ойлап едік. "АДАЙ өмірде болған адам, шамамен 15-ші ғасырдың аяқ кезінде өмір сүргені жазылған" дейсіз. Бұл жерде Адай өмірде болмаған деп, Сіздермен дауласып отырған кім бар. Иә, дәл сол заманда да Адайхан есімді мұңалдың (моңғолдың) ханы болған. Оның аржағында да, бержағында да талай Адай есімді ұлы тұлғалар өткен. Қытай жазбалары Шыңғыс ханның төрт ұлының бірі Үгедей деген баласының атын "Ақ Адай" деп жазған. Өмірден Молда Адайи деген бір атамыздан ұлағатты шығарма қалған. Міне, арамызда күні бүгінде де Сабыр Адай деген бір азаматымыз жүр. Бірақ, осы Адайлардың бәрінің басында Адам Ата мен Ауа Ананың қарашаңырағын ұстап қалып, Адам Ата шежіресін жазған тағы бір түпкі Адай Ата бар. Қазақта Адам Ата шежіресі деген шежіре жоқ. Неге жоқ. Себебі, Адам Ата өз шежіресін өзі жазбайды. Оны сол Адам Атамыздың қарашаңырағын ұстап қалған кенже ұл, Адай Атамыз жазды. Сондықтан шежіре "Адам шежіресі" делінбей, "Адай шежіресі" делінеді. Бұл жерде "авторлық құқық" толықтай сақталып тұр. Бұл алдында өмірден өткен аталарының шежіресін тек қана сол атаның қарашаңырағы ғана жазады деген сөз. Міне осы жалғыз ғана "Адай шежіресі" деген бір ауыз сөз, сөз мағынасын түсінетін адамға Сіздің барлық сұрақтарыңызға толықтай жауап беріп тұр. Сіздердің аталарымыздың өз тарихын бір ауыз сөзбен жазатынына, орнымен айтылған бір ауыз сөзге тоқтайтынына, ешқашан екі сөйлемегеніне, орынды сөзге тоқтамай екі сөйлегендерді "Ердің екі сөйлегені өлгені" деп, сөздің мағынасын түсіне алмағандарды адам қатарына қоспағандарына Қожырбайұлы кінәлі емес.
& 2017-10-13 03:39:37
Ә. КЕКІЛБАЕВ бастаған Д.ӘРІПОВ, С.ЗИМАНОВ, З.ҚАБДОЛОВ, М.ҚОЗЫБАЕВ, М.ҚҰЛ-МҰХАММЕД, Ф.ОҢҒАРСЫНОВА, И.ТАСМАҒАМБЕТОВ, Қ.СЫДИЫҚҰЛЫ т.с. сияқты ғұламалар, мемлекет, қоғам қайраткерлері алқасы Маңғыстау энциклопедиясында (198 -ші бет) АДАЙ өмірде болған адам, шамамен 15-ші ғасырдың аяқ кезінде өмір сүргені жазылған. Бұған Адайдан 13 ғасырдағы ШЫҢҒЫС ХАНДЫ шығарып жүрген М.Қожырбайұлы және "шежіреші", "тарихшы", "төреші", "әнебай", "ермек" , "есен" (қожырбайшылар) не айтады екен.
& 2017-10-13 02:26:27
"шежіреші" ! Сізге әлі "авторлығыңызды" қорғау керек қой. Алшын Меңдалыұлы көкеміз Шыңғыс хан "атаңыз" Тұрнияздан тарайды деп нешінші бетінде айтқан еді.
& 2017-10-13 02:26:11
"шежіреші" ! Сізге әлі "авторлығыңызды" қорғау керек қой. Алшын Меңдалыұлы көкеміз Шыңғыс хан "атаңыз" Тұрнияздан тарайды деп нешінші бетінде айтқан еді.
3 2017-10-13 01:36:19
Өтірігіміз шығып қалды деп айта алмай тұрсыз ғой, білем. Алшекең марқұмның кітабы біздің қолымызда бар. Әліде сайрай түс !
3 2017-10-13 01:36:02
Өтірігіміз шығып қалды деп айта алмай тұрсыз ғой, білем. Алшекең марқұмның кітабы біздің қолымызда бар. Әліде сайрай түс !
Ермек 2017-10-13 00:32:37
Осылардың барлық болмысын саралап көру қажет болып тұрған сыңайлы.
Әнебай 2017-10-13 00:18:45
Ереке! Вахабилер мен салафилер сөзге түсінбейді деуші еді. Мыналар солар емес пе екен? Жазғандарын саралап көрейік. Жазбалары қазақтың ұлттық мүддесіне қарсы болса, тура солардан болғаны.
Ермек 2017-10-13 00:07:32
Қазақша атыңыздан толықтай бас тартып, енді көк қағазды есіп етіп алыпсыз ғой. Шежіре долларға сатылмайды. Біресе шал, біресе алкаш, біресе алкаш емес, біресе көк қағаз болып шығып жүрсіз ғой. Сіздің ішіңізді не тырнап жүр.
$ 2017-10-12 23:33:03
"Шежіреші" ! Сонымен ЖАМУКА МЕН ЕСУКЕЙ "БАБАҢ" АДАЙ ЖАРЫ - ТҰРНИЯЗДЫҢ нешінші тұқымынан кейін таралатынын айтып жіберсеңіз қатып кетер еді
Есен 2017-10-12 21:06:43
Жақында әлемдік БАҚ (Бұқаралық Ақпарат Құралдары) әлем елдері тіл ғылымы осыдан 6000 жыл бұрында бүкіл әлем елдерінің бір тілде сөйлеген деген қорытындыға келгенін жариялады. Әрине, ол тіл Қазақтың АНА тілі. Бүкіл жер шарындағы жер, су, тау, ұлттар мен мемлекеттер және елді мекен атауларының қазақтың Ана тіліне сәйкес келетінінің сыры осы.
Арман 2017-10-12 21:05:24
«Соңғы 5-6 жылда әлемдегі тарихты адамның геномы... немесе генетикалық әдісі бойынша зерттеуге кірісті... Зерттей келе, қоныс аударғандардың – генотипі – біздің қазақ ата-бабаларымыздың –генімен – сәйкес келетіндігі анықталған. Екінші бір тәуелсіз дерек бойынша, С3-М217 гені осыдан 48-мың жыл бұрын... қазіргі Қазақстан аумағында пайда болған. Бұл – ген – қазақ халқының 40-пайыздан астамын құрайтыны белгілі. Халқымыздың басым бөлігінде... әмісе ұлы тайпаларымыздың барлығында бар,- деп түйіндейді. ІІ. Соңғы «Қазақия» (22.04.2015) газетінде Қ. Жүсіптің – Будда қазақ па ?! – атты зерттеу мақаласында белгілі археолог Арман Умарходжиев – Непалға экспедиция ұйымдастырып – Будданың арғы тегі – сақ – екендігін ғылыми ділелдеп, оның бүгінгі ұрпақтары шакьилерге генетикалық тестілеу жүргізген. Шакьилердің (сакьи) тілі мен әдет-ғұрпы және ою-өрнектері ежелгі сақтармен ұқсастығы айтылады. ІІІ. Қазіргі қазақ тілінің... АЛЛА ның үніне жақындығы, оның алғаш жаратқан тіршілік иесін – Адам – деп атауында болса, ал Адам-ата мен Хау-ананы жұмақтан шығарған жемісті – Алма – деуінен де, Қазақ халқының жер бетіндегі аса көне жұрт екені байқалады. Себебі, мынау - «Адам» және «Алма» - деген екі атау да, қазақтан басқа тілдерде айтылмайды. ІУ. Европадағы – англосаксон – пурссак – норбег – ирлант – елдерінде айтыла бастаған, арғы тектерін сақтарға тіреуінде де ерекше мәні мен мағанасы болса керек... Осынау күрделі деректерді келтіріп отырған басты себебіміз, біраз жылдардан бері тылсыммен тілдесуші – Сайлыбай Бекболатовтың – «мәңгі қазақ календарын» тыңдау үшін... былтыр 2014 жылы Англияға арнайы шақырып, 20-елдің ғалымдары бірауыздан мойындағандарының белгісі ретінде «сертипикат» табыстаса, ал өзіміздің республикада № 24785 «патентін» беріп мойындады. Ең ғажабы кеше 28.04.2015 жылы, Кембриж университетінің «Халықаралық өмірбаян орталығы» жіберген - «мәңгі календарь» деп жазылған хрусталь белгіні ұстап қуанышқа кенелдік...» (профессор Уалихан Әбдібеков «Ақиқат» жорналы, 2015, №4).
Әнебай 2017-10-12 21:02:04
Қазақ даласының небір кереметтері: аңыз-әңгімелері, жер-су атаулары, археологиялық қазба жәдігерлері әлем ғалымдарын таң қалдыруда. Тіпті олардың көбі қазіргі қазақ даласының ежелгі тұрғындарын өзге планетадан келгендер деп атап жүр. Бұл болжам түп-тамырымен қате. Бұл мәдениет бізге ежелгі Ад қауымынан қалған. Оны «бергі бетке» алып өтіп, сол Адамзаттың ежелгі ұлы мәдениетін жалғастырғандар Қазық жұртқа (Жуды тауына) Нұқтың кемесімен келіп, іліңгір (якор) салғандар. Олар өздерін Ман деп атады. Сол Мандардың жаз жайлауы қазіргі Оңтүстік Қазақстан өңірі, қыс қыстауы Манқыстау (Мандардың қыс қыстауы) болды. Бұл жерлер бүгінгі қазақ даласы. Әлем мәдениеті бүткіл жер шарына осы өңірден тарады. Бүгінгі қазақтар сол ежелгі Адам ата мен Ман атаның (Мандардың) қарашаңырағының иесі. Ақыл-есі түзу жандар үшін бұл дауға жатуға тиіс емес.
Әнебай 2017-10-12 21:01:11
Адам ата мен Ауа ана бүгінгі біз сөйлеп жүрген қазақтың ана тілінде сөйлеген. Біздің бір-бірімізді адам деп атайтынымыздың сыры осы.
Есен 2017-10-12 20:59:03
Нұқ пайғамбарға дейінгілерде (шежіреде Құдайке (Қу Адай әке) деп аталады), Нұқ пайғамбар кемесіне мінген жандардың бәрі де осы біздің қазақтың ана тілінде сөйлеген. Демек, Нұқ пайғамбар қауымынан, яғни оның үш жаққа кеткен үш ұлының Қам (Үндістанға кеткен), Сам (Иран жаққа), Иафес (Еділ мен Жайық өзендері аймағына) кеткен және Қазық жұртта (Ата жұртта), яғни қарашаңырақта қалғандарынан (қазақтардан) тараған елдердің бәрі басында, осы біз сөйлеп жүрген тілде сөйледі. Кейіннен олар бір-бірінен ажырап, уақыт аралығы алшақтаған сайын сөз құрамы өзгеріп отырды. Ал, кеме қалған жер күні бүгінде де Қазығұрт (Қазық жұрт), Нұқ пайғамбар кемесінің іліңгір (якор) тастаған жері Леңгер деп аталады. Ол қазақ жері, ол бүгінгі қазақ елі. Бұл дауға жатпайды. Бұған тоқтамаған жанды, тап-таза «мәңгүрт», немесе Құдайдың қарғысына ұшырап «маймыл» болуға жақындап жүрген жан дегеннен басқа лажымыз жоқ.
Есен 2017-10-12 20:56:51
70 000 жыл бойы көшпелі қазақ халқының тілі еш бір елдің тілімен будандасқан жоқ, таза күйінде сақталып бүгінгі күнге жетті. Осы үшінде бүкіл әлем елдері қазаққа қарыздар. Еске ұста! Атасы немересінен тіл үйренбейді.
Есен 2017-10-12 20:55:34
Ежелгі киелі кітаптардың барлығы Мұсаның «Тораты» (Мойсей «Таурат»), Дәуіттің (Давидтің) «Забуры», Исаның (Иисус Христос) «Інжілі», Маңғыстаулық «Әбеспе» (Авеста), Жүсіп Балықшының «Құтты білігі» (Құтадгу білік) т.т. бәрі біздің Ана тілімізде қара сөзбен емес, жырмен жазылған. Шежіре-дастандарды жырмен жазу тек қана Қаз билердің (Қас билердің, Қазақтардың) қолынан келетін іс. Бұл дауға жатпайды. Бұны осы киелі кітаптарды иемденіп жүрген Ебрей, Парсы, Араб, Орыс зерттеушілерінің еңбектерінен айқын көруге болады. Олар осы киелі кітаптардың атауының да, олардың толық мағынасында аша алмаған. Сондықтан кез-келген өздері түсіне алмаған сөздерді «ежелгі ебрей», «ежелгі Парсы», «ежелгі Араб», «ежелгі Орыс» тілдері деп атаған.
Ермек 2017-10-12 20:53:59
Тағы бір кереметі, қазақта «Ақындар айтысы» атты елден ерек өнердің болуы. Ақындар айтысы тіл білімінің ең биік шыңы. Бұл шыңның ең биігіне қазақтан басқа ешбір ел шыққан жоқ. Бірлі-жарлы Қырғыз бен Қарақалпақ сияқты «жар жағалап жүргендер» бар. Бірақ оларда бізбен таласа алмайды. Сондықтан, бүкіл әлем елдері қазақты ақын жанды халық деп бағалаған. Жер бетінде қазақтан өзге дәл біздегідей тілі мен айтыс өнері дамыған ел жоқ. Салыстыру үшін айтар болсақ, олардың тілі мектеп жасындағы балалардың тілімен қарайлас.
Ермек 2017-10-12 20:53:08
Тілдің сөз түбірі «іл» - ілкі (алғашқы) төр дейтініміз осы. Адам-адам болғалы шежіре-тарихтың кілті Қазақтың ана тілінде. Кілт пен тілдің түбірлес болатыны да осыдан. Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тарихының «кілті», яғни коды. Қазақтың ана тілін (кодын) жоғалтып алсаң, сонымен бірге әлемнің шежіре-тарихын да бірге жоғалтасың. Әлем тарихының сыры өзге тілмен ашылмайды.
Ермек 2017-10-12 20:51:56
Қазақта Аллатағала деген аса қастерлі, ең ұлы ұғым бар. Осы сөздің құрамы Алла, Ата және Аға деген үш біріккен сөзден тұрады және Ал (алдыңғы) сөзі осы сөз құрамында төрт рет қайталанып, осы үш ұғымның үшеуінде ортаға алып тұр. Осыдан кейін оларды Қас би (Каспий) деп атамай көрші! Аталарымыз тарихты бір ауыз сөзбен осылай жазған. Бүткіл жер бетінде Адам-адам болғалы 70 000 мың жыл ішінде мұндай сөз жасау мәдениетіне еш бір ел жете алмаған.
Шежіреші 2017-10-12 20:50:56
Каспийдің түпкі мағынасы Қас би. Ол өз кезегінде Қаз бидің (Қазақтың) лақап аты, яғни синоним. Сонда Қаз дегеніміз бүкіл әлем елдері мәдениетінің ең биік шыңы болса, Қас деген сөз кез-келген ұғымдардың ең биік шыңы. Оның аржағында ештеңе жоқ. Қазақтың сөздік қорындағы Қас би, Қас Сақ, Қас батыр, Қас мерген, Қас тұлпар, Қас шебер, Қас қағым, Қас дұшпан, Қас сұлулар осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ. Қазақтың «қасиетті адам», «қасиетсіз адам» деген ұғымдарының шығу тегі осы. Енді осылардың қасына Қаз ақтың тағы бір лақап аты Қазды (аспанда ұшатын, киелі құс) қосып қойыңыз. Шынында да, ең бірінші тілі шыққан елдің Қас би атанбай басқаша аталуы мүмкін де емес қой. Бұл дауға жатпайтын тұжырым. Ежелгі қазақтар жақсылыққа жарысудан алдарына жан салмай, яғни бәйгеден келіп осындай ең құрметті атауға ие болған. Бұл дауға жатпайды.
Шежіреші 2017-10-12 20:49:38
Ең бірінші Адам ата мен Ауа ананың тілі шықты. Адай - Адам атаның қарашаңырағының иесі. Олар «Тіл таңбалы Адайлар» делініп, бұл таңба ежелде бүкіл Қазақ (Түрік) қағанаттарының бас таңбасы (гербі) болған.
Көкең 2017-10-12 20:35:34
Балақайлар-ау, Эргунехуннан шыққан алғашқы тайпа Қоңыратар делінген. Қоңырат қазақ ішінде Жан арыстың ішінде.Хонхирад атымен моңғолдар ішінде. Қоңырат атымен өзбектің байсын тауларында. Қоңырат атымен қарақалпақтарда бар. Қарақалпақ қоңыратарының ішінде қият бөлімі бар. Алшында қайдағы Қоңырат ? Ева деген Хава деген Таураттағы атаудың европалықтар тіліне ыңғайластырып алынған тұрі. Данышпан деген ежелгі түркі тілінде Білге болады.Донишманд деген парсы тілінен енген сөз..Халық араб сөзі. Бізше ел !
Шежіреші 2017-10-12 20:14:56
Тағы бір кереметі кез-келген ұғымның балама атаулары болатындығы. Мысалы, Ал, Алғы, Алғи, Алдыңғы, Алғашқы, Алаш, Алаша, Алан, Алтай, Алатау, Аламан, Балықшы, Балқан, Баласағұн, Халық (Қалқа) т.т. яғни сөз түбірінде Ал (Әл) деген түбірі бар ұғымдардың бәрінің тегі (Атасы) бір. Бұл ұғымдар өз кезегінде Ел - бір рулы ел, яғни барлық әлем елдері мемлекеттік құрылымының бастау алатын жері (Ел хан атамыздың елі); Елі - ұзындық өлшемінің бастауы; Ан, Ана, Сана, Дана, Данышпан, Пана, - Адамзаттың бастауы; Азан, Таң, Таң сәрі, Таңертең - күндізгі мезгілдің бастауы; Аз, Азау (Азов), Азия - Қаздың, Қазанның, Қазардың, Қазақтың атасы (бастауы); Аб (Ап), Аба (Апа), Жабал, Баба (Папа), Африка аналық текті; сол сияқты Ев (Еб) – Ева (Адам и Ева), Еврей (Ебрей), Европа, Евангелие, Евгеника, Евпатория, Евфрат, Девушка, Дева Мария, Девальвация, Евнух, ебелек, көбелек, ебедейсіз, епсіз, ебіл-себіл т.т. тек қана аналық текті білдіреді. Ас – Бастау, Бастың, Дастарханның, Астананың, яғни барлық басқару жүйесінің атасы т.т. болып кете береді. Қазақтың тіл (сөз) байлығы соншалық кез-келген ұғымның бірнеше ондаған атаулары бар. Мысалы, бір ғана түйенің 120 атауы болса, жылқыда да осыған қарайлас. Киелі Құран Кәрімде осылай жазылған. Онда Ұлы Жаратушы - Алланың 99 есімі келтірілген.
Әнебай 2017-10-12 20:14:04
Қазақтың тіл байлығының өзге елдермен салыстырғанда тағы бір ерекше көрсеткіші сөз құрамындағы дыбыстардың өте көптігі және бірнеше сөздердің бірігіп бір сөз құралуы. Мысалы, қазақта он, жиырма, тіпті отыздан аса дыбыстар мен оннан аса буындардан тұратын сөздер бар. Мұндай аса күрделі сөз құрылымдары еш бір елдің сөздік қорында жоқ.
Шежіреші 2017-10-12 20:13:16
«Егер де жердегі барлық ағаштар қаламға айналып, ал теңіз (сия болып) және оған артынан жеті теңіз қосылса да Аллаһтың сөздері таусылмайды (Құран Кәрім. Лұқман сүресі. 27 аят). Тәпсір: Соның бәрімен жазса да аса ұлы Аллаһтың сөзі таусылмайды. Ибн Касир. Демек, қазақтың Ана тілі Ұлы Жаратушы – Аллаһтан кейінгі екінші тіл.
Әнебай 2017-10-12 20:12:36
Адай шежіресі Адам ата мен бүгінгі ұрпақтың арасын 70 000 жыл деп көрсетеді. Сондықтан, бүкіл әлемде қазақтың ана тілінен бай тіл жоқ. 1980 жылдары әлем елдері өздерінің сөздіқ қорының құрамын жинағанда ағылшындар 250 000, қытайлар 500 000, ал қазақтардың сөздік қоры 20 000 000 асқан. Ғұмыры ұзақ елдің тілі ғана осыншама бай болатыны ешкімге де дау туғызбайтын, айдай ақиқат болса керек.
Есен 2017-10-12 20:11:50
Жер бетіндегі бүкіл адамзат баласы Ұлы Жаратушы - Алланың алғашқы жаратқан саналы тіршілік иесін «Адам» және «Ман» деп тек қана екі есіммен және сонымен қатар ең алғашқы елді, яғни мемлекетті Қаз деп атайды. Осы үш есімнің үшеуі де Манқыстауда дүниеге келген. Адам атамыздың атын (қарашаңырағын) Адай ұстап отырса, Ман атамыздың атын Манқыстау ұстап отыр. Сонымен қатар бүгінгі күнге қазақ деген атпен жеткен, осы елдің түп атасы ӘЗ әулие атамыздың да моласы осы Манқыстауда. Сондықтанда, ол басын ӘЗ әулие бастаған, 360 әулиелі, киелі Маңғыстау деп аталады. Міне, үш жүздің, яғни тұтас бір дүниенің тағы бір үш келбеті.
Есен 2017-10-12 20:11:07
Бүкіл әлемдегі сөйлеген сөзіне біздер түсіне алмайтын, бізге ең алыс елдердің де 30% сөз түбірі қазақ сөздерінің түбірімен сәйкес келеді. Мағыналары да тура біздікіндей, немесе соған жақын. Бұл тіл ғылымында толықтай мойындалған. Демек, бұл бүкіл әлем елдерінің тілі өз бастауын біздің Ана тілімізден алады деген сөз.
Есен 2017-10-12 20:10:14
Сөзде Ата да бар, Ана да бар. «Орынды жерінде айтылмаған сөздің Атасы өледі» делінеді қазақ мақалында. Сөздің атасы, сол сөздің түбірінде тұрады. Ол «Сөз түбірі». Бұған дәлел ретінде айтарымыз: Сөз түбірінің де түбірі «өз түбі» деп аталуы. Ал, сөздің анасы «Тіл». Тілің болмаса сөзің аузыңнан шықпайды, яғни сөйлей алмайтын мылқаусың.
Әнебай 2017-10-12 20:09:19
Атам Қазақ өз тілдерін өзге елдер сияқты туысқан (родной) деп атамай, «Ана тілі» дегенде бұл менің шешемнің тілі деп отырған жоқ. Шеше жұрттың бәрінде де бар. Бұл сөз Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тілдерінің анасы деген сөз. Қазақта осыған сәйкес, тек қана үш ұғым: Ауа ана, От ана және Жер ана делінеді. Маңғыстаулық қазақтардың ежелгі шежіре-дастандарындағы ауыздарынан тастамайтын «Үш аналы қазағы» осы.
Есен 2017-10-12 20:08:12
Ұлы Жаратушы – Алла Адам Ата мен Ауа Ананы Қазақтың Ана тілімен бірге жаратқан. Адам таза қазақ сөзі. Бұл сөз қазақтың төл сөзі болғандықтан ғана біз бір-бірімізді (ерді де, әйелді де, үлкенді де, кішіні де) Адам деп атаймыз. Әйтпесе, мына көрші орыс елі сияқты, біздерде бір-бірімізді «человек», «женщина» немесе «люди»; ағылшындар сияқты «ман», «мен», «вуман»; арабтар сияқты «рожулун» (ер кісі), «имроатун» (әйел адам), парсылар «Мәрд», «зән», «енсан» (жалпылама Адам деген ұғым оларда да бар) деп атаған болар едік. Олар бізден және бізге ең жақын туыс елдерден өзге елдердің барлығы Адам деп тек қана ең алғашқы Адамды (Адам Ата – Ауа Ана, Адам и Ева) атайтындарының сыры осы.
Әнебай 2017-10-12 19:59:31
"Сөз тұбірімен тарих жазылмайды" дейді. Неткен даналық. Біз бұған мынадай жағдайға байланысты келісе алмаймыз. Себебі, тарих сөзбен емей немен жазылып жүр? Сіздің сөзіңіз бойынша тарих ешкілер мен қойлардың маңырағанынан, сиырлардың мөңірегенінен, иттердің үргенінен жазылып жүргендей болып тұрған жоқ па? Онда Сіз бізге "иттің үргенінен" тарих жазып беріңіз. Міне Сіздің ақылыңыз бен біліміңіз осыған да жетпеген.
Есен 2017-10-12 19:41:17
Олардың өмірінде алтын, күміс, жез, болат, темір дегендердің өте үйреншікті жағдай екендігін «Құпия шежіреден де» көреміз: «Бұл соғыста жүз ат, елу сауыт олжаланады» (87 бет). «236. Сүбедей батыр темір арбалы әскерін алып жүріп, Тоқтаның Құду мен Шұлуын сынды ұлдарын қуа соғып, Шу өзенінің маңында құртып келеді» (164 бет). «Темір-болат – дәл маңдай, Тілі өткір – жез таңдай, Жүрегі алмас жаралған Жанары сұмдық қадалған. Құтырынған төрт арлан Қыруға дүйім пендені Шыққандай темір құрсаудан. Аузының суы шұбырып, Апшыны келед қуырып» (126 бет). Шыңғыс ханның атының неге Темір деп қойылғаны енді өз-өзінен түсінікті болды ғой деп ойлаймын. Оларды Темір қорытумен айналысатын кәсібіне бола Теміршілер деп те атаған. Олар Темірші – ұсталардың пірі Ер Дәуітке сыйынған. Енді біз осы Теміршілердің тегін іздейтін болсақ, әрине Маңғыстауға тап боламыз. Каспийдің шығысында Ада аралы орналасқан Кендірлі аймағында жүрген ізінің бәрі құрлыққа айналатын әулие Темір бабаның қорымы, Темір баба атты жер, осы аймақтан қырға шығар тұста «Сүмбе-Темір-Алан» атты жер мен осы аттас ескі қамал-қаланың орны және Ақтаудан Кетікке қарай жүрер жолдың теңіз жақ бетінде Шыңғыс хан ұрпақтары жерленген қауымда бар. Ол «Қалың Арбат» деп аталады. Бұл деректі М.М.Ақмырзаев өзінің «Адай уезінің жазба мұралары» атты еңбегінде келтірген: «Осы арада тарихтан баршаға танымал өкіл Шыңғыс хан (Темужин) болған тағы бір әулет туралы ерекше Маңғыстау ескерткіштерін қаперге берелік. Олар ерекше арқатастар галареясы, «Теміршілер» басына қойылған белгілер мен таңбалар» дейді. (Қара.Илл-44-Қалың Арбат «Теміршілерінің» таңбалары) (100 бет).
Есен 2017-10-12 19:29:31
Осы тесікке қиналып келіп, тілектері орындалып, өсіп-өніп тесіктен шығу дәстүрі қазақта күні бүгінде де бар. Мысалы, Қазығұрт тауындағы (Сарыағаштың қасында) Иса ата (Ыстық ата) қауымындағы «тесік тастан» өтсең бар тілегің орындалады деген сенім өз мән-мағынасын күні бүгінде де жоймай, жалғасып келеді. Бұл жерге негізінен ұрпақ көре алмай жүрген отбасы мүшелері келіп, осы тесіктен өткеннен кейін тілектері орындалып жатады. Бір таң қаларлығы осы таудың тастары да ерекше, дәл Алтайдағы «Еркіңе қон» тауының тасына ұқсайды. Осы тау тастарының құрамында темірдің молдығы, тастарының тот басқанынан да айқын көрініп тұр.
Шежіреші 2017-10-12 19:28:14
Алшын -Адайлардың темірді «қамырдай илегені» сол кездерге қатысты барлық жазба деректерде бар. Олардың осы «үңгірге» кіріп – шығу тарихын Әбілғазы былайша береді: «Олар татарлардан жеңілгеннен кейін (Ел ханның Қиян атты кіші ұлы және Ел ханның інісінің Қиян мен құрдас Нүкүз атты ұлы екеуі мал-жанымен) таудың ішіне кіріп, архардың ізімен үстіне шығып сонда тұрақтап, төрт жүз жылдан артығырақ Еркіңе қонда отырды. Мал мен бастары сондай көбейді, бір жерге сыймады. Сондықтан бір жерге жиылып отырып, кеңесті. Олар мынадай шешімге келді. «Аталарымыздың айтуына қарағанда, Еркіне қонның сыртында кең жерлер, жақсы елдер бар көрінеді. Ертедегі біздің қонысымыз сол жерлер екен. Татарлардың бастауымен өзге елдер біздің тұқымымызды қырып, жұртымызды алған екен. Құдайға шүкір, қазір біздің жағдайымыз жаудан қорқып, тау ішіне тығылатындай емес. Тау ішінен жол іздеп тауып, көшіп шығалық. Кім бізге доспын десе, онымен көріселік, кім дұшпандық ойласа, онымен соғысалық». Осы сөзді мақұл көріп, таудан шығатын жол іздеді, таппады. Іштерінде бір темірші бар еді, сол айтты: «Пәлен жерде бір темір кені бар, соны ерітсе, жол болар еді». Ол жерді барып көріп, теміршінің айтқанын мақұлдады. Елге отын және көмір жинатты. Таудың кең жеріне ағаш пен көмірді үйіп, жетпіс теріден көрік жасап, жетпіс жерге құрды. Көрікті бәрі бірігіп басты. Құдайдың құдіретімен от күшті жанғаннан соң, тау темір болып аға берді. Жүкті түйе шыққандай жол болды. Айдың, күннің сағатын есептеп, бірнеше күнде таудан шықты. Сол шыққан күнін той етіп тойлау мұңалдың дәстүріне айналды. Ол күні бір кесек темірді отқа салып, қызарған кезде оны қысқашпен ұстап, төстің үстіне қойып, әуелі ханы, одан кейін бектері балғамен ұрар еді. Бұл күнді тар қапастан шығып, ата жұртына келген күніміз деп құрмет тұтар еді. «Ол уақытта мұңалдың патшасы Бөрте ашина (Бөрте-Алшын) деген қият нәсілінен, құрлас руынан шыққан адам еді. Татарларды жеңіп, ата қоныстарын қайтарып алды. Содан ол жердегі кейбір елдер мұңалдарды паналап, мұңал болмаса да, мұңалмыз деп, оларға қосылып кетті» (Түрік шежіресі. 28-29 беттер).
Тарихшы 2017-10-12 19:26:22
Тарихи деректердің қай-қайсысы да Ү ғасырдың І-ші жартысында Күндердің қатарындағы Көкбөрінің 500 түтіні, яғни Алшын тайпасы жаугершіліктен босып Алтай тауындағы «үңгірге» тығылады, Ол «үңгірді» қытайдың «Суйшу» жазбасына сілтеме жасаған Л. Гумилов: «Үңгір Алтай тауының қақ ортасына, оның ішінде айналасы ат шаптырымдай ұйысқан көкорай шалғын өскен. Үңгірдің төрт құбыласы түгел тау» - дейді. Ол жердің айналасы «құлама құз», ал жазық «еркіңе қон» деп аталған. Алшындар ол жерде де өздерінің негізгі ата кәсіптері темір қорытумен шұғылданып, болаттан қару-жарақ т.б. бұйымдар жасаумен айналысқан. Көршілері қару-жарақты осы Алшындардан алып тұрған. Бегінің аты Түрік делінеді. Осы алшындар «Еркіңе қон» жазығында өсіп-өніп, ел атанған түрік тайпасы Алтайдың аңғарына сыймай, Көкбөріден соң «бірнеше тұқым жаңарған соң, Асаншеп атты оның немересі көсемдік жасап, бүкіл ауыл аймағымен үңгірді (аңғарды) тастап шықты. Міне осы кезеңнен бастап, қазақтың бір баласы Түрік атымен әлемге әйгілі өздерінің ұлы жорығын бастады. Ал «үңгірді» тастап шығуда көсемдік еткен Асан атамыз өз туған халқына жер ұйық іздеген «Асан қайғы» атымен, аңыз болып бізге жетті. Осы тарихи жағдайды Қалнияз жырау: «Орманбет би де опат боп Он сан Ноғай бұзылған, Желмаямен жер қарап Асанқайғы, Қазтуған «Жер ұйықты табам деп Үдере көшіп шұбырған Күндердің күні болғанда Бізге де келіп сол заман Аз ғана Алшын адасып Тесікке келіп қамалған Қадірі өтті қоныстың Елек, Қобда, Жем, Сағыз Маңғыстау түбек сай салаң» - деп жырлаған. (Жыр-дария. 61 бет). Осы жырдан Еркіңе қонға қашып кірген, кейіннен түрік аталған халықтың тегінің Қазақ, Алшын олардың кезінде Маңғыстауды мекендегені анық көрініп тұрған жоқ па?
Төреші 2017-10-12 19:17:24
Уәжді олай айтпайды. Шежірешілер сияқты өз дәлелдерін келтіреді. Ашулану мен анайы сөздер қолдану пікір таластрушының уәжден жеңілгенінің айқын белгісі. Бұл бүкіл әлем елдерінде солай түсініледі. Ал, жұрт кімгк енеді, оны өздері біледі. Қожырбайұлы біреуге сену мен сенбеуді тіптен де уағыздап отырған жоқ. Сіз мына сөзіңізбен өз сөзіңіздің өтірік екенін оған адам сенуге тұрмайтынын өзіңізде біліп тұрғандығыңызды білдіреді.
Шежіреші 2017-10-12 18:56:01
Сіз Қиян (Қият) деген ру Мұңалдың құрамында жоқ деп кесіп айттыңыз. Мынау Сіздің сөзіңіз: "Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ !" деген. Біз Сізге Адайдың әйгілі биі Алшынның шежіресін келтірдік. Қай кітаптың қай бетінде екенін де көрсеттік. Олардың арасы тым алыс. Шежіреде Қиян мен Нүкіз ұрпақтарының Ергеноқонда 400 жылдан аса уақыт Алтай тауының ішінде үңгірде ғұмыр кешкендері айтылады.
Көкең 2017-10-12 18:32:46
Қожырбайұлының былжырағвна сенетіндерді менің де шежіреші деуге аузым бармайды.
Көкең 2017-10-12 18:30:45
Сөз тұбірімен тарих жазылмайды. Тарихты сөз тұбірінен іздесең Адам аты адамах-топырақ деген семит тілдеріндегі сөз. Арабшада хадама-қызыл топырақ деген сөз. Хауа сөзінің тұбірі семит тілдеріндегі хай-тірі деген сөзден келіп шығат. Бір ауыз сөзбен сіздердің Ад, Ада, Адайыңыздың тасталқаны шығып тұр, тас талқаны шықса.
Есен 2017-10-12 18:21:42
Қазақтың шежіре-тарихын өз сөзінен іздемей, аузын ашса шетелге табынатын адамды көке деуге аузым бармай отыр.
$ 2017-10-12 18:15:25
"Шежіреші" ! Тұрнияз Есукей бабаңыздың нешінші атасы еді, айтқасын ( 12.10.2017. "Шыңғыс ханның руы ..Мұңал- Жары- Кеще- Шортық- Бұхар- Құрым- Сүйіндік- Тұрнияз-Айтқұл- Қиян ") оны да айтпаған екенсіз.
Есен 2017-10-12 18:10:00
Мына пікіріңіз бір ғана сұрақпен тас-талқаны шығады. Сіз Менің өмірбаянымды жаза аласыз ба? Әрине жаза алмайсыз. Сол сияқты қазақтың тарихын өзге жұрттар да жаза алмайды. Біздің айтпағымыз осы еді. Тағы қайталаймыз. Әбден мезі қылдыңыздар. Қазақтың өз тарихын өз сөзінен іздеу керек.
Көкең 2017-10-12 17:24:01
Сəлем балақайлар! Көктем-балалық, жаз-жастық, күз-есейу, қыс-кəрілік деген даналықты гректер Абай атаңнан кемі екі жарым мың жыл бұрын айтып кеткен балақайлар. Пəшустбуй рəзницу. Басқадан ұйренсек дұмше боламыз дейсіңдер ме ? Өздерің мысал келтіріп жұрген əнəу Рашид ад дин Еврей, Лубсандзада деген шедіреші моңғол. Фəйзули, Шəмси, Сайқали, Науаи, Жəми, Фердауси, Хожа Хафиз бу хаммаси, Мадад бер я шағри фəряд деп Абай атаң өзгелерді өзіне ұстаз тұтынып отырған жоқ па ? Орыс тілі дүниенің кілті деген кім ? Орыс тілін білсеңдер еуропа ғылымдарының еңбектері мен таныса аласыңдар деп тұрған жоқ па ? Алла сөзі Құранды бізге арабтар алып келіп ұйреткен жоқ па ? Əнəу айдалада жатқан орхон-енесей жазуларын дат ғылымы Томпсен түріктікі деп дəлілдеп берген жоқ па ? Танабайын айтты Шыңғысханның ауылы жетісуда Жəркентте екен деп жазып отырған мына сендер. Танабайының қолданып жұрген шығармасы юань чао ми ши - юань əулетінің шежіресі қытайлар көшіріп алғатарихшыс емес пе ? Əнəу бабаларымыз деп өздерің мақтанатын массагеттер туралы оқиғалар грек тарихшысы Геродоттың жазып кеткен шығармасы емес пе ?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 16:36:06
Сөзіміздің соңын да Бізден де Сізге бір өтініш! Біздердің Сіздің жазбаңыздың әрбір сөйлеміне өз уәжімізді айтып жауап жазғанымыз сияқты, Сізде Біздердің сөзімізге өз уәждеріңізді келтіріңіз. Ендігі кезек Сіздікі. Жауабыңызды күтеміз.
Төреші 2017-10-12 16:34:23
Мен шежірешілердің уәждерін толықтай қостаймын. "Аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі" деген осы. Кім-кімнің есінде ұстауға тиіс жағдайы ешқашан Мен бәрін білемін, тек қана менікі дұрыс деп айтпағанм дұрыс. Адам баласы, бәрін білуі мүмкін емес. Ол, тек қана бір Алланың қолында.
Шежіреші 2017-10-12 16:29:23
"Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" деген екенсіз. Енді Сіз өзіңіз осы азғана "бес ауыз" сөзіңіздің өзінен неше рет нокаутке кеттіңіз. Санап шығыңыз. Көрдіңіз ғой. Шежірешілер ешқайда қашқан жоқ Қашпайды да. . Атамыз Қазақтың рулық шежіреші 70 000 жыл бойы қазақтың төрінде отырғанына көңіл бөліңіз.
Есен 2017-10-12 16:23:46
"Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз" депсіз. Иә, Қожырбайұлы талайдың "миын" шайқап, кітап ақтартқаны көрініп тұр. Мен Сізге бір кеңес берейін. Менің кеңесімді қабылдасаңыз, Сіздің нокаутке кетпеуіңізге кепілдік беруіме де болады. Ал, тыңдамасаңыз, ендігі нокаутіңіз де орныныңыздан тұрмай қалатын болсаыз. Ол, әңгімеңіз Қазақтың қағаны Шыңғысхан жайлы болатын болса, олардың шежіре-тарихын қазақтың өз сөзінен зерттеңіздер. Мысалы, біреудің сөзімен Сіздің шынайы өмірбаяныңызды ешқашан ешкімнің жаза алмайтыны сияқты.
Есен 2017-10-12 16:09:24
Қазақ та "қарашаңырақ" деген ұғыммен қатар қолданылатын "ошақ" деген ұғым да бар. "Ошағыңның оты сөнбесін" (бата). Ошақтың оты сөнбеу, Қарашаңырақтың ошағының оты сөнбеуі дегенді білдіреді. Осы қағидаға сәйкес, "Тобыш ошақ" деген сөз жоқ. Ал, "Мұңал ошақ" деген сөз бар. Ол жайлы шежірелердің бәрінде айтылады. Ал, Сіздің осындай қарапайым ғана дүниеге де ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Сіз шежіре жайлы білім сайысынан болатын нокауттердің ешқашан болып көрмеген ең ауырына кетіп отырсыз. Егер Сіз шежірешілерді "адамдардың арасына от жағушы, арандатушы, қылмыскер" деп атамай сыпайы болғаныңыз да мына нокауттердің ешқайсысын алмаған болар едіңіз.
Әнебай 2017-10-12 15:33:42
Қазақ кенже баласын "қарашаңырағымның иесі" деп атайды. Енді Сіз Отпан тауға барыңызда Анау "Қарашаңырақ" деген үлкен сарайды кімдердің салып, маңдайын "ҚАРАШАҢЫРАҚ" деп кімдер жазғанына көңіл бөл. Қарашаңырақты салғандар Мұңалдар, анау "ҚАРАШАҢЫРАҚ" деген маңдайшаны да жазған Мұңалдар. Міне Сіздің Адайдың рулық шежіресі түгілі, Отпан тауда не болып, не салынып жатқанынанда түк хабарыңыз жоқ адамсыз.
Әнебай 2017-10-12 15:18:21
"сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш!" деген екенсіз. Бұл тұжырымыңыз түп-тамырымен қате. Адайдың кенжесі Мұңал, бұл дауға жатпайды. Оны Маңғыстау да білмейтін бірде-бір Адай баласы жоқ. Сіз Адай шежіресінен түк хабарыңыз жоқ адамсыз. Сіз осы сөзіңізбен енді қайтып тұра алмастай болып терең нокаутке кеттіңіз. Сізге ондаған, жүздеген шежірелерден де басқа тек қана бір дерек айтайын. Анау Отпан тауда жыл сайын Адайдың сегіз немересі өз жас өлшемдеріне сай Амал мерекесін өткізеді. Сіз сол мерекелердің қандай кезекпен өтетініне көңіл бөліңіз. Мұңал Тобыштың алдында ма, Әлде Тобыштар Мұңалдың алдында ма? Сіз білмей отырған сұрағыңыздың жауабын осы жерден табасыз.
Есен 2017-10-12 15:04:38
Шоға, Шоған, Шоғы рулары қазіргі Албан (Албания) елінің пулық құрамында да бар. Міне осы Шоғылардың бәрінің түбі бір.
Есен 2017-10-12 15:01:24
" Ежелгі заман, орта ғасыр тарихшыларының жазбасын салыстырып қарасақ, Албания – Кавказдың шығыс бөктерінде-бүгінгі Әзірбайжан, Дағыстан жерінде құрылған мемлекет екен. Бүгінгі Дербент-Албан аталса, оның маңындағы Чола мен Чоға (Шоғы) қаласын заманындағы екі құрлық арасындағы Кавказ қақпасы атаған" (Мұрад Аджи «Европа, тюрки великая степь Дешти-и-Кипшака. М. 2087. 267 бет). Ал, Сіздің бұл деректерден еш хабарыңыз болмай отыр.
Есен 2017-10-12 14:57:20
«Украинада, бүгінгі Харьков облысында, Северлік Донец (Шебірлік Тана) өзенінің бойында Чугуев (Шоғы) деген қала тұр. 1627 жылы салынған, 1780 жылдан қала мәртебесіне ие бұл шағын қалашық кезінде Змиев (Жыланды) уезінің орталығы болған екен. (Серікбол Қондыбай «Есен Қазақ» 119 бет). Шоғы (лақап аты Қырықмылтық) Мұңалдан өрбиді. Манқыстаудағы Құрық кентінің жанында Жыланды атты микротопоним күні бүгінде де бар.
Шежіреші 2017-10-12 14:55:22
"Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық) төрт Мұңал тарайды. Шоғы батыр Мұңалұлы - Әбілхайыр хан замандасы, 17 ғ. үшінші ширегінде 1667 ж. туған, 1726 ж. қайтып, Түркістанда жерленген. Егер Шоғы мен Жаулы 17-18 ғ.да өмірде болса, одан тарайтын Жарының ұрпағы "Шыңғысхан атаң" қай ғасырдың адамы болмақ ?!" дейсіз. Міне Сіздің басты қатеңіз де осында. Сіз Шоғы батырды Мұңалдың төрт баласының бірі деп қателесіп отырсыз. Бұл дүние де Ол Шоғыдан да басқа Шоғы есімді батырлар болған. Сіз ұрпақтардың әйгілі аталарының атын балаларына қоя беретінінен де түк хабарыңыз болмай отыр. Әлем де Шоғы деп аталатын Адамдар да, елді мекендер де жетерлік. Осыны да бір ойлап көріңіз. Ақиқатын да Мұңалдың Шоғысы, ол бастаудағы Шоғы. Қалған аатулар сол Шоғыдан бастау алған Шоғылар.
Шежіреші 2017-10-12 14:44:30
Ал, Алаоғлан (Оғлан) есімі бүкіл әлемге түгелге жуық билігін жүргізген Шыңғысхан (қаған) атамыздың арғы атасы. Білетіндер оны Түрік атамыздың лақап есімі деп те атайды. Шыңғысханның көптеген ұрпақтарының тегіне Оғлан деген аталарының есімі қосылып жазылатыны осыдан болса керек. Мысалы, Алтын Орданың соңғы билеушісі Тоқтамыс ханның әкесінің есімі Түйе Қожа Оғлан. Үлкенді сыйлау дәстүрі қазақтарда тек қана тірісінде емес, өлгеннен кейін де сол күйінде жалғаса береді. Манқыстау әулиелеріне тән мынадай заңдылық – бір әулиеге зиярат ету үшін әуелі оған таяу жердегі екінші әулиеге соғып, тәу ету шарты бар. Мысалы, Бекет атаға зиярат ету үшін Оғланды әулиенің басына бару керек. Себебі, екеуі де Мұңалдың Жары аталығынан өрбиді, яғни Оғыланды Бекет атаның арғы аталары болып табылады. Оғыланды (Түйе Қожа Оғлан), Алтын Орданың соңғы ұлы билеушісі Тоқтамыстың әкесі, яғни Шыңғыс ханның сегізінші ұрпағы. Осы Оғыланды жайлы С.Қондыбай «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» атты еңбегінде төмендегідей деректер келтіреді. «Үстірттің ернегінде, Бекет ата мешіті мен бейіті орналасқан жердің атауы Оғыланды делінеді. «Оғыланды» атауы Манқыстау мен Балқанға танымал, осы есімге ие жер Балқанда да бар (құдық және алқап). Аңыз бойынша Йафис пайғамбар өзінің ұлы Түрікке «Йафис-Оғыланлы» деген лақап ат қойыпты. С.Поляков «оғлан» сөзінің осы аймақта жиі кездесетініне мән бере отырып, осы атты иеленген тарихи соңғы адам Тоқтамыс ханның әкесі, 14-ғасырдың 50-60-жж Манқыстаудың билеушісі – Түйеқожа-оғлан (Тойқожа-оғлан) екендігін атап өтеді». Ал Әбіш Кекілбаев Манқыстаудағы Оғыландының әлгі Түйеқожа-оғланмен байланысты болу ықтималдығын ескерткен болатын (93-94 бб). Осы жерде ықтималдық деген сөздің басын ашып кетейін. Әртүрлі болжамдар мен ықтималдықтың туындауы Оғланды деген сөздің мағынасын түсінбегендікте жатыр. Себебі, есіміне Оғланды деген сөз қосылған аталарымыздың барлығы, осы атамыздың тікелей ұрпағы. Мысалы, Түйеқожа өз аты да, ал Оғланды (Оғыз) атасының аты, яғни қазіргіше айтқанда фамилиясы болып шығады. Сонда Бекет ата жатқан әулие қорым сол Оғланды, яғни бүгінгі түрік атанып жүрген халықтың түп атасы Түріктің жерленген жері деп тұжырым жасауымызға негіз береді. Зер салып байқасаңыз, оны осы Оғлан атамыздың басына тұрғызылған күмбездің кескін – келбетінен де байқауға болады. Бұл жерге, әрине осы Оғланды атамыздың талай тікелей ұрпағы жерленгендігі даусыз. Бұл дәстүр күні бүгінде де жалғасуда. Сол сияқты, Шыңғыс қаған бабамыздың көптеген ұрпақтарына Оғлан деген тегі қосылып жазылған. Мысалы, Жошы ханнан тарайтын алтыншы ұрпағы Бекқолды ұғлан, оның ұлы Әли ұғлан (Әбілғазы «Түрік шежіресі» 118 бет); Тоқтамыстың қарындасы Бақытжамал мен Темірбек ханның туған жиені Темір Құтлық Оғлан, Тоқай Темірдің ұрпағы Күнжақ Оғлан, Бек Жары Оғлан, Қалдауыт Оғлан, Елжиғыш Оғлан, Темір Қожа Оғлан, Әлібек Оғлан, Темір Оғлан т.т. болып жалғасып кете береді.
Есен 2017-10-12 14:42:20
Ақиқатында, Мұңалдың бір баласы Алақұнан Алтай, Алатауда қалыпты деген деректер Адай шежірешілері деректерінің бәрінде де кездеседі. Алақұнандар жайлы қытай жазбаларында бар екендігі айтылады. Ал, Сіздер Мұңалдың бесінші баласының бар екенінде білмей отырсыздар. Сөйтіп отырып, өзіңіздің Адайдың рулық шежіресінен түк білмейтініңіздің кесірінен, Қожырбайұлына жала жауып, босқа қоқан лоққы жасап, келемеж етіп жүрсіз. Міне Сіз осы жерде оңбай "нокаутке" кеттіңіз. Есіміңіздің орнына анау "қисық (восмерка)" таңбаны дұрыс алғансыз. Әйтпесе, мына шежірелерді оқыған адам Сіздің Адай шежіресінен түк хабарыңыздың жоқтығын, кез-келген бетіңізге басқан болар еді.
Есен 2017-10-12 14:32:22
Ал, күні кеше жазылған Маңғыстау энциклопедиясы оны былайша береді: «Мұңал. Мұңалдан – Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы. Әлиден Алақұнан, Қошқар» («Маңғыстау энциклопедиясы». Алматы, 1997. 200 бет).
Шежіреші 2017-10-12 14:30:41
Бұдан 100 жыл бұрын жазылған Мұметжан Тынышбаевта соны айтады: «Мұңал – Байымбет, Жаулы, Шоғы, Алақұлан, Әли болып бөлінеді. Мұңал – сегіз арыс Адайдың ішіндегі ең көп өскені» (М.Тынышбаев. «Қазақ халқының тарихына қатысты материалдар» Ташкент-1925. 34 бет).
Есен 2017-10-12 14:28:40
Алшын би Сіздер айтқандай Мұңалдың төрт баласы бар демейді, бес баласы бар дейді. «Мұңал – Адайдың кенже немересі, яғни Келімбердінің кенже баласы, оның бес баласы бар делінеді: «Мұңалдан - Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық деп те аталады) Әли, Бәйімбет, Алаоғылан (Алақұнан)» (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет).
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 14:25:41
"Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ ! Мұңал Жарыдан 1-ші әйелінен Мете, Кеще, Дәулеталы, Жетімек . 2-ші әйелінен Базар, Назар, Бектеміс, Тоқтамыс тарайды. Мұны өзіңіз мысалға алған Адай ақсақалдары мен азаматтары И.Мырзабекұлы, Ш. Әбілтай, А.Ершуов,С.Назарбеков, Ә.Қонарбаев, Ә.Спанов, С.Адай, М.Қосымбаев т.с. айтып бере алады" деген екенсіз. Келтірген шежіреңіз дұрыс. Бірақ, Сіздің түсінбей отырған дүниеңіз, сол шежіренің қалай оқылуында. Қазақ та "тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз" деген мақал бар. Алшын би мен Қожырбайұлы келтірген шежіре олардың арғы тегі. "Жеті ата" өзіңнен бастағандағы жеті атаң. Екеуінің арасында қаншама Рулар (Аталар) жатыр. Осыны да бір зерделеп көріңіз. Оның үстіне Алшын би бұл шежіресін бұдан бір ғасырға жуық бұрын жазып қалдырған. Осыған да бір көңіл бөліңіз.
Әнебай 2017-10-12 13:50:38
Адай шежіресінде, ең алғаш Қияннан бөлініп Қият атанғандарда бар. Олар «Адай – Келімберді – Мұңал – Бәйімбет – Сабытай – Медет – Құл – Батыр – Қият» болып таратылады. (Маңғыстау энциклопедиясынан 1997 жыл).
Әнебай 2017-10-12 13:49:52
Есеке! Демала тұрсаңыз қайтеді. Бізге де кезек беріңіз.
Ермек 2017-10-12 13:48:07
Ғалымдарда Қиян мен Қият бір ұғым, бірінің орнына бірі қолданыла береді деген тұжырым қалыптасқан. Ақиқатында, Қия-ға жалғанған «Н» менен «Т» бір дыбыс емес. «Н» дыбысы ежелде де, қазірде де «баласы, ұрпағы» деген мағына да, қазіргі «ов пен евтердің» орнына қолданылған. Мысалы, Балықшы Сақ Ғұн – Баласағұн, Сарыны баласы – Сарин, Алтынсарының баласы – Алтынсары, Нұралин, Нұртазин, Майлин, Мұстафин, Мамин, Карин т.т. болып кете береді. Ал «Т» дыбысы, тек қана толып-толысты дегенді білдіреді. Ежелгі қазақтардың барлық дүниені тоғыз-тоғызбен есептейтіні осыдан. Мысалы, Ұлт – ұл (бала) толысып, ұлтқа айналып тұр, сүт – су ағарып, сүтке айналған, өрт – жанып кеткен, ештеңе қалмаған, жылт – көрінді де жоқ болды т.т. болып кете береді. Міне «Т» дыбысы осылай сөйлейді. Осы «Н» мен «Т» дыбыстарын сөйлету арқылы Қиян мен Қияттың тегін айна қатесіз анықтай аламыз. Себебі, Қиян деген ру аты Адайдың рулық жүйесінен өзге шежірелердің ешқайсысында жоқ. Бола да алмайды. Себебі, адамның тегі көп адамнан емес тек қана бір атадан тарайды. Ал Қиятты барлық ежелгі рулардың ішінде бар десе де болады. Қият көпше мағына береді. Қияттар Қиянның толып-толысқан ұрпағы.
Есен 2017-10-12 13:46:58
«Қиат – ру аты, о баста Қиан дегеннен шыққан, ол моңғолша таудан құлап, тез ағатын су дегенге келеді, ал қиат – соның көпшесі, яғни соңғы «т» дыбысы көптікті білдіреді» (Әбілғазы «Түрік шежіресі». Бұл бүгінгі тіл ғылымы (лингивистика) саласының түсінігіне де қайшы емес. Өйткені «т» дыбысының орал-алтай тілдерінде бір кезде көпшелікті білдіретін қосымша болғанын түркітанушы ғалымдар жете дәлелдеген.
Есен 2017-10-12 13:45:25
Бүкіл әлем елдері ғалымдары және ақыл-есі дұрыс Қазақ баласымен толықтай мойындалған ақиқат, топономикалық жер, су, тау, елді мекен атаулары ең сенімді дерек көзі болып табылады. Мұны ешбір жан баласы теріске шығара алмайды. Оны тек мойындау керек. Ал, Сіздің біліміңіз бұған жетпеген.
Есен 2017-10-12 13:43:50
Шыңғыс ханның руын шетелдік жазбалар Боржигин деп жазады. Бұл Бөржігін, яғни Бөрі руының баласы деген сөз. Бөржігін деген жер атауы Маңғыстауда күні бүгінде де бар.
Есен 2017-10-12 13:41:07
«Тарихи құжаттар бойынша Шыңғысханның атамекенінде Бұрқан, Түрген, Жаркент деген жерлердің бар екені нақты жазылған. Осы үш жер аты да Жетісудың Жаркент жерінде ертеден бүгінге дейін сақталып келеді» (Т.Ә.Тыныбайын Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының құрметті академигі, шыңғысхантанушы, тарихшы, аудармашы). Түсініктеме: Жаркент – Жарылардың кенті. Жары өздеріңіз көріп отырғандай Шыңғысхан шыққан рудың аты. Бұрхан – Бөрі хан деген мағына береді. Бөрі мен қасқыр синоним. Бөрі (Көк бөрі) Алшынның балама атауы. Түрген – Түрік кенті. Түрген мен Түрік «Түр» деген бір түбірден. «Ген» мен «Кен» де солай. Ал Түрік дегендегі «Ік»-ке келсек, бұл Түрік жігі деген мағына береді. Мысалы, Ақ Кетік – Кете жігі, Бөрік - Бөрі жігі.
Шежіреші 2017-10-12 13:39:43
Ермек пен Есенге! Сіздердің осы келтірген шежіре деректеріңіздің төмендегідей бұлтартпас топономикалық айғақтары бар: - Адайдан - Қап (Кавказ) тауының ең биік шыңдарының бірі Адай шыңы, Мұңалияда (қазіргі Моңғолия) Адай атты көл, Адай атты өзен; - Мұңал мен Жарыдан - Арал мен Қас би (Каспий) теңізі ортасында Мұңалжары (Мұғаджар) тауы; - Мұңалдан - Шыңғыстаудың ең биік шыңы Мұңал шыңы; (Көңіл аударайық, Шыңғыстаудың ең биік шыңына Атасының аты қойылған). - Мұңалдан – Алтайдағы Мұңал (Моңғол) даласы; - Мұңалдан - қазіргі Монғолия мемлекеті; - Шыңғыстан - Сарыарқа да Шыңғыстау деген тау; - Жарыдан - тіпті сонау Америка құрылығының Амапа жерінде де Жары атты өзен, Жары атты көл бар. Өзіміздің елде де Жаркент (Жары қаласы), Жарбұлақ (Жары бұлақ), Жартас, Жарқұм, Жармыш, Жарма, Жарысу, Жарқұдық (Жары құдық), Жарты, Жаршеке (тау), Жарауыл, Жарын, Жарбөгет, Жарас атты топонимдер толып жатыр. Осы атаулардың барлығы дерлік Маңғыстауда орналасқан. Мұңал-Жары руы Манқыстауда Адай халқының үлкен бөлігін құрайды. Себебі, Манқыстауда «Жарының мал іздегендері де бір үй толтырады», «Жары көп пе, тары көп пе», «Таяқ лақтырсаң Жеменейге тиеді, егер Жеменей бұғып қалса Жарыға тиеді» деген сөздер ежелден айтылып келеді; - Бұхардан - Бұхара қаласы (қазіргі Өзбекістан жерінде); - Шыңғыс қағанның арғы аталары Қаралардан (Түпқараған (Қарағантүп, Қараған түбек), Қараман Ата (бейіт, қорым, алқап), Қарақия (ойпат), Қарамандыбас (ежелгі шумерлер (маялар) өздерін Қарабастар деп атаған – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); Құрымнан – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); - Мұңалдан – Қияннан (Қият) – Қарақия (Қара Қия); Қият деген көптеген рулар мен қалалар; - Қияннан – Қиян (алқап), Қиянды (шатқал), Қияқты (тау) (Маңғыстауда). - Шортықтан – Шорым атты жер атауы (Маңғыстауда). Осы рулардан қалған топономикалық атаулар әлем картасында өте көп. Оның бәрін жазатын болсақ, оған арнайы кітап арнау қажет болатыны сөзсіз.
Ермек 2017-10-12 13:36:35
Қазақ та «Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі» делінеді. Өздеріңіз көріп отырғандай, Адай атауы сөз түбірінде Ада (Ата) деген атты иемденген және сонымен қатар Шежіренің де ең соңында тұр. Бұлардың түсіне алмай жүргендеріңіз осы сөз.
Ермек 2017-10-12 13:34:33
Атамыздың тегі Қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені даусыз. Аспандағы ай менен күн қандай ақиқат болса, Шыңғыс қаған атамыздың тегі қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені де сондай шындық. Қазақ (Қазақ қаған, бүкіл әлемді билеген ұлы патша). Қазақтан үш бала: Ақарыс (ұлы жүз), Жанарыс (орта жүз), Бекарыс (кіші жүз). Түсініктеме: Ақарыс – Аға арыс (ағасы), Жанарыс – Жан (Жаңа) Арыс (ортаншысы), Бекарыс – Кіші жүз, деп аты айтып тұрғандай қазақтың ең кішісі, кенжесі, яғни қарашаңырағының иесі болып табылады. Ағарыс – Үйсін, Жанарыс – Арғын, Бекарыс – Алшын руларының айналасына топталған, яғни осы үш жүзге кіретіндер өздерінің тегін осы рулардан таратады. Бекарыстан алты ата Әлім, Жетіру және Он екі ата Байұлы қосылып 25 тақта (25 таңбалы) кіші жүзді құрайды. Байұлынан - Алаша, Байбақты, Қызылқұрт, Масқар, Есентемір, Шеркеш, Таз, Тана, Жаппас, Ысық, Беріш, кенжесі Адай. Адайдан екі бала – Құдайке (Ад-гу), кішісі Келінберді (Ад-лу). Құдайкеден екі бала – үлкені Тәзіке, кішісі Қосай. Келінбердіден алты бала – Құнанорыс (Рысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Бұзау (Жеменей), Тобыш, кенжесі Мұңал. Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы. Шыңғыс ханның тегі Жаулы - Жарыдан таарп кетеді.
Есен 2017-10-12 13:31:10
Ежелгі жазба дерек көздерінің барлығы дерлік, соған сәйкес бүкіл әлем тарих ғылымының ортақ тұжырымы Шыңғыс ханның шыққан тегі Түріктің ежелгі Қиян (Қият), Бөржігін руларынан екендігін айтады. Демек, бізге қалып тұрғаны, бар-жоғы осы рулардың қайдан шыққанын анықтау.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 13:05:11
"Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ !" депсіз. Бұл дүние де Сіз білмейтін дүниелер көп. Адайдың әйгілі биі Алшын Меңдалыұлыынң шежіресі бойынша Шыңғысханның шыққан Қиян (Қият) руы былайша өрбиді. Адайдан – Келімберді – Мұңал - Жаулы - Жары - Мұрат (Кеще) - Шортық - Бұхар - Құрым - Сүйіндік - Тұрнияз - Айытқұл – Қиян болып таратылады. (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет).
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:56:36
Мына сөйлемнің аяғын "Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда өз білім деңгейлерімізге сай айшықтап көрсетіп отырамыз" деп оқу керек.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:51:53
"Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс" дейсіз. Біріншіден, бұл өте ауыр кінәлау. Сөзіңізді дәлелдей алмасаңыз нағыз қылмыс сол болады. Адамдарға жалған жала жабуға Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде арнайы бап қаралған. Қазақ мұндайды біреуге "Ор қазсаң, қазған орыңа өзің түсесің" дейді. Екіншіден, Сіз сөзіңіздің басын "Сіз Адай шежіресін"... деп сыпайы бастап алып, аяғын "...адамға ұқсайсың" деп, "Сен" деген сөзбен аяқтап отырсыз. Сыпайы бастадыңыз ба, сыпайы аяқтауыңыз керек еді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Үшіншіден, "қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген адамға ұқсайсың" дейсіз. Қазақтың Ата-тек шежіресі Сіздің жеке меншігіңіз бе? Шежіре жайлы зерттеу жүрігуге әркімде құқылы емес пе? Сіздің бұған да ақылыңыз жетпеген. Төртіншіден, "қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың" дегеніңізге Сіздің келтірген шежіреңізді талдау барысын да алда толық жауап берілетін болады. Бесіншіден, Кім де Кім аузына "алауыздық пен араздықты" алса, нағыз арандатушы сол болады. Қысқасы, "Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиеді". Пікір сайысқа шықтыңыз ба, сабырлы болыңыз. Ашуға жол бермеңіз. Адами қасиеттің ең биік шыңы "қазақ мәдениетін" аяққа таптамаңыз. Менменсіп сөйлемеңіз. Тағы қайталаймыз. Шежірешілер "ТЕҢДІККЕ КӨНСЕ ДЕ, КЕМДІККЕ КӨНБЕЙДІ". "Айтылған сөз, атылған оқ". Бұл жерде әрбір ойланбай айтқан кемсіту, үркіту, қорқыту, қорлау сөздеріңіз, маңдайыңызға таяқ болып тиеді. Біз пікір таластырып жүрген адамдарымызға мұндай сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Аталарымыз солай жасаған. Біз бұл қағиданы мүлтіксіз сақтап келеміз. Және Сіздерден де соны талап етеміз. Ашуға беріліп артық кетсеңіз, жауап Сіздің сөзіңізге орай болады. Бұл жерде Бізді қорқытып, үркітудің түкке де қажеті жоқ. Бұл жер, яғни Ұлы Абай атамыздың атындағы саит, соғыс алаңы емес, ақыл мен білім сайысы өтіп жатқан жер. Біліміңіз жетсе, айтқандарымызды теріске шығарыңыздар. Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда а. Бұл жерге алда тағы шығып жатсаңыз, осы айтылғандарды ешқашан жадыңыздан шығармаңыз.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:51:52
"Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс" дейсіз. Біріншіден, бұл өте ауыр кінәлау. Сөзіңізді дәлелдей алмасаңыз нағыз қылмыс сол болады. Адамдарға жалған жала жабуға Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде арнайы бап қаралған. Қазақ мұндайды біреуге "Ор қазсаң, қазған орыңа өзің түсесің" дейді. Екіншіден, Сіз сөзіңіздің басын "Сіз Адай шежіресін"... деп сыпайы бастап алып, аяғын "...адамға ұқсайсың" деп, "Сен" деген сөзбен аяқтап отырсыз. Сыпайы бастадыңыз ба, сыпайы аяқтауыңыз керек еді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Үшіншіден, "қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген адамға ұқсайсың" дейсіз. Қазақтың Ата-тек шежіресі Сіздің жеке меншігіңіз бе? Шежіре жайлы зерттеу жүрігуге әркімде құқылы емес пе? Сіздің бұған да ақылыңыз жетпеген. Төртіншіден, "қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың" дегеніңізге Сіздің келтірген шежіреңізді талдау барысын да алда толық жауап берілетін болады. Бесіншіден, Кім де Кім аузына "алауыздық пен араздықты" алса, нағыз арандатушы сол болады. Қысқасы, "Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиеді". Пікір сайысқа шықтыңыз ба, сабырлы болыңыз. Ашуға жол бермеңіз. Адами қасиеттің ең биік шыңы "қазақ мәдениетін" аяққа таптамаңыз. Менменсіп сөйлемеңіз. Тағы қайталаймыз. Шежірешілер "ТЕҢДІККЕ КӨНСЕ ДЕ, КЕМДІККЕ КӨНБЕЙДІ". "Айтылған сөз, атылған оқ". Бұл жерде әрбір ойланбай айтқан кемсіту, үркіту, қорқыту, қорлау сөздеріңіз, маңдайыңызға таяқ болып тиеді. Біз пікір таластырып жүрген адамдарымызға мұндай сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Аталарымыз солай жасаған. Біз бұл қағиданы мүлтіксіз сақтап келеміз. Және Сіздерден де соны талап етеміз. Ашуға беріліп артық кетсеңіз, жауап Сіздің сөзіңізге орай болады. Бұл жерде Бізді қорқытып, үркітудің түкке де қажеті жоқ. Бұл жер, яғни Ұлы Абай атамыздың атындағы саит, соғыс алаңы емес, ақыл мен білім сайысы өтіп жатқан жер. Біліміңіз жетсе, айтқандарымызды теріске шығарыңыздар. Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда а. Бұл жерге алда тағы шығып жатсаңыз, осы айтылғандарды ешқашан жадыңыздан шығармаңыз.
Шежірешілерге 2017-10-12 12:06:32
Жауаптарыңызды жалғастыра беріңіздер. Олар бұл сұраққа жауап бере алмайды. Бере алатын болса, беретін уақыты болды.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:19:38
Мынау "&" Сіздің таңдап алған лақап есіміңіз. Не мағына береді? Кез-келген қазақ баласының көкейіне қонатындай етіп талдап беріңіз? Біздің сұрағымыздың айыбы жоқ болар. Бұған не айтасыз?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:14:30
Сіздің мына шежірешілерден зәреңіз ұшып сескенгеніңіз соншалық, ең болмаса жұрттың бәрі пайдаланып жүрген лақап есімді де алуға жарамапсыз. Сонда Біз айтар уәжімізді Кімге деп жазамыз? Ең болмаса қазақтың бір дыбыс таңбасын алуға жарамағаныңыз ба?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:13:04
Шежірешілер! Мына "анонимшікке де" жауап беретін кездеріңіз келді. Мына "білгішке" жауап жазыңыздар.
Төреші 2017-10-12 08:36:06
"Аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі" деген осы. Кім-кімнің есінде ұстауға тиіс жағдайы ақылың мен білімің жетпейтін жерге билік айтсаң ұятқа қаласың.
Көкемізге 2017-10-12 08:24:51
Демек, өзгеге табынсақ, Абай атамыз айтқандай: "Соқыр, мылқау, танымас тірі жанға" айналамыз. Енді Сіз өзіңіз табынып отырған Гректің сөзіне және өзіңіздің соны қостап отырған іс-әрекетіңізге баға беріп көріңіз. Осындай қарапайым дүниелерге ақылыңыз бен біліміңіз жетпей отырып "балақайлар" дейсіз жұртқа. Алдыңыздағы адамды менсінбей, менменсімей сөйлегеніңіз де "кетпеннің сабы" маңдайыңызға тимеген болар еді.
Көкемізге 2017-10-12 08:16:32
Сонымен "КӨКТЕМ" барлық дүниеге, соның ішінде адам баласына да жан бітіп, көктемдей құлпырып, қыз-бозбалаға айналған кезеңін білдіреді. Көктем дүниеге келу және олардың жастық шағымен сәйкес келеді. "ЖАЗ" адам баласының есейіп, ер жетіп, толып, толысқан кезеңіне сәйкес келеді. Жаздың түбірінің "Аз" болып , біздің "қазақ" деген ел атымызбен түбірлес болатыны осыдан. "КҮЗ" ағаштар жемістері мен жапырағынан ажырап, ал адамдардың балалары үйленіп, үй болып, бөлек отау құрған кезеңімен сәйкес келеді. Бұл кезең адамдардың қарттыққа бет бұрған кезеңі. Самайын қылау шала бастайды. "ҚЫС" адамдардың сақал, шашын аппақ қардай ағартып, жан танымайтын "нәресте" күйге түскен кезеңі және мына дүниемен қош айтысатын кезеңімен сәйкес келеді. Қыста табиғатта "ұйқыға" кетеді. Ал, Сіздің грегіңіздің сөзі дәл осындай ақиқат, шындыққа сәйкес келе ме? Өзгеге табынғанды қоятын мезгіл жетті.
Көкемізге 2017-10-12 07:38:28
Біздің Сізге берер кеңесіміз. Қазіргі қазақ баласын орыс айтты, орман айтты, арап айтты, парсы айтты, қырым айтты, қытай айттылар әбден тойдырып бітті. Біле білсеңіз Сіздің "грек айттыңыз" біздің кеңірдегімізге келіп тұр. Сіздер бүгінгі қазақты әбден ақымақ етіп біттіңіздер. Өзімізде бәрі бар ғой. Мына автор сияқты ежелгі Аталарымыздың даналық ісімен, даналық сөздерін тірілтуге неге ат салыспайсыздар. Сіздердің сөздеріңізге қарағанда қазақтың "таңы соларсыз атпаған, тауығы шақырмаған" болып тұрған жоқ па?
Көкемізге 2017-10-12 07:26:29
Жазды балалық шаққа теңеу дұрыс болмайды. Жаз адам баласының толып-толысқан кезеңімен сәйкес келеді. Абай атамыз да балалық шақты жазға теңемейді: "Жаздыгүн шілде болғанда,Көкорай шалғын, бәйшешек,Ұзарып өсіп толғанда, Күркіреп жатқан өзенге, Көшіп ауыл қонғанда; Шұрқырап жатқан жылқының Шалғыннан жоны қылтылдап, Ат, айғырлар, биелер Бүйірі шығып, ыңқылдап, Суда тұрып шыбындап, Кұйрығымен шылпылдап, Арасында кұлын-тай Айнала шауып бұлтылдап. Жоғары-төмен үйрек, қаз Ұшып тұрса сымпылдап. Қыз-келіншек үй тігер, Бұрала басып былқылдап, Ақ білегін сыбанып, Әзілдесіп сыңқылдап".
Көкемізге 2017-10-12 07:14:29
Көктемнің наурыз айы жылдың басы. Табиғат түлейді. Бәріне жан бітеді. Адамзат тарихының бастауы да осы Наурыз айында басталған. Абай атамыз көктемгі мезгілді былай суреттейді.«Жазғытұры қалмайды қыстың сызы, Масатыдай құлпырар жердің жүзі. Жан-жануар, адамзат анталаса, Ата-анадай елжірер күннің көзі»,
Көкемізге 2017-10-12 07:06:41
Абай атамыз қыс мезгілінде жанды адам бейнесінде суреттейді: «Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, тұсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды» дейді.
Көкемізге 2017-10-12 07:01:33
Гректі неғыласыз. Одан да өзіміздің Абай атамызға жүгінбедіңізге? «Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай. Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, Жапырағынан айрылған ағаш, қурай» деп, табиғаттың реңсіздігін қайыршы шал-кемпірге теңейді.
. 2017-10-12 04:39:49
Сенің де барар жерің сол кемпір-шалдың ауылы ! Көки берме.
Көкең 2017-10-11 21:03:44
Сəлем балақайлар! Тіс түсіп, тізе дірілдеп " шал" болу əркімнің тағдырына жазбаған.Ол жасқа жетіп "шал" болсаң қуана беріңдер балақайлар."Алжыған шал" деп кемпірі шалына ұрыса онда тұрған еш нəрсе жоқ."Кəрі қақпас" сөзіндегі "кəріде" жақсы, зор мағанада айтылып тұрған жоқ. Жаз балалық шақ, көктем жастық шақ, күз есейген шақ, қыс кəрілік деп ежелгі гректер бекер айтпаған. Шал болсаңда, кəрия болсаңда тізең дірілдеп, тісің тұсіп, қалшылдап қыстай тұнерген шағың. Міне солай балақайлар.Жастық көктем, ол көктем оралмайды !
Шежіреші 2017-10-11 11:39:26
Сөзімнің соңын да Бізден де Сізге бір өтініш! Біздердің Сіздің жазбаңыздың әрбір сөйлеміне өз уәжімізді айтып жауап жазғанымыз сияқты, Сізде Біздердің сөзімізге өз уәждеріңізді келтіріңіз. Ендігі кезек Сіздікі. Жауабыңызды күтеміз.
Шежіреші 2017-10-11 11:34:09
"Пенсионер юристің ертегісін ауыздарыңа шыбын үймелеп, салдарың суға кеткенше тыңдай бермей. Есейетін уақыттарың əлде қашан жетті" дейсіз. Пенсионер, юрист деп, орысша сөйлеп мемлекеттік тілдің белін белшесінен басып Ана тілімізді менсінбей отырсыз. Пенсионердің қазақшасы "зейнеткер", ал юристің қазақшасы "заңгер" болады. Сіздің біліміңіз бен ақылыңыз бұған да жетпеген. Ал, жұрт тыңдай ма, тыңдамай ма оны әркім өздері біледі. Бірақ, бірнәрсе айдан анық, бүгінгі қазақ баласы, екі сөзінің біріне орысша қосып сөйлетін Сіз сияқты "шалақазақтардың" сөздерін ешкім тыңдамайды. Егер Сіз өзіңізді қазақпын деп есептейтін болсаңыз, сөйлесеңіз де, жазсаңыз да Қазақтың өз Ана тілін де таза сөйлеуге тиіссіз. Дәл қазіргі таңда тіліміз үшін, тіліміздің тазалығы үшін күреспеген қазақ, қазақ емес. Ондайлар жеңілдетіп айтқанда қазаққа дос емес.
Шежіреші 2017-10-11 11:22:52
Тарихта дай-массагеттер патшайымы Тұмар ханымның ұлы Саргапис (Сыпыра)ның уақиғасы естеріңде болар. Парсылардың Патшасының тұзағына сол арақ-шарапқа бола " тұтқынғы" тұскені естеріңде болар. "Парсы Патшасының əдейі қалдырған азғана əскерін қырып салып, парсылардан қалған күзе толы "шарапқа" бас салып ішіп, той тойлап сақтықты ұмытып, нағашысының ұйнде жатқандай ұйқтап жатқан жерінен қолға тұскен.Сол ата-бабаң тарихы сендерге сабақ болсын. Солай екен сендерде "шарап" ішпеңдер балақайлар. Ақылдарыңды арағын қоялмай жұрген жақын жуық, дос жаран, құрдастарыңа айтарсыңдар. Жəнеде Адайдың жөн білетін ақ сақалды, көпті көрген абыз шалдарынан шежірелеріңді сұрап ұйреніңдер" дейсіз. Өте дұрыс айтып отырсыз. Ұрпаққа мәңғі сабақ болып келе жатқан сөз. Тек қана басында алқашпын деп мақтанып, артынан адам жанын түршіктірерліктей қатты сынға ұшырағаннан кейін, қазір алқаш емеспін деп отырған Сізге де сабақ болғай демекпіз.
Шежіреші 2017-10-11 11:15:02
"Жəнеде өздерің " дах,дай-массагет"тердің ұрпағымыз деп мақтанасыңдарғой" деген екенсіз. Сіз өтеден ете дұрыс айтып отырсыз. Мақтанамыз. Мақтанғанда қандай мақтанамыз. Біз оны ешкімнен ешқашан жасырған емеспіз. Ол кезде қазіргі Қазақ халқының құрамындағы ру, тайпалардың бәрі бәрі "Дай-Дах-Масагеттер" деп аталған. Тұмар патшайым біле білсеңіз бүкіл қазақтың мақтанышы. Сіз бұл жерде де қазақтың қарашаңырағы Адайларды қазақтан бөліп тастап, араға жік салып отырсыз. Тағы қайталаймын, өздерін қазақтан бөліп қаарйтын бүткіл жер бетінде бірде-бір Адай Ата ұрпағы жоқ. Сіздің көздеген мақсатыңыз не? Еліміздің ауыз бірлігі ме? Әлде бірімізбен-біріміздің қырқысып жатқанымыз ба? Сіз не Қазақ емесіз бе?
Шежіреші 2017-10-11 10:57:11
"Міне осылай дұмшелер!" дейсіз. Сіздің сөзіңіз бен шежірешілердің сөзін қатар оқыған жандар төреліктерін өздері берер. Бірақ, бір нәрсе айдан да анық. Сіз өзіңізді жұрттың бәрінен білімді, ақылды, дана санайтын, тым мақтаншақ, менмен адамсыз. Және мәдениеттен жұрдайсыз. Тағы да кешірім өтінеміз. Біздің жауап Сіздің сөзіңізге қатысты болады. Таяқтың екі ұшы болатынын алдын да сан рет ескерткенбіз. Сіз құлақ аспадыңыз. Алдыңыздағы пікіршіні менсінбей отырғандықтан, осындай сөзді айттыңыз.
Шежіреші 2017-10-11 10:48:59
"Кəрия сөзінің тұбірі кəрі сөзін қазақ "кəрі ит" "кəрі төбет", "кəрі қой", "кəрі бөрі" сықылды хайуандарғада қолданабереді. Қазақ "шал ит", "шал төбет", "шал қой"," шал бөрі" деп шал сөзін хайуанға емес адамға ғана қолданат.Міне осылай дұмшелер!" деп өзіңізді жұрттың бәрінен артық санап, өзге пікірші шежірешілерді қор санап, қорлап отырсыз. Біріншіден Сіз айтып отырған Кәрия сөзінің түпкі атауы Қария. Қар және Ақ деген екі біріккен сөзден тұрады. Қар - АҚ деген сөздің баламасы6 я5ни синоним. Қарды "Ақша қар" дейтіінміз содан. Ал, "Ия" Азия деген алып құрылық атауының екінші буынын да тұр. Есіңізге сақтай жүріңіз! Қазия мен Қазақияның түбірі Азия болады. Ал, Кәріні бәріне (айуандарға, үй жануарларына) қосып айтып отырғаныңыз дұрыс. Бұған дауымыз жоқ. Ал, "шал" деген сөз адамдар арасындағы ең жаман сөздердің бәріне қосыла береді. Алжыған шал, қақпас шал, осырақ шал, тышқақ шал, қисық шал, қыңыр шал, пәтуәсіз шал, мылжық шал, "Міне солай дүмшелер" деп, менменсінген Сіз сияқты мақтаншақ шал т.т. болып кете береді. Бұл ұғымдардың ешқайсысын Ата, Ақсақал, Қария, Абыздарға қосып айта алмайсыз. Дәл қазіргі айтып отырған сөздеріңізбен Сізге олардың арасында орын жоқ екенін өзіңізде байқап отырған боларсыз. Біліміңіз, осындай қарапайым дүниелерге де жетпей жүріп, шежірешілерді кемсітіп несіне мәз болып мақтанып отырсыз? Алдында айтқанымдай "кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа, тиеді деген осы.. Пікіріңізге "дүмше" деген сөзі қоспай сыпайы болғаныңыз да мына сөздердің бірін де естімеген болар едіңіз. Атам қазақ "Басқа пәле тілден" деп бекер айтпаған.
Шежіреші 2017-10-11 10:22:24
"Шал ақын, Шалкиіз жырау даген атарда "шал" тұбірінен шығып, ол сөздің еш қандайда кемсіту еместігін білдіріп тұр" дейсіз. Шалкиіздің атыда, Шал ақындікі сияқты Ата-Анасының "азан шақырып" қойған аты емес. Лақап ат. Шалкиіздің шын аты ШӘЛКЕЗ. Шалкиіз Орақ, Мамай мырзаларға көп ерген, Темір бимен бірге жүрген. Бірақ олармен бірге тумаған. Сондықтан да қанша айбарлы батыр, айдынды жырау болса да, өмір тәлкегін көп көрген. Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының қорындағы Әкіш ақсақал тапсырған қолжазбада: «Шәлкез Мұсаның қызынан, Орақпен тетелес апасынан туған», — делінеді. Осы деректер негізінде бұл пікірді М.Мағауин өз зерттеулерінде келтіреді. Шалкиіз - Шал және киіз деген екі біріккен сөзден тұрады. Мен киізді жамандайын деп отырған жоқпын. Киіз (текемет) өте керемет бұйым, адамдарға мәңгі бақи қызмет етіп келеді, анау шалбар сияқты. Бірақ ол жерге, аяқ астына төселеді. Сосын кез-келген жерде, боққа былғанып жата береді. Ал, бұған Сіздің де, қазіргі шалмын деп мақтанып жүргендердің де білімі жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 10:03:50
"Ақ сақалды жас ұлкенге, жасы кіші адам "шал" деп айталмайды. Ақсақалға " шал" деп айту ұшын оның құрдасы, болмаса жасы одан ұлкендеу ақ сақал жəне оның Құдай қосқан қосағы мен құрдастарығана айталады. Кім өзінің əкесіне болмаса ақ сақалға "шал" деп айтамын деп "арқасында қамшы ойнаған" болса сауап бопты. Ақсақалдар оның көргенсіздігі ұшын оны жазалапты. Себебі жасы кіші адам шалдарға "ақ сақал", "ата", "көке" деп айтуы керек". Мына сөздеріңіз КЕРЕМЕТ, ӨТЕ ДҰРЫС АЙТЫП ОТЫРСЫЗ. СӨЗІМІЗ ЖОҚ. ҚОС ҚОЛДАРЫМЫЗДЫ КӨТЕРІП ҚОЛДАЙМЫЗ. Мына өсиетіңіз Сізге мың алғыс.
Шежіреші 2017-10-11 09:59:24
"Шал атануға сақалы мен шашан ақ шалған ақсақалдар ғана құқықылы" дейсіз. Тіптен де олай емес. Шал деген сөз қазақтың жасы келгендерді қалай қарттыққа жеткендерін білдіретін дәреже, атақ, абыройдың. Ата, Қария, Ақсақал, Абыз, Батагөй, т.т. деген сияқты ұғымдардың ең соңғысы. Шал деген сөз өмірінде артына жақсы сөз, жақсы іс қалдыра алмаған, тек қана "ас ішіп, аяқ босатып, өміірн мәнсіз өткізген адам" дегенді білдіреді. Біз мұның дәлелін "Шалшық" деген сөзден көреміз. Ата, Абыздардың білімі мұхиттай терең, ауқымды болса, Шалдың білімі шалшықтай (кішкене ғана лас, боқ су жиналған шұңқыр) деп тұр. Міне Сіздің біліміңіз осындай қаарапайым сөздерді саралауға жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:46:26
"Таудың басын қар шалар, ханың басын хан алар (Халық мақалы)" дейсіз. Дұрыс. Мұндай мақал бар. Бірақ бұл сөз бұл жерде де жақсы мағына да қолданылып тұрған жоқ. "Ханның басын хан алар" деп ел билеушілерінің бірінің-бірі басын шауып өлтіріп, әлемдегі ең ауыр қылмысқа (адам өлтіруге, адам болғанда да қарапайым көптің бірі емес, ел басшысы ханның) балама ретінде қолданылып отыр. Сіздің бұған да біліміңіз жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:38:52
"Шалбар - ер адамның кіндігінен тобығына дейін жерін жауып тұратын ер киімі". Дұрыс айтасыз. Ер адамның абыройын жауып тұрады. Бұған да Құдайға шүкір дейміз. Демек, шалдың одан арыға қауқары жетпейді. Дұрыс қой, Ата, Ақсақал, Қариялардың, Дана мен Абыздардың орны тек қана төрде ғой. Сіздің осылай саралауға біліміңіз жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:32:25
"Атағым жер жұзіне дұрілдеген, Бір кезде Бауыржан ем гүрілдеген, Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдыққой дірілдеген. (Бауыржан Момышұлы)" Сіз Бауыржан Атамыздың не айтып отырғанын мүлдем түсінбегенсіз. "Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдық қой дірілдеген" дегені шал деген сөзді өте керемет, жақсы деп тұрған жоқ. Бейшара болып, шарасыз күйге түстім деп тұр. Сонда Сіздің осындай қарапайым сөздердің мағынасын да түсінетіндей біліміңіздің болмағаны ма?
Шежіреші 2017-10-11 09:25:10
"АЙТЫЛҒАН СӨЗ, АТЫЛҒАН ОҚ". Оны кшқашан қайтарып ала алмайсыз. Қазақтың әлемге әйгілі қағаны Шыңғыс ханның мына өсиетін ешқашан жадтарыңыздан шығармауға кеңес береміз. "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен). Таяқтың екі ұшы болады, яғни "Аңдамай сөйлесең ауырмай өлесің" немесе "Кетпеннің басын бассаң сабы маңдайыңа тиеді". Осы мақалды естеріңізден шығармаңыздар. Бұл жерде Сіздер шежірешілерге арнап не айтсаңыздар (кетпеннің басын бассаңыздар) сол сөздеріңіз өздеріңізге қарсы қолданылады, яғни "сабы" маңдайларыңызға тиетін болады.
Шежіреші 2017-10-11 09:10:27
Қасиетті Құран Кәрім де арақ, яғни барлық алкогольді ішімдіктер арамға шығарылған. Халық оны "шайтан су" деп атаған. "Шал шайтанның аты" деп қазақтың "шал" деген сөзді жақтырмайтындары осыдан. Осы Сіздер АБАЙҒА келіп сол "шайтан суды" неге жарнамалай бересіздер? Қазақ та мынадай әдет бар. Халыққа зиянды ең жаман дүниелердің аттарын тікелей атамаған. Мысалы, "оба", "қылтамақ" сияқты аурулардың аттарын тікелей атамай, "жаман ауру" дейді. Адам аузына жаман затты көп алатын болса, сол ауызға алған дүние сол елге мықтап орнайды. Сіздердің істеп жүргендеріңіз ұлттық мүддеге сай емес. Қазақ та мынадай мақал бар: "Жаман сөз жамандық шақырады, жақсы сөз жақсылық шақырады" (мақал).
Есен 2017-10-11 08:53:05
Шынында да, бір қарасаң әлі мастығынан айықпаған деген де мағына беріп тұр. Дәлелі, оның өз атын айтуға да тілінің келмей тұрғаны.
Әнебай 2017-10-11 08:47:08
Анау "алқаш" алдын да араққа сылқия тойып, мас болып, есінен танып келелі кеңес өтіп жатқан "АБАЙҒА" байқамай кіріп кетіп, қуылып кеткен болатын, Енді міне сол Сабазың кішкене есін жинағасын мен "Алқаш емеспін" деп қайта келіп тұрған сияқты болып тұр.
Қонақ 2017-10-11 08:39:19
"Алқашпын", "алқаш емеспін" екеуінің бірі-бірінсіз күні жоқ қой. Алқаш болмаса, алқашемеспін де болмас еді.
Қонақ 2017-10-11 08:18:12
Біресе алқашпын, біресе алқаш емеспін дейсіздер. Осы да айдай әлемге жар салып, ауыз толтырып айтып, мақтанатын атақ, даңқ па? Екеуі де оңып тұрған жоқ. Алқаш емеспін дегіңізде мен алқашпын деген мағына беріп тұр. Себебі, алқаш болмасаңыз, мен алқаш емеспін деудің қаншалықты қажеті бар? Баяғы да аулымыз да өмір де аузы құрғамайтын бір маскүнем болды. Бір күні сол кісі таң атпай "тойып" алып, келе жатса алдынан жеңгесі кездесіп "Ой, Сабазым-ай " таң атпай "тойып" алғаның не, қашан сенің аузың құрғайды?" десе, әлгі қайнысы "Жеңеше! Сен не мені алқаш деп тұрсың ба? Мен "АЛҚАШ ЕМЕСПІН" деп әндетіп, аяғын әрең басып, қисалаңдап бара жататын. Сіздердің мына есімдеріңізді көріп өз көзімнің көргенін айтып жатқаным ғой. Айып етпессіздер.
Алкашемес 2017-10-11 00:22:12
Атағым жер жұзіне дұрілдеген, Бір кезде Бауыржан ем гүрілдеген, Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдыққой дірілдеген. (Бауыржан Момышұлы) Шалбар - ер адамның кіндігінен тобығына дейін жерін жауып тұратын ер киімі. Таудың басын қар шалар, ханың басын хан алар (Халық мақалы) Шал атануға сақалы мен шашан ақ шалған ақсақалдар ғана құқықылы. Ақ сақалды жас ұлкенге, жасы кіші адам "шал" деп айталмайды. Ақсақалға " шал" деп айту ұшын оның құрдасы, болмаса жасы одан ұлкендеу ақ сақал жəне оның Құдай қосқан қосағы мен құрдастарығана айталады. Кім өзінің əкесіне болмаса ақ сақалға "шал" деп айтамын деп "арқасында қамшы ойнаған" болса сауап бопты. Ақсақалдар оның көргенсіздігі ұшын оны жазалапты. Себебі жасы кіші адам шалдарға "ақ сақал", "ата", "көке" деп айтуы керек. Шал ақын, Шалкиіз жырау даген атарда "шал" тұбірінен шығып, ол сөздің еш қандайда кемсіту еместігін білдіріп тұр. Кəрия сөзінің тұбірі кəрі сөзін қазақ "кəрі ит" "кəрі төбет", "кəрі қой", "кəрі бөрі" сықылды хайуандарғада қолданабереді. Қазақ "шал ит", "шал төбет", "шал қой"," шал бөрі" деп шал сөзін хайуанға емес адамға ғана қолданат.Міне осылай дұмшелер! Жəнеде өздерің " дах,дай-массагет"тердің ұрпағымыз деп мақтанасыңдарғой. Тарихта дай-массагеттер патшайымы Тұмар ханымның ұлы Саргапис (Сыпыра)ның уақиғасы естеріңде болар. Парсылардың Патшасының тұзағына сол арақ-шарапқа бола " тұтқынғы" тұскені естеріңде болар. Парсы Патшасының əдейі қалдырған азғана əскерін қырып салып, парсылардан қалған күзе толы "шарапқа" бас салып ішіп, той тойлап сақтықты ұмытып, нағашысының ұйнде жатқандай ұйқтап жатқан жерінен қолға тұскен.Сол ата-бабаң тарихы сендерге сабақ болсын. Солай екен сендерде "шарап" ішпеңдер балақайлар. Ақылдарыңды арағын қоялмай жұрген жақын жуық, дос жаран, құрдастарыңа айтарсыңдар. Жəнеде Адайдың жөн білетін ақ сақалды, көпті көрген абыз шалдарынан шежірелеріңді сұрап ұйреніңдер. Пенсионер юристің ертегісін ауыздарыңа шыбын үймелеп, салдарың суға кеткенше тыңдай бермей. Есейетін уақыттарың əлде қашан жетті.
Шежіреші 2017-10-10 16:17:29
Көрдіңіз бе? Шежірешілердің ешқайсысы "Теңдікке көнсе де кемдікке көнбейді". Қазақтың шежіре-тарихынан сайысқа шыққыларыңыз келсе, қазақтардың бірін-бірі Адам (Атам менің деген мағына береді) дегенде алдыңдағы адамды өз туған Атаңдай сыйла, қазақтар бір-біріне Жәке, Мәке, Тәке (Жәнібек әке, Манан әке, Тәкежан әке деген мағына береді) деген де өз туған Әкеңдей сыйла, Абай Атамыз айтқандай "Адамзаттың бәрін сүй, Бауырым деп" деген қағидаларын жақсылап жаттап, жадтарыңызға сақтап келіңіздер. Базар жыраудан қалған ұлағатты сөз бар: "Арасы алыс болғанмен, Жамиғи қазақ бір туған" деген. Бәріміз Қазақ деген бір атаның баласымыз ғой. Осы дұрыс болады.
Есен 2017-10-10 16:04:24
"Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" дейсіз. Білімді адам мұндай сөздерді айтарда "сол пікірсайыс қандай мақалаға байланысты болды және не жөнінде екені (Аты, күні сағаты) қойылып айтылады. Міне Сіз бұл жерде де "тисе терекке, тимесе бұтаққа" дегендей тағы бір нокаутке кетіпсіз.
Есен 2017-10-10 15:57:09
Шежірешінің пікірін менде толық қостаймын. Сіз қазірдің өзінде қазақтың ең ұлы асқан мәдениетіндегі сыпайы сөйлейге міндеттейтін қағидасының "белін белшесінен басып" нокаут алып отырсыз. "Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" деп. Пікірлерімізді сайыстырып отырған адамдардың атына, руын (Атасын), тайпасын, елін кемсітетін, келемеждеу, боқтау, балағаттау т.т. сияқты анайы (жабайы) сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Сіздерге де қолданбаймыз. Біз Сіздің барлық пікірлеріңізге құрметпен қарайтын боламыз. Біз бәрін білеміз деп ешқашан айтқан емеспіз. Бәрін тек бір Алла ғана біледі. Біз Сіздер сияқты білмеген дүниелерімізге арланбаймыз. Білмесек, білмедік деп айтамыз. Жауабын өздеріңізден сұрайтын боламыз. Тек қана өз есімдеріңізбен шығыңыз?
Шежіреші 2017-10-10 15:38:25
Сіз мына "&" деген есіміңізбен қазірдің өзінде-ақ пікірсайысты бастамай жатып тап-таза нокаут алып отырсыз. Айтқаныңыз рас болса, жалпы пікірталастың бәрінде әу бастан талап етіп қойып жүргеніміздей, мына жерге бұрынғыдай толық аты-жөніңізбен шығыңыз демей-ақ қояйық (олай шыға алмайтындарыңызды елдің бәрі біледі), ең болмаса бұрынғы алып жүрген жалған аттарыңыздың бірімен шығып көріңіз? Оқыған адам Сіздердің кім екендіктеріңізді көп бас қатырмай білетін болсын. Сөйтіңіз? Айтқандарыңызға жүз пайыз сенімді болсаңыз несіне жасқанасыз. Біз Сіздің арыңыз бен намысыңызға тиетін боқтық, балағат, қорлау, кемсіту, келемеж ету т.т. сияқты бірде-бір сөз қолданбауға уәде етеміз. Тек қана Сіздің тұжыырмдарыңызға өз уәждерімізді білдіреміз.
& 2017-10-10 15:13:21
"Шежіреші" ! Мақалаға ("Садақтың авторы кім") қараңыз, " ШЫҢҒЫС ХАН АТАМЫЗДЫҢ РУЫ..МҰҢАЛ - ЖАРЫ - ҚИЯН (ҚИЯТ) БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ " . Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ ! Мұңал Жарыдан 1-ші әйелінен Мете, Кеще, Дәулеталы, Жетімек . 2-ші әйелінен Базар, Назар, Бектеміс, Тоқтамыс тарайды. Мұны өзіңіз мысалға алған Адай ақсақалдары мен азаматтары И.Мырзабекұлы, Ш. Әбілтай, А.Ершуов,С.Назарбеков, Ә.Қонарбаев, Ә.Спанов, С.Адай, М.Қосымбаев т.с. айтып бере алады. Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық) төрт Мұңал тарайды. Шоғы батыр Мұңалұлы - Әбілхайыр хан замандасы, 17 ғ. үшінші ширегінде 1667 ж. туған, 1726 ж. қайтып, Түркістанда жерленген. Егер Шоғы мен Жаулы 17-18 ғ.да өмірде болса, одан тарайтын Жарының ұрпағы "Шыңғысхан атаң" қай ғасырдың адамы болмақ ?! Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс. Қиян-қият болсаң өзің бола бер. Сөзім толық дәлелді болу үшін адай шежіресін қалғанын бре кетейін ; төрт Мұңалдың үлкені Әлиден - Алақұнан, Қошқар, Бәйімбеттен - Райымберді, Сабытай, Рысай, Жәдігер, Жаулыдан - Ескелді, Қосқұлақ, Жары, Шоғыдан - Есекей, Жолай аталары тарайды. Көріп отырғандай сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш ! Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз. Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе !
Шежіреші 2017-10-10 09:39:57
Біз мына "алқашқа" осының алдындағы "Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы" деген мақаланы талқылау кезін де "Шал" деген сөздің толық мағынасын барлық шежірешілер болып жабылып қарияларымызды шал деп атауға болмайтынын дәлелдеп бергенбіз. Сонда, мына "алқашқа да" ескерткенбіз. Өзіңізді өзіңіз кемсітіп, алқаш болғаныңыз үшін бекерге мақтанып, жүрсіз деп. .Енді сондай лақап (мақтау) атпен шығып Біздің сөзімізге мынадай "арам" асты уағыздап сөзімізге аралассаңыз Арақ пен Алқаштың қыры мен сырын түгел талдап береміз деп. Ол кісі жасаған өтінішімізге де, айтқан ескертулерімізге де құлақ аспады. Сол алқашқа қосылып алып Сіздерде Қасиетті Құран Кәрім арамға шығарған Арақты уағыздап Құдай алдында да, бүкіл қазақ халқының алдында да үлкен күнәлі іс жасап жүрсіздер. Тағы ескертеміз, енді осы жерге тағы бір "алқаш" шығатын болса, соның да артына арақ жайлы мына мақал, мәтел, қанатты өсиет сөздерді бұдан да он еселеп беріп отырамыз. сенбесеңіздер шығып көріңіздер. Себебі, бүткіл жер бетінде осы арақтан жапа шекпеген бірде-бір ел жоқ.
Шежіреші 2017-10-10 09:19:46
«АРАМ» ДЕГЕНІМІЗ НЕ? Қазақ ұғымындағы «Арам деген не?» деген сұраққа жауап іздер болсақ, Құранда төрт затты арамға санап, пайдалануға (яғни ішіп – жеуге) тыйым салған. Олар: біріншісі – қан, екіншісі – бауыздалмай, қаны шықпай «арам» өлген малдың еті, үшіншісі – доңыздың (шошқаның) еті, төртіншісі – спирт ішімдігі, яғни арақ. Осыларды құранда неге арамға санағаны жөнінде қысқаша түсінік беретін болсақ, алғашқы екеуінің мағынасы бір-біріне жақын, екеуі де қанға байланысты. Себебі, адам қанына басқа қанды араластырса, адамның қаны бұзылады, яғни әр-бір жеке адамның Ұлы Жаратушы - Алла жаратқан табиғи болмысы өзгереді және тоқтаған қан тез бұзылатын болғандықтан қан арқылы жазылмайтын әр түрлі жаман аурулар тез тарайды. Ата-бабаларымыздың, тіпті күні бүгінде де адамгершіліктен жұрдай, жауыз, бұзық адамдарды «қаны бұзылған» деуі сондықтан. Адамзаттың барлық жақсы да, жаман да қасиеттері ұрпақтан – ұрпаққа қан арқылы берілетіні баршамызға белгілі болса керек. Мысалы, «тектіден – текті туатындығы, немесе керісінше болатыны» бұл күнде ғылымда да мойындаған шындық. Ал шошқаға келсек, шошқаның өте лас, өз нәжісін өзі жейтін «мақұлық» екендігі өз алдына – шошқа да бүкіл тіршілік иесіне тән мейірім деген сезім болмағандықтан өз баласын өзі жейді. Ата - бабаларымыз ұрпақтарына мейірімсіз болады деп шошқа етін жеуге тыйым салған. Ал, арақ тікелей өзіңді, артынан ұрпағыңды аздырады. Екеуінің де мағынасы бір-біріне жақын. Америка, Ресей, Батыс елдеріндегі балаларының ата-аналарын сыйламай, бақпай, жалғыз тастап кететіндері немесе тек қана қара бастарының қамын, бір күнгі жан тыныштығын ойлап ата-аналарын қарттар үйіне тапсыратындарының негізгі бастауын осы жерден алады. «Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келеді», арты осылай жалғасып кете береді. Елдің болашағын, өзінің ұрпақтарының қамын ойлаған барша қазақ азаматтары, арам мен адалды ажыратып, арамнан аулақ болуымыз керек. Егер кімде - кім осыны жасамаса, осыны түсінуге санасы, яғни ақылы мен білімі жетпесе, өз ұрпағын, үрім – бұтағын, яғни қазақ ұлтын өз қолымен жерлеу рәсіміне барынша ат салысқан болып шығады. Бүгінгі таңдағы еліміздегі көптеген мал сою пункттеріндегі, «биссимилла» деп малды «адалдап» бауыздамай және сонымен қатар қанын толық ағызбай, маңдайынан балтамен, не суйменмен бір ұрып өлтіріп, етін сатуға шығару; «тәтті» болады деген жалған сылтаумен шұжыққа шошқаның майын қосу; «арақ ішпесең мені сыйламағаның» деп қасыңдағы адамды араққа зорлау; Құрамында спирт жоқ, болса да ол өте аз мөлшерде, оның адам ағзасына ешқандай зияны жоқ деген жалған сылтаумен, бүкіл қазаққа, тіпті мектеп жасындағы жасөспірімдерге де сыра ішуді уағыздау; осылардың бәрі қазақ ұлтын азғындатып, жер бетінен қазақты ұлт ретінде жою үшін жасалып келе жатқан «саяси диверсия» болып табылады. Тек қана өзің ішсең өзіңмен кетесің, ал басқа адамды араққа зорласаң үлкен кешірілмес күнәге батасың. Қазақ азаматтарының, әсіресе той басқарушы асабалардың осыны түсініп, басшылыққа алып, орындауға шамалары жетсе ғана, біз бұрынғы ата-бабаларымыздан қалған, бүткіл әлемге үлгі болған ұлы мәдениетімізбен қайта қауышып, саналы, дені, жаны сау ұрпақ тәрбиелеп, ежелден бері келе жатқан әлем тарихының қақ төріндегі өз орынымызды иемденуге толықтай мүмкіндігіміз бар. Бірақ бүгінгі қазақ үшін пирамиданың ұшар басына арды емес, ақшаны қойған «жаһандану» саясатымен бірге келген бұл төртеуінен де басқа «арамдар» бар. Олардың қатарына қазіргі қазақ қоғамын, әсіресе жастарды «жаулап» бара жатқан темекі тарту, есірткі заттарды пайдалану, күні-түні теледидар экранынан және интернет саиттарынан ашықтан-ашық уағыздалатын анайылық, зорлық-зомбылық, маскүнемдік т.б. жатады. Жалпы ұрпағының келешегін ойлайтын қазақтың әрбір азаматы осы жоғарыда көрсетілген «арамдарды» және сонымен қатар арамнан жиналған дүние - малды да өз отбасыларына жолатпауы тиіс. Тарих тағлымы: Арамнан жиналған байлықтың баяны болмайды. Сен жасаған қиянаттың кесірі ұрпағыңа тиеді. (28.10.2015 жылы «Ұлт Кз» газетінде (http://ult.kz/7575/aram-degenimiz-ne/) жарық көрген.
Шежіреші 2017-10-10 09:10:36
Сіздер: "алқаш", "р" және "т" үшеуңіз бірігіп (одақтасып) алып, артына "АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АС ЕМЕС" деп өсиет қалдырған қазақтың барлық Ата-бабаларын қорлап, бәрін алқаш етіп көрсетуге қызмет жасап жүрсіздер. Сіздер Арам мен Адалды ажырата алмай жүрсіздер. Мынау,XIX ғасырда өмір сүрген қазақтың суырып-салма ағиық ақыны Нұрым Шыршығұлұлының жырынан үзінді: Адал менен арамды Танытқан бізге Құран-ды, Құранды берген Құдай-ды. Тіл таңбалы Адай ек Әулие бекет ұранды! Қасиетті Құран Кәрімде арақ арамға шығарылған.
Шежіреші 2017-10-10 08:49:52
"АЙТЫЛҒАН СӨЗ, АТЫЛҒАН ОҚ". Оны кшқашан қайтарып ала алмайсыз. Қазақтың әлемге әйгілі қағаны Шыңғыс ханның мына өсиетін ешқашан жадтарыңыздан шығармауға кеңес береміз. "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен). Ал, Сіздер еліне, ұрпағына осындай өсиет қалдырған Шыңғыс қағанды масқаралап отырсыздар.
Шежіреші 2017-10-10 08:44:20
Мұндағылар Сіздерге өздері барып тиіскен жоқ. Мынау т 2017-10-09 23:00:53 Сіздің сөзіңіз: "Ее бәсе, осынша өсиет айтуы тегін болмады ғой. Азғантай адай-монгол әлемді садақпен емес, арақпен жаулап алған болды. Осы Есен деген Есенғали емес пе екен, ол пәле төрелерден "қарызға" ішіп жүрмесін" деген. Сонда Сіз кімді даттап отырсыз. Сіз адайды даттаймын деп бүкіл қазаққа қара күйе жағып отырғаныңызды білмей отырсыз. Біле білсеңіз, Адай қазақтың көп баласының ең кішісі, яғни Атасының шаңырағын, барлық шежіре-тарихын ұстап қалған қарашаңырағы. Адайды кекеткеніңіз бүкіл қазақты кекеткеніңіз, Адайды мұқатқаныңыз бүкіл қазақты мұқатқаныңыз, Адайды қорлағаныңыз бүкіл қазақты қорлағаныңыз, Адайды жамандағаныңыз бүкіл қазақты жамандағаныңыз, Адайды боқтағаныңыз бүкіл қазақты боқтағаныңыз. Себебі, бүткіл жер бетінде өздерін Қазақтан бөліп қарайтын бірде-бір Адай Ата ұрпағы жоқ. Сіз шежірешілердің барлық мақала, пікірлерін мұқият оқып шығыңыз. Сіз олардан қазақтың бірде-бір руын, тайпасын жамандаған, кекеткен, мұқатқан, боқтаған, баалғаттаған, келемеждеген бірде-бір сөзін таппайсыз. Олар оны ешқашан жасамайды. Себебі, олар Сіздер сияқты емес, оның соңының неге апарып соғатынын жақсы біледі. Сіздердің мұндай сөздеріңіз қазақтың басын қосуға емес, қазақ руларының (Аталарының) бастарының бірікпеуіне қызмет етеді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Егер мұны ақылыңыз жетіп істеп отырған болсаңыз, онда Сіздің (жеңілдетіп айтқанда) қазаққа дос болмағандарыңыз.
Шежіреші 2017-10-10 08:07:54
Мұндағылар Сіздерге өздері барып тиіскен жоқ. Мынау Р 2017-10-09 22:28:24 Сіздің сөзіңіз: ""Құбылай" фильмін көргенбіз, Шыңғыс хан тұқымы қытайдың арағын сыңғытып, тост көтеріп жатыр. Осы орекеңдерді алқаш қылған, Еуропа мен Шығысқа ең алғаш арақ-шарап жасауды үйреткен Адайлар емес пе екен" деген. Адайды келемеж қыламын деп, бүкіл қазақ ты ішкіш, маскүнем, алқаш етіп отырсыз. Біле білсеңіз, орысқа арақ-шарап Бірінші Петр тұсында келді. Ол кісі орыс флотын жасаймын деп, кеме жасауға өзі де қатысқан. Касындағы ең жақын боярларында осы іске жұмылдырып, қыс кезінде Европадан арақ әкелдіріп жылыну үшін ішкізіп жүрген. Азғана уақыт өткеннен кейін боярлар араққа салынып бәрі алқашқа айналып кеткен. Сол Петр көмекшілеріне арақ қойдыру үшін барлық жазаны қолданған. Алаңға шығарып алқаштарға дүре соққан. Салмағы 6 кг тұратын бетінде "за пьянства" дейтін жазуы бар алты бұрышты медал жасап, соны алқаштардың мойнына іліп қойып көше аралатқан, жұмыс жасатқан. Медал алған адамдар тік тұрып жүре алмаған. Тұрса болды ана бұрыштар кеудесіне батып, жандарын көздеріне көрсеткен. Сол медалдар Петербург мұражайында күні бүгінде де тұр. Барып көрсеңіз болады. Олардың араққа берілгені соншалық, көмекшілерін арақтан бұл жаза да тоқтата алмаған. Ең соңында барлық шараны тауысып болғаннан кейін Алқаштарға өлім жазасын белгілеген. Көрдіңіз бе? Европаға да, Орыстарға да арақ ішуді үйреткен Қазақтар емес.
Шежіреші 2017-10-10 07:40:22
(Көпжасар 2017-10-06 10:05:02). Мен осындағы пікірді толықтай қуаттаймын. "Сопылық ілім барлық ілімдердің ең биік шыңы. Мұнда адамның жан дүниесі зерттеліп, тәрбиеленеді. Қарап отырсақ, қазақтың ең ұлы ғұлама ғалымдарын, даналары мен данышпандарын, жүрек жұтқан батырларын осі ілім тәрбиелеген. Мысалы, сопылық ілімді аса жоғары деңгейде меңгергендердің қатарына Қожа Ахмет Жасауи, Әулие Бекет - Пір Ата, Мәшһүр Жүсіп (сопы болған), Мағжан Жұмабай (атасы қажыға барған), Абай мен Шәкәрім (Шәкәрім да, әкесі Құнанбай да қажыға барған), Бауыржан Момышұлының әкесі сопы-молда болған. Сопылық ілім міне осындай елін шын жүректерімен, барлық жан-тәндерімен сүйетін арлы ұлдарды тәрбиелеген. Қазаққа дос еместердің Сопылық іілмді де, Сопылық жолды ұстанушыларды да жек көріп, өтірік жала жауып, "түймедейді түйедей етіп" жала жауып жүретіндерінің сыры осы".
Шежіреден 2017-10-10 07:26:10
Кешегі большевиктік Кеңес үкіметі орнағанға дейін Қазақ даласында мыңдаған мешіт, мектеп, медреселер болды. Бәрінде Сопылық ілімнен дәріс берілді. Олар адамдарға білім үйретіп, жастарды арақ-шарап, наркотик заттарды, темекі т.т. сияқты нәпсілік заттарды пайдаланбай, нәпсілеріне тыйым сала білуге тәрбиеледі. Соған сәйкес қазақ баласы түрме-зындан салмады. Себебі, оларда қылмыс жасайтын адам болмады. Оның дәлелін Европаның талай ғалымдары мен саяхтшылары хатқа түсіріп кеткен. Сіздер жек көріп, жамандап отырған Шыңғыс қаған заманында солай болған. Біреу-біреудің ала жібін аттамаған. Солардың бірі былай деп жазған: "Кез-келген Адам басына табақ толы алтынды басына қойып Машырықтан (Күн шығыстан) Мағрыпқа (Күнбастысқа) дейін жүріп өткенде оларға ешкім тиіспейтін еді" деп. Осы жағдай анау қытайлықтар түсірген 30 сериялы "Шыңғыс хан" фильмінде де бар. Жолда бойында жатқан алтын ауыздырықта бірде-бір адам алмаған. Ал, қазір ше, жолда жатқанды емес, қолыңдағыны да тартып алады.
т 2017-10-10 02:32:12
Ей, мыналар "алқашпен" алысамын деп, өздерінің қара соқпағынан адасып қалған жоқ па екен, "көзі қарайған бұқа там сүзер" дегендей екеуімізге тап бергені несі. Осыдан құдайдың таңы атсын, күре жолына салып жіберерсің. Қой, ұйықтайық ! Я, Алла Тағала, тіл-көз, бәле-жала жапсырушылардан сақтай ғөр ! Дұшпандарымыздан мерейімізді ет, күнәміз болса өзің кеше гөр ! Аумин !
р 2017-10-10 02:00:44
Марко Поло Құбылай билеген Қытайда бал қосып, тағы бірдеңелермен демдеп, күріштен дайындалған ішімдік ішкенін айтады. Терістік Қытайды жаулағаннан бастап, билеуші әулеттер арасында шарапқұмар әдет, тіпті кенеусіз маскүнемдік орын ала бастағанын, саясаты терең, айлалы Қытай Ғұн заманының өзінде түркілердің өз ұлттық ішімдігі бола тұра, оларды жеңу үшін сахараға зәрлі ішімдіктердің айықпас уын таратуға мүдделі болды дейді. Міне , мәселе қайда !
т 2017-10-10 01:44:41
Араб халифатының елшісі Ибн Баттута да сол заманда Дешті Қыпшақта тарыдан "боза" деп аталатын ішімдік жасап ішкенін жазады. Бұл бір бозаның бабына келіп тұрған "шал жығар" деген күшті сорты екен, қалпақтай ұшыпты. Күйік ханның ордасында үлкен жиын, той, мерекелерде тайжүзген сабаларға ту тігіліп, Қымыз, арағы сарқылғанша сол арбалар да тұрады деп жазады ибн Баттута. "Жинақты тауарих".
Р 2017-10-10 01:34:24
Біз де әрине Қожырбайшылар өздері бастап, ауыздарын арамдаған соң Шыңғыс ханды бекер ауызға алып отырғанымыз жоқ. " Бату ханның ордасына келгенде жат жұрттың елшісі ретінде алдымызға шарап қойылды. Тамаша шарап екен" дейді саяхатшы Рубрук. Одан әрі Қарақорымдағы Мөңке қаған сарайында үлкен мерекеде шарап, қымызбен бірге "бал" дейтін әлде ішімдік, әлде сусын болғанын айтады. Кейініректе Русия патшалары мен алпауыттары заманында "мед" аталатын бал шарап болыпты. "Бізге сиыр сүтін берді. өте қышқыл, ащы екен - дейді Рубрук,- бұл сүтті халха-монгол "арик" деп атайды. Өркешті сиыр (қодас) сүтінен жасалған "архи" арағын монголдар Шыңғыс хан заманынан бері пайдаланып келеді. Біз арақ деген құрғырдың аты монголдың "аригі мен архиынан" шыққан жоқ па деп Қожырбайұлына "ақыл" қосайық деп өзіміз бәлеге қалып отырмыз. Тым артық ақылгөйсіп кеткен жоқпа осы.
Алкашемес 2017-10-10 00:54:59
Есен деген ақылгөй дана! Өздеріңді Ад қауымының ұрпағымыз деп мақтанып отырған сендер маған не бетпен ақыл айтып отырмың. Ад деген Алланың рахметінен қуылған, Алланың қаһарына ұшыраған қауымның атын өз аталарың Адайдың атына телеп отырған мына сендер. Алкаш болса Құдай оңдаса түзелер. Қарғыс алған Ад қауымы қасиетті Құранда аты лағынатталған. Ад қауымын Адайға телеу менен Ата-баба əруағын қорлап отырсыздар. Құдай ұрған оңалар, Əруақ ұрған оңалмас. Ол аз болғандай Маңғыстаудың 360 əулиесін, арабтардың 360 пұттары деумен тағыда əруаққа тіл тигіздіңіздер. Енді осымен тоқтамайтын болсаңдар, оңбасыңдар!
Есен 2017-10-10 00:31:33
Бұл жерде Сізден басқа ешкім өзін "алкашпын" деп отырған жоқ.
Есен 2017-10-10 00:29:48
Біз Сіздің сөзіңізден Алқаш пен Алқашеместің айырмасын көріп отырған жоқпыз. Себебі, Сізге "алкаш" деген лақап атты берген біз емес. Таңдап алған өзіңіз. Енді емеспін дейсіз. Алқаш болмасаңыз ондай есімнің қаншалықты қажеті бар.
Есен 2017-10-10 00:25:35
"Арақ ішетін адамдардың сөзінде пәтуә болмайды" (мақал).
Алкашемес 2017-10-10 00:12:29
Əй, білгіш! Ақылыңды əніу Адай, Ад қауымының ұрпағы дейтін Қожырбайұлына айт!
Сіздер ақырзаманды жақындатуға қызмет етіп жүрсіздер 2017-10-10 00:06:43
Адамды бiр ғана микроб өлтiруi мүмкiн. Сол сияқты ішiмдiктiң бір тамшысы жүректегi иманды жояды. Жаратушысының әмiрiне бой ұсынудан алыстатады. ХІХ ғасырда өмір сүрген Тайжан биден ақырзаман қашан болады? – деп сұрағанда: ақырзаман белгілерін айта келіп: Ашытқан судан асы болады, Адал-арамды білмейді. Азған адам осы болады, Адамда шолақ өмір болады. Құлшылық деген кәсіп болады, Ұрлық деген нәсіп болады. Етпен майды ас демейді, Шарапсыз ас жемейді. Ақырзаман осы болады! – деп жауап беріпті.
Баршаға 2017-10-10 00:02:00
«Бұрынғы замандарда үнемі ғибадат ететін салих кісі, адамдардан бөлек бір жерде ғибадат етіп жатқанында, оны көрген бір әйел оған көңілі ауып, қызметшісін жібереді. Қызметші әлгі кісіге келіп “куә болуыңыз үшін сізді шақырып жатыр” дейді. Салих кісі бірнеше есіктен өтіп әдемі әйелдің жанына барады. Әйел “Не мына баланы өлтір не менімен зина ет, немесе мына арақтан іш. Бұлардың бірін орындамасаң бар даусыммен айғайлап, масқараңды шығарамын” дейді. Әлгі кісі бұлардың бірін істеуге мәжбүр болған соң арақ ішуге келіседі. Арақ ішкен соң мас болып, әйелмен зина етеді. Кейін баланы да өлтіреді. Уаллаһи арақпенен иман бір арада бола алмайды. Бірі екіншісін ұзақтатады.» (Ибн Хиббан)
Арақ арам 2017-10-09 23:59:50
«Бір патша бір адамды ұстап “арақ, адам өлтіру, зина және доңыз етін жеуден бірін таңда, әйтпесе сені өлтіреміз” дейді. Адам арақты таңдайды. Ішкеннен кейін әлгілердің барлығын да орындайды.» (Табарани, Хаким)
Баршаға 2017-10-09 23:57:56
«Аллатағала арақ ішкен, ішкізген, алып сатқан, жасаған, сақтаған, тасыған, өзіне әкелінген және ақшасын жеген адамға лағынет етті.» (Ибн Мажә)
арақ ішетіндер мен арақты уағыздаушыларға 2017-10-09 23:55:07
Хадис шәрифтерде былай делінеді: «Арақтың харам екендігін білдіретін нақты үкім түсті» (Мүслим) «Ихтимар (құрамында спирт пайда болған) еткен барлық ішімдіктер харам.» (Әбу Дауд) «Көбі мас қылатын ішімдіктің азын ішу де харам.» (Әбу Дауд) «Арақтың дәрілік қасиеті жоқ. Ауруға шалдықтырады.» (Мүслим) «Арақ бүкіл жамандықтардың басы.» (Табарани) «Арақ жамандық тудырады.» (Бәйһақи, Рузәйн) «Арақ барлық жамандықтың кілті.» (Ибн Мажә) «Аллаһқа және ахыретке сенген адам арақ ішпесін, арақ ішіліп отырған дастарханға да отырмасын!» (Табарани) «Арақтан сақтаныңдар! Ағаштың бұтақ жайғаны секілді арақ та жамандық жаяды.» (Ибн Мажә) «Арақ күнәлардың ең үлкені, барлық жамандықтың, барлық күнәнің анасы.» (Табарани) «Арақ ішкен адамның ұят пердесі жыртылады, шайтан оған жолдас болады, барлық жамандыққа ынталандырады және барлық жақсылыққа тосқауыл болады.» (Табарани) «Араққұмар адамның (алқаштың) қабірінен тұрғанда екі көзі арасында “Бұл Аллаһтың рахметінен махрұм адам” деген жазу көрінеді.» (Дәйләми) «Рахмет періштелері мас адамнан ұзақ тұрады.» (Бәззар) «Арақ ішкен адамның қияметте жүзі қара, тілі салпиған болады, жаман иісінен бәрі қашады.» (Зәуажир)
Арақ ішетіндерге 2017-10-09 23:52:19
«Ей иман келтіргендер, арақ, құмар, пұттар, палшылық оқтары – шайтанның нәжіс істері, тозақтан құтылу үшін бұлардан ұзақ тұрыңдар. Шайтан арақ және құмармен араларыңа дұшпандық және өшпенділік салғысы келеді, сендерге Аллаһты еске алуға және намазға кедергі болғысы келеді. Бұдан былай бәрің бас тартыңдар!» делінген. (Маида 90, 91)»
Әбді 2017-10-09 23:43:30
Ұрпағың туса қағынып іштен, Салтыңды қайтем салынып ішкен. Өмірді қиып кеткені қанша, Өкпе мен бауыр қабынып іскен. Ас суың ба еді атаңнан қалған , Ішпеген адам қатардан қалған. Салбырап көктен түспеген шығар, Сары ауыз неме сақалдан алған. Сарқылып қалған......
Алкашемес 2017-10-09 23:41:13
Бап сөзі не мағана береді ?
Әбді 2017-10-09 23:38:05
Ішке түскен ақ арақ, Бекер қарап жатпайды. Тал бойыңды аралап, Абыройыңды таптайды.
Әбді 2017-10-09 23:36:19
Өмір бір-ақ берілер, Таңда жолдың тәуірін. Арақ деген періден. Алшақтау жүр, бауырым!
Менен де болсын бір мақал 2017-10-09 23:34:41
"Арақ болса серігің, ерте шығар өлігің".
Менен де болсын бір мақал 2017-10-09 23:31:45
"Арақ ішкен азар, карта ойнаған тозар" (мақал).
Р мен Т жәнге алқашқа! 2017-10-09 23:27:47
Алқаштар жұрттың бәрін ішеді, наркомандар жұрттың бәрін шегеді деп ойлайды. Сопылық ілімде "Адамның өзі қандай болса, сөзіде сонлай болады" делінеді. Қазақ та, АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АС ЕМЕС" деген мақал бар. Біздің Аталарымыз арақ ішпеген. Ішкен болса мынадай мақалды білге қалдырмаған болар еді. Ең өкініштісі, Сіздердің бұған ақылдарыңыз жетпей отырғаны. Ал, орыс пен қытайға келсек, оларда арақ ішілмейтін бірде-бір мас емес, дені сау фильм түсірілмейді десе де болады, әсіресе орыстар да. Өздері ішетін болғасын, жұрттың бәрін солай деп ойлайды. Біздің соңғы фильмдер де солай болып барады. Мас емес, дені сау фильм көру күннен күнге проблемаға айналып бара жатыр. Сіздердің мына сөздеріңіз сол азғындықты уағыздаушылардың бел ортасында жүргендіктеріңізді білдіріп тұр десек, артық айтқанымыз болмаса керек.
т 2017-10-09 23:00:53
Ее бәсе, осынша өсиет айтуы тегін болмады ғой. Азғантай адай-монгол әлемді садақпен емес, арақпен жаулап алған болды. Осы Есен деген Есенғали емес пе екен, ол пәле төрелерден "қарызға" ішіп жүрмесін.
Ерлан 2017-10-09 22:59:45
Сұрағыңызды басқадай дұрыс есіммен сұрап көрсеңіз болады ғой.
Алкаш 2017-10-09 22:55:43
Бап сөзі не мағана берет? Сүраққа жауап беріңдер.
Алқашқа 2017-10-09 22:44:17
Сонда осыдан он үш жыл бұрынға дейін "алқаш" атанып сол қорлық есімнен əліге дейін құтыла алмай жүргеніңіз қалай?
"Р"-ға! 2017-10-09 22:40:29
Мына өсиеттердің бас жағындағы Шыңғысханның арақ жайлы айтқандарын тағы бір оқып шықсаңыз көп нəрсені түсінесіз.
Р 2017-10-09 22:28:24
"Құбылай" фильмін көргенбіз, Шыңғыс хан тұқымы қытайдың арағын сыңғытып, тост көтеріп жатыр. Осы орекеңдерді алқаш қылған, Еуропа мен Шығысқа ең алғаш арақ-шарап жасауды үйреткен Адайлар емес пе екен
Алқашқа 2017-10-09 22:17:17
Жұртқа несіне ренжисіз. Алқашпын деп отырған өзіңіз емес пе?
Алкаш 2017-10-09 22:14:29
Бап сөзі не мағана берет ? Сүраққа жауап беріңдер!
Алкаш 2017-10-09 22:12:49
Ақылдарыңды маңғыстаудың алкаштарына айтыңдар. Мен 13 жылдан бері арақта шарапта ішкен емеспін !
Алқашқа 2017-10-09 21:51:12
"Арақ ішкен тойда мас, Ақылы жоқ — күнде мас" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:49:30
"Арақ түбі — дерт, Ұшқын түбі — өрт" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:48:00
"Арақпен достастым дегенше, адамгершілікпен қоштастым де" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:45:37
.Есен 2017-10-09 08:19:16 Алқашқа! Адам сұрақ қойғанда мынадай мақсаттармен қояды: Біріншісі, өзі білмегесін білу үшін. Бұл шәкірттердің ұстазына. қойған сұрағы, біліп, үйрену үшін. Екіншісі, Ұстаздың шәкірттеріне қойған сұрағы, шәкірттерінің білім деңгейлерін тексеру үшін. Бұл жағдайда Ұстаз өзі жауабын білмейтін сұрақты шәкірттеріне қоймайды. Үшіншісі, "Ермектің ізімен" қойылады. Соңғы үшіншіні бұған қосып отырған себебіміз, Сіздің мына "Алқаш" деген есіміңіз осыны меңзейді. Сіздің сұрағыңыз осылардың қайсысына жатады? Өзіңізді ұстаз болуға ылайықпын деп есептейтін болсаңыз, қойған сұрағыңыздың жауабын өзіңіз беріп көріңіз. Біз содан кейін пікірімізді білдірейік. Білмесеңіз, білмеймін деңіз. Жауабын содан берейік.
Алкаш 2017-10-09 21:39:20
Бап сөзі не мағана береді? Сүраққа жауап беріңдер.
Алқашқа 2017-10-09 21:38:36
"АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АМ ЕМЕС" (Халық мақалы).
Алқашқа 2017-10-09 21:37:28
Бір мүшесі ішкілікке, не нашақорлыққа салынған отбасының да, сол ішімдік пен нашақорлыққа жол беріп, онымен күреспейтін ұлттың да, мемлекеттің де өмір жасы ұзаққа бармайды.
Алқашқа 2017-10-09 21:36:03
«Зақан» жазсаң, «зарап» ішпе! «Құлқы тұғыр» ұстасаң, Құлыңа шарап ішкізбе!" (Шыңғысхан өсиетінен. Ілесбек Байжановтың жазбасынан).
Алқашқа 2017-10-09 21:31:44
1962 жылы Моңғолиядағы Кендітау аймағындағы Гурван көлі жағасында үлкен мәрмәрдан ескерткіш орнатылған, онда Шыңғысханның төмендегі өсиеттері жазылған: Шарап адамды білетін білімі мен өнерінен айырып, оның жолы мен ондағы істерінің алдындағы пердеге айналады.Ішетін адам арақ-шарапқа тойса, ешнәрсе көре алмайтын — соқырға, шақырғанда естімейтін — саңырауға, сөйлескенде жауап бере алмайтын — мылқауға айналады.
Алқашқа 2017-10-09 21:26:28
«Арақ шынысынан басқаның бәрін бүлдіреді» (Бауыржан Момышұлы).
Алқашқа 2017-10-09 21:25:28
Адам тағдырында, тіпті қоғам тағдырында да арақ-шарап белгілі орын алған. Арақ-шарапқа берілген жұрттар өзінің ұлттық қасиетінен айрылып, уақталып, құрып кеткендері тарихта белгілі. Әсіресе, бір елді жаулап алған үлкен жұрт үстемдігімен, қару-жарақты зорлығымен, мәдениет, сорақы тәлім-тәрбиесімен бірге арақ-шарабын да ала келген. Қару-жарақтың күшімен дегенін кейде істете алмаған шапқыншылар, бағынышты елін не діні арқылы, не арақ-шарабы, алдамшы ғұрып-дәстүрлері арқылы жеңген. Әсіресе, әлі мемлекет болып шынықпаған кішкентай елдерге арақ-шарап үлкен зиянын тигізген. Міне осы себепті де, орыстар қазақ елін рухани бағындыра алмағаннан кейін, олардың ақыл-ой, жан сезімдерін әлсірете түсу үшін көбірек ішулерін жақсы көрген, соған үгіттеген. Әлі солай жалғасып келеді. Сыра спирт ішімдігіне жатпайды деп өтірік айтып, жұрттың бәрін шатыстырып, әсіресе жастарымызды күнде сыра ішуге, маскүнемдікке ашықтан-ашық уағыздаулары сол саясаттың жалғасы. Осылайша, олар үш жүз жыл бойы осы саясатын үзбей жалғастырып келеді. Ресейдің біздегі бүкіл телеарналардан бірде-бір мас емес, дені сау фильмдерін көрсетпейтіні де сондықтан. Әрине, үш жүз жыл аз уақыт емес. Үш жүз жыл бойы орыстың осындай идеологиялық соғысына төтеп бере білген қазақтың да осал болмағанын кім-кімнің де мойындауына тура келері сөзсіз.
Алкашка 2017-10-09 21:23:36
«Масаң адам әрі керең, әрі соқыр, онда ақыл парасат болмайды. Оның ой білігі, дарыны түкке де тұрмайды. Ол ұятқа қалудан басқа ештеңе тындырмақ емес. Ішкілікке салынған ел билеушінің қолынан ешбір ұлы нәрсе келмейді. Ішкілікке құныққан әскер басшысы өз сарбаздарының жауынгерлік сабын өз билігінде ұстай алмақ емес. Ал, масаң ноян өз атқан садақ оғының қайда, неге тигенін білмейді» - деген. (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен).
Алкашка 2017-10-09 21:22:10
"Арақ-шараптан ақыл да, пайда да, абырой да, қайырымды мінез-құлық та, адамгершілік те күтпе. Ішуді тастай тыюға жігерің жетпесе, шамаңды байқап, мөлшермен ішкін; мүлдем ішпейтін жан – нағыз қадірлі адам" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен).
Алкашка 2017-10-09 21:20:38
"Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен).
Алкашка 2017-10-09 21:14:11
«97. Арақ-шараптан ақыл да, пайда да, абырой да, қайрымды мінез-құлық та, адамгершілік те күт пе! Мүлде ішпейтін адам – нағыз қадырлы адам (Шыңғыс хан өсиетінен)» (С.Кенжеахметұлы «Жеті қазына» Алматы-2000 80 бет).
Алкаш 2017-10-09 20:29:24
Ілмім іздеген сопылықтың сырларын білетін білгіштер. Сүраққа жауап беріңдер. Білмесеңдер құйрықтарыңды былғаңдатпай "білмеймін" деңдер!
Әлімбек 2017-10-09 16:48:42
Анандай педофилдер пайда болып, оны жарнамалаушылар болса елдә де азждырады. Азғынды азғындар ғана жарнамалайды.
Ерғали 2017-10-09 16:06:34
Түңілгіш адамдарға, садақ жасағандарға емес, анау алкаштың "коллегаларына" түңілген дұрыс болады.
Аңшыбай 2017-10-09 15:53:45
Есеке! Менде осы "алқаш" Шыңғыс ханды неге соншама жек көреді деген сұрақ туындап тұр. Шыңғыс ханның алқаштар жөнінде айтқан өсиеттірі бар ма? Білсеңіздер, айтсаңыздар екен. Біле жүрейік.
Аңшыбай 2017-10-09 15:49:03
Есенге! Ол тек "Ермектің ізімен" деген сөзді емес, қойған сұрағының жауабын өзі де білмейді деген сөз. Адам білсе, айта салу керек қой. Айтса, білмегенімізді біліп, білімділігіне разы болып, алғысымызды айтқан болар едік.
Алқащқа! 2017-10-09 15:41:56
Түңіліп кеткен Сіз бе? Кез-келген адам өзінің атымен де, сөзімен де, істеген ісімен де өзінің ұлтын жарнамалайды. Жастар алдындағы үлкендердің әрбір істеген ісін, аузынан шыққан сөзін үлгі тұтады. Мынау Сіздің мақтанышпен өзіңізге лақап етіп алған есіміңізден шыққан жарнамаңыздың қорытындысы: Немересін бауыздап өлтірген нағашы атасы мастықпен шошқа сойып жатырмын деп ойлаған 7 Қазан, 2017 | 6432 | 3 Араққа сылқия тойып алған Шет ауданының тұрғыны 3 жастағы жиенінің тамағын осып жеберіп, мұнымен де тоқтамай бірнеше жерден пышақ салған,-деп жазды КТК арнасы. Бала содан жан тапсырған соң, айуандық жасаған атасы қаннен-қаперсіз ұйқыға кетіпті. Ертеңіне ғана не бүлдіргенін көріп, үйінен қашқан.
түңіліп кеттім 2017-10-09 14:18:34
Қапқарапайым садақ дегенді жасау үшін таяқты майстырып, жіп тағып атуды ойлап тапқан адай екенін де дұрыстап дәлелдей алмай шежіре қуып кеттік. Көшедегі елден ұят болды ғой. Садақты жасаған адай, авторы адай. Ал ендеше.
& 2017-10-09 13:33:08
"кирилл қарпі-құлдық сана мен отарлық қамыттың синонимдері. Сондықтан одан құтылу міндет, парыз." Айдос Сарым.
Есен 2017-10-09 09:20:40
Сіз егер де менің осы сұрақтарымды жауапсыз қалдырсаңыз, онда Сіздің сұрағыңыз "Ермектің ізімен" болғаны және оны өзіңіздің толық мойындағаныңыз болып табылады.
Есен 2017-10-09 08:19:16
Алқашқа! Сұрағыңыз Адам сұрақ қойғанда мынадай мақсаттармен қояды: Біріншісі, өзі білмегесін білу үшін. Бұл шәкірттердің ұстазына. қойған сұрағы, біліп, үйрену үшін. Екіншісі, Ұстаздың шәкірттеріне қойған сұрағы, шәкірттерінің білім деңгейлерін тексеру үшін. Бұл жағдайда Ұстаз өзі жауабын білмейтін сұрақты шәкірттеріне қоймайды. Үшіншісі, "Ермектің ізімен" қойылады. Соңғы үшіншіні бұған қосып отырған себебіміз, Сіздің мына "Алқаш" деген есіміңіз осыны меңзейді. Сіздің сұрағыңыз осылардың қайсысына жатады? Өзіңізді ұстаз болуға ылайықпын деп есептейтін болсаңыз, қойған сұрағыңыздың жауабын өзіңіз беріп көріңіз. Біз содан кейін пікірімізді білдірейік.
Алкаш 2017-10-08 23:04:28
Арыстан бап дегендегі " бап " сөзі не мағана берет ?
Ермектің ізімен 2017-10-08 22:12:59
Баспасөздер де қазақтың ұлттық мүдделерін қорғау жайлы жақсы мақалалар болса, оларға қолдан келгенше сенімді уәж жазып, жоққа шығару қажет. Егер мақалаға қарсы уәж айтуға ақылдарыңыз бен білімдеріңіз жетпей қалса, мақаланы емес автордың жеке басын талқылауды ұйымдастыру керек. Авторды келемеж, күлкіге айналдырып, кемсітіп, боқтап, балағаттап оны қалай да ашуландырып, мәдениетті сөйлеу шегінен шығарып, ел алдында боғауызшыл, адами қасиеті төмен бишара етіп көрсету керек. Әңгіменің қысқасы, сол мақаланы жазған авторды келемеж, күлкіге айналдыру арқылы, жақсы сөздің мәнін халыққа сіңдірмеудің барлық айла-амалын жасау. Тіпті болмай бара жатса, араға латын, патын, сатын деген сияқты бос сөздерді салу керек. Қысқасы қазақтың ұлттық тәрбиесіне пайдасы тиетін бірде-бір шараны іске асырмау қажет.
Biz qiriqsidikqazaqpyz 2017-10-08 22:08:08
Sadaqty zjasahan maimyldar,k tartyp alhan adailar.
. 2017-10-08 21:59:49
Biz qiriqsadaq-arxinbiz cadaqti jasaxan bizder Arxindar
Latyn Atyrauqa 2017-10-08 21:39:25
Бар сауатыңды ашып, кел, бұқа қашырмай бұзаулаған сиыр құсап мөңіремей. Латын қатыныңмен құры. Дабай, кет! Біздің әңгімемізді бұзба. Садақты адай ойлап тапқан. Әрі қарай жалғастырып, Бекет ата туралы білетін қасиетті әңгімелерге оралайық.
Aqsaqal Atiraw 2017-10-08 21:31:00
Мanhxistax men Atirawda jalpi qazaqta Sopi emes Supi deydi Supi oez-oezimen bolxan din jolina tuesken oemirden baz kecken daerwic adam Misali Baybaqti batirdinh uezenhgiles serikterininh biri Beket urpaxi Asar supi 20 x sonhxi cyregnde Mekkege qajiliq etwcilerdi bastap aparxan Mekkede qaytqan
Есен 2017-10-08 19:59:23
Атаның аты 360 әулиелі киелі Маңғыстаудың бірден-бір иесі, Адам Атаның қарашаңырағының иелері Қаз Адайлар үшін аса қастерлі. Бұл жердің жергілікті халқы (келіндері түгіл, жасы үлкен ер-азаматтары да) Атаның атын тікелей атамайды. «Ата айтыпты», «Атаға барамын», немесе «Атадан келемін» дейді. Соңғы кезде Атамыздың атын не болса соған телитін ауру таптық. Атамыздың есімін мешіттен басқа еш жерге қоймаған дұрыс. Атамыздың өзі де барлық саналы ғұмырында бірнеше жерден мешіт салып осыны уағыздап кеткен. Тағы бір аса ескеретін жағдай, Атаның басына жұрттың бәрі барып жатыр ғой, менде барып көріп келе қояйыншы деген «туристік» пиғылда баруға болмайды. Неге деген сұрақтың жауабын, өздеріңе қалдырдым.
Есен 2017-10-08 19:58:08
- Атам Қазақтың бүкіл әлемде теңдесі жоқ «Малым жанымның садағасы, Жаным арымның садағасы» делінетін ең ұлы қағидасын ұрпақ санасына сіңіріп, Ар ілімінің ең биік «шыңына» шыға білген, тарихаттың сопылық жолын ұстанған Маңғыстаулық 360 әулиелер болатын. Әулие Бекет – Пір Атаны сол әулиелердің «асыл тұяғы» десек артық айтқандығымыз болмайды. Өздеріңіз көріп отырғандай, Тарихат жолын ұстанғандарда пирамиданың «шыңына» Ар (ар-иман, атамекен, отбасы) қойылған. Ал Біз қазір сол пирамиданың «ұшындағы» Арды «малмен» ауыстырдық. Еліміздің бар байлығын тонап, шетелге асырып жүргендігіміздің себебі осы. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Қазіргі дүние қуалап жүргендердің және солардың сойылын соғатындардың бұл ілімнен зәрелері ұшып қашатын себебі де осы. Қарапайым халықтың жүрегінен Бекет Ата сұпылық жолының өшпестей орын алатынының сыры да осы.
мәләдес латын-матын-шатын 2017-10-08 19:18:05
Zaebis ! /қазақ-кирилше сәбіз деп оқылады, орысша оқыма//
, 2017-10-08 18:40:33
Buegingi sonhxi janhaliqtar Ceteldikter kyryll jaene latin aelipbyinde jazilxan soezderdi qalay oqidi koebi kyryll nusqasin oqy almay aelekke tuesti Qazaq soezin ec katesiz aytti Siz nege qazaqca oqy almaysiz
Меңдіхан 2017-10-08 18:16:52
ӘУЛИЕ БЕКЕТ – ПІР АТАМЫЗДЫҢ ҰРПАҚТАРЫНА ҚАЛДЫРҒАН ӨСИЕТТЕРІНЕН: Атамыздың өзі көзінің тірісінде «Маған келетін кісі ең әуелі жолдан Шопан атаға соғып, тәуап етсін» деген өсиет қалдырған. Мағынасы Шопан Ата бәріміздің атамыз, сондықтан бірінші Атама, содан кейін маған келіңдер дегені. Бұл өсиет бұлжытпай орындалуда. Қой мен Қойшының пірі атанған Шопан Ата қорымы мен мешіті Өзен – Оғыланды жолының 50-ші км-де орналасқан. Ата осындай өсиетті Оғланды Ата жайлы да айтқан. Оғланды да Бекет атаның және Маңғыстау халқының арғы атасы. Маңғыстауда сонау ежелгі рулық заманнан бастап, күні бүгінге дейін ұрпақтары Аталарының қасына жерленеді. Мұндағы әулие-қорымдардың барлығы дерлік рулық қауымдар. Бекет атамыз Ата сыйлауды, әке сыйлауды осылай насихаттаған. Бекет Ата жиі қолданған өнегелі өсиеттер: «Тек қана бір Аллаға сыйыныңдар»; «Алладан медет тілеңдер!»; «Аллаға зікір салыңдар!»; «Ата-аналарыңды сыйлаңдар!»; «Жақындарыңды сыйлаңдар, жат жанынан түңілсін»; «Біреуге қиянат, не озбырлық жасап тұрып менің атымды атамаңдар!»; «Қарқараға жандарың келгенше менің атымды ауызға алмаңдар, өте қиын жағдайда ғана жәрдем сұраңдар!»; «Бейнетіңе сабырлық қыл, ал рахатыңа шүкірлік қыл!»; «Жақсыны өзің үшін, ал жаманды ел үшін сыйла!»; «Тек жүрсең, тоқ жүресің»; «Ниетің жолдасың болсын!»; «Елді, жерді (ата жұртты), діл мен дінді, салт-дәстүрді көздеріңнің қарашығындай қорғаңдар!»; «Білім алыңдар. Білекті бірді, білімді мыңды жығар» т.т. Атаның өзі бұл өсиеттерді бұлжытпай орындап, ұрпақтарына үлгі бола білді. Атамыздың өмірден өтер алдында халқына айтқан соңғы өсиеті: «Басыма ит сарытып басындырма. Жаттың (жаудың) табаны таптамасын». Әулиенің өсиеті бұлжытпай орындалыпты. Қазір атаның басына баратын жалғыз аяқ соқпақ қана бар. Ол соқпақтан басқа еш жерден пенде баласы маңайлап бара алмайды. БІЛЕТІНДЕРІҢІЗ БОЛСА ЖАЛҒАСТЫРУЛАРЫҢЫЗДЫ ӨТІНЕМІЗ!
Әнебай 2017-10-08 18:11:37
Әулие Бекет Пір Атамыздың (арадан екі жарым ғасырға жуық уақыт өтсе де) атын аңызға айналдырып, есімін ел аузынан түсірмей қойған не құдірет дейтін болсақ, ол Бекет атамыздың Алланың Хақ (Хақиқат) жолын таңдап, осы жолды, яғни Ар ілімін ұрпаққа уағыздауы. Бұл жол тек тек қана Ұлы Жаратушы - Аллаға деген Иманнан, Әділдіктен, Адалдықтан, Шапағаттылықтан, Мейрімділіктен және Парасаттылықтан тұрады. Адам баласының кемелдікке тек қана осы жолмен жете алатындығына Бекет атамыздың ғұмыры толықтай куәлік ете алады десек, шындықтың аулынан алшақ кете қоймаспыз.
Әнебай 2017-10-08 18:10:39
«Пайғамбарымыздың «Ақырдың алдында менің дінім 73-ке бөлінеді, оның біреуі ғана хақиқат» делінетін жолы осы жол болса керек. Осы жол Маңғыстауды «360 әулиелі киелі өлкеге» айналдырды және Бекет атаны Ар ілімінің ең биік шыңына шығарып, атамызды «Әулие Бекет – Пір Ата» атандырды. Соңғы үш ғасырда Бекет Ата шыққан білім шыңына жан баласы жете алған жоқ. Ал, біз сияқты қарапайым пенделерге осы дүниелерді түсіне білудің өзі бір ғанибет болмақ. Атам Қазақтың «Би бол, би бола алмасаң, би түсетін үй бол» дейтін өсиетінің сырына терең бойлағанымыз абзал.
. 2017-10-08 18:09:50
Сізге тиісіп жатқан ешкім жоқ. Аудармасы ; "Біз ұлттық жаңғыруға үлес қосып латыншаны өзімізден бастап жатырмыз". Қазақша жазылған.
Әнебай 2017-10-08 18:09:39
Әулие Бекет – Пір Ата ұлттың ары мен намысын қорғаудың ең үздік үлгісін көрсетті. Соған сәйкес, Атамыздың аруағы да еліміздің ары мен намысына айналды. Бекет Атаға тіл тигізген жандарды ұлттың арына қол салды батыл тұжырым жасай аламыз.
Таласуды қойыңдар 2017-10-08 17:56:50
Садақтың авторы адай, Шыңғысхан адайдың төл баласы.
Ермек 2017-10-08 17:47:23
"Ертеректе, шамамен 1990 жылдары болса керек, орыс баспасөздерінен бір мақала оқығаным бар. Онды өз ұлтына қарсы шығатындар болса, олардың қандай жолдармен жеңіске жете алатындарын саралапты. Мысалы: Жиналыстарында (әр түрлі отырыстарында) ұлттық мүдделеріне сай жақсы сөз айтылып жатырса міндетті түрде, орныңнан атып тұрып сұрақ қойып сөзін бөліп, айтып жатырған ойын бөлу, яғни әңгіме арнасын басқа жаққа бұру. Ол қолыңнан келмесе, өтірік жөтелу, түшкірінулерді де пайдалану қажет. Өз мүддеңе сай емес әңгімені халық қатты ұйып тыңдап жатырса, халықтың ойын болып, жиналыстан демонстративно түрде шығып кетуге дейін бару керек. Баспасөздер де ұлттық мүдделерін қорғау жайлы жақсы мақалалар болса, оларға қолдан келгенше сенімді уәж жазып, жоққа шығару қажет. Егер мақалаға қарсы уәж айтуға ақылдарыңыз бен білімдеріңіз жетпей қалса, мақаланы емес автордың жеке басын талқылауды ұйымдастыру керек. Авторды келемеж, күлкіге айналдырып, кемсітіп, боқтап, балағаттап оны қалай да ашуландырып, мәдениетті сөйлеу шегінен шығарып, ел алдында боғауызшыл, адами қасиеті төмен бишара етіп көрсету керек. Әңгіменің қысқасы, сол мақаланы жазған авторды келемеж, күлкіге айналдыру арқылы, жақсы сөздің мәнін халыққа сіңдірмеудің барлық айла-амалын жасау. Ол үшін бірінші кезек те бұл салаға ақшаны аямай төгіп, елді билік және оппозицияға бөліп, «демократия мен гендерлік» деген «сырты бүтін, іші түтін» саясатты жамылып, өздерін өздеріне парақорлық, жемқорлық, зинақорлық т.т. арқылы бірін-біріне жақындатпау қажет. Адамдар арасын да күншілдік дейтін жаман ауру болады. Соны қоздырып жіберсеңдер, өте тиімді болады» делінген екен". Жауап дәл айтылған.
Maedenvetti cal 2017-10-08 17:11:33
Bis ulttiq janhxipwxa utls qjsip lftincfni jtsimisden bfstap jatirmis
Əнебай 2017-10-08 16:38:58
Сопылық ілім Тарихат жолы деп аталады. Бұл ілім де Тарих Ата деп өзінің аты айтып тұрғандай адамзаттың өмір тарихы Адам Ата мен Ауа Анадан бастап зерттеледі. Мұндағылар сопы емес, сол ілімді зерттеушілер.
Есен 2017-10-08 16:31:43
Біздікі ешбір өзге ел дінінің насихаты емес. Əлемдік ұлы діндердің шығу тарихы. Ал сопылық ілім, "Медина да Мұхамбет, Түркістан да Қожахмет, Маңғыстау да Пір Бекет" делінетін тек қана Қазақтың өзіне тəн дəстүрлі діні. Оған ҚР Қылмыстық Кодексінен бап таба алмайсыз. Біз ешкімнің арына тиіп, адамдарды, руларды келемеж, күлкі етіп, ешбір анайы сөздер айтқан емеспіз. Бізге ең бастысы еліміздің тыныштығы, ауызбірлігінің бұзылмағаны, Ата салтымыздың сақталғаны керек. Біз басқа мемлекетте емес өз еліміз, өз жеріміз де тұрамыз. Ал, Сіздер діннің қандай тармағын насихаттайсыздар. Қазақтың шежіре тарихына, салт-дəстүріне неге барынша жек көрушілікпен қарайсыздар?
Cftfq cfl 2017-10-08 16:29:23
Tfpqfn trtnsinh fqimfti !
, 2017-10-08 16:01:42
Қазақша жазып жатыр. Аудармасы ; "Діннің қандай тармағын насихаттап жатырсыз Сізге нешінші бап, статья беруі мүмкін " , "Менің сұрағыма жауап беріңіз" және "Сопы тәспісінен жаңылып қалды".
Есен 2017-10-08 15:07:49
Соншама қорыққандарыңыз не? Біз ешкімді жемейміз. Адам құсап сөйлеңіздер сұрақтарыңызға жауап береміз. Басқа тілмен шықпай-ақ, қазақша жазсаңыздар болады ғой. Сосың ең болмаса өтірік атпен шығыңыздар.
Есен 2017-10-08 14:29:51
Біз əлі латынға өткен жоқ едік. Түсінбей жатырмыз.
. 2017-10-08 14:12:50
" Sjpi " taespisinen janhilip qfldi !
, 2017-10-08 14:06:51
Vtninh surf[imf jffw berinhis !
Шежіреші 2017-10-08 14:04:17
"пышақ пен қыпшақ" ұқсастығына келсек. Бірінші "пышақтың" авторын табуыңыз керек. Пышақтың түбірі "ыш", бұл өз кезегінде "Қазақтың қайқы қылышы" дегендегі қылыштың екінші буыны. Қылыштың басын сындырып алып, нан кесіп пышақ деп атағаныңыз сияқты, қылыштың да екінші буынынан осылай жасаған. Қылыш қазақ халқының төл қаруы, ол қаруды ең алғаш жасаған қазақтар." Қазақтың қайқы қылышы" деген сөз. Қылыштың авторы Қазақтар деегн сөз. Ал, Қыпшақ қазақтың белінен туған бел баласы. Сондықтан екніші буында тұрған ,шақ" деген сөздің түпікі мағынасы "САҚ". Қалған сұоақтарыңызды өзіңіз осылай талдап көріңіз, дұрыс, қисығын айтармыз.
Шежіреші 2017-10-08 13:55:39
"Сиыр мен қиыр арасындағы /дегенмен сиыр қарасан келгір қиырға жайылып кетуі мүмкін" деп бекерге күмәнданып отырсыз. Сіздің бұл сөзіңіз өте дұрыс. Екеуі де бір түбірден. Сиыр адам баласының ең алғашқы қолға үйреткен үй жануары. Ал, қиыр ең алыста қиырда қалды деген сөз. Балама мағына да қолданылған. Сиырды қолға үйреткен ең алғашқы атамыз Зәңгі баба делінеді қазақ та. Зәңгі деп қазақтар негрлерді атайды. Абайды оқыңыз. Сонда осы Зәңгі жөнін де әңгіме бар. Бұл баяғы Африкаға кететін Нұқ пайғамбардың үлкен ұлы Қамның елі. Сөз түсіну үшін Адамзат тарихын жақсылап зерттеуге кеңес береміз.
Сонымен садақтың "аптыры" кім 2017-10-08 13:53:14
Қанша уағыз айтылсада, садақтың аптыры табылмады. Ол Африканың орталығында табылған бір археология дерегі бойынша африкалық австралопитек екен. Табылған молада жаңағы адам түстес маймылдың бір қолында екшелген тас, екінші қолында садақ шығыпты. Сондықтан садақты жасаған австралопитек адайға жақын болуы мүмкін ғой.
Шежіреші 2017-10-08 13:47:52
Үсен мен Кісеніңіздің айырмасы, екеуі бір атадан, яғни бір түбірден емес. Үсеннің түбірі "Үс" болса, Кісеннің түбірі "Іс" болады. Екеуінің бір-бірімен байланысы "Сен" деген екінші буында. Мен, Сен, Ол бұлар бөлінушілер деген сөз.
Есен 2017-10-08 13:42:07
Барлық Маңғыстаулық әулиелер, соның ішінде Әулие Бекет - Пір Атада «тарихат» жолын ұстанушылар екеніне назар аударсақ, 360 әулие атауының да өткен тарихқа қатысты екені дауға жатпаса керек. Себебі, адам баласын «әулие» дәрежесіне жеткізетін төрт сатысының (шариғат, тарихат, ақиқат пен мағрипаттың) екінші сатысы осы тарихат. Мағынасына қысқаша шолу жасар болсақ, бірінші шариғатты (мұсылмандықты) мойындауың, екінші ата-бабамыздың рулық шежіресі мен тарихын білуің шарт. Осы екі сатыдан өткеннен кейін Алланың ақ жолы «Ақиқатқа» жетесің, яғни Әділеттің не екенін түсінетін боласың. Сосын соңғы саты ғылым мен білімге де кең жол ашылады. Әулие атанғандардың барлығы да осы төрт сатыдан өткендер. Өйтпеген де ше? Олардың адам жанын зерттейтін «Хал ілімі (Ар ілімі деп те аталады)» мен Адам ата ұрпақтарының шежіресін сонау Адам атадан бастап тарататынын Маңғыстаулық ақын-жыраулардың барлық шығармаларынан табамыз. Шындығында да «ғылым мен білімнің» төресі, бүгінгілер айтып та, жазып та жүргендей «ракета» жасау емес, Адам жанының мүмкіншіліктерін зерттеп, шынайы махаббат пен шын бақыттың мәні мен мағынасын сезіндіру ғой. Көрсетілген үш сатыдан, яғни шариғат, тарихат және ақиқаттан өтіп барып жасалған ғылым халыққа қызмет жасайды, олардың аты ел аузынан ешқашан түспейді. Аттары әспеттеліп, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, мыңдаған жылдарға кетеді. Мысалы, Шопан атаны алайық. Даланың жабайы аңын ең алғашында ұстап, қолға үйретіп, оны қойға айналдырған атамыздың аты Шопан. Тегі Тобыш. Сан ғасырлардан бері Шопан ата қорымы мен мешітінің басында тек қана осы ата ұрпақтарының шырақшы болып келе жатқаны осыны білдіреді. Шопан мен Тобыштың түбірлес болатыны да осыдан. Сондықтанда бүкіл қазақ баласы Шопан атаны қойдың, қойшының пірі (ұстазы) деп ардақ тұтады. Сонымен қатар, Шопан атамыздың атын дәріптеп, ұмытпау үшін қой бағатын бүкіл малшы, қойшыны да шопан деп атай береді. Авторлық құқық сақталып отыр. Демек, Шопан атамыздың аты Қазақ пен оның ана тілі тірі тұрғанда өлмейді. Үш сатыдан өтпей барып жасалған ғылым халыққа қарсы қызмет жасайды. Олардың есімдерін ешкімнің білгісі де келмейді және оларға қарғыс айтылады (Мысалы, ядролық, химиялық, бактерологиялық, нейтрондық қаруларды ойлап тапқан азғынға қандай құрмет болуы мүмкін). Онысын өздері де сезеді. «1. М. Калашников – орыс инженері, АКМ автоматының авторы. 2. С.Коэн – америкалық инженер, нейтрон бомбасының авторы. 3. Сахаров – орыс ғалымы, сутегі бомбасының авторы. Сутегі бомбасын жасаған, белгілі академик Сахаров екені белгілі. Ол жасаған «бомба» мыңдаған адамның жанын қиып, мыңдаған адамды ауруға ұшыратты. Ал, нейтрон бомбасын жасаған С.Коэн болса чех журналисіне берген сұхбатында өзінің жасаған нейтрон бомбасы жайлы, сүйсіне көңіл толған кейіпте, «мен адамзатқа пайдалы, үлкен жақсылық жасадым, ол нейтрон бомбасы. Бұл бомба адамзаттың қолымен жасалған бірде-бір дүниені қиратпайды. Бұл бомбадан кейін қала сол күйінде бүлінбей аман қалады» деген. Бұл ғалым, сол қала тұрғындарының түп-түгел қырылатыны жайлы, тіпті есіне де алмаған. Ал дүниенің аман қалатынына қуанғанда қойған. Бұл «ғалымның» еңбегін қалай бағалаймыз. Коэннің өлер алдында не дегені белгісіз, ал бірақ академик Сахаровтың өлер алдында «мен қателескен екенмін, не үшін ғалым болдым, не үшін осы бомбаны жасадым, адамзаттың алдында, Жаратушының алдында не деп жауап беремін» деп қиналғанын, көптеген Бұқаралық Ақпарат Құралдары оқырмандарға жариялады. Ғылым адам игілігіне жасалуы керек (М.Көрпелиев «Үйлесімділік Әліппесі» Алматы-2011. 41 бет). Қосарымыз: «Коэн - еврейлік текті білдіретін фамилия. Лондоннан (Англия) Америкаға қашып барған эмигрант. Тамақ рагінен қайтыс болған. Коэны, кохены (ивр. כֹּהֵן‎‎) — иудаизм дініндегі еврей діни қызметкері Ааронның ұрпақтары» (Википедия – ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет). Кохен (Кохан) бұл баяғы Библияның Жаңа Өсиетіндегі (Евангелие) Зебедей (Жебедей) ұлы Қоханның ұрпақтары. Михаил Калашников та өлер алдында Ұлы Жаратушының алдында сан миллиондаған адамдардың өзі жасаған АКМ-інен (оқпен атылатын Калашников автоматты қаруы) қаза тапқанына жаны қиналып, өкініш білдіргенін, оның Шіркеуге барып өз істеген ісіне өкінгені жайлы көптеген баспасөздер жарыса жазды. Біздің аталарымыз осы төрт сатыдан өтіп, оларды толық меңгерген жандарды «әулие» деп атаған. Әулиелер әулетіне ешқашан қиянат жасамаған. Манқыстаудағы осындай әулиелердің саны 360. Олардың ешқайсысы жоғарыда көрсетілгендей сорақылықтарды (ұрпақтарына зиянды дүниелерді) жасамаған. Өлікке жан беріп, аспанда құс болып ұшып, қара суды теріс ағызу, қажет кезінде жауын жауғызып, дауыл тұрғызу сияқты не түрлі кереметтер қолдарынан келетін әулиелердің ойында да, сөздік қорында да ондай түсінік (қиянат жасау) болмаған. Әулие Бекет – Пір атамызды осы төрт сатының төртеуінен де өткен деп батыл айта аламыз. Атамыз шыққан бұл ілімнің (Ар ілімінің) шыңына сол заманнан бері әлі ешкім шыға алған жоқ.
Есен 2017-10-08 13:40:37
«Ердің соңы – Есет, Пірдің соңы - Бекет», «Қазақ қорықса Бекет дейді, Бекет те айтқандарын екі етпейді», - деген қанатты сөздің өзінен ата тұлғасын анық аңғаруға болса керек.
Шежірешіге 2017-10-08 13:36:38
Мұса мен тұсаудың арасындағы керемет байланысты көріп тұрсаңыз Үсен мен кісеннің, жапа мен Жабайдың, құмалақ пен домалақ /жұмалақ/ арасындағы мағыналы байланысты, Сиыр мен қиыр арасындағы /дегенмен сиыр қарасан келгір қиырға жайылып кетуі мүмкін болса да/ байланысты, пышақ пен қыпшақ, адай мен жадай, керей мен серей, найман мен сайман арасындағы байланысты түсіндіріп беріңізші өзіңіздің "әдісңізбен".
, 2017-10-08 13:28:24
Dinninh qay tarmaxiin nasyqattap juersiz ? Sizge necinci bap berwi muemkin ?
Шежіреші 2017-10-08 13:10:06
Жаратушы, Құдай, Тәңір, Алла (бәрі синоним) қазақтар ҰЛЫ ЖАРАТУШЫНЫ осылай атаған. Қосымша: Иса пайғамбарға түсті делінетін "Інжіл де" деп оқу керек.
Шежіреші 2017-10-08 13:05:05
Адам баласы Жалғыз Жаратқанды, Құдайды, Тәңірді, Алланы танып, адам баласының жан-дүниесін зерттейтін Сопылық ілім Қазақ-қазақ болғалы қазақпен бірге жасасып келеді. Бұл ілімнің бастауы Авеста да (Әбеспе), Мұса пайғамбардың Торы атын да (Таурат), Он сегіз мың ғаламды билеген Сүлеймен патшаның Әкесі Дәуіт пайғамбарға түсті делінетін "Забур жырларын да", Иса пайғамбардың және Қасиетті Құран Кәрімде айқын көрсетілген. Осы еңбектерді оқып шығуға кеңес береміз.
. 2017-10-08 12:11:07
Аталған ақындар дінсіз Кеңестік қоғамда туып "тәрбиеленгендер" ғой. Қожа Ахмет Иассауи ілімін дұрыс игермегендер. Хал (Сөз) ілімі Мұсанікі емес, осы Иассауи бабаның салған өз жолы. Исламда сопылық бағыт 1271 жылдары пайда болды. Осы жылдары (Берке хан өлгесін) Жошы ұлысы Монгол империясынан бөлініп кетті. Бірді-бірге қосып тарих пен дінді былықтыра берме.
Шежіреші 2017-10-08 11:38:04
Қазақ халқы осы «тарихат» жолымен ең бірінші болып Мұса пайғамбарға үмбет болып, мұсылман болды. Ұлы Жаратушы – Алланы таныды. Атам Қазақтың «Тұсау кесер» деген салты солардан қалды. Бізден басқа ешбір елде мұндай салт жоқ. Мұса мен тұсаудың түбірлес болатыны осыдан. Еске ұстайық. Атам Қазақта «Сөз түбірі» (өз түбі, сөздің атасы) ешқашан жаңылысып көрген емес. Жаңылысатын тек қана адамдардың санасы, яғни ақылы мен білім деңгейлері ғана. Осы сара жолмен қазақ халқы ешқандай зорлықсыз, өз еріктерімен Мұхамбет (ғ.а.с.) пайғамбарға да үмбет болды.
Әнебай 2017-10-08 11:36:59
Бүткіл әлемнің діни ғұламаларының бір ауыздан тоқтаған «Ислам дінінің теориясы Араб елінде, тәжрибесі Қазақ жерінде» делінетін тұжырымдарын мойындатқандар: «Түркістанда түмен бап, Сайрамда бар сансыз бап, Отырарда отыз бап, Баптардың бабын сұрасаң, Ең үлкені Арыстан бап», Пірлердің Пірі Құл Қожа Ахмет Иассауи және Әулие Бекет Пір Ата болып табылады.
Асанбек 2017-10-08 09:10:29
Есеке! Жинаған деректеріңіз керемет! Сіз сөздерін келтіріп отырған Темірхан Медетбек, Ғафу Қайырбеков, Фариза Оңғарсыновалар қазақ руханиятының нағыз жоқтаушылары ғой. Өкініштісі, осылардай азаматтар азайып бара жатқандай емес пе? Әйтпесе, кейбір жетесіздер осындай ұрпаққа үлгі болар Ата жайлы келелі әңгімеге араласып осындай аруақты Әулиені дүниеге әкелген ел жайлы былапат сөздер айтып ауыздарына келгендерін айтар ма еді?
Есен 2017-10-08 08:59:13
Соңғы кездері Ата атына БАҚ-тарда кейбір жетесіздердің тарапынан сирек болса да әртүрлі жағымсыз пікірлер айтылып жүрген жайы бар. Маңғыстауда ешкім Атаны Аллаға теңеп жүрген жоқ. Біз Атаны Алланы, Оның елшісі Мұхамбет (ғ.а.с.) пайғамбарды қалай сүюдің үлгісін көрсеткені үшін, пірлердің пірі ұлы ғұлама Құл Қожа Ахмет Иассауидің Тарихат жолы – Ар (Хал) ілімін жалғастыруда сопылық дәрежеге көтеріліп, ұстаз болғаны үшін, ұрпағына үлгі болғаны үшін сүйеміз. Сол үшінде Ата аруағына басымызды иеміз. Ұлы аталарымыз Әулие Бекет - Пір Атаны Аллаға деген ғажап махаббаттың үлгісін көрсеткені үшін Ұлық тұтты, ұрпағыма үлгі болсын деп, есімін өздеріне ҰРАН етті. «Әуелі Алла, Сонан соң Бекет әулием, Аруағыңа бас идім!» (Фариза Оңғарсынова).
Есен 2017-10-08 08:58:23
«Біз-дағы пендеміз ғой бұлт кешкен, Сауыңда қауіп-қатер шығыпты естен: Құлдилап сондай құздан құларымда, Арман не, “Иә, Бекет!” деп тұрып кетсем!» (Ғафу Қайырбеков).
Есен 2017-10-08 08:57:38
Ұлы Жаратушы – Аллаға иман келтіріп, еліне, жеріне қалтқысыз қызмет жасап, ұрпағына үлгі болған тұлғалардың аты ауызға алынып отыруы тиіс. Қарапайым қағида «ұрпағы Аталарын іздемесе, үнемі ауызға алып, дұғасын жолдап отырмаса Оларда іздемейді» делінеді ұлы даламыздың дана қарияларының сөзінде. Ежелгі шежірелерде айтылатын «Жоғалған рухтар» делінетін ұғым осылай дүниеге келсе болса керек. «О, менің Маңғыстауым, Маңғыстауым! Мақтанып мақтанарым, алға ұстарым Өзіңде бар махаббат, бар құштарым, Жыр болып құйылады алғыстарым… Сен десем нөсерлеп жыр ағылады, Сен десем жаныма шам жағылады. Ауызға алсақ сені жатады ғой, Нұр шашып Бекет Ата аруағы» (Темірхан Медетбек, ақын).
Әнебай 2017-10-08 00:12:23
- Атаның аян беруі. Ата аруағының өзінен медет тілеген ұрпақтарына жәрдемдесіп, желеп-жебеп жүруі. Атаның шапағатын сезінген жанның есебі жоқ. Бұл енді бүгінгі ғылыми тілде «фантастика» делінгенімен, бұны ешкім де жоққа шығара алмайды. Оны жоққа шығарам деу кейбіреулердің «өткен ата-бабаларының тарихынан хабарсыз, айналасында болып жатқан дүниеден мақрұм қалып, ас ішіп, аяқ босатқаннан басқаға шамасы (ақылы иен білімі) жетпей, сана-сезімінің жетілмегендіктерін» ғана білдіреді.
Әнебай 2017-10-08 00:11:33
Маңғыстау мен Үстірттегі Бекет Атаға байланысты жердің бәрінде де биік тау шатқалы, оның баурайында балдай бұлақ, көк құрақ, маңыраған арқар, таутеке. Маңғыстау мен Үстірттің өзге өңірлеріндегі архарлар мен таутекелерді әлдеқашан аулап бітірсе де, Атаға байланысты өңірдегілерге ешкім тиіспейді. Олар – Елдіктің шебі. Елдіктің төрі. Адами қасиеттің ең биік шыңы. Оларды жауға алдырған жұрт Ел болып тұра алмайды. Намыс пен Иман ұяларын қастер тұта білмеген жан иесі қатарға кіріп, адам санатына еніп, қалтырамай жер басып жүре алмаса керекті! Бұл жағдай ежелгі Маңғыстаулықтардың Алланың жаратқан барлық тіршілік иелерімен біртұтас болып бірігіп, ғұмыр кешкендерінің айдай айғағы болмақ. Сұпылық ілімнің «Аллатағала жаратқан барлық тіршілік иелеріне қиянат жасауға болмайды» деген басты қағидасының 360 әулиелі киелі Маңғыстауда бұлжытпай сақталғанын көрсетеді. Сол ежелгі Маңғыстаулықтардың бүгінгі ұрпақтарыда соны жалғастыруда.
Әнебай 2017-10-08 00:10:43
Ата мешітіндегі намазханада михраб (Меккені (құбыланы) меңзейтін қуыс) орналасқан. Ернегі үш бедерлі қырмен жиектелген. Ол ұстаз-имамның сұпылық деңгейін көрсетеді, ал үңгілген бағыты Меккенің топографиялық бағытымен дәлме-дәл. Бекет-Ата сұпылықтың ең жоғарғы сатысына жетіп, ұшатын қасиетке ие болғаны туралы дәлелді аңыздар жетіп-артылады.
Төкен 2017-10-07 22:02:18
Тарихта арғы бергі өткен тұлғалар адайлар туралы сөз қалдырыпты. Оның бірсыпырасы мыналар: Өзін отарлықта ұстауға көнбеген қайсар ұлт адайлар.(Ф. Энгельс) Ғарыш кеңістігінде Адай атты шоқжұлдыздың бар екеніне сенімдімін.(Г.Галлилей) Қазақ даласына жорықтан кейін қайтуымның себебі, ол жердегі жауынгер адайлардың болуы.(А.Македонский) Шыңғысханның шығу тегі жайындағы еңбектердің арасында Қожырбайұлының жазбалары назар аударуға тұрарлық.(Д. Трамп)
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03 деген пікіршіге! 2017-10-07 22:02:04
"Бекет атаны бәрі біледі, сыйлайды, пір тұтады, бірақ ол кісінің есімін бәрі адайдан жаратылған деген ертегіге қосып, қорламаңыз" дейсіз. Адай садақты жасаса несі бар. Адам Атаның қарашаңырағын ұстап отырған Қазақ, Қазақтың қара шаңырағын ұстап қалған Адай кімнен кем. Садақты Адай жасаса жасады. Оны Садақ, Адырна, Жебе деп деген атауларының өзі айтып тұрған жоқ па?
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03 деген пікіршіге! 2017-10-07 21:53:45
"мақтана беріңіз, бірақ оның өзі рушылдық, ең жек көрінішті қылық екенін ұмытпаңыз" дейсіз. Ру мен Ата синоним. Қазақтың "руың кім" дегені "Сенің ел танитын Атаң кім дегені". Атасын біліп, Атасын танып, Атасының өсиетін жаттап, Атасы үшін мақтанып өскеннің қай жері адмдардың арасына жік салады. Рушылдық қылмысты оның қай жерінен көріп отырсыз? Осы жерде Сіздер емес пе, тап-таза қылмыс жасап отырған. Адамдарды, Руларды кемсітіп, аузыңызға келген сөзді айтып, қорлау сөздердің түрін айтып. Сіздерге осы жерде қаншама ескерту жасалды, заңның баптарында салдық. Сонда да тоқтау дегенді білмедіңіздер.
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03 деген пікіршіге! 2017-10-07 21:45:37
"Айтқаныңыз орынды, Маңғыстау деңгейінде , адай деңгейінде жергілікті жерде мақтана беріңіз" депсіз. Жұрттың бәрі бірін-бірі мақтап, бірімен-бірі мақтанып жатқасын, жақсы бұрарда адам ғой, мақтана қойсыншы дегеніңіз бе? Бізге мұны қалайша көзіңіз қиды? Алдында ғана осы үшін соттау керек деген жоқ па едіңіз және Сіздің осы сөзіңізді осы саиттің тала жерінен оқуға болады.
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03 деген пікіршіге! 2017-10-07 21:39:19
"Шыңғысхан адайдың мұңалынан шыққан, нағыз адай деген ертегіні де доғарыңыздар" дейсіз. Шыңғыс ханды Қазақ, қазақтың Адайы деп жазып жүргендер өте көп. Оны тек қана Бізде емес, әлемнің өзге елдерінде де өте көп. Бішамасын келтірдік. Сіз олардың бәріне қалайша доғарыңыздар дейсіз. Қожырбайұлының олардан несі артық. Әлде оларға жұрт сенбейді де, Қожырбайұлы айтса жұрттың бәрі артынан еріп кетеді ме? Осыны да бір ойланып көріңіз.
Әнебай 2017-10-07 21:05:34
Бекет Ата бұлағынан 150 метр қашықтықта Атаның киік, арқар сауған жерлері бар, қазір ол жерге ескерткіш белгі ретінде лақты киіктің мүсінін жасап қойған. Әншейінде шаңыңды көргеннен қашатын киік пен арқар ыдысын алып дұғасын оқып отырған Бекет-Атаға саудыруға ыңыранып өзі келетін көрінеді. Ел аузы бұл жердегі арқарларды Бекет атанікі деседі. Оларға тиісуге болмайды. Арқарды атпақ болғандардың өздері жараланып, не мертігіп қалады. Бұған сену-сенбеу әркімнің өз шаруасы. Бірақ, «халық айтса, қалып айтпайды» деген мақалды да біле жүргендеріңіз абзал. Оғыландыға зиярат етіп ағылған жұрт, егер арқарды көріп қалса, тілегіміз қабыл болады деп қуанысады. Ата мешіті маңындағы киік, арқарлар күні бүгінде де иманы бар адамдардан қашпайды. Оларды 3-4 метр қашықтыққа дейінгі жақын аралықтан көріп, олармен бірге суретке де түсе аласың.
Әнебай 2017-10-07 21:04:34
Әулиені Базар жырау бабамыз былай деп бейнелейді: «Мына бір шолақ дүниеден – “Әулие өлмес дер едім, Отқа салсаң күймеген Залымдардың өмірі – Бір шарпуы тимеген, Арамды көңілі сүймеген, Дін мұсылман баласын- Кереметпен билеген Саһар тұрып жылаған, Хақтан медет сұраған Ол ерлердің тағаты – Құдайына ұнаған”. Бұдан артық әулиге мінездеме беру мүмкін емес.
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03 деген пікіршіге! 2017-10-07 21:01:22
""Қазақты бүйтіп мазақ еткеніңізді, бәрі адайдан шықты дегеніңізді қоймасаңыз шынында да заң алдында жауап бересіз" дейсіз. Мен ол кісінің жазғандарын түгелге жуық оқып келемін. Қожырбайұлы бәрі адайдан шықты деген сөзді ешбір жерде айтқан да, жазған да емес. Ол кісі Адайды Қазақтың қарашаңырағы деді. Ал, Қарашаңырақ деген сөзге түсінбесеңіз, осы сөзіңіз үшін қылмысқа Сіздің өзіңізді тарту керек болады. Ана "ұлттық идеология" деген мақаланы оқып шығыңыз.
Атабек 2017-10-07 20:50:38
Авар (Ресей) тарихшысы Мұрат Аджи: «Адайдың аса үлкен Мұңал деген бөлімі бар. Әртүрлі жазбаларда, соның ішінде Рашид-ад-Динде, моңғолдарды мұғал-мұңал деп жазған. Жауынгер дай – дах – адайлар жөнінде ежелгі жазбалар өте көп. Европалық Дақтар Римге қарсы тұрған аса ұлы держава болды, ал олардың Азиялық бөлігінде тұратын Дайлары б.ж.с. дейінгі дәуірдің 111 ғасырында аса қуатты Парфияны құрды, оларды Римнің ұлы қолбасшысы Помпейдің өзі сол дайларды "Патшалардың патшасы " деп мойындап теңдессіз баға берді. Мен осы жауынгер ұлы халық Адайлардың Х11 ғасырда Шыңғыс қағанды дүниеге әкелгеніне ешқандай күмән келтірмеймін. Адай руы. Бұл «Мұңалдың құпия шежіресінде» Байұлылар құрамындағы Шыңғысханның немере ағасы Оңғырдың елі. Менің дерегімде Х111 ғасырдағы Баяуыттың ұрпақтары Байұлы құрамындағы Адайлар болып табылады».
Атабек 2017-10-07 20:48:11
«Шыңғыс хан аспаннан салбырап түскен жоқ, жер бетіндегі бір тайпадан шықты. Қазақ тайпаларының арасында ең көне, ұлы тайпа Адайлар. Бұлар Кирдің де, Дарийдің де тас-талқанын шығарған. Адайлар менің екі туып бір қалғаным емес, алай да, ақиқаты: Шыңғыс хандай ұлыны тек Адай халқы тудыра алса тудырды! Шыңғыс ханның шежіресі осыны меңзейді. Қалғандарының бәрінікі оттаған! Мен Кеңес дәуірінде Адай көтерілісін көрген адаммын, ал сіз осынша шіренетіндей не көрдіңіз? ...Демек, түрік тілін білетін Чжао Хун Өгедейді Адай деп атаған. Өгедей дегеніміз – Ақ Адай болса керек. Тағы да, Адай. Құдай-ау, бұл Адайдан құтыламыз ба, құтылмаймыз ба? Шыңғыс хан Адай болмаса, баласының атын Адай деп қояр ма еді?» (Қайрат Зәріпханұлы Дәукеев, Шежіре жазушы).
Атабек 2017-10-07 20:46:05
Шыңғысханның Адайдың Мұңалынан екені қазақтың рулық шежіресінде тұр. Шыңғыстаудың Сол Шыңғыс Атамыздың құрметіне қойылғаны бар жерде жазулы. Мынау ШӘКӘРІМ ҚАЖЫ ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫНЫҢ сөзінен: — Кім білмес кешегі өткен Шыңғысханды, Жартысын дүниенің түгел алды. Талайын Европаның бас игізіп, Қорқытып Қытайға да алым салды. Қолына туып еді қан уыстап, Әлемді билейтұғын үлгі нұсқап. ҚОЙЫЛҒАН ШЫҢҒЫСТАУҒА СОНЫҢ АТЫ, Өзенін осы хақан кеткен қыстап. Ортасын араб, қытай түгел алып, Азия, Европаға жарлық салып. Мейірімді, алған елге әділетті. Кетеді, қарсыласса, қанға малып. 800 туғанын жылға толды, Темучин атын бұзып, Шыңғыс қойды. Шыдамды Шыңғыс деген мықты демек, Отызға келмей тұрып бақыт қонды. Ол туған Бүлүнжылдық деген жерде, Рахымды қол астында кірген елге. Не дінге, не ғұрыпқа қол сұқпаған, Ой жібер, міне, осындай кемеңгерге. -------------------- ШӘКӘРІМ ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫНЫҢ Қазақтың түп атасы — батыр Түрік, «Арабсың» деген сөздің түбі шірік. Өлеңінен үзінді.
Атабек 2017-10-07 20:37:13
"ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯСЫ" http://ult.kz/post/kazaktyn-ulttyk-ideologiyasy1 Сіздің түсінбей жүрген сұрағыңыздың жауабы Қожырбайұлыынң мына мақаласының ішінде. Оқып шығыңыз?
Атабек 2017-10-07 20:28:10
Мына жерде ел аузындағы, жазбалардағы Әулие Бекет Атаның қадір-қасиеті жайлы қаншама құнды деректер, Атамыздың ұрпағына қалдырған өсиеттері айтылды. Осының қай жерінде ұлт-араздықты қоздыратын әрекет бар. Атамыздың ауыздарыңыз бір болсын, Құдайға құлшылық етуден танбаңыздар деген сөздерінің несі Сіздерге ұнамайды?
Есенбекке 2017-10-07 20:25:03
Айтқаныңыз орынды, Маңғыстау деңгейінде , адай деңгейінде жергілікті жерде мақтана беріңіз, бірақ оның өзі рушылдық, ең жек көрінішті қылық екенін ұмытпаңыз. Ал оны адайдан сыртқа шығарып, Семейдің Шыңғыстауы адайдың мұңалы-сұңалы деген, Шыңғысхан адайдың мұңалынан шыққан, нағыз адай деген ертегіні де доғарыңыздар. Семей қайда, Маңғыстау қайда, жүз мм-лік картаның үстінде тұрып шаптырсаңыз да жеткізе алмайсыз. Сондықтан ақылыңыз жоқ демейін, бірақ азаматтық "ойлауыңыз" астамшылықпен, жөнсіз кеткендікпен айқайлап тұр. Сіз рушылдық жеккөрінішті жаман пиғылдың жарына келіп, құлайтын жағдайда тұрсыз. Қазақты бүйтіп мазақ еткеніңізді, бәрі адайдан шықты дегеніңізді қоймасаңыз шынында да заң алдында жауап бересіз. Бекет атаны бәрі біледі, сыйлайды, пір тұтады, бірақ ол кісінің есімін бәрі адайдан жаратылған деген ертегіге қосып, қорламаңыз.
Заңгер 2017-10-07 20:20:04
Сіздер осы не болып кеткенсіздер? Бүткіл жер бетінде ұрпаққа үлгі болған жақсы ісі үшін мақтау мен жақсы Атасына мақтануға тыйым салған бірде-бір ел жоқ.
Есенбекке 2017-10-07 20:13:16
"Рушылдықты қоздыру" осы сөзді Кім ауызға көп алса солар ғана рушылдықты қоздырушылар болып табылады. Әйтпесе, қазақ баласы Адам-адам болғалы бірін-бірі жақсы іске мақтап, жаман іске даттап мәңгі бақи келе жатқан жоқ па? Ата-тегіңізді зерттеңіз, солардан ұрпаққа үлгі болған жақсы ісі, жақсы сөзі болса мақтана беріңіз. Сізде жақсы Сөз айтып, жақсы іс істеңіз. Ұрпағыңыз Сізді айтып мақтанып жүрсін. "Қазақ "Жақсы әке, баласына қырық жыл азық болады" деген. Бірін-бірі жақсы ісіне мақтап, жақсылыққа жарысқанның несі айып?
Есенбекке 2017-10-07 20:02:54
"Тарихты ойдан шығарып, бұрмалап, рушылдықты қоздыру да әлеуметтік жауапкершілікке жатады ғой" дейсіз. Онда мен Сізге былайша түсіндірейін. Үстірттің үстінде тек қана ұшақ арқылы көрінетін көптеген алып жебелердің болуы Сізді ойландырмай ма? Оның ішіндегі бір жебенің ұзындығы жүз шақырымға жететін болуы Сізді ойландырмай ма? Сол жебелердің әрқайсысы әр жаққа емес, тек бір б