Jeksenbi, 24 Mausım 2018
Ädebiet 2686 0 pikir 4 Jeltoqsan, 2017 sağat 12:18

Cend-Ayuuşiyn Buyanzaya. Qarğa

Qarğa

1.
Terezeniñ sırtındağı qıs bwtağında wyqılı qarğa otır. Toyıp alğan. Qızılğa degen qwmarı joq. Anda-sanda qoqañ etip, sañğıp qoyadı. Qarğanıñ sañğırığı su-jaña mersedes benzi-diñ tanauın bılğaydı. Benzi-diñ iesi küni boyı bolmadı. Onıñ qarsıdağı kafede  sıra sapırıp otırğanı anıq. Nelikten deseñ, bizdiñ mekemeniñ şağın tört qabattı qwrılısında jaqsı maşinalı bir de adam joq.
Mañaymızdağı mekeme ardagerler qoğamı. Olarda jaqsı tayaq, sändi şiläpä bolatını bolmasa, maşina joq. Maşina bolsa da, olar minbeydi. Sebebi, olar ömiriniñ köp jıldarın kedey adamnıñ beynesinde oynaumen ötkizgen. Sondıqtan olar rölderine äbden senip alğan. Älgi sigarettiñ bir körgenge köz sürindirerliktey qorabı, sändi şiläpä, jalpaq qızıl /kommunist/ moyıntaq /galstuk/ degenderiñ olardıñ eñ qımbat bwyımdarı, imidjderiniñ negizi. Äytse de soñğı kezde bwl erlerdiñ arasınan birdi-ekili wlttıq baylar şığuğa şaq qalğan-dı. Ardagerler qoğamınıñ prezidenti deytin anau mänsaptını jas kezinde öte kedey boldı degenimen, kommunizmdi madaqtağan birneşe öleñ jazıp, sol arqılı tirligin tübegeyli özgertip, qoğamnıñ joğarğı qabattağılar qatarına kirgen deydi. Äytkenmen ötken jıldan beri kommunizmdi jek köretin nauqasqa şaldığıp, ataq-abıroyı arta bastağan bireu. Söyte twra, moyıntağı, sigaret qalbırı, şiläpäsi sol qalpında, özgermegen. Jetpisti biraz alqımdağan ol qartañ erdi dostarı «Qwmay jartas» dep qaljıñdaydı. Köziñ közimen tüyiskende jonıñnan jılan jorğalap ötkendey suıq qarastı, işki mineziniñ tüsi derliktey qap-qara, it jalap, at tepkendey şaldıñ twrqınan adam seskenerlik. Birde men onımen apaq-sapaqta, oyda joqta kezdesip qalıp, talıp qala jazdağanmın. Ol kezde küzdiñ soñı, soñğı japıraqtar tüsip, qobırsıp jatqan edi. Jwmıstan soñ tasımal kölikke otırudan qaşıp, azın-aulaq birdeñelerdi oylap, jayau tartqanmın. Oqırman siz de sezip otırsız. Küzdiñ qoñır salqın keşinde japıraqtar arasımen jüru qanday rahat edi. Men de däl sonday köñil küyge bölenip, jaylap basıp kele jatqanmın. Söytkenşe meniñ qarsı aldımnan adamnıñ boyınday boyı bar, qanatı jalbırağan qara qarğa jalpañdap şığa kelmesi bar ma. Bastapqıda senbedim. Tüs körip kelem be dep, özimdi şımşıp ta kördim. Tüs emes, öñim. Älgindegi körgenim däl qarğa eken. Eki ayağın soza tirep, wşuğa qomdanğanday qanatın jayadı. Közi qıp-qızıl. Söyte twra auızı adamdikine wqsas, al tanauı aynımağan qwstıñ twmsığı. Men qorıqqanımnan ne aldığa attay almay, ne keyinge qaşıp ketuge şamam kelmey, sileydim de qaldım. Solay jeti-segiz minut şamasınday sileyip twrğanımda, älgi qarğa birtindep özgerip, adam keypine kele bastadı. Aldımen qarğanıñ eki qanatı qolğa aynalıp, sonan soñ tügel dene twrqı adamğa özgerip, soñında ayağınıñ twyaqtarı etikke, twmsığı tanauğa wqsay qaldı. Äytse de köziniñ qızılı özgermedi. Söytip qarğa adam bolıp ülgergenşe, men esimdi jiya almay barıp, anıqtap qarasam, ardagerler qoğamınıñ prezidenti kiimin silkip twr eken. Tañğalarlıq, onıñ köziniñ qızılı ketkenin qoysın, mağan sonşalıqtı bir kekti qaraspen tesilgeni... Suıq janarınıñ swsı öñmeniñnen öterdey. Men özim de añdamay: «Siz älginde mağan qanday qorqınıştı körindiñiz. Zärem wşıp ketkeni» dep aytıp qaldım. Esesine ol:«Hn» dep dauıstadı da, läm-mim demedi.

Sodan keyin ardagerler qoğamınıñ prezidenti meni qattı jek körip ketti. Men de ol şalğa jolamaudı oylaytın boldım. Sebebi, onıñ şaqırayğan qızıl közi mağan mäñgilik qorqınış wyalattı. Men bolğan uaqiğa turalı eki dosıma ğana aytqanmın. Olarda tañdanıp, onday jağday boladı degenge senbegen. Meniñ sözime özgelerdiñ de senbesin bilgendikten özge eş adamğa tis jarmağam.

2.

Bwtaqtağı qarğa ornınan qozğalmastan otıra berdi. Onıñ qarnı toğınıñ sırtında jäne qızığarlıq birdeñesi bar siyaqtı. Netken qws adamdardı osınşama añdıp, baqılaydı eken... Mına qarğa köşede ketip bara jatqan adamdardı aldınan añdıp qarağanımen qoymay, kädimgi qaulağan ottay sırt jelkesinen de tesile qaraydı.  Men jasap jatqan şaruamdı ısırıp tastap, keş batqanşa älgi qarğanı baqılaumen boldım. Qarğa da basın qayırıp alıp, adamdardı baqılaumen otır. Aqköñil jaybaraqat adamdar töbelerine qarğa qonıp alıp, özderin mwqiyat qadağalap otırğanın añdamay ötip jattı. Qarğa äredik aqırın ğana tañdayın qağadı. Söytedi de, sañğıp jiberedi. Älgi mersedestiñ twmsığın da ayğızdap bitti. Imırt jabılar kezde mersedestiñ iesi jastau jigit swlu bir qızdı ertip kelip, maşinasına otırıp jönep berdi. Onıñ qarğanıñ sañğağına qaraytın da uaqıtı bolmadı. Mağan ol sıranı asıra siltep, ayağına äzer twrğanday bolıp köringen. Qazir oğan qarğanıñ sañğırığı emes, jol saqşısına qaytse bir bayqatpay, dittegen jerine jetu arman bolıp twrğanı da belgili. Al qarğa bolsa, onıñ da ärbir qozğalısın jiti baqılap, tesile qarauda. Sonan keşikpey ımırt üyirile berdi de, qarğa tañdayın bir qağıp, bir sañğıp tastadı da mersedes mingen jigittiñ soñınan sabalaqtap wşıp jöneldi. Tañdanısım basılmay, ornımnan twrıp jeldetkişti aşıp, üñilip edim, ol köşede sabılısqan adamdardıñ arasına süñgip, jayau jorğalağanday boldı da, joq bolıp ketti.

Moñğol tilinen audarğan Jükel Hamay

Avtor turalı: 1972 jılı düniege kelgen. Moñğoliya Wlttıq Universitetiniñ tülegi. Moñğoliya Jazuşılar Odağınıñ (MJO) bas menedjeri, ädebiet baspa üyiniñ bas redaktorı, Wlanbatır qalasındağı jazuşılar klubınıñ jetekşisi, MJO-nıñ basqarma törağası qızmetin atqarğan.

 Üzdik tuındıları üşin MJO-nıñ «Altan-Öd» /«Altın-Qauırsın»/ kubogın, D. Nacagdorj atındağı sıylıqqa ie bolğan. 2011-şi jılı «Ulaan şuvuunı jirgee» / «Qızıl qwstıñ şırıldağı»/ romanı Aziya qwrlığınıñ üzdik romanı bolıp tanıldı.

Abai.kz

0 pikir