12-14 mamyr kýnderi Qalliybek Quanyshbaev atyndaghy Últtyq muzykalyq drama teatry sahnasy Múhtar Áuezov shygharmalarynyng jana tynysyn sezbek. Aqmola oblystyq orys drama teatry gastroldik sapar ayasynda ýsh birdey qoyylym úsynyp, klassik múrasyna zamanauy kózqaraspen qayta ýnilmek. Reseyden arnayy osy júmystar ýshin rejisserler Timur Kulov pen Famil Djavadov shaqyryldy. Aty anyzgha ainalghan L. E. Heyfesting shәkirti Timur Kulov «Lutyi» («Kókserek») drama-vesternin jәne «Ballada o Bahtygule» «Qarash-Qarash oqighasy» jelisimen qoyylghan muzykalyq dramasyn, al Famil Djavadov – әigili rejisser Andrey Moguchiyding shәkirti – «Sirotskaya dolya» («Qorghansyzdyng kýni») tragediyasyn qoyghan bolatyn.  

Astanalyq kórermendi «Ballada o Bahtygule» spektaklining túsaukeserining ýshinshi kórsetilimi kýtedi. «Qarash-Qarash oqighasy» shygharmasy jelisimen sahnalanghan jana qoyylym rejisser Timur Kulovtyng Múhtar Áuezovting múrasyna shygharmashylyq ýndeuin jalghastyrady: búghan deyin, 2022 jyly Timur Kulov «Lutyi» («Kókserek») spektaklin sahnalaghan bolatyn.

Timur Kulov – jana buyn rejisseri, teatr әlemindegi bedeldi syilyqtardyng laureaty, qazirgi uaqytta Sankt-Peterburgtegi A.A. Bryansev atyndaghy JKT rejisseri. Onyng spektaklideri «Nauryz», «Federasiya», «Melihovskaya vesna» jәne «ARTmigrasiya» siyaqty kórnekti teatr festivaliderine, sonday-aq Bryansev atyndaghy JKT halyqaralyq festivaline («Raduga») ýnemi qatysady. Kópshilikting nazaryn G.Kariyev atyndaghy Qazan JKT qoyylghan «Priklucheniya Rustema» spektakli erekshe nazar audardy: 2024 jyly ol «Zolotaya maska» (Resey) últtyq teatr syilyghy qazylar alqasynyng «El taghdyryna qatysqany jәne últtyq qaharmandy izdegeni ýshin» arnayy syilyqpen marapattaldy. Býginde Timur Kulovtyng esimi jeke qoyylymdar shekarasynan asyp, keneygen: 2024 jyly Pskovta «Kulov-fest» - onyng shygharmashylyghyna arnalghan festivali ótti, búl óz kezeginde onymen qatarlas rejisserler ýshin siyrek kezdesetin jaghday.

Biz onyng Áuezov әlemin qalay zerdelep, aqmolalyq jәne astanalyq kórermenderdi  qanday qoyylym kýtetinin biluge tyrystyq.

- Timur, Siz әrtýrli truppalarmen júmys jasaysyz, AOODT әrtisteri turaly ne aita alasyz?

- Men 2022 jyldan bastap býkil truppamen tórt qoyylymda júmys istedim. Jalpy, truppa óte myqty, aluan týrli jәne sauatty jinaqtalghan. Kóptegen piesalarly sahnalaugha qauqary jetedi. Elordada emes, Kókshetau siyaqty shaghyn qalada ornalasqan әrbir teatr osynday truppany jinaqtay almaydy. Búl, әriyne, teatr diyrektory Baqtygerev Beybit Salauatúlynyng enbegi. Óitkeni, adamdardy tartu, olardyng júmyspen qamtyluyn qamtamasyz etu jәne barlyghyna júmys isteuge qyzyghushylyq tudyratyn jaghdaylar jasau óte ýlken júmys. Taghy bir manyzdy mәsele bar: mening oiymsha, AOODT-da studiyalyq ruh saqtalghan - olar algha qoyghan maqsatqa jetu ýshin uaqytpen sanaspaydy. Búl kózqaras tek jas emes, sonymen qatar tәjiriybeli әrtisterge de tәn. Barlyghy «qozghalysty», shygharmashylyq prosesti qalaydy. Búl qanday siqyrmen AOODT-da saqtalyp otyr – ol men ýshin júmbaq. Ýirenu kerek. (Kýledi)

- Siz ýshin Áuezovting әlemi qanday?

- Múhtar Áuezov әlemi meni tanqaldyrady. Maghan onyng qattylyghy men sentiymentaldy emestigi únaydy. Degenmen, men sentiymentalizm jaman emes dep sanaymyn jәne ol boluy kerek, biraq ol avtorda qalypty mólsherde. Maghan onyng qattylyghy, erkindigi, dalasy, jabayy Batys siyaqty jabayy tabighaty óte qatty únaydy.

- Sondyqtan «Lutyi» spektakli vestern janrynda sahnalanghan ba?

- Men «Kókserek» shygharmasyn oqyghanda, ony Qazaqstanda ómir sýrgen Tarantino jazghanday sezindim. Iya, jәne «Qarash-Qarash oqighasy» shygharmasy - búl mýldem basqa oqigha bolsa da, biraq úqsastyq bayqalady. Áuezov әlemi men ýshin shartty «Netflikstegi» óte ýlken istern-serial syndy, onda keyipkerler seriyadan seriyagha kóship, bir-birin almastyra alady. Dalada osynday әrtýrli oqighalar oryn alatyn kóptegen qyzyqty keyipkerler kezdesetin ghalam bar siyaqty. Áuezovting shygharmashylyghy boyynsha teatr serialyn jasaugha әbden bolady.

- Óte qyzyq. Al, kelesi spektakliding janry qanday?

- Bastapqyda «saundrama» retinde bastaldy. Alayda, biz kanondardan alystap bara jatyrmyz, óitkeni men ózim saundramanyng ne ekenin tolyq týsinbeymin, sondyqtan shatastyrmau ýshin men «muzykalyq drama» dep atadym. Osy janrlar mәselesinde men ózim de qinalyp qalamyn. Men ony bylay aitamyn – «búl shygharma ýshin jalghyz layyqty janr». Mening kózqarasym boyynsha, búl janr «Qarash-Qarash oqighasy» shygharmasy ýshin jalghyz layyqty janr. Sebebi avtorda: «olar әnderin jalghastyrdy…» degen sózder kezdesedi. Men ýshin «Ballada o Bahtygule» – bir aktiden túratyn әn.

- Shygharmanyn ózin oqyghanda, onyn basty taqyryby kek alu siyaqty әser qaldyrady. Sәlmenning adamdary soqqygha jyqqannan keyin, keyipkerding qayta «tiriluine», eki apta boyy jan tәsilim ýstinde alysyp aman qaluyna dәl osy sebep bolady. Al Sizdin basty taqyrybynyz qanday?

- Áuezovte kek taqyryby óte kýshti, ol әlbette, spektaklide de bar. Biraq bir sóz maghan maza bermeydi, ol býgingi kýnning ainasy siyaqty: «Eki týie soqtyghyssa, arasynda shybyn óledi». Songhy kezde osy oy meni qatty mazalaydy. Jarasbay men Sәlmen arasynda qanday qaqtyghys bolsa da,  aqyrynda olar ózara kelisimge keledi. Al Baqtyghúl men Tektighúl she? Ókinishke qaray, olar sol baylardyng jolynda qúrban bolady. Qalay bolghanda da, búl әdiletsizdik. Pafosty estilgenimen, búl әlemning qúrylymy birtýrli, adamshylyqqa say kele bermeytin siyaqty. Al, jalpy alghanda, spektaklide әiel taqyryby airyqsha manyzdy oryn alady. Men Hatsha - Baqtyghúldyng әieli turaly aityp otyrmyn. Biz ony basty keyipker qylyp kórsetip jatqan joqpyz, biraq oghan kóbirek nazar audaramyz. Mýmkin, zaman ózgergen shyghar. Áuezov búl shygharmany jazghan kezde qogham qatty patriarhaldy boldy, odan beri jýz jylgha juyq uaqyt ótti. Kelesi jyly povestting jazylghanyna jýz jyl bolady. Qazir uaqyt ta, әiel de ózgerdi. Kem degende, bizding shygharmashylyq әlemde biz әielding ornyn týbegeyli ózgertip jatyrmyz demeymin, biraq sol baghytqa kele jatqan siyaqtymyz. Qalay desek te, onyng yqpaly bar.

- Qazirgidey beymaza uaqytta spektakliderde әiel «túraqtandyratyn kýsh», tirek rolinde kórsetiletin siyaqty.

- Tipti aitar bolsam, bizding interpretasiyamyzda әiel bir kýrdeli funksiyany óz moynyna alady, oghan tәn emes - erkektik róldi. Rejisser retinde keyde avtormen pikirtalasqa týsemin, búl qalypty jaghday. Búl bizding kórkem qiyalymyz. Final әrtýrli boluy mýmkin, al Áuezovting shygharmasynda final ashyq. Biz Hatshamen ne bolghanyn tolyq týsinbeymiz. Biletinimiz, ol bay biylerge qyzmetke ornalasty, sol ghana. Al odan әri ne bolghanyn ózimizshe oilastyrdyq.

- Repetisiyalar kezinde oilaghanynyzdan bólek, Siz ýshin qanday jana dýniyeler ashyldy?

- Kýn sayyn bir jana dýnie ashylyp jatady. Mine, ýziliste Áuezovting finalyn oqyp shyqtym, osynday sәtterde ózinnen de, ómirinnen de búryn bayqamaghan nәrselerdi anghara bastaysyn.

- Bólise alasyz ba?

- Joq, biz búndaygha kelispedik. (kýledi).

- Spektakli komandasy turaly aityp berseniz?

- Akterlik qúramnan basqa, qazir menimen birge Batyrhan Sabyr kompozitor jәne saund-dizayner retinde júmys istep jatyr. Mening soavtorym jәne ýlken júmys kólemimen ainalysatyn seriktesim.

- Búl spektakliding kórermeni retinde kimderdi kóresiz?

- Mening oiymsha, búny býkil otbasymen kóru qyzyqty bolady. Orta jas, agha buyn jәne jastar auditoriyasy. Bolashaq spektakliding Qazaqstannan tys jerlerde de kórsetilgenin qalaymyn. Men búghan ýmittenemin. Alda bәrin qúrastyryp, jinaqtap bir býtin jasau ýshin bir apta uaqyt qaldy. Eng manyzdy, qauipti, qiyn sәt - júqa múzdyng ýstimen jýru siyaqty.

- Sizdin búl múzdan jenil ótuinizge tilektespin! Ángimeleskeniniz ýshin raqmet!

- Sizge de raqmet!

Súhbatty jýrgizgen, Abdrahmanova Qarlyghash, teatrdyng pedagogika bólimining mengerushisi.

Abai.kz