Bishkek, 1 qyrkýiek, Sinihua. Qazaqstan men Qytay arasyndaghy qarym-qatynas qazirgi tanda búryn-sondy bolmaghan joghary dengeyge kóterildi. Astana Beyjinmen mәngilik jan-jaqty strategiyalyq seriktestikti dәiekti týrde nyghaytugha, ony jana mazmúnmen tolyqtyryp, yntymaqtastyqqa jana jol ashugha әzir. Qazaqstan Preziydenti Qasym-Jomart Toqaev Sinihua agenttigine bergen jazbasha súhbatynda osylay dedi.

Preziydent Qytay men Qazaqstandy ortaq shekara men san ghasyrlyq tatu kórshilik tarihy baylanystyratynyn atap ótti.

«Qazaq halqy «Joly birding – jýgi bir» deydi. Eki el arasyndaghy dәl osynday qarym-qatynas halyqtarymyzdyng týpki mýddelerine say keledi әri býkil Euraziya kenistigindegi beybitshilik pen túraqtylyqty qamtamasyz etetin manyzdy faktor sanalady», – dedi ol.

«Strategiyalyq seriktestigimizding shyn mәninde jan-jaqty sipat alghanyn erekshe atap ótkim keledi. Ol sauda, investisiya, energetika men kólikten bastap, ónerkәsiptik kooperasiya, auyl sharuashylyghy, sifrlandyru, medisina, ghylym, bilim jәne mәdeniyetke deyingi barlyq negizgi salany qamtyp otyr», – dedi Preziydent.

Qasym-Jomart Toqaev ekijaqty sauda jana rekordtyq kórsetkishke jetkenine toqtaldy. Qytay Qazaqstannyng syrtqy sauda seriktesteri arasynda birinshi orynda túr. Taghy bir strategiyalyq baghyt – kólik jәne logistika. Qazaqstan – Shyghys pen Batysty toghystyryp jatqan ónir.

«Qytaylyq seriktesterimizben birge osy geografiyalyq artyqshylyqty Euraziya auqymyndaghy zamanauy kólik-logistika infraqúrylymyna ainaldyryp kelemiz», – dedi ol. – «Bir beldeu, bir jol» megajobasyn damytu, Transkaspiy halyqaralyq kólik baghdaryn ilgeriletu, jana temirjol jelilerin salu, qúrghaq porttar men logistikalyq terminaldardy keneytu, shekaralyq infraqúrylymdy janghyrtu Aziya men Europa arasyndaghy kólik baylanystarynyng mýlde jana jýiesin qalyptastyryp keledi».

Qazaqstan basshysynyng aituynsha, Transkaspiy halyqaralyq kólik baghytyn, yaghni, býginde Qytay men Europa arasyndaghy kólik qatynasynyng asa manyzdy buynyna ainalyp kele jatqan Orta dәlizdi damytu – yntymaqtastyq ayasyndaghy basymdyqtardyng biri.

«Ortaq mindetimiz – osy baghyttyng bәsekege qabilettiligin barynsha arttyru. Sondyqtan «aqyldy keden» jýiesin engizuge, qújat ainalymyn sifrlandyrugha, aqparattyq jýielerdi ózara ýilestiru men shekaralyq rәsimderdi avtomattandyrugha airyqsha mәn beremiz», – dedi Memleket basshysy.

«Qazaqstan men Qytay arasynda yqpaldastyqtyng jana belesi bastaldy. Býginde yntymaqtastyq naqty sektordaghy dәstýrli baghyttardan bastap, sifrlyq ekonomika salasyndaghy seriktestikke deyingi keng auqymdy qamtidy», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

2026 jyl Qazaqstanda Sifrlandyru jәne jasandy intellekt jyly bolyp jariyalandy.

«Juyrda Jasandy intellekt jónindegi dýniyejýzilik konferensiyagha qatysu ýshin Shanhaygha barghan saparymda Qytaydyng jetekshi tehnologiyalyq kompaniyalarynyng basshylarymen mazmúndy kezdesuler ótkizdim. Sifrlyq ekonomika, ziyatkerlik óndiris, elektrondyq kommersiya, ghylymy zertteuler jәne kadr dayarlau salalarynda birlesken jobalardy jýzege asyrugha qos tarap ta mýddeli. Dәl osy tehnologiyalyq yntymaqtastyq qazaq-qytay qarym-qatynasynyng jana kezenindegi manyzdy baghyttardyng birine ainaluy mýmkin», – dedi ol.

Qasym-Jomart Toqaev jasandy intellekt býkil adamzattyng iygiligine qyzmet etuge tiyis ekenin atap ótti. Memleket zamanauy tehnologiyalargha, bilim men esepteu resurstaryna әdil qol jetkizui qajet.

«Búl mәselede bizding ústanymymyz Qytaydyng kózqarasymen ýndesedi. Biyl shilde aiynda Shanhayda Qazaqstan Jasandy intellekt salasyndaghy yntymaqtastyq jónindegi dýniyejýzilik úiymnyng (WAICO) negizin qalaghan 29 memleketting qataryna qosyldy. Búl – jasandy intellekt salasynda memleketterding kýsh-jigerin ýilestiretin ashyq әri tiyimdi halyqaralyq jýie qalyptastyru jolyndaghy manyzdy qadam», – dedi ol.

Qazaqstan men Qytay halyqaralyq arenada da belsendi әri qarqyndy yqpaldastyq ornatyp otyr.

«Biz Birikken Últtar Úiymynyng ortalyq rólin nyghaytu, halyqaralyq qúqyq qaghidattaryn qorghau, mediasiya men shynayy kópjaqtylyqty ilgeriletu, sonday-aq qaqtyghystardy beybit jolmen retteu mәseleleri boyynsha úqsas ústanymdardy basshylyqqa alamyz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy Qazaqstannyng «Birtútas Qytay» sayasatyn berik ústanatynyn jәne memleketterding aumaqtyq tútastyghy qaghidatynyng búzyluyna qarsy ekenin atap ótti. Qazaqstan BÚÚ, ShYÚ jәne AÓSShK ayasynda Qytaymen ózara ýilesimdi júmysty jalghastyrady. Sonday-aq «Ortalyq Aziya – Qytay» formatyndaghy yntymaqtastyqty tolyq qoldaydy.

Preziydent biyl Shanhay yntymaqtastyq úiymynyng qúrylghanyna 25 jyl tolghanyna nazar audardy. Onyng payymdauynsha, Úiym eng basty qúndylyghy – ózara senimge, teng qúqyq pen dialogqa, mәdeny әraluandyqty qúrmetteuge jәne birlesken damugha úmtylatyn «Shanhay ruhyn» saqtap qaldy. Qazaqstan Preziydenti búl qaghidattardy halyqaralyq yntymaqtastyqtyng ózindik «standarty» retinde baghalaytynyn aitty.

Qasym-Jomart Toqaev kelesi jyly Qazaqstan men Qytay arasynda diplomatiyalyq qatynastardyng ornaghanyna 35 jyl tolatynyna toqtaldy. Búl rette sayasy jәne ekonomikalyq baylanystarmen qatar, eki el azamattary arasyndaghy tikeley qarym-qatynastar da belsendi damyp keledi. 2026 jyly Qazaqstan men Qytaydyng «Mәdeniyet jylyn» ótkizui osy ýrdisting jarqyn dәleli boldy.

Memleket basshysynyng aituynsha, býginde Qytayda ondaghan myng qazaqstandyq student bilim alyp jatyr. Sonymen qatar Qazaqstan uniyversiytetterin tandaytyn Qytay azamattarynyng sany da artyp keledi. Qazaqstanda Qytaydyng jetekshi joghary oqu oryndarynyng filialdary, «Lu Bani sheberhanalary» tabysty júmys istep jatyr. Akademiyalyq útqyrlyq, sonday-aq, joghary oqu oryndary arasyndaghy yntymaqtastyq baghdarlamalary da keneye týsude.

Ózara vizasyz rejimning engizilui turizm salasynyng damuyna aitarlyqtay serpin berdi. Qasym-Jomart Toqaevtyng aituynsha, 2025 jyly Qazaqstangha kelgen qytaylyq turister sany 962 myng adamgha jetti. Búl 2024 jylghy kórsetkishpen salystyrghanda 47 payyzgha kóp.

«Qytaylyq dostarymyzgha Qazaqstanda etene tanysatyn dýnie jetkilikti. Zamanauy elordamyz ben kóne Týrkistandy, Almatynyng asqarlary men Manghystaudyng biregey bederin, Úly dala men Úly Jibek jolynyng múrasyn, muzykamyzdy, últtyq dәm men aspaptarymyzdy, qonaqjay qalpymyzdy kórsetkimiz keledi. Sonymen qatar Qazaqstan da ejelgi órkeniyet eli әri býginde damu jolynda tanghalarlyq ýlgi kórsetip otyrghan Qytaydy zor qyzyghushylyqpen tanyp-bilip keledi», – dep sózin týiindedi Preziydent.

Abai.kz