Jana Konstitusiya: Ádiletti Qazaqstangha qadam
Konstitusiya – memleketting qúqyqtyq jýiesin qalyptastyratyn jәne onyng damu baghyttaryn aiqyndaytyn basty qújat. Qazaqstanda jýzege asyrylghan konstitusiyalyq reforma memlekettik basqaru qúrylymyn janartugha, azamattardyng qúqyqtaryn qorghau tetikterin jetildiruge jәne qoghamnyng eldi basqaru ýderisine qatysu mýmkindikterin keneytuge baghyttalghan.
2026 jylghy 15 nauryzda respublikalyq referendumda qabyldanghan jana Konstitusiya 1 shildeden bastap kýshine endi. Osylaysha, elimizding konstitusiyalyq damuynda jana kezeng bastaldy. Ata zannyng janartylghan normalary memlekettik instituttardyng júmysyn qayta úiymdastyrudy, qúqyqtyq kepildikterdi nyghaytudy jәne qoghamnyng qazirgi súranystaryna sәikes memlekettik basqarudy jetildirudi kózdeydi.
Jana Konstitusiyanyng manyzdy baghyttarynyng biri – adamdy, onyng qadir-qasiyetin, qúqyqtary men bostandyqtaryn joghary qúndylyq retinde tanu. Qújatta azamattardyng qúqyqtyq qorghaluyna, zang aldyndaghy tendigine jәne memlekettik organdardyng óz ókilettikterin zang shenberinde jýzege asyruyna basymdyq berilgen.
Búl qaghidattar azamattardyng óz qúqyqtaryn qorghau mýmkindikterin jetildiruge jәne memlekettik organdardyng jauapkershiligin arttyrugha qúqyqtyq negiz qalyptastyrady. Sonymen qatar jeke ómirge qol súghylmau, derbes derekterdi qorghau jәne zansyz әreketterden keltirilgen ziyandy ótetu siyaqty kepildikterding manyzy arta týsedi.
Konstitusiyalyq reformanyng taghy bir manyzdy bóligi – joghary ókildi organnyng qúrylymyn ózgertu. Búrynghy eki palataly Parlamentting ornyna 145 deputattan túratyn bir palataly Qúryltay jýiesi engizildi. Deputattardy partiyalyq tizimder boyynsha saylau kózdelgen. Búl ózgerister zang shygharu ýderisin jana institusionaldyq ýlgide úiymdastyrugha baghyttalghan.
Memlekettik basqarudyng janartylghan qúrylymy biylik instituttarynyng ózara is-qimylyn jetildirudi jәne olardyng jauapkershiligin aiqyndaudy kózdeydi. Búl rette qabyldanatyn sheshimderding sapasy men olardyng qogham mýddesine sәikestigi manyzdy bolyp qala beredi.
Jana Konstitusiyada zang men tәrtipting ýstemdigi, әdilettilik jәne memlekettik organdardyng zang talaptaryn saqtau mindeti negizgi baghyttardyng qatarynda belgilengen. Búl qaghidattar qúqyqtyq memleketti damytugha jәne qoghamda zangha qúrmetpen qarau mәdeniyetin qalyptastyrugha negiz bolady.
Zandylyqty qamtamasyz etu ýshin qúqyq qorghau organdary men sot jýiesining tiyimdi júmysy, azamattardyng óz qúqyqtaryn qorghau mýmkindigi jәne memlekettik sheshimderding zangha sәikestigi manyzdy. Sonymen birge qúqyqtyq normalar is jýzinde oryndalyp, azamattargha týsinikti boluy qajet.
Jana Ata zang elding úzaq merzimdi damuynda adam kapitalyn, bilim berudi, ghylym men innovasiyany damytugha erekshe mәn beredi. Búl baghyttar ekonomikalyq jәne әleumettik janghyrudyng manyzdy negizderi retinde qarastyrylady.
Bilim sapasyn arttyru, ghylymy zertteulerdi qoldau jәne jana tehnologiyalardy damytu jastardyng kәsiby әleuetin iske asyruyna mýmkindik beredi. Sonymen qatar jastardyng qoghamdyq ómirge aralasuy, bastamalaryn jýzege asyruy jәne elding damuyna ýles qosuy ýshin qolayly jaghday qalyptastyru manyzdy.
Jana Konstitusiya Qazaqstannyng sayasy jәne qúqyqtyq jýiesin janartugha arnalghan negizgi baghdarlardy belgileydi. Onyng erejeleri azamattardyng qúqyqtaryn qorghau, memlekettik basqarudy jetildiru, zang ýstemdigin qamtamasyz etu jәne bilim men innovasiyany damytu baghyttaryn qamtidy.
Konstitusiyalyq ózgeristerding naqty nәtiyjeleri olardyng is jýzinde oryndaluyna, zannamanyng jana talaptargha sәikestendiriluine jәne memlekettik organdardyng jauapkershiligine baylanysty. Al azamattar ýshin Konstitusiyanyng mәni – óz qúqyqtaryn bilu, zang talaptaryn saqtau jәne qogham ómirine jauapkershilikpen qatysu mýmkindikterin týsinude. Ata zandy qúrmetteu men onyng qaghidattaryn kýndelikti ómirde ústanu qúqyqtyq mәdeniyetti qalyptastyrudyng manyzdy bóligi bolyp tabylady.
Abai.kz